Thiên 19 — Sống ẩn dật

 Thiên thứ mười tám: Thê dật (sống ẩn dật, lánh đời, ở nơi núi rừng nhàn nhã).

 Nguyễn Bộ binh (tức Nguyễn Tịch, từng làm Bộ binh hiệu úy, chức chỉ huy quân bộ binh) huýt sáo dài, tiếng vang xa mấy trăm bước. Trong núi Tô Môn bỗng có một vị chân nhân (người tu đạo đã đắc đạo theo Đạo gia). Những người đốn củi đều kể cho nhau nghe. Nguyễn Tịch đến xem, thấy người ấy ôm gối (?) ngồi bên mỏm đá. Tịch leo lên đỉnh núi đến gần, ngồi duỗi hai chân ra (kiểu ngồi tuỳ tiện, không giữ lễ) đối diện với ông. Tịch bàn chuyện từ xưa đến nay. Trên thì trình bày đạo lặng lẽ, sâu kín (?) của Hoàng Đế và Thần Nông. Dưới thì xét đến cái đẹp của đức lớn thời Tam đại (ba triều Hạ, Thương, Chu) để hỏi ông. Người ấy vẫn ngẩng đầu sừng sững, không đáp. Tịch lại kể về đạo dạy người ra làm việc đời, và về thuật dưỡng thần, dẫn khí (phép tu luyện của Đạo gia: giữ tinh thần yên lặng, điều hoà hơi thở) để xem ông phản ứng ra sao. Ông vẫn như trước, mắt nhìn chăm chăm, không hề chuyển động. Tịch bèn huýt sáo dài trước mặt ông. Hồi lâu, ông mới cười, nói: "Có thể huýt lại lần nữa." Tịch lại huýt. Hết hứng, Tịch lui về. Đến khoảng lưng chừng núi, Tịch nghe phía trên có tiếng vang lên (?), như mấy dàn trống kèn cùng tấu, rừng và hang núi dội tiếng. Ngoảnh lại nhìn (?), thì ra chính là người kia đang huýt sáo.

 (Lời chú: Sách *Ngụy thị Xuân thu* chép: Nguyễn Tịch thường tuỳ ý một mình đánh xe đi, không theo đường lối nào. Hễ xe đi đến chỗ cùng đường thì ông khóc lớn rồi quay về. Có lần ông đi chơi núi Tô Môn. Ở đó có một người ở ẩn, không ai biết tên họ, trong nhà chỉ có mấy hộc (đơn vị đo dung tích, mỗi hộc khoảng mười đấu) hạt tre cùng cái chày, cái cối mà thôi. Tịch nghe tiếng liền tìm đến, bàn về đạo "vô vi" (không làm gì trái tự nhiên, để mọi việc tự diễn ra) thời thái cổ, luận về nghĩa lý của Ngũ Đế, Tam Vương (các vua hiền thời thượng cổ). Tô Môn tiên sinh vẫn thản nhiên, không hề liếc nhìn. Tịch bèn cất giọng huýt dài, âm vang trong trẻo, cao vút. Tô Môn tiên sinh mới mỉm cười. Tịch xuống núi rồi, tiên sinh thở dài, cất tiếng huýt cao, như tiếng chim phượng hót. Tịch vốn hiểu âm nhạc, bèn mượn lời Tô Môn tiên sinh để gửi gắm nỗi lòng. Bài ca rằng: "Mặt trời lặn phía tây núi Bất Chu, trăng mọc giữa vực Đan Uyên. Mặt trời tối đi, không thấy nữa, ánh trăng thay vào làm chủ. Rực rỡ chỉ trong chốc lát, mờ mịt rồi lại thịnh (?). Giàu sang chỉ trong khoảnh khắc cúi xuống ngẩng lên, nghèo hèn đâu phải là mãi mãi." Sách *Trúc Lâm thất hiền luận* chép: Tịch về nhà rồi viết bài *Đại nhân tiên sinh luận*. Những điều viết ra đều là chí hướng vốn có trong lòng ông, đại ý cho rằng tiên sinh với mình không khác gì nhau. Việc hai người huýt dài hoạ nhau cũng gần với ý "mắt vừa nhìn thấy là đạo đã ở đó" (điển trong sách *Trang Tử*: hai người hiểu đạo chỉ cần nhìn nhau là thông cảm, không cần lời nói).)

