Thiên 21 — Tinh thông thuật số

 Thiên thứ hai mươi: Thuật giải (những người am hiểu sâu một môn tài nghệ hay thuật số, như âm nhạc, xem tướng đất, bói toán, y thuật…)

 Tuân Húc giỏi phân biệt âm thanh. Người đương thời gọi ông là người "ám giải", tức hiểu ngầm, hiểu bằng sự dò xét. Ông bèn điều chỉnh luật lữ (hệ thống mười hai bậc âm chuẩn, dùng để định cao độ cho nhạc khí) và chỉnh đốn nhã nhạc (nhạc chính thống của triều đình, dùng trong tế lễ và đại lễ). Mỗi lần đến buổi chầu lớn ngày đầu năm (?), nhạc tấu ở sân điện, ông tự tay chỉnh các bậc cung thương (tên các bậc âm trong ngũ âm, ở đây chỉ chung việc lên dây, chỉnh âm), không âm nào là không hài hòa.

 Nguyễn Hàm thưởng thức âm nhạc rất tinh, người đương thời gọi ông là người "thần giải", tức hiểu thấu như thần. Mỗi lần có buổi họp lớn ở triều (?) mà tấu nhạc, trong lòng Nguyễn Hàm cho là âm chưa chuẩn. Ông không nói một lời nào, nhưng Tuân Húc vẫn để bụng ghét ông. Thế là Tuân Húc đẩy Nguyễn Hàm ra làm Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Thủy Bình.

 Về sau có một ông nông dân cày ruộng ngoài đồng, nhặt được cây thước ngọc đời Chu, chính là cây thước chuẩn của thiên hạ. Tuân Húc thử lấy thước ấy đo các nhạc khí mình đã chế tạo, như chuông, trống, nhạc khí bằng kim loại, bằng đá, đàn dây, sáo trúc. Món nào cũng thấy ngắn đi một hạt thóc. Bấy giờ ông mới phục sự hiểu biết như thần của Nguyễn Hàm.

 (Sách "Tấn hậu lược" chép: Các khí cụ định âm luật đã bị bỏ phế từ cuối đời Chu. Trong khoảng đời Hán Thành Đế và Hán Ai Đế, các nhà nho sửa sang chế lại, đến cuối đời Hậu Hán thì lại hư hỏng.

 Nhà Ngụy sai Đỗ Quỳ (?), người làm quan hiệp luật (chức quan coi việc điều chỉnh âm luật) và hiểu âm nhạc, chế tạo lại. Nhưng ông không khảo cứu theo điển lễ xưa, chỉ dựa vào âm thanh của đàn sáo thời ấy và thước tấc thời ấy mà làm, nên sai lệch rất nhiều so với phép độ của lễ.

 Vì thế vua Thế Tổ (tức Tấn Vũ Đế) sai Trung thư giám (người đứng đầu Trung thư sảnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh) là Tuân Húc theo điển chế mà định lại chuông và âm luật. Đúc xong ống luật (ống dài ngắn theo chuẩn, thổi lên để định cao độ), ông cho đi tìm đồ cổ, được mấy ống luật bằng ngọc đời Chu, đem so thì không sai lệch. Lại thấy trong nhà công và kho tàng ở các quận có những quả chuông cũ đời Hán. Đem ống luật ra thổi thử thì chuông nào cũng không cần gõ mà tự ngân lên đáp lại, âm vận hòa hợp. Việc chế tác bèn hoàn thành.

 Sách "Tấn chư công tán" chép: Định xong âm luật, Tán kỵ thị lang (quan hầu cận bên vua, lo việc can gián) Nguyễn Hàm cho rằng âm do Tuân Húc làm ra quá cao, mà âm cao thì bi thương. Ông nói: "Âm nhạc của nước sắp mất thì buồn thương và sầu muộn, vì dân nước ấy khốn khổ. Nay âm không hợp với nhã nhạc, e rằng không phải thứ âm trung hòa của nền chính trị có đức. Ắt là do thước xưa và thước nay dài ngắn khác nhau mà ra. Còn chuông khánh hiện nay là do Đỗ Quỳ (?) đời Ngụy làm, không khớp với âm luật của Tuân Húc, nhưng âm thanh khoan thai trang nhã." Từ lâu người ta không biết những nhạc khí ấy do Đỗ Quỳ làm (?), người đương thời cho rằng chúng chẳng đáng giữ, cứ việc sửa đổi (?).

