Thiên "Nhậm đản" (sống buông thả theo ý mình, phóng túng, không câu nệ lễ giáo), thứ hai mươi ba.
Nguyễn Tịch người Trần Lưu (tên quận, nay thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc), Kê Khang người nước Tiếu (đất phong chư hầu, nay thuộc tỉnh An Huy) và Sơn Đào người Hà Nội (tên quận phía bắc sông Hoàng Hà, nay thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, không phải Hà Nội của Việt Nam). Ba người tuổi xấp xỉ nhau, Kê Khang trẻ nhất. Những người cùng dự vào mối giao kết này còn có Lưu Linh người nước Bái, Nguyễn Hàm người Trần Lưu, Hướng Tú người Hà Nội và Vương Nhung người Lang Tà (tên quận, nay thuộc tỉnh Sơn Đông). Bảy người thường tụ họp dưới rừng tre, tha hồ uống rượu say sưa, nên đời gọi họ là "Trúc Lâm thất hiền" (bảy người hiền ở rừng tre). «Chú: Sách *Tấn Dương thu* chép: Thời ấy tiếng tăm và phong thái của họ lan khắp trong nước, đến nay người ta vẫn còn ngâm vịnh về họ.»
Nguyễn Tịch đang để tang mẹ (?) mà vẫn ngồi tiệc chỗ Tấn Văn vương (tức Tư Mã Chiêu, người nắm quyền nhà Ngụy, về sau được truy tôn là vua nhà Tấn), ăn thịt uống rượu. Quan Tư lệ (?) Hà Tằng cũng ngồi đó.
«Chú: Sách *Tấn chư công tán* chép: Hà Tằng tên tự (tên chữ, dùng để gọi thay tên thật cho lịch sự) là Dĩnh Khảo, người huyện Dương Hạ, quận Trần. Cha là Hà Quỳ (?), làm Thái bộc (quan đứng đầu việc xe ngựa của vua) nước Ngụy. Tằng nổi tiếng thanh cao, nho nhã, lại có tính nhân hậu, hiếu thảo. Ông nhiều lần được thăng chức, lên đến Tư lệ hiệu úy (quan giám sát, buộc tội các quan lại ở kinh đô và vùng quanh kinh đô). Ông giữ lòng rất ngay thẳng, cả triều đình đều sợ. Sang nhà Tấn, ông làm quan đến Thái tể (một trong các chức cao nhất triều đình).»
Hà Tằng nói: "Minh công (cách gọi tôn kính bậc quyền quý) đang lấy đạo hiếu để trị thiên hạ, vậy mà Nguyễn Tịch đang mang tang nặng (?) lại công nhiên uống rượu ăn thịt ngay trên chiếu tiệc của ngài. Nên đày hắn ra ngoài biển để chấn chỉnh phong hóa." Văn vương đáp: "Tự Tông (tên tự của Nguyễn Tịch) tiều tụy, suy kiệt đến thế, ông không cùng lo cho người ta thì thôi, còn nói gì nữa? Vả lại, có bệnh thì được uống rượu ăn thịt, vốn đúng với lễ để tang (?)." Nguyễn Tịch vẫn ăn uống không ngừng, thần sắc thản nhiên như thường.
«Chú: Sách *Tấn kỷ* của Can Bảo chép: Hà Tằng từng nói với Nguyễn Tịch: "Ông là kẻ buông thả theo tình, mặc theo tính, làm hư hỏng phong tục. Nay người trung thành, hiền tài đang nắm chính sự, xét kỹ danh và thực, hạng người như ông sao để lâu được?" Rồi ông lại nói chuyện ấy với Thái Tổ (tức Tư Mã Chiêu). Nguyễn Tịch vẫn ăn uống không ngừng. Vì thế, khoảng thời Ngụy và Tấn mới có chuyện người ta xõa tóc, ngồi bừa bãi ngạo mạn (?), có kẻ quay lưng với lẽ sống chết mà lại cho là mình làm đúng lễ. Đó đều do Nguyễn Tịch gây ra. Sách *Ngụy thị xuân thu* chép: Nguyễn Tịch tính rất hiếu thảo. Khi để tang tuy không theo lễ thường, nhưng ông đau buồn tiều tụy đến suýt mất mạng. Thế nhưng ông bị bọn sĩ phu câu nệ văn vẻ, thế tục như Hà Tằng hết sức căm ghét. Đại tướng quân (?) Tư Mã Chiêu quý ông là người thông suốt, hơn người, nên không hãm hại ông.»
Lưu Linh nghiện rượu thành bệnh, khát rượu lắm, xin vợ rượu. Vợ đổ hết rượu, đập vỡ đồ đựng, khóc mà can: "Ông uống quá nhiều, không phải cách giữ gìn sức khỏe, nhất định phải bỏ (?) đi." Lưu Linh nói: "Hay lắm. Nhưng ta không tự kiềm chế được, chỉ còn cách khấn thần, tự thề mà bỏ thôi. Hãy sắm rượu thịt ra đây." Vợ nói: "Xin vâng lời." Bà bày rượu thịt trước bàn thờ thần, mời Lưu Linh khấn thề. Lưu Linh quỳ khấn: "Trời sinh Lưu Linh, lấy rượu làm tiếng; uống một lần một hộc (đơn vị đong, bằng mười đấu), năm đấu (đơn vị đong, thời ấy mỗi đấu khoảng hai lít) để giải say. Lời đàn bà nói, nhất định chớ nghe." Rồi lấy rượu uống, cầm thịt ăn, chẳng mấy chốc đã say mèm. «Chú: Mao công chú rằng: say rượu thành bệnh gọi là "trình". Chuyện này thấy trong sách *Trúc Lâm thất hiền luận*.»
Lưu Công Vinh uống rượu với người khác thì đủ hạng người lẫn lộn. Có người chê ông, ông đáp: "Người hơn Công Vinh thì không thể không uống cùng; người kém Công Vinh cũng không thể không uống cùng; người ngang hàng Công Vinh lại càng không thể không uống cùng." Vì thế suốt ngày ông uống với mọi người cho đến say. «Chú: Sách *Lưu thị phả* chép: Lưu Xưởng tên tự là Công Vinh, người nước Bái. Sách *Tấn Dương thu* chép: Lưu Xưởng là người thông suốt, phóng khoáng, làm quan đến Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Duyện châu.»
Chức Bộ binh hiệu úy (võ quan chỉ huy một đạo quân cấm vệ) đang khuyết, trong bếp của dinh ấy có chứa vài trăm hộc rượu, Nguyễn Tịch bèn xin làm Bộ binh hiệu úy.
«Chú: Sách *Văn sĩ truyện* chép: Nguyễn Tịch phóng túng, có ý coi thường đời, không thích làm quan. Tấn Văn đế (Tư Mã Chiêu) rất quý mến ông, thường cùng trò chuyện, để mặc ông làm theo ý muốn, không ép ông vào việc quan. Có lần Nguyễn Tịch thong thả nói: "Bình sinh tôi từng đi chơi Đông Bình, thích phong tục đất ấy, muốn được làm Thái thú (quan đứng đầu một quận) Đông Bình." Văn đế vui vẻ chiều theo ý ông. Nguyễn Tịch liền cưỡi lừa đi thẳng đến quận, phá hết các bức vách, bình phong trong phủ quan để trong ngoài nhìn thấy nhau, rồi ban ra những lệnh giản dị, yên ổn. Được hơn mười ngày, ông lại cưỡi lừa bỏ đi. Về sau nghe trong bếp dinh Bộ binh có ba trăm thạch (đơn vị đong, bằng một hộc) rượu, ông hớn hở xin làm hiệu úy, rồi vào phủ cùng Lưu Linh uống say sưa. Sách *Trúc Lâm thất hiền luận* lại chép rằng Nguyễn Tịch và Lưu Linh cùng uống rượu trong bếp dinh Bộ binh, cả hai say mà chết. Đó là lời kẻ hiếu sự bịa ra, vì Nguyễn Tịch mất trong niên hiệu Cảnh Nguyên, còn đến niên hiệu Thái Thủy Lưu Linh vẫn còn sống.»