 Kê Khang đi chơi trong núi ở quận Cấp, gặp đạo sĩ Tôn Đăng, bèn cùng đi chơi với ông. Lúc Khang sắp đi, Đăng nói: "Tài của anh thì cao thật, nhưng cách giữ thân thì còn thiếu."

 (Lời chú: Bài tựa trong *Kê Khang tập* chép: Tôn Đăng không biết là người ở đâu. Ông không có nhà, sống trong hang đất ở núi phía bắc quận Cấp. Mùa hè ông đan cỏ làm váy, mùa đông thì xoã tóc che thân. Ông thích đọc Kinh Dịch, gảy một cây đàn. Ai gặp cũng quý mến ông. Sách *Ngụy thị Xuân thu* chép: Đăng tính không vui không giận. Có người dìm ông xuống nước, ông lên bờ, nhìn (?) người ấy rồi cười lớn. Ông thường ra vào chốn nhân gian. Nhà nào ông đi qua bày áo mặc, cơm ăn cho ông thì ông không từ chối thứ gì, nhưng lúc đi thì bỏ lại hết. Sách *Văn sĩ truyện* chép: Khoảng niên hiệu Gia Bình (249–254, đời Tào Ngụy), dân huyện Cấp cùng vào núi, thấy một người sống trên vách đá dựng đứng cao trăm nhận (nhận: đơn vị đo chiều dài, khoảng bảy, tám thước), rừng cây rậm rạp, mà thần sắc người ấy rất sáng suốt. Ông tự nói mình họ Tôn, tên Đăng, tự là Công Hoà. Khang nghe vậy liền theo ông đi chơi ba năm. Khang hỏi ông có dự tính gì, ông trước sau không đáp, nhưng những điều ông nghĩ trong lòng đều rất tinh diệu. Khang thường buồn bã thở dài. Lúc chia tay, Khang nói: "Tiên sinh rốt cuộc không có lời nào dạy tôi sao?" Đăng bèn nói: "Anh có biết lửa không? Lửa sinh ra đã có ánh sáng, mà không tự dùng ánh sáng của nó; cái hay là ở chỗ biết dùng ánh sáng. Người sinh ra có tài, mà không tự dùng tài của mình; cái hay là ở chỗ biết dùng tài. Cho nên dùng ánh sáng là cốt có củi, nhờ vậy mới giữ được ánh sáng lâu dài. Dùng tài là cốt hiểu người hiểu việc, nhờ vậy mới sống trọn tuổi trời. Nay anh tài nhiều mà hiểu biết ít, khó mà tránh khỏi tai hoạ ở đời này. Anh chớ đòi hỏi nhiều." Khang không làm theo được. Đến khi Khang bị liên luỵ vì việc của Lã An, phải vào ngục, ông làm thơ tự trách rằng: "Xưa thẹn với Liễu Hạ Huệ, nay hổ với Tôn Đăng." Sách *Tấn thư* của Vương Ẩn chép: Tôn Đăng chính là người mà Nguyễn Tịch đã gặp. Kê Khang giữ lễ học trò, thờ ông làm thầy. Thời Ngụy, Tấn, chuyện ra làm quan hay lui về đều dễ sinh nghi kỵ, người sang kẻ hèn đều bị giết hại, cho nên Tôn Đăng có lúc im lặng không nói.)

 Sơn công (tức Sơn Đào) rời chức ở Tuyển tào (bộ phận lo việc tuyển chọn quan lại), muốn tiến cử Kê Khang thay mình. Khang viết thư tuyệt giao với ông.