 Tuân Húc vốn tính tự cao, bèn mượn cớ giáng chức Nguyễn Hàm xuống làm Thái thú Thủy Bình. Nguyễn Hàm mắc bệnh mà mất. Về sau người ta đào được dưới đất một cây thước đồng cổ, đem đo thử thì thước đang dùng của Tuân Húc ngắn hơn bốn phân (phân: đơn vị đo bằng một phần mười tấc). Lúc ấy người ta mới biết Nguyễn Hàm quả thật am hiểu âm nhạc, nhưng không ai sửa lại được.

 Sách "Tấn kỷ" của Can Bảo chép: Tuân Húc lần đầu soạn các điệu múa Chính Đức và Đại Tượng (?). Ông lấy âm luật do Đỗ Quỳ (?) đời Ngụy chế ra để chỉnh âm cho đại nhạc (nhạc lớn dùng trong lễ của triều đình), thì thấy âm gốc không hài hòa. Từ Hậu Hán đến Ngụy, thước dài hơn thước xưa hơn bốn phân, mà Đỗ Quỳ lại dựa vào thước ấy nên âm vận sai lệch. Tuân Húc bèn theo sách "Chu lễ", xếp hạt kê để làm chuẩn cho đơn vị đo độ dài và dung tích. Ông dùng chuẩn ấy đo các nhạc khí cổ, thấy khớp với số đo khắc trên chúng. Từ đó lấy làm khuôn mẫu, dùng trong các lễ tế Giao (lễ tế trời đất ở ngoại thành) và tế Miếu (lễ tế tổ tiên nhà vua ở tông miếu).)

 Tuân Húc có lần ngồi trong tiệc của Tấn Vũ Đế, ăn món măng với cơm, rồi bảo những người cùng ngồi: "Cơm này được nấu bằng thứ củi đã dùng nhọc mệt." Mọi người không tin. Vua ngầm sai người đi hỏi, thì quả thật nhà bếp đã dùng chân bánh xe cũ làm củi.

 Có người xem mộ cha của Dương Hỗ, nói rằng về sau dòng họ này sẽ sinh ra một vị vua nhận mệnh trời. Dương Hỗ ghét lời ấy, bèn đào cắt phía sau mộ để phá thế đất. Thầy xem đất đứng nhìn rồi nói: "Vẫn sẽ sinh ra một vị Tam công (ba chức quan cao nhất triều đình) bị gãy tay." Chẳng bao lâu, Dương Hỗ ngã ngựa gãy tay, mà chức vị quả nhiên lên đến hàng công.

 (Sách "U minh lục" chép: Dương Hỗ cưỡi ngựa giỏi. Ông có một đứa con trai năm sáu tuổi, đoan trang sáng sủa, rất dễ thương. Sau khi đào mộ thì đứa bé chết ngay. Lúc ấy Dương Hỗ làm Đô đốc (chức tổng chỉ huy quân sự một vùng) ở Tương Dương (?). Một lần cưỡi ngựa chạy vòng, ông ngã xuống đất gãy tay. Bấy giờ giới sĩ phu đều khen lòng trung thành của ông, vì ông thà tự phá thế đất phát vua chứ không chịu phản nhà Tấn.)

 Vương Vũ Tử (tức Vương Tế) rất hiểu tính ngựa. Có lần ông cưỡi một con ngựa đeo tấm chắn bùn có hoa văn hình những đồng tiền nối nhau. Phía trước có dòng nước, con ngựa đứng cả ngày không chịu lội qua. Vương nói: "Chắc nó tiếc tấm chắn bùn." Ông sai người tháo tấm ấy ra, thế là ngựa lội thẳng qua sông.