Lưu Linh thường uống rượu thả cửa, phóng túng. Có lúc ông cởi hết quần áo, trần truồng ở trong nhà. Người ta thấy thì chê, Lưu Linh nói: "Ta lấy trời đất làm nhà, lấy nhà cửa làm quần (?). Các ông chui vào trong quần ta làm gì?" «Chú: Sách *Tấn kỷ* của Đặng Xán chép: Có khách đến thăm Lưu Linh, gặp lúc ông đang cởi trần. Lưu Linh cười nói: "Ta lấy trời đất làm nhà ở, lấy nhà cửa làm quần áo (?). Các ông tự mình không nên vào trong quần ta, lại còn chê ghét gì?" Ông sống buông thả theo ý mình đến thế.»
Có lần chị dâu Nguyễn Tịch về thăm nhà cha mẹ đẻ, Nguyễn Tịch ra gặp để từ biệt. Có người chê ông. «Chú: Thiên "Khúc lễ" (một thiên trong sách *Lễ ký*) dạy rằng chị dâu và em chồng không được hỏi han qua lại, cho nên người ta chê.» Nguyễn Tịch nói: "Lễ há lại đặt ra cho bọn ta sao!"
Người vợ nhà hàng xóm của Nguyễn công (Nguyễn Tịch) có nhan sắc, đứng quầy bán rượu. Nguyễn Tịch cùng Vương An Phong (tức Vương Nhung, được phong tước An Phong hầu) thường đến chỗ người phụ nữ ấy uống rượu. Nguyễn Tịch say thì lăn ra ngủ ngay bên cạnh nàng. Người chồng lúc đầu rất nghi, rình xét mãi, rốt cuộc thấy ông chẳng có ý gì khác. «Chú: Sách *Tấn thư* của Vương Ẩn chép: Nhà hàng xóm của Nguyễn Tịch có cô con gái tài sắc, chưa lấy chồng đã chết. Nguyễn Tịch chẳng phải họ hàng, lúc cô còn sống cũng không quen biết, vậy mà vẫn đến khóc hết lòng thương xót rồi mới đi. Cái tính thông suốt mà không giữ khuôn phép của ông đều giống như thế.»
Nguyễn Tịch sắp chôn mẹ, hấp một con lợn béo, uống hai đấu rượu, rồi mới đến lúc vĩnh biệt. Ông chỉ nói một câu: "Hết rồi!", gào lên một tiếng, rồi thổ huyết, ngã lả người rất lâu. «Chú: Sách *Tấn kỷ* của Đặng Xán chép: Khi mẹ mất, Nguyễn Tịch đang đánh cờ vây với người khác và vẫn tiếp tục như cũ. Người kia xin thôi, ông không chịu, giữ lại đánh cho xong ván cược. Đánh xong, ông uống ba đấu rượu, cất tiếng gào lên một tiếng, nôn ra mấy thăng (đơn vị đong, bằng một phần mười đấu) máu, ngã lả người rất lâu.»
Nguyễn Trọng Dung «Chú: tức Nguyễn Hàm» cùng Nguyễn Bộ binh (tức Nguyễn Tịch, gọi theo chức Bộ binh hiệu úy) ở phía nam con đường, các nhà họ Nguyễn khác ở phía bắc. Họ Nguyễn phía bắc đều giàu, họ Nguyễn phía nam thì nghèo. Ngày mồng bảy tháng bảy, họ Nguyễn phía bắc phơi áo rực rỡ, toàn là the lụa, gấm vóc. Trọng Dung lấy cây sào treo một cái quần đùi vải thô kiểu "mũi bê" (quần cộc ngắn của người lao động, hình như cái mũi con bê) giữa sân. Có người lấy làm lạ, ông đáp: "Chưa thoát được tục, nên cũng làm thế thôi."
«Chú: Sách *Trúc Lâm thất hiền luận* chép: Các nhà họ Nguyễn đời trước đều theo Nho học, giỏi lo liệu nhà cửa, chỉ riêng nhà Nguyễn Hàm chuộng Đạo (học thuyết của Lão Tử, Trang Tử, coi nhẹ việc đời), bỏ mặc việc đời, ham rượu nên nghèo. Theo tục cũ, ngày mồng bảy tháng bảy phải đem áo ra phơi. Trong sân các nhà họ Nguyễn gấm vóc rực rỡ. Nguyễn Hàm khi ấy còn để tóc trái đào (tóc trẻ con, tức còn nhỏ tuổi), bèn dựng một cây sào dài treo cái quần đùi "mũi bê" lên.»
Nguyễn Bộ binh «Chú: tức Nguyễn Tịch» có tang mẹ (?), Bùi lệnh công «Chú: tức Bùi Khải, từng làm Trung thư lệnh, quan đứng đầu cơ quan soạn thảo chiếu lệnh của vua» đến viếng. Nguyễn Tịch đang say, xõa tóc ngồi trên giường, ngồi duỗi hai chân dạng ra như cái nia (lối ngồi bị coi là vô lễ), không khóc. Bùi Khải đến, trải chiếu xuống đất, khóc viếng, nói lời chia buồn xong thì đi. Có người hỏi Bùi Khải: "Phàm đi viếng, chủ nhà khóc thì khách mới làm lễ. Nguyễn Tịch đã không khóc, sao ông lại khóc?" Bùi Khải đáp: "Nguyễn Tịch là người ở ngoài vòng thế tục, nên không coi trọng lễ nghi. Bọn ta là người trong thế tục, nên phải giữ mình theo khuôn phép nghi lễ." Người đương thời khen rằng cả hai người đều giữ được điều phải lẽ.
«Chú: Sách *Danh sĩ truyện* chép: Nguyễn Tịch có tang mẹ (?) mà không theo lễ thường. Bùi Khải đến viếng, gặp lúc Nguyễn Tịch đang say, xõa tóc ngồi duỗi chân, coi như bên cạnh không có ai. Bùi Khải khóc hết lòng thương xót rồi lui ra, sắc mặt không chút khác lạ. Ông bình thản trước chỗ giống và khác của người khác như thế. Đới Quỳ bàn rằng: "Bùi công làm lễ viếng, là muốn lấy cái bên ngoài để giữ gìn (?) cái bên trong; ông có ý thông suốt, mà cũng có chừng mực phân biệt (?)."»
Những người họ Nguyễn đều uống rượu giỏi. Trọng Dung đến chỗ họ hàng tụ họp, không dùng chén thường để rót nữa, mà đựng rượu trong chum lớn, ngồi vây quanh đối mặt nhau mà uống thỏa thích. Có lúc một bầy lợn kéo đến uống, họ chỉ gạt bỏ lớp rượu phía trên (?) rồi lại cùng nhau uống tiếp.
Nguyễn Hồn (con trai Nguyễn Tịch) lớn lên, phong thái, khí độ giống cha, cũng muốn làm người phóng đạt (sống phóng khoáng, coi thường lễ tục). Nguyễn Bộ binh nói: "Trọng Dung đã dự vào hàng ấy rồi, con không được làm thế nữa."