 (Lời chú: Sách *Kê Khang biệt truyện* chép: Sơn Cự Nguyên (tức Sơn Đào) làm Lại bộ lang (quan trong bộ Lại, lo việc bổ nhiệm quan) kiêm Tán kỵ thường thị (quan hầu cận bên vua), tiến cử Khang. Khang từ chối, lại tuyệt giao với Sơn. Chẳng lẽ Khang không biết Sơn không phải chỉ đem một chức quan để đáp lại tình bạn với mình sao? Chẳng qua Khang muốn nêu cao khí tiết không chịu khuất phục, để bịt miệng những người muốn tiến cử mình mà thôi. Ông bèn viết thư trả lời Sơn Đào, tự nói mình không chịu nổi thói tục ở đời, lại còn chê bai vua Thang, vua Vũ (những vị vua lập triều đại bằng cách lật đổ vua cũ). Đại tướng quân (tức Tư Mã Chiêu, người nắm quyền nhà Ngụy, đang mưu cướp ngôi) nghe được thì ghét ông.)

 Lý Hâm là con thứ năm của Lý Mậu Tằng (tức Lý Trùng). Ông trong sạch, ngay thẳng, có chí xa, nhưng từ nhỏ ốm yếu, nhiều bệnh, không chịu lấy vợ, cũng không chịu làm quan. Ông sống ở Lâm Hải, bên cạnh mộ người anh từng làm Thị trung (quan cận thần hầu bên vua). Vì ông đã có tiếng tăm, Vương Thừa tướng (tức Vương Đạo) muốn lấy lễ mời ông, nên vời ông làm Phủ duyện (thuộc quan làm việc trong phủ thừa tướng). Hâm nhận được thư triệu, cười nói: "Mậu Hoằng (?) (tên tự của Vương Đạo) lại đem một tước quan cho người ta mượn."

 (Lời chú: Sách *Văn tự chí* chép: Hâm tự là Tông Tử, người Chung Vũ, quận Giang Hạ. Ông nội là Cảnh, làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tần Châu. Cha là Trùng, làm Thái thú (quan đứng đầu một quận) Bình Dương. Nhà ông đời đời có danh vọng. Hâm ham học, giỏi viết chữ thảo, nổi tiếng ngang với anh là Thức. Ông bị tật què chân, không đi được, thường nằm ngửa gảy đàn, đọc sách không ngừng. Hà Gian vương vời ông làm Thái uý duyện (thuộc quan trong phủ Thái uý, vị quan đứng đầu việc quân), ông lấy cớ bệnh không đến. Sau ông tránh loạn, theo anh qua sông xuống phương nam. Tư đồ (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) Vương Đạo lại vời ông. Hâm nói: "Mậu Hoằng lại đem một tước quan gán cho người ta." Ông mất trong khoảng niên hiệu Vĩnh Hoà (345–356). Hâm từng được hai phủ vời ra làm quan, nên người ta gọi ông là "Lý Công phủ". Thức tự là Cảnh Tắc, là anh cả (?) của Hâm. Ông suy nghĩ theo lối nhà nho ở ẩn (?), nổi tiếng mộc mạc giản dị. Sau khi qua sông, ông nhiều lần được thăng chức, làm đến Thái thú Lâm Hải, Thị trung, mất năm năm mươi bốn tuổi.)

 Em của Hà Phiêu kỵ (tức Hà Sung, làm Phiêu kỵ tướng quân) có chí cao, lánh đời. Phiêu kỵ khuyên em ra làm quan. Người em đáp: "Cái danh 'người thứ năm' của em đâu có kém danh 'Phiêu kỵ' của anh."

 (Lời chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Hà Chuẩn tự là Ấu (?) Đạo, người huyện Tiềm, quận Lư Giang, là em thứ năm của Phiêu kỵ tướng quân Hà Sung. Ông vốn ưa sống cao thượng, triều đình triệu mời ông đều không nhận. Sung ở ngôi tể tướng, quyền thế lấn cả vua, còn Chuẩn thì nới lỏng đai áo, sống trong căn nhà nghèo cửa gỗ thô sơ, không màng việc đời. Những người có tiếng tăm, đức hạnh thời ấy đều khen ông. Ông mất năm bốn mươi bảy tuổi. Ông có con gái làm hoàng hậu của Tấn Mục Đế, nên được truy tặng chức Quang lộc đại phu (chức quan danh dự cao quý). Con ông là Khôi từ chối, không nhận.)