 (Sách "Ngữ lâm" chép: Vũ Tử vốn mê ngựa, lại rất giỏi phân biệt ngựa. Vì thế Đỗ Dự nói: "Vương Vũ Tử mắc tật mê ngựa, Hòa Trường Dư mắc tật mê tiền." Vũ Đế hỏi Đỗ Dự: "Còn khanh mắc tật mê gì?" Đỗ Dự đáp: "Thần mắc tật mê sách Tả truyện (bộ sách giảng giải và chép bổ sung sự việc cho kinh Xuân Thu)".)

 Trần Thuật làm thuộc quan dưới quyền Đại tướng quân (tức Vương Đôn), được Đại tướng quân rất mực yêu quý, trọng dụng. Khi Trần Thuật mất, Quách Phác đến khóc rất thảm thiết, rồi gọi to: "Tự Tổ ơi, biết đâu chết thế lại chẳng phải là phúc!" Không lâu sau, Đại tướng quân làm loạn, đúng như lời Quách Phác nói.

 (Sách "Trần thị phổ" chép: Trần Thuật tên chữ là Tự Tổ, người huyện Hứa Xương, quận Dĩnh Xuyên, có tiếng tốt.)

 Tấn Minh Đế hiểu thuật xem đất làm mồ mả và nhà cửa. Nghe tin Quách Phác chọn đất chôn cất cho một người, vua mặc thường phục đi xem (?). Vua hỏi chủ nhà: "Sao lại chôn vào chỗ sừng rồng (một vị trí trong thế đất được ví như con rồng)? Phép này sẽ bị diệt cả họ đấy."

 Chủ nhà đáp: "Ông Quách bảo đây là chôn vào tai rồng, chưa đầy ba năm sẽ khiến được thiên tử tìm đến." Vua hỏi: "Là sinh ra thiên tử ư?" Người ấy đáp: "Không phải sinh ra thiên tử, mà là khiến được thiên tử đến hỏi chuyện thôi."

 (Sách xem mộ của Thanh Ô Tử chép: Chôn vào sừng rồng thì giàu sang đột ngột, nhưng về sau sẽ bị diệt cả nhà.)

 Quách Cảnh Thuần (tức Quách Phác) vượt sông Trường Giang xuống phía nam, sống ở Kỵ Dương. Ngôi mộ ông chọn cho mẹ cách mép nước không đầy trăm bước, người đương thời cho là quá gần nước. Cảnh Thuần nói: "Rồi chỗ này sẽ thành đất liền."

 (Sách "Phác biệt truyện" chép: Quách Phác thuở nhỏ thích học kinh sách và các thuật, hiểu rõ thuật bói toán. Trong niên hiệu Vĩnh Gia, cả nước loạn lạc. Quách Phác ném thẻ bói mà than: "Dân đen sắp phải lẫn lộn với người dị tộc rồi (?)." Rồi ông kết thân với hơn mười nhà, cùng vượt sông xuống phía nam, đến ở Kỵ Dương.)

 Nay cát bồi lên, nước đã cách mộ mấy chục dặm, cả vùng đều thành ruộng dâu. Bài thơ của ông viết: "Gò phía bắc cao sừng sững, biển lớn nước mênh mang. Ba nấm mồ chồng chất, là mẹ cùng anh em ta."

 Vương Thừa tướng (tức Vương Đạo) bảo Quách Phác thử bói một quẻ. Quẻ thành, mặt Quách Phác lộ vẻ rất lo, nói: "Ngài sắp gặp tai họa sét đánh." Vương hỏi: "Có cách nào hóa giải được không?" Quách đáp: "Ngài hãy cho đánh xe ra phía tây vài dặm, gặp một cây bách thì chặt lấy một đoạn dài bằng thân người ngài, đặt lên giường, chỗ ngài vẫn thường nằm ngủ, thì tai họa có thể tiêu trừ." Vương làm theo lời ông. Trong vòng mấy ngày, quả nhiên sét đánh trúng khúc bách, làm nó vỡ nát. Con em trong nhà đều chúc mừng.