«Chú: Sách *Trúc Lâm thất hiền luận* chép: Nguyễn Tịch ngăn Nguyễn Hồn là vì Hồn chưa hiểu tại sao cha mình lại sống phóng đạt. Về sau, con của anh Nguyễn Hàm là Nguyễn Giản cũng tự cho mình là phóng khoáng. Đang có tang cha (?), Giản đi đường gặp tuyết lớn, rét cóng, bèn ghé vào chỗ quan huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Tuấn Nghi. Quan huyện nấu canh thịt đãi khách khác, Giản cũng ăn, đến nỗi bị dư luận sĩ phu chê trách, bị gạt bỏ không được làm quan gần ba mươi năm. Thời ấy phong thái của các hiền sĩ Trúc Lâm tuy cao, nhưng lễ giáo vẫn còn nghiêm ngặt. Đến niên hiệu Nguyên Khang thì người ta trở nên phóng đãng, vượt quá lễ nghi. Nhạc Quảng chê rằng: "Trong danh giáo (lễ giáo đặt trên danh phận, đạo đức Nho gia) vốn đã có chỗ vui, cần gì phải đến mức thế?" Lời của Nhạc lệnh (Nhạc Quảng, từng làm Thượng thư lệnh) thật có ý sâu (?) thay! Ý nói những kẻ kia không thật lòng như vậy, chỉ lợi dụng điều ấy để buông thả mà thôi.»
Vợ của Bùi Thành công (tức Bùi Vĩ, tên thụy là Thành; tên thụy là tên đặt sau khi chết để đánh giá cả đời một người) là con gái Vương Nhung. Một sáng sớm Vương Nhung đến chỗ Bùi Vĩ, không cho báo trước, đi thẳng vào. Bùi Vĩ bước xuống từ phía nam giường, con gái ông bước xuống từ phía bắc, rồi đối mặt nhau làm lễ chủ khách, sắc mặt không chút khác lạ. «Chú: Sách *Bùi thị gia truyện* chép: Bùi Vĩ lấy con gái cả của Vương Nhung.»
Nguyễn Trọng Dung trước đó đã yêu một cô tỳ nữ người Tiên Ti (một dân tộc du mục phương bắc) nhà bà cô. Đến khi ông có tang mẹ, bà cô sắp dời đi xa. Lúc đầu bà nói sẽ để cô tỳ nữ ở lại, nhưng khi lên đường lại quyết đem đi. Trọng Dung mượn con lừa của khách, mặc nguyên bộ đồ tang nặng, tự mình đuổi theo, rồi hai người cùng cưỡi một con lừa trở về. Ông nói: "Giống người không thể để mất!" Cô tỳ nữ ấy chính là mẹ của Dao Tập.
«Chú: Sách *Trúc Lâm thất hiền luận* chép: Sau khi Nguyễn Hàm đuổi theo cô tỳ nữ, dư luận bàn tán ầm ĩ. Từ cuối thời Ngụy ông bị chìm khuất nơi xóm ngõ, đến niên hiệu Hàm Ninh đời Tấn mới bắt đầu bước vào đường làm quan. Sách *Nguyễn Phu biệt truyện* chép: Nguyễn Hàm viết thư cho bà cô: "Cô tỳ nữ người Hồ (cách gọi chung các dân tộc phương bắc và phương tây) đã sinh được một đứa con trai lai Hồ." Bà cô viết thư trả lời: "Bài phú *Lỗ Linh Quang điện* có câu: 'Người Hồ từ xa tụ tập trên cột nhà', có thể đặt tên tự là Dao Tập (nghĩa là 'từ xa tụ tập')." Vì thế Nguyễn Phu tên tự là Dao Tập.»
Nhậm Khải sau khi mất quyền thế thì không còn giữ gìn, kiềm chế mình nữa. Có người nói với Hòa Kiệu: "Sao ông ngồi nhìn Nguyên Bầu (tên tự của Nhậm Khải) suy sụp mà không cứu?" Hòa Kiệu đáp: "Nguyên Bầu giống như tòa lầu cửa Bắc Hạ, đang lung lay sắp sụp; tự nó muốn đổ, đâu phải một cây gỗ chống đỡ nổi." «Chú: Sách *Tấn chư công tán* chép: Nhậm Khải tên tự là Nguyên Bầu, người huyện Bác Xương, quận Lạc An, có kiến thức đúng đắn, là người tài cán của nhà nước, muôn việc lớn nhỏ phần nhiều do ông quản lý. Ông bất hòa với Giả Sung. Giả Sung bèn tâu xin cho ông giữ bộ Lại (bộ lo việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại), lại sai quan có trách nhiệm tâu rằng ông dùng đồ ăn của vua (?), vì thế ông bị cách chức. Từ đó Thế Tổ (Tấn Vũ đế) lạnh nhạt với ông.»
Lưu Đạo Chân lúc trẻ thường đánh cá ở vùng đầm cỏ. Ông giỏi ca hát và huýt sáo (một lối ngân tiếng dài qua miệng, được các danh sĩ thời ấy ưa chuộng), người nghe ai cũng lưu luyến không muốn đi. Có một bà lão biết ông không phải người thường, lại rất thích tiếng ca, tiếng huýt của ông, bèn giết lợn mời ông ăn. Đạo Chân ăn hết con lợn mà chẳng hề cảm ơn. Bà lão thấy ông chưa no, lại dâng thêm một con nữa. Ông ăn một nửa, để lại một nửa, trả lại cho bà. Về sau ông làm Lại bộ lang (quan trong bộ Lại, lo việc tuyển bổ quan lại), con trai bà lão làm tiểu lệnh sử (viên thư lại nhỏ), Đạo Chân cất nhắc anh ta vượt bậc. Người con không biết vì sao, hỏi mẹ, mẹ kể lại chuyện cũ. Anh ta bèn mang trâu và rượu đến tạ ơn Đạo Chân. Đạo Chân nói: "Đi đi, không còn gì phải đền đáp nữa." «Chú: Lưu Bảo (tức Lưu Đạo Chân) đã thấy ở thiên trước.»
Nguyễn Tuyên Tử (tức Nguyễn Tu) thường đi bộ, treo trăm đồng tiền ở đầu gậy, đến quán rượu thì một mình uống say thỏa thích. Dù là bậc quyền quý đương thời, ông cũng không chịu đến thăm. «Chú: Sách *Danh sĩ truyện* chép: Nguyễn Tu tính giản dị, sống theo ý mình.»
Sơn Quý Luân (tức Sơn Giản, con Sơn Đào) khi làm quan trấn thủ Kinh châu, thường đi ra ngoài uống rượu say sưa. Người ta đặt bài hát về ông: "Sơn công có khi say, đi thẳng đến ao Cao Dương; chiều tối nằm ngược trên xe về, say khướt chẳng biết gì. Lại còn cưỡi ngựa hay, đội lộn ngược chiếc mũ khăn trắng. Giơ tay hỏi Cát Cường: Ta so với chàng trai Tinh châu thế nào?" Ao Cao Dương ở Tương Dương. Cát Cường là người Tinh châu được ông yêu mến. ("Cao Dương" gợi tích Lịch Tự Cơ thời Hán tự xưng là "gã nghiện rượu đất Cao Dương", ý nói người mê rượu.)