 Nguyễn Quang lộc (tức Nguyễn Dụ, được phong Quang lộc đại phu) sống ở Đông Sơn, vắng vẻ, không có việc gì, mà lòng lúc nào cũng thấy đầy đủ.

 (Lời chú: Sách *Nguyễn Dụ biệt truyện* chép: Ông sống ở núi Diệm, quận Hội Kê (?), chí ở chỗ ẩn dật ung dung.)

 Có người đem chuyện ấy hỏi Vương Hữu quân (tức Vương Hi Chi, từng làm Hữu quân tướng quân). Hữu quân nói: "Người này gần như đã không còn kinh động trước việc được yêu chuộng hay bị nhục nhã."

 (Lời chú: Sách *Lão Tử* nói: "Được yêu chuộng hay bị nhục nhã đều làm người ta kinh động. Được thì kinh động, mất cũng kinh động.")

 "Dù là những bậc ẩn kín không để lại dấu vết (?) thời xưa, cũng làm sao hơn được ông."

 (Lời chú: Sách của Dương Tử (Dương Hùng) nói: "Thục Trang (Nghiêm Quân Bình, người ở ẩn đất Thục) ẩn kín, không để lại dấu vết." Lý Quỹ chú rằng: "Ẩn kín" là dáng vẻ lặng lẽ, mất hút, không còn dấu vết.)

 Khổng Xa kỵ (tức Khổng Du, được tặng chức Xa kỵ tướng quân) lúc trẻ có ý ở ẩn. Hơn bốn mươi tuổi ông mới nhận lời mời của An Đông (tức An Đông tướng quân Tư Mã Duệ, sau là Tấn Nguyên Đế). Lúc chưa làm quan, ông thường ngủ một mình, ca hát, thổi sáo, tự răn dạy mình, tự xưng là Khổng lang (?) (chàng họ Khổng), đi chơi khắp các núi nổi tiếng.

 (Lời chú: Sách *Khổng Du biệt truyện* chép: Thời loạn lớn niên hiệu Vĩnh Gia (307–313), Du vào núi ở Lâm Hải, không cầu nổi danh, hiển đạt. Trung Tông (tức Tấn Nguyên Đế) cho ông làm Tham quân (thuộc quan bàn mưu việc quân).)

 Dân chúng cho rằng ông có đạo thuật, lập miếu thờ ông ngay khi ông còn sống. Đến nay vẫn còn miếu Khổng lang.

 Lưu Lân Chi người Nam Dương cao khiết, thẳng thắn, giỏi về sử sách, ở ẩn tại Dương Kỳ. Bấy giờ Phù Kiên (vua nước Tiền Tần ở phương bắc) kéo quân đến sát sông Trường Giang. Thứ sử Kinh Châu là Hoàn Xung muốn dốc hết sức bày mưu lớn, triệu Lân Chi làm Trưởng sử (quan đứng đầu các thuộc quan trong phủ), sai người đem thuyền đến đón, tặng quà rất hậu. Lân Chi nhận lệnh liền lên thuyền, nhưng không nhận chút quà nào, dọc đường đem hết cho người nghèo khó. Đến Thượng Minh thì quà cũng vừa hết. Gặp Xung một lần, ông nói rõ mình vô dụng, rồi thản nhiên lui về. Ông ở Dương Kỳ nhiều năm, áo mặc, cơm ăn có hay không, thường chia sẻ với người trong làng. Khi ông thiếu thốn, người làng cũng chia sẻ với ông như vậy. Ông rất được làng xóm quý mến, tin cậy.