 (Sách "Tấn thư" của Vương Ẩn chép: Quách Phác trừ tai họa, chuyển thành phúc, giúp người qua cơn nguy khốn, chọn được điều tốt lành. Người đương thời đều nói Kinh Phòng và Quản Lộ, hai nhà bói toán lừng danh đời trước, cũng không bằng ông.)

 Đại tướng quân (tức Vương Đôn) nói: "Ông lại đổ tội cho khúc gỗ."

 Hoàn Công (tức Hoàn Ôn) có một viên chủ bạ (thuộc quan coi giấy tờ, sổ sách) giỏi phân biệt rượu. Hễ có rượu là ông sai người ấy nếm trước. Rượu ngon thì người ấy gọi là "Tòng sự Thanh Châu", rượu dở thì gọi là "Đốc bưu Bình Nguyên". Ở Thanh Châu có quận Tề, ở Bình Nguyên có huyện Cách. Gọi là "Tòng sự" ý nói rượu ngấm thấu xuống tận rốn, vì chữ "Tề" đọc giống chữ "rốn". Gọi là "Đốc bưu" ý nói rượu chỉ dừng ở trên hoành cách mô, vì chữ "Cách" đọc giống chữ chỉ hoành cách mô, tức màng ngăn giữa ngực và bụng.

 Khích Âm tin theo Đạo giáo, tu luyện rất chuyên cần. Ông thường mắc chứng đau khó chịu trong bụng, các thầy thuốc chữa không khỏi. Nghe Vu Pháp Khai (một nhà sư) có tiếng, ông cho người đi rước về. Vu Pháp Khai đến, bắt mạch rồi nói: "Bệnh của ngài chính là do tu luyện quá ham hố mà ra." Ông bốc một thang thuốc cho Khích Âm uống. Uống một lần, Khích Âm liền đi ngoài rất nhiều, ra mấy cục to bằng nắm tay. Bổ ra xem thì đó chính là những lá bùa ông đã nuốt trước đây.

 (Sách "Tấn thư" chép: Vu Pháp Khai giỏi y thuật. Có lần ông đi đường, trời tối xin vào trọ nhà một người. Vợ chủ nhà đang sinh, đã nhiều ngày mà đứa bé không ra được. Vu Pháp Khai nói: "Việc này dễ chữa thôi." Ông giết một con dê béo, cho sản phụ ăn hơn mười miếng thịt rồi châm kim. Chỉ một lát sau đứa bé ra, có lớp mỡ dê bọc quanh mình. Y thuật của ông tinh diệu đến thế.)

 Ân Trung quân (tức Ân Hạo, từng làm Trung quân tướng quân) rất hiểu kinh mạch (những đường vận hành của khí huyết trong cơ thể theo y học cổ truyền), nhưng đến tuổi trung niên thì bỏ hẳn nghề y. Ông có một người hầu vẫn thường sai bảo, bỗng một hôm dập đầu đến chảy máu. Ân Hạo hỏi duyên cớ, người ấy nói: "Có chuyện liên quan đến sống chết, nhưng rốt cuộc không dám nói." Gặng hỏi mãi, người ấy mới nói: "Mẹ con năm nay gần trăm tuổi, mang bệnh đã lâu. Nếu được quan bắt mạch cho một lần thì sẽ có đường sống. Xong việc, con có bị giết cũng không ân hận."

 Ân Hạo cảm động trước tấm lòng hiếu thảo hết mực của người ấy, bèn cho khiêng bà cụ đến, bắt mạch và kê đơn. Bà cụ mới uống một thang thuốc đã khỏi bệnh. Sau đó Ân Hạo đem đốt hết các sách y và sách bài thuốc của mình.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video