«Chú: Sách *Tương Dương ký* (?) chép: Thị trung (quan hầu cận bên vua) nhà Hán là Tập Úc, ở phía nam núi Hiện, theo phép nuôi cá của Phạm Lãi mà đào một ao cá. Bên ao có đê cao, trồng tre và cây thu cao, sen, ấu, củ ấu nước mọc phủ mặt nước; đó là chỗ vui chơi, yến tiệc nổi tiếng. Sơn Giản mỗi lần đến ao này đều say khướt mới về, nói: "Đây là ao Cao Dương của ta." Trẻ con Tương Dương (?) hát về chuyện đó.»
Trương Quý Ưng (tức Trương Hàn) buông thả, không chịu gò bó, người đương thời gọi ông là "Bộ binh Giang Đông" (ví ông với Nguyễn Bộ binh tức Nguyễn Tịch; Giang Đông là vùng phía đông nam sông Trường Giang). Có người nói với ông: "Ông có thể buông thả thỏa thích một thời, lẽ nào không nghĩ đến tiếng tăm sau khi chết?" Ông đáp: "Cho ta có tiếng tăm sau khi chết, cũng không bằng ngay bây giờ có một chén rượu." «Chú: Sách *Văn sĩ truyện* chép: Trương Hàn sống theo tính mình, tự thấy thỏa thích, không cầu gì ở đời; người đương thời quý ông là người phóng khoáng, thông suốt.»
Tất Mậu Thế nói: "Một tay cầm càng cua, một tay cầm chén rượu, bơi lội trong ao rượu, thế là đủ trọn một đời." «Chú: Sách *Tấn trung hưng thư* chép: Tất Trác tên tự là Mậu Thế, người Tân Thái, từ nhỏ đã ngạo nghễ, phóng khoáng, được Hồ Mẫu Phụ Chi biết đến. Cuối niên hiệu Thái Hưng, ông làm Lại bộ lang, thường vì uống rượu mà bỏ bê công việc. Nhà hàng xóm cất rượu vừa chín, Tất Trác nhân lúc say, ban đêm mò đến chỗ để chum lấy rượu uống. Người coi rượu tưởng là trộm, bắt trói lại; đến khi biết là quan Lại bộ lang mới thả ra. Tất Trác bèn kéo chủ nhà ngồi bày tiệc ngay bên chum, uống say rồi mới về. Ôn Kiệu vốn biết và quý Tất Trác, mời ông làm Trưởng sử (quan đứng đầu các thuộc lại trong phủ) cho Bình Nam tướng quân. Ông mất khi đang giữ chức ấy.»
Hạ Tư không (tức Hạ Tuần, về sau được tặng chức Tư không, một trong ba chức quan cao nhất triều đình) vào Lạc Dương nhận mệnh làm Thái tôn xá nhân (quan hầu cận cháu đích tôn nối ngôi của vua). Đi qua cửa Xương Môn đất Ngô, ông ngồi trong thuyền gảy đàn cầm. Trương Quý Ưng vốn không quen biết ông, lúc ấy đang ở đình Kim Xương, nghe tiếng đàn rất trong, bèn xuống thuyền tìm Hạ Tuần. Hai người cùng trò chuyện, rất tâm đầu ý hợp, vui vẻ. Trương hỏi: "Ông định đi đâu?" Hạ đáp: "Vào Lạc Dương nhận mệnh, đang trên đường đi." Trương nói: "Tôi cũng có việc ở kinh đô phương bắc, nhân tiện xin đi nhờ thuyền." Rồi cùng Hạ lên đường, lúc đầu không hề báo cho nhà. Người nhà đuổi theo hỏi mới biết.
Tổ Xa kỵ (tức Tổ Địch, được tặng chức Xa kỵ tướng quân, một chức tướng quân cao cấp) khi mới qua sông xuống phía nam, cả việc công lẫn việc nhà đều thiếu thốn, không có quần áo, đồ dùng gì tốt. Các ông họ Vương, họ Dữu cùng đến chỗ Tổ Địch, bỗng thấy áo lông cừu chồng chất, đồ trang sức quý báu bày đầy. Các ông lạ lùng hỏi, Tổ Địch đáp: "Đêm qua lại ra Nam Đường một chuyến." Lúc ấy Tổ Địch thường sai bọn tráng sĩ đánh trống kéo đi cướp bóc, những người cầm quyền cũng dung túng, không tra hỏi.
«Chú: Sách *Tấn Dương thu* chép: Tổ Địch tính thông suốt, hay giúp người, không câu nệ tiểu tiết. Khách khứa theo ông phần nhiều là kẻ hung hăng, dũng mãnh, ông đối đãi với họ như con em trong nhà. Trong niên hiệu Vĩnh Gia, dân lưu tán đến hàng vạn, đất đai mất mùa đói lớn, bọn khách khứa đi cướp bóc, Tổ Địch liền che chở (?), bảo vệ cho họ được an toàn. Người bàn luận vì thế coi thường ông, nên lâu ông không được thăng bổ.»
Hồng lô khanh (quan đứng đầu việc lễ nghi, tiếp đón khách nước ngoài và các tước hầu) Khổng Quần thích uống rượu. Vương Thừa tướng (tức Vương Đạo) nói: "Sao ông cứ uống rượu mãi thế? Ông không thấy tấm vải đậy vò của nhà nấu rượu, ngày tháng trôi qua đều mục nát hết sao?" Khổng Quần đáp: "Không phải thế đâu. Ông không thấy thịt ướp bã rượu lại để được lâu hơn sao?" Khổng Quần từng viết thư cho người thân và bạn cũ: "Năm nay ruộng thu được bảy trăm hộc gạo nếp, vẫn không đủ cho việc làm men rượu." «Chú: Khổng Quần đã thấy ở trên.»
Có người chê Chu Bộc xạ (tức Chu Nghĩ; Bộc xạ là quan phó đứng đầu Thượng thư sảnh, cơ quan điều hành chính sự) khi nói chuyện với bạn bè thì lẫn lộn, không giữ chừng mực. «Chú: Sách *Tấn kỷ* của Đặng Xán chép: Vương Đạo cùng Chu Nghĩ và các quan trong triều đến nhà Thượng thư Kỷ Chiêm xem ca kỹ biểu diễn. Kỷ Chiêm có người thiếp yêu hát được những điệu mới. Chu Nghĩ ngay giữa đám đông muốn tư thông với người thiếp ấy, phơi bày điều xấu xa mà mặt không chút thẹn. Quan có trách nhiệm tâu xin cách chức Chu Nghĩ, vua xuống chiếu đặc biệt tha cho.» Chu Nghĩ nói: "Ta như sông Trường Giang dài muôn dặm, sao có thể không có một khúc quanh sau nghìn dặm?"
Ôn Thái Chân (tức Ôn Kiệu) khi chức vị chưa cao, thường cùng bọn khách buôn trên sông Hoài (?) chơi xư bồ (một trò cờ bạc gieo quân thời xưa), mà chơi thì thường thua. Có lần thua đậm, hết sạch tiền của, không có cách nào về được. Ông vốn thân với Dữu Lượng, bèn ở trong thuyền gọi to: "Ông đến chuộc tôi với!" Dữu Lượng liền gửi tiền đến trả, ông mới được về. Chuyện như thế xảy ra ba bốn lần. «Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Ôn Kiệu được khen là người tuấn tú, sáng sủa, nhưng không câu nệ việc nhỏ.»