 (Lời chú: Sách *Tấn kỷ* của Đặng Xán chép: Lân Chi tự là Tử (?), người huyện An Chúng, quận Nam Dương. Từ nhỏ ông đã chuộng sự chất phác, mộc mạc, khiêm nhường, ít ham muốn, thích đi chơi núi sông đầm hồ, chí ở chỗ lánh đời. Hoàn Xung từng đến nhà ông. Lân Chi đang tỉa cành dâu, nói với Xung: "Sứ quân (tiếng tôn xưng quan Thứ sử) đã hạ cố đến đây, xin hãy đến chào cha tôi trước." Xung bèn đến chào cha ông. Cha gọi Lân Chi, ông mới về, phủi chiếc áo vải thô, rồi trò chuyện với Xung. Cha sai Lân Chi tự bưng rượu đục, rau dưa ra đãi khách. Xung sai người theo hầu mình làm thay. Người cha từ chối, nói: "Sai người của quan thì không đúng ý của kẻ quê mùa này." Xung vì thế rất cảm khái, đến tối mới về. Nhân đó, Xung mời Lân Chi làm Trưởng sử, ông một mực từ chối. Nhà ông ở Dương Kỳ, rất gần đường lớn, người có học qua lại đều ghé vào. Lân Chi tự mình lo cơm nước tiếp đãi, ai tặng gì cũng không nhận. Cách nhà ông trăm dặm có một bà già cô độc bị bệnh sắp chết, nói với người khác: "Chỉ có ông Lưu Trưởng sử mới chôn cất ta thôi." Lân Chi đích thân đến, đúng lúc bà vừa mất, ông lo quan tài, chôn cất cho bà. Lòng nhân ái của ông đều như vậy. Ông sống đến già mới mất.)

 Địch Đạo Uyên người Nam Dương và Chu Tử Nam người Nhữ Nam làm bạn với nhau từ nhỏ, cùng ở ẩn tại Tầm Dương. Dữu Thái uý (tức Dữu Lượng) đem việc đời ra thuyết phục Chu, Chu bèn ra làm quan. Địch thì càng giữ chí vững hơn. Về sau Chu đến thăm, Địch không nói chuyện với Chu.

 (Lời chú: Sách *Tấn Dương thu* chép: Địch Thang tự là Đạo Uyên, người Nam Dương, là con cháu Địch Phương Tiến đời Hán. Ông ăn ở chân thật, giữ nếp mộc mạc, biết nhường nhịn, liêm khiết, ai biếu tặng gì cũng không nhận. Gặp thời loạn, giặc cướp (?) nhiều, nhưng nghe tiếng tăm, đức hạnh của Thang thì đều không dám xâm phạm. Sách *Tầm Dương ký* chép: Lúc Dữu Lượng mới đến nhậm chức ở Giang Châu, nghe phong thái của Địch Thang, liền thắt đai áo chỉnh tề, đi guốc đến thăm, giữ lễ rất cung kính. Thang nói: "Sứ quân chỉ là kính cái cây khô, gốc mục mà thôi." Lượng khen ông khéo nói, dâng biểu lên triều tiến cử. Triều đình triệu ông làm Quốc tử bác sĩ (chức dạy học ở Quốc tử giám, trường học cao nhất của nhà nước), ông không đến. Chủ bạ (quan coi sổ sách, giấy tờ) họ Trương nói: "Người này là rồng nằm, không thể lay động được." Ông mất tại nhà.)

 Mạnh Vạn Niên và em là Thiếu Cô sống ở huyện Dương Tân, Vũ Xương. Vạn Niên đi làm quan, nổi tiếng đương thời. Thiếu Cô thì chưa từng đến kinh thành. Người có học ở kinh thành muốn gặp ông, bèn sai người mang tin báo cho Thiếu Cô rằng anh ông bệnh nặng. Thiếu Cô vội vã, hốt hoảng đến kinh đô. Những bậc hiền tài đương thời gặp ông, ai cũng khen ngợi, kính trọng, bảo nhau rằng: "Thiếu Cô như thế này, thì Vạn Niên có chết cũng được rồi (ý nói người em còn hơn người anh)."

 (Lời chú: Bài minh về Mạnh xử sĩ (xử sĩ: người có tài đức mà không ra làm quan) của (Viên?) Hoằng viết: Xử sĩ tên là Lậu, tự là Thiếu Cô, người huyện Dương Tân, Vũ Xương, là con cháu Mạnh Tông, quan Tư không (một trong ba chức quan cao nhất) nước Ngô. Từ nhỏ ông đã mến chuộng đạo người xưa, mặc áo vải, ăn rau dưa, sống nhàn nhã dưới mái nhà tranh, dứt hẳn việc đời. Họ hàng đều mến lòng hiếu thảo của ông. Đại tướng quân ra lệnh mời, Hội Kê vương vời ông làm quan, ông đều cáo bệnh không đến. Phủ tể tướng để trống chức chờ ông nhiều năm, mà ông vẫn điềm nhiên, không chút phiền muộn, rốt cuộc không chịu hạ chí mình. Người đương thời lấy làm lạ.)

 Khang Tăng Uyên ở Dự Chương, cách thành mấy chục dặm, dựng một tinh xá (ngôi nhà làm nơi ở và tu hành của nhà sư). Bên cạnh là dãy núi liền nhau, bao quanh là dòng sông dài. Rừng cây thơm bày ra trước hiên sân, dòng nước trong tuôn chảy quanh nhà. Ông sống nhàn nhã ở đó, nghiên cứu và giảng giải kinh điển, lòng hướng về ý vị sâu xa của đạo lý. Dữu công (tức Dữu Lượng) và nhiều người khác thường đến thăm (?) ông. Họ thấy cách ông nói năng, cử chỉ ngày càng phong nhã, lại thêm ông sống ở đó vui vẻ, có chỗ tự đắc riêng, nên danh tiếng ông nổi lên. Về sau ông không chịu nổi (cảnh người đến đông), bèn bỏ đi nơi khác.

 (Lời chú: Về Tăng Uyên đã chú ở phần trước.)

 Đới An Đạo (tức Đới Quỳ) đã rèn giữ khí tiết ở Đông Sơn.

 (Lời chú: Sách *Tục Tấn Dương thu* chép: Quỳ không thích việc đời, lấy đàn và sách làm vui, ở ẩn tại núi Diệm, quận Hội Kê. Triều đình triệu ông làm Quốc tử bác sĩ, ông không nhận.)

 Còn anh ông thì muốn lập công dẹp giặc, giữ yên bờ cõi.

 (Lời chú: Sách *Đới thị phả* chép: Đới Lục tự là An Khâu, người nước Tiêu. Ông nội là Thạc, cha là Tuy, đều có danh vọng, chức vị. Lục nổi tiếng nhờ võ dũng, có công được phong Quảng Lăng hầu, làm quan đến Đại tư nông (quan coi việc lương thực, tài chính của nhà nước).)

 Tạ Thái phó (tức Tạ An) hỏi: "Chí hướng và sự nghiệp của anh em khanh sao mà khác nhau quá vậy?" Đới (Lục) đáp: "Hạ quan không chịu nổi nỗi lo của cảnh nghèo, còn em tôi thì không đổi niềm vui trong cảnh nghèo." (Mượn lời Khổng Tử khen học trò Nhan Hồi trong sách *Luận Ngữ*: sống nghèo khổ, người khác không chịu nổi nỗi lo ấy, mà Hồi vẫn không đổi niềm vui của mình.)

 Hứa (Huyền) Độ (?) (tức Hứa Tuân) ở ẩn trong hang sâu phía nam Vĩnh Hưng, thường nhận quà của quan lại các nơi gửi đến. Có người nói với Hứa: "Tôi từng nghe nói người ở núi Cơ (tức Hứa Do, ẩn sĩ thời vua Nghiêu, ở ẩn tại núi Cơ Sơn) hình như không như thế." Hứa đáp: "Quà đựng trong sọt, trong giỏ, gói trong lá, đương nhiên là nhẹ hơn của báu thiên hạ rồi."