Ôn công (Ôn Kiệu) thích nói năng suồng sã, còn Biện lệnh (tức Biện Hồ, từng làm Thượng thư lệnh, quan đứng đầu Thượng thư sảnh) thì giữ mình theo lễ phép. «Chú: Sách *Biện Hồ biệt truyện* chép: Biện Hồ nghiêm sắc mặt đứng ở triều đình, trăm quan đều kính sợ, con em nhà quyền quý không ai không cung kính, nghiêm trang.» Có lần hai người đến chỗ Dữu công (Dữu Lượng), tranh cãi với nhau kịch liệt, Ôn Kiệu buông lời thô tục. Dữu công thong thả nói: "Thái Chân suốt ngày không hề nói lời thô tục." «Chú: ý là quý sự thông suốt, phóng khoáng của Ôn Kiệu.»
Chu Bá Nhân (tức Chu Nghĩ) phong độ, đức hạnh nho nhã, đứng đắn, hiểu sâu cảnh nguy nan, loạn lạc. Sau khi qua sông nhiều năm, ông thường uống rượu thật nhiều, từng ba ngày liền không tỉnh. Người đương thời gọi ông là "Bộc xạ ba ngày". «Chú: Sách *Tấn Dương thu* chép: Ban đầu Chu Nghĩ nhờ danh vọng nho nhã mà được tiếng tăm lớn trong nước, về sau nhiều lần lầm lỗi vì rượu. Dữu Lượng nói: "Những năm cuối của Chu hầu, có thể gọi là đức của chim phượng đã suy." (Mượn lời người cuồng sĩ nước Sở than Khổng Tử trong sách *Luận ngữ*: "Phượng ơi phượng ơi, sao đức suy vậy", ý nói người tài đức mà về già sa sút.) Sách *Ngữ lâm* chép: Bá Nhân có tang chị (?) thì say ba ngày, có tang cô (?) thì say hai ngày, danh vọng tổn hại nặng nề. Mỗi lần ông say, các ông khác thường cùng nhau canh giữ.»
Vệ Quân Trường làm Trưởng sử cho Ôn công (Ôn Kiệu), Ôn công rất quý ông. Ôn công thường tự nhiên xách rượu và thịt khô đến chỗ Vệ, hai người ngồi duỗi chân đối diện nhau suốt cả ngày. Vệ đến chỗ Ôn công cũng như thế. «Chú: Vệ Vĩnh (tức Vệ Quân Trường) đã thấy ở trước.»
Khi Tô Tuấn làm loạn, những người họ Dữu đều chạy tán loạn. Dữu Băng lúc ấy làm quan đứng đầu quận Ngô, một mình bỏ chạy; dân chúng và quan lại đều bỏ đi hết, chỉ có một tên lính trong quận dùng chiếc thuyền nhỏ chở Dữu Băng ra cửa sông Tiền Đường, lấy tấm chiếu tre thô che lên. Khi ấy Tô Tuấn treo thưởng tìm Dữu Băng, ra lệnh cho các nơi lục soát rất gắt. Tên lính bỏ thuyền lên chợ trên bãi sông, uống rượu say rồi trở về, vung mái chèo chỉ vào thuyền nói: "Tìm Dữu quận Ngô ở đâu? Ở trong này đây!" Dữu Băng vô cùng hoảng sợ nhưng không dám động đậy. Quan coi việc tra xét thấy thuyền nhỏ, khoang hẹp, cho là tên lính say quá nói càn, chẳng nghi ngờ gì nữa. Tên lính tự đưa Dữu Băng qua sông Chiết, gửi ở nhà họ Ngụy tại Sơn Âm, nhờ vậy ông thoát nạn. «Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Dữu Băng làm quan đứng đầu quận Ngô, Tô Tuấn làm phản, sai quân đánh Dữu Băng, Dữu Băng bỏ quận chạy sang Cối Kê (?).»
Về sau, khi loạn đã dẹp yên, Dữu Băng muốn báo đáp tên lính, cho nó được như điều mong muốn. Tên lính nói: "Tôi xuất thân hạng đầy tớ, không mong danh vị, quan tước. Từ nhỏ đã khổ vì phải cầm roi hầu hạ người, thường chỉ lo không được uống rượu cho thỏa. Nếu cho tôi đủ rượu uống thì sống hết quãng đời còn lại cũng xong, không cần gì nữa." Dữu Băng dựng cho anh ta một ngôi nhà lớn, mua nô tỳ cho, để trong nhà lúc nào cũng có trăm hộc rượu, cho đến hết đời. Người đương thời cho rằng tên lính này không chỉ có trí khôn mà còn thấu hiểu lẽ sống.
Ân Hồng Kiều được cử làm quan đứng đầu quận Dự Chương. «Chú: Sách *Ân thị phả* chép: Ân Tiện tên tự là Hồng Kiều, người quận Trần. Cha là Ân Thức, làm Tư mã (quan phụ trách việc quân trong phủ tướng quân) cho Trấn Đông tướng quân. Ân Tiện làm quan đến Thái thú Dự Chương.» Lúc sắp lên đường, người ở kinh đô nhân dịp gửi ông hơn trăm phong thư. Đến Thạch Đầu, ông ném hết xuống nước, rồi khấn: "Cái nào chìm thì cứ chìm, cái nào nổi thì cứ nổi. Ân Hồng Kiều không thể làm kẻ đưa thư."
Vương Trưởng sử (tức Vương Mông) và Tạ Nhân Tổ (tức Tạ Thượng) cùng làm duyện (quan thuộc lại giúp việc trong phủ) cho Vương công (Vương Đạo). «Chú: Sách *Vương Mông biệt truyện* chép: Thừa tướng Vương Đạo mời các danh sĩ, người hiền tài đương thời cùng giúp sức phục hưng triều đình; phàm ai được ông gửi lời mời đều là bậc tài giỏi, xuất chúng. Ông mời Vương Mông làm duyện.» Vương Trưởng sử nói: "Tạ duyện múa được điệu múa lạ." Tạ Thượng liền đứng dậy múa, thần thái rất ung dung. «Chú: Sách *Tấn Dương thu* chép: Tạ Thượng tính thông suốt, sống theo ý mình, giỏi âm nhạc. Sách *Ngữ lâm* chép: Tạ Trấn Tây (Tạ Thượng, từng làm Trấn Tây tướng quân) sau khi uống rượu, múa giữa các mâm bàn điệu múa chim yểng của dân thợ ngoài chợ Lạc Dương, rất hay.» Vương công nhìn kỹ, rồi nói với khách: "Khiến người ta nhớ đến An Phong." «Chú: Vương Nhung (An Phong) tính thông suốt, sống theo ý mình, Tạ Thượng giống ông.»
Vương Mông và Lưu Đàm cùng ở phía nam cầu phao (?) uống tiệc say sưa tại nhà Hoàn Tử Dã. «Chú: Hoàn Y (tức Hoàn Tử Dã) đã thấy ở trước.» Tạ Trấn Tây đi viếng mộ quan Thượng thư trở về; đó là sau khi chôn ba ngày, lúc làm lễ "phản khốc" (lễ trở về nhà khóc sau khi chôn cất). Mọi người muốn mời ông. Lúc đầu sai một người đưa tin, ông chưa nhận lời nhưng đã cho dừng xe; mời lần nữa thì ông liền quay xe lại. Mọi người ra ngoài cửa đón, nắm tay kéo ông xuống xe. Ông chỉ kịp cởi khăn trùm đầu, đội mũ vào, uống tiệc được nửa buổi mới nhận ra mình chưa cởi áo tang.