 (Lời chú: Trịnh Huyền chú sách *Lễ ký* rằng: "Gói bọc" là gói thịt, có khi gói bằng lá lau, có khi bằng cỏ tranh. Câu này ý nói: Hứa Do còn được vua Nghiêu nhường cả thiên hạ cho, thì quà biếu đựng trong sọt giỏ há chẳng phải là nhẹ hay sao.)

 Phạm Tuyên chưa từng bước vào cửa quan. Hàn Khang Bá ngồi chung xe với ông, bèn dụ ông cùng vào phủ quận. Phạm liền nhảy xuống từ phía sau xe mà chạy đi.

 (Lời chú: Sách *Tục Tấn Dương thu* chép: Tuyên từ nhỏ đã chuộng ở ẩn, nhà ở Dự Chương, lấy sự trong sạch làm lẽ sống.)

 Khích Siêu mỗi khi nghe ai muốn sống thanh cao, ở ẩn, thì liền lo cho người ấy một trăm vạn tiền, lại dựng nhà cửa cho ở. Ở đất Diệm, ông dựng cho Đới công (tức Đới Quỳ) một ngôi nhà rất tinh tươm, ngăn nắp. Lúc Đới mới dọn đến ở, ông viết thư cho người thân: "Gần đây tôi đến Diệm, ở như ở nhà quan." Khích cũng lo một trăm vạn tiền cho Phó Ước, nhưng việc ở ẩn của Phó bị lỡ dở, nên rốt cuộc không đưa.

 (Lời chú: Ước là tên lúc nhỏ của Phó Quỳnh.)

 Hứa duyện (tức Hứa Tuân, từng được vời làm duyện, thuộc quan trong phủ) thích đi chơi núi sông, thân thể lại nhanh nhẹn, giỏi trèo leo. Người đương thời nói: "Ông Hứa không chỉ có lòng yêu cảnh đẹp, mà còn thật có 'đồ nghề' để đến được cảnh đẹp (ý nói có thân thể khoẻ mạnh, nhanh nhẹn)."

 Khích Thượng thư và Tạ cư sĩ (cư sĩ: người theo đạo Phật nhưng tu tại nhà, không xuất gia) thân thiết với nhau. Khích thường khen: "Kiến thức của Tạ Khánh Tự tuy không hơn người, nhưng những điều có thể làm vướng bận lòng người thì ông đã dứt sạch cả."

 (Lời chú: Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) ở đây là Khích Khôi, có chép riêng ở chỗ khác. Sách *Tục Tấn Dương thu* của Đàn Đạo Loan chép: Tạ Phu tự là Khánh Tự, người Hội Kê (?). Ông rất tin theo đạo Phật. Lúc đầu ông vào núi Thái Bình hơn mười năm, lấy việc trường trai (ăn chay lâu dài, không ăn sau giờ ngọ) và cúng dường (dâng lễ vật lên Phật, chư tăng) làm việc chính, lại lôi kéo người cùng tu, giáo hoá không biết mệt. Vì mẹ già, ông về sống trong núi Nhược Da ở phía nam. Nội sử (quan cai trị một nước chư hầu, ngang với Thái thú) là Khích Âm dâng biểu tiến cử, triều đình triệu ông làm Bác sĩ (chức quan dạy học), ông không nhận. Trước đó, mặt trăng phạm vào sao Thiếu Vi (?) (trong chiêm tinh, mặt trăng đi đến che lấp hoặc sát gần một ngôi sao là điềm xấu cho người ứng với sao ấy). Sao Thiếu Vi còn gọi là sao Xử sĩ. Lời đoán sao nói rằng sẽ có xử sĩ ứng vào điềm ấy. Bấy giờ Đới Quỳ ở đất Diệm, đã giỏi tài nghệ lại giao du với người quyền quý, nổi danh trước Tạ Phu, người đương thời lo cho ông. Không lâu sau thì Phu chết. Người có học ở Hội Kê (?) bèn chế giễu người đất Ngô rằng: "Cao sĩ (người có chí khí thanh cao) đất Ngô thì ra là cầu chết mà không được chết.")

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video