«Chú: Thượng thư Tạ Bầu là chú của Tạ Thượng, đã thấy ở trước. Sách *Văn chương chí* của Tống Minh đế chép: Tạ Thượng tính xuề xòa, không câu nệ tiểu tiết. Sau khi chôn anh, ông đi viếng mộ trở về. Vương Mông và Lưu Đàm đang cùng chơi ở Tân Đình. Vương Mông muốn mời Tạ Thượng, trước hỏi Lưu Đàm: "Tạ Nhân Tổ chắc sẽ không làm khác ý chúng ta đâu nhỉ?" Lưu Đàm đáp: "Theo phong cách của Nhân Tổ thì tự nhiên ông ấy sẽ đến." Bèn sai người đi mời. Tạ Thượng lúc đầu từ chối, nhưng đã không còn ý muốn về; đến lần mời thứ hai liền quay xe lại. Ông xuề xòa đến thế.»
Hoàn Tuyên Vũ (tức Hoàn Ôn, tên thụy là Tuyên Vũ) lúc trẻ nhà nghèo, đánh bạc thua to, chủ nợ đòi rất gắt. Ông nghĩ cách tự gỡ mà không biết làm thế nào. Viên (?) Đam người quận Trần tài giỏi, phóng khoáng, có nhiều tài nghệ. «Chú: Sách *Viên (?) thị gia truyện* chép: Viên Đam tên tự là Ngạn Đạo, người huyện Dương Hạ, quận Trần, là chắt của Trung lang lệnh nước Ngụy Viên Hoán. Ông vóc người cao lớn, khôi ngô, sáng sủa, phong cách cao vượt, từ nhỏ đã phóng khoáng không chịu gò bó, có tài khác thường, kẻ sĩ nhiều người theo về với ông. Ông làm quan đến Tòng sự trung lang (quan giúp việc) trong phủ Tư đồ.»
Hoàn Tuyên Vũ muốn cầu cứu Viên Đam. Viên Đam lúc ấy đang có tang, Hoàn sợ ông ngại, thử nói với ông. Viên Đam đáp ngay là nhận lời, chẳng chút ngần ngại. Ông liền thay quần áo, giắt chiếc mũ vải tang vào người, theo Hoàn Ôn đi đánh bạc với chủ nợ. Viên Đam vốn nổi tiếng giỏi nghề cờ bạc. Chủ nợ lúc ngồi vào ván nói: "Mày hẳn không phải là Ngạn Đạo đấy chứ?" Rồi hai bên cùng chơi. Mỗi lần gieo cược mười vạn, thẳng lên đến trăm vạn. Viên Đam gieo quân, đi quân, hét vang, như bên cạnh không có ai, rồi lôi chiếc mũ vải ra ném vào người kia, nói: "Mày rốt cuộc có biết Ngạn Đạo không!"
«Chú: Sách *Quách Tử* chép: Hoàn công chơi xư bồ thua mấy trăm hộc gạo, cầu cứu Viên Đam. Viên Đam đang có tang, liền nói: "Thích quá! Ta nhất định sẽ gieo được nước đẹp cho ông, ông chỉ việc hô to lên." Rồi ông cởi áo tang, cùng ra cửa đi. Thấy trên đầu còn chiếc mũ vải tang, ông ném đi, đội chiếc mũ nhỏ (?) vào. Vào chơi rồi, theo thế mà hô gieo, gieo là được nước "lư", nước "trĩ" (những nước gieo được điểm cao nhất trong trò xư bồ), hai người cùng hét vang. Nhà kia trong chốc lát thua mất mấy trăm vạn.»
Vương Quang lộc nói: "Rượu đúng là khiến mỗi người tự đưa mình đi xa (thoát khỏi chính mình và thế tục)." «Chú: Quang lộc là Vương Uẩn (từng được phong Quang lộc đại phu, một chức quan danh dự cao cấp). Sách *Tục Tấn Dương thu* chép: Vương Uẩn nghiện rượu, càng về cuối đời càng nặng. Khi ở Cối Kê (?), hiếm có ngày nào ông tỉnh.»
Lưu doãn (tức Lưu Đàm, từng làm Doãn Đan Dương, quan đứng đầu vùng kinh đô) nói: "Tôn Thừa Công là kẻ sĩ ngông cuồng. Mỗi khi đến một nơi, ông ngắm cảnh nhiều ngày liền, có khi đã quay về được nửa đường lại trở lại." «Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Tôn Thừa Công từ nhỏ đã phóng túng, không chịu gò bó, nhà ở Cối Kê (?), tính ưa núi sông. Đến khi xin làm quan ở huyện Ngân, ông bỏ quên việc vặt, thả lòng rong chơi, núi đẹp sông hay không nơi nào ông không đi xem khắp.»
Ngạn Đạo (Viên Đam) có hai em gái, một người gả cho Ân Uyên Nguyên (tức Ân Hạo), một người gả cho Tạ Nhân Tổ. «Chú: Sách *Viên (?) thị phả* chép: Em gái lớn của Viên Đam tên là Nữ Hoàng, gả cho Ân Hạo; em gái nhỏ tên là Nữ Chính, gả cho Tạ Thượng.» Ông nói với Hoàn Tuyên Vũ: "Tiếc là không có thêm một người nữa để gả cho ông."
Hoàn Xa kỵ (tức Hoàn Xung) đang trấn thủ Kinh châu, Trương (Trương Huyền) làm Thị trung, đi sứ đến Giang Lăng, trên đường đi qua thôn Dương Kỳ. «Chú: Thôn này sát bờ sông, cách Kinh châu hai trăm dặm.» Bỗng thấy một người cầm nửa giỏ nhỏ cá sống, đi thẳng đến thuyền, nói: "Tôi có ít cá, muốn nhờ làm gỏi." Trương bèn buộc thuyền lại, cho người ấy lên. Hỏi tên họ, người ấy xưng là Lưu Di Dân. «Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Lưu Lân Chi, một tên tự khác là Di Dân, đã thấy ở trước.» Trương vốn đã nghe danh ông, vui mừng tiếp đãi rất hậu.
Lưu biết Trương đang mang mệnh vua, hỏi: "Tạ An và Vương Văn Độ đều khỏe cả chứ?" Trương rất muốn trò chuyện, nhưng Lưu không có ý ở lại. Dâng gỏi xong, ông liền đi, nói: "Vừa rồi được mấy con cá này, nhìn thuyền ông chắc có đồ làm gỏi, nên mới đến thôi." Rồi ông đi. Trương bèn đuổi theo đến nhà Lưu. Lưu bày rượu ra, rượu rất đục, chẳng ngon (?). Trương kính trọng con người ấy, bất đắc dĩ phải uống. Đang cùng ngồi uống, Lưu đã đứng dậy trước, nói: "Nay đang mùa cắt lau, không nên bỏ việc lâu." Trương cũng không có cách gì giữ ông lại.
Vương Tử Do (tức Vương Huy Chi, con Vương Hy Chi) đến chỗ Khích Ung châu (tức Khích Khôi, Thứ sử Ung châu). «Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Khích Khôi tên tự là Đạo Dận (?), người Cao Bình. Cha là Khích Đàm, làm Bắc trung lang tướng. Khích Khôi cao tám thước (thước thời ấy khoảng hai mươi bốn xăng-ti-mét), râu đẹp, phong thái khôi ngô. Liệt Tông (Tấn Hiếu Vũ đế) coi trọng ông, cho là người có tầm vóc trấn giữ một phương. Từ chức Thái tử tả suất (quan chỉ huy quân hộ vệ thái tử), ông được cất nhắc làm Thứ sử Ung châu.»
Khích Khôi đang ở trong nhà. Vương Tử Do thấy có tấm thảm lông (?), nói: "A Khất lấy đâu ra vật này?" «Chú: A Khất là tên lúc nhỏ của Khích Khôi.» Rồi sai người hầu đem về nhà mình. Khích Khôi ra tìm, Vương nói: "Vừa rồi có người khỏe vác nó chạy đi rồi." «Chú: Sách *Trang Tử* viết: "Giấu thuyền trong khe núi, giấu núi trong đầm, ai cũng cho là chắc chắn. Thế nhưng nửa đêm có người khỏe vác đi mà chạy, kẻ mê muội không hề biết."» Khích Khôi không hề tỏ vẻ phật ý.
Tạ An lúc mới ra làm quan ở phía tây, đánh bạc thua mất cả xe lẫn trâu (?), bèn chống gậy đi bộ về. Dọc đường gặp Lưu doãn, Lưu nói: "An Thạch (tên tự của Tạ An) không sao chứ?" Tạ An bèn cùng ngồi xe của Lưu trở về.
La Hữu người Tương Dương (?) có phong cách rất đặc biệt. Lúc trẻ, nhiều người cho ông là kẻ ngớ ngẩn. Ông từng rình nhà người ta cúng tế để xin ăn, đến quá sớm, cửa còn chưa mở. Chủ nhà ra đón thần, thấy ông, hỏi sao chưa đến giờ mà đã ở đây. Ông đáp: "Nghe ông cúng tế, muốn xin một bữa ăn thôi." Rồi ông nấp bên cửa, đến sáng được ăn xong thì lui về, mặt chẳng chút thẹn.
Ông là người có trí nhớ tốt. Ông theo Hoàn Tuyên Vũ đi đánh dẹp đất Thục, đi xem xét thành Thục, cung điện, nhà cửa trong ngoài, đường sá rộng hẹp, cây ăn quả và tre trồng nhiều ít thế nào, đều lặng lẽ ghi nhớ cả. Về sau, Hoàn Tuyên Vũ họp mặt với Giản Văn (về sau là Tấn Giản Văn đế) ở bãi Lật (?), La Hữu cũng dự. Mọi người cùng nói chuyện về đất Thục, có chỗ quên, La Hữu đều kể ra đủ tên, không hề sai sót. Hoàn Tuyên Vũ đem sổ sách thành Thục ra đối chiếu, thấy đều đúng như lời ông. Những người ngồi đó đều thán phục. Tạ công (Tạ An) nói: "La Hữu đâu có kém Ngụy Dương Nguyên!"
Về sau ông được bổ làm Thứ sử Quảng châu. Lúc sắp đi nhậm chức, Thứ sử Hoàn Hoát bảo ông tối (?) đến ngủ lại. Ông đáp: "Tôi đã có hẹn trước rồi. Chủ nhà ấy nghèo, có lẽ đã tốn kém sắm rượu và đồ ăn, lại có tình nghĩa cũ rất thân với tôi. Xin để ngày khác vâng lệnh." Chinh Tây (Hoàn Hoát, từng làm Chinh Tây tướng quân) bí mật sai người dò xét. Đến ngày ấy, ông đến nhà một viên thư tá (thư lại nhỏ lo giấy tờ) dưới quyền ở Kinh châu, ngồi đó vui vẻ, chẳng khác gì ngồi với bậc danh sĩ cao sang.
Khi ở Ích châu, ông nói với con: "Ta có đồ ăn cho năm trăm người." Cả nhà kinh ngạc, vì xưa nay ông vốn thanh bạch, sao bỗng có thứ này. Hóa ra đó là hai trăm năm mươi bộ hộp đựng đồ ăn sơn đen (mỗi bộ dùng cho hai người).
«Chú: Sách *Tấn Dương thu* chép: La Hữu tên tự là Tha Nhân, người Tương Dương (?). Từ nhỏ ông ham học nhưng không giữ khuôn phép. Tính ông nghiện rượu, gặp ai cũng uống, không chọn là sĩ phu hay dân thường. Ông lại hay rình nhà người ta cúng tế để đến xin đồ ăn thừa, dù là trong doanh trại hay quán rượu cũng không lấy làm xấu hổ. Hoàn Ôn từng trách ông: "Ông thật quá kém cỏi. Cần ăn thì sao không đến xin ta, lại đến nỗi này?" La Hữu ngạo nghễ không thèm để ý, đáp: "Đến xin ông thì hôm nay có thể được, nhưng ngày mai đã chẳng còn rồi." Hoàn Ôn cười lớn.
Ban đầu ông làm quan ở Kinh châu, sau ở trong phủ Hoàn Ôn. Vì nhà nghèo, ông xin được ra làm quan có bổng lộc. Hoàn Ôn tuy đối đãi với ông theo tài học, nhưng cho rằng ông phóng túng, không phải người có tài cai trị dân, nên nhận lời mà không bổ dụng. Sau có người cùng phủ được làm quan đứng đầu một quận, Hoàn Ôn bày tiệc tiễn biệt. La Hữu đến rất muộn. Hỏi thì ông đáp: "Tôi tính ham ăn uống, hôm qua vâng lệnh dự tiệc (?), vậy nên sáng sớm đã ra khỏi cửa. Giữa đường gặp một con quỷ lớn (?), nó chế giễu tôi rằng: 'Ta chỉ thấy mày tiễn người khác đi làm quan quận, sao chẳng thấy ai tiễn mày đi làm quan quận?' Lúc đầu tôi sợ, sau thì thẹn, quay về để giải nỗi lòng (?), không ngờ thành ra mắc tội đến chậm." Hoàn Ôn tuy cười cái tài khôi hài của ông, nhưng trong lòng khá áy náy. Về sau cho ông làm Thái thú Tương Dương (?), rồi nhiều lần thăng lên làm Thứ sử hai châu Quảng và Ích. Ở nơi trấn nhậm, ông nắm những việc lớn, cốt yếu, không xét nét việc nhỏ, quan lại và dân chúng đều yên lòng, vui vẻ. Ông mất ở Ích châu.»
Hoàn Tử Dã mỗi khi nghe tiếng hát trong trẻo thì lại kêu lên: "Biết làm sao đây!" Tạ công nghe vậy, nói: "Tử Dã có thể gọi là người hễ đã dồn lòng thì tình rất sâu."
Trương Trạm thích trồng tùng, bách trước thư phòng. «Chú: Sách *Tấn Đông cung quan danh* chép: Trương Trạm tên tự là Xử Độ, người Cao Bình. Sách *Trương thị phả* chép: Ông nội Trương Trạm là Trương Nghi, làm Chánh viên lang (quan hầu cận chính thức trong cung); cha là Trương Khoáng, làm Tư mã cho Trấn quân tướng quân. Trương Trạm làm quan đến chức Trung thư (?).» Lúc ấy Viên (?) Sơn Tùng đi chơi thường thích sai người hầu hát vãn ca (bài hát của người kéo linh cữu khi đưa đám).
«Chú: Sơn Tùng có chép riêng ở chỗ khác. Sách *Tục Tấn Dương thu* chép: Sơn Tùng giỏi âm nhạc. Người phương bắc có bài hát cũ là khúc "Hành lộ nan" (Đường đi khó), lời khá thô mộc, Sơn Tùng thích, bèn trau chuốt câu chữ, làm cho nhịp điệu uyển chuyển. Mỗi khi say rượu, ông lại hát theo, người nghe không ai không rơi lệ. Trước đó Dương Đàm giỏi hát nhạc, Hoàn Y giỏi hát vãn ca, đến khi Sơn Tùng nối tiếp bằng khúc "Hành lộ nan", người đương thời gọi là "ba cái tuyệt". Nay ở đây nói là vãn ca thì chưa rõ.»
Người đương thời nói: "Dưới mái nhà họ Trương thì bày xác chết, trên đường đi họ Viên (?) thì đưa đám ma." (Ý chế nhà Trương trồng tùng bách như ở nghĩa địa, còn Viên Sơn Tùng thì hát bài đưa đám.) «Chú: Sách *Ngữ lâm* của Bùi Khải chép: Trương Trạm thích trồng tùng trước thư phòng, nuôi chim yểng; Sơn Tùng đi chơi thích sai người hầu hát vãn ca; người đương thời nói như trên.»
La Hữu làm Tòng sự (quan giúp việc) ở Kinh châu. Hoàn Tuyên Vũ bày tiệc tiễn biệt Vương Xa kỵ. «Chú: Xa kỵ tướng quân Vương Hiệp có chép riêng ở chỗ khác.» La Hữu vào ngồi rất lâu rồi xin ra về. Hoàn Tuyên Vũ hỏi: "Vừa rồi ông muốn hỏi việc gì, sao lại về ngay?" Ông đáp: "Hữu nghe nói thịt dê trắng ngon, cả đời chưa từng được ăn, nên mạo muội xin đến dự thôi, chứ chẳng có việc gì để hỏi. Nay đã no rồi, không cần ở lại nữa." Mặt ông chẳng chút thẹn thùng.
Trương Lân sau khi uống rượu hát vãn ca rất thê thảm. Hoàn Xa kỵ (Hoàn Xung) nói: "Ông không phải môn khách của Điền Hoành, sao lại bi thiết đến mức ấy?" (Điền Hoành là quý tộc nước Tề cuối thời Tần, không chịu thần phục nhà Hán mà tự sát; môn khách của ông thương xót mà làm bài hát.)
«Chú: Lân là tên lúc nhỏ của Trương Trạm. Sách *Pháp huấn* của Tiều Tử chép: Có người đang có tang mà ca hát. Có người hỏi: "Họ coi việc tang là vui, có được không?" Tiều Tử đáp: "Sách *Thượng thư* nói: 'Bốn biển đều ngừng bặt tám thứ âm nhạc' (khi vua Nghiêu mất), thì có gì vui trong việc tang?" Lại hỏi: "Nay trong đám tang có hát vãn ca là vì sao?" Tiều Tử đáp: "Chu (Tiều Chu, tức Tiều Tử) nghe nói: Hán Cao Đế triệu Điền Hoành nước Tề, đến trạm Thiên Hộ (?) thì Điền Hoành tự cắt cổ chết. Những người đi theo dâng đầu ông, kéo linh cữu đến cung, không dám khóc mà không nén nổi đau thương, nên làm bài hát để gửi tiếng thương xót. Đó chỉ là việc nhất thời. Hàng xóm có tang thì người giã gạo (?) không hò theo nhịp, người kéo linh cữu ngậm thẻ gỗ trong miệng (để giữ im lặng), có ai lại lấy việc tang làm vui đâu?"
Xét: Sách *Trang Tử* viết: "Tiếng hò khi kéo dây linh cữu sinh ra, ắt là do chỗ chậm (?) và chỗ gắng sức." Tư Mã Bưu chú: "Phất là dây kéo linh cữu; chậm (?) là chùng, lỏng; khổ là dùng sức. Kéo dây mà có hò hát là vì người kéo dùng sức không đều nhau, nên phải giục cho ăn nhịp." Sách *Xuân thu Tả thị truyện* chép: Lỗ Ai công hợp quân (?) với nước Ngô đánh nước Tề, Công Tôn Hạ nước Tề sai quân hát bài "Ngu tấn". Đỗ Dự chú: "Ngu tấn là bài hát đưa đám, tỏ ý quyết chết." Sách *Sử ký*, thiên "Giáng hầu thế gia" chép: Chu Bột làm nghề thổi tiêu trong đám tang (?). Như vậy vãn ca đã có từ lâu, không phải bắt đầu từ Điền Hoành. Nhưng họ Tiều dẫn lời sách *Lễ*, khá có chứng cứ rõ ràng, không phải hạng người hiểu biết nông cạn có thể biết tường tận. Điều còn ngờ thì cứ truyền lại như điều còn ngờ, để chờ bậc học rộng thông suốt.»
Vương Tử Do từng tạm ở nhờ ngôi nhà bỏ trống của người khác, liền sai người trồng tre. Có người hỏi: "Chỉ ở tạm thôi, sao phải phiền thế?" Vương huýt sáo ngâm vịnh hồi lâu, rồi chỉ thẳng vào khóm tre nói: "Sao có thể một ngày không có ông này!" «Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Vương Huy Chi tài giỏi xuất chúng, không chịu gò bó, muốn tỏ ra ngạo nghễ, phóng khoáng, buông thả theo thanh sắc (âm nhạc và gái đẹp) khá quá độ. Người đương thời khâm phục tài của ông mà chê (?) hạnh kiểm của ông.»
Vương Tử Do ở Sơn Âm. Một đêm tuyết rơi nhiều, ông tỉnh giấc, mở cửa phòng, sai rót rượu, nhìn bốn phía trắng xóa, bèn đứng dậy đi lại bồi hồi, ngâm bài thơ "Chiêu ẩn" (Mời người ở ẩn) của Tả Tư. «Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Vương Huy Chi sống theo tính mình, phóng khoáng, bỏ quan về phía đông, ở tại Sơn Âm. Thơ của Tả Tư: "Chống gậy (?) đi mời người ở ẩn, đường hoang ngang dọc tự xưa nay. Hang đá chẳng dựng nhà cửa, trong gò vẳng tiếng đàn cầm. Mây trắng dừng nơi sườn núi râm, hoa đỏ rực rỡ rừng phía nắng."»
Bỗng ông nhớ đến Đới An Đạo. Lúc ấy Đới đang ở đất Diễm, ông liền ngay trong đêm ngồi thuyền nhỏ đi tìm. Đi suốt một đêm mới tới, đến cửa nhà rồi lại không vào mà quay về. Người ta hỏi lý do, ông đáp: "Ta vốn nhân hứng mà đi, hết hứng thì về, cần gì phải gặp Đới!"
Vương Vệ quân nói: "Rượu đúng là tự dẫn người ta đến cảnh giới tuyệt đẹp." «Chú: Vương Hội (tức Vương Vệ quân, từng làm Vệ tướng quân) đã thấy ở trước.»
Vương Tử Do đến kinh đô, thuyền còn đậu ở bến bãi. Từ trước ông đã nghe Hoàn Tử Dã thổi sáo giỏi. «Chú: Sách *Tục Tấn Dương thu* chép: Tả quân (Tả tướng quân) Hoàn Y giỏi âm nhạc. Có lần Tấn Hiếu Vũ đế mở tiệc rượu, Tạ An ngồi hầu. Vua sai Hoàn Y thổi sáo. Hoàn Y thần sắc không chút phật ý, thổi xong một khúc thì đặt sáo xuống, nói: "Thần chơi đàn tranh không bằng thổi sáo, nhưng cũng đủ hòa nhịp với tiếng hát và các nhạc cụ. Thần có một người nô giỏi thổi sáo, lại quen hòa tấu với thần, xin cho vào." Vua khen ông phóng khoáng, cho gọi người nô vào. Người nô đến thổi sáo, Hoàn Y gảy đàn tranh hát bài "Oán thi" (bài thơ than oán), nhân đó để can vua.» Nhưng hai người không quen biết nhau.
Gặp lúc Hoàn Tử Dã đi qua trên bờ, Vương ở trong thuyền. Trong đám khách có người biết, nói: "Đó là Hoàn Tử Dã." Vương liền sai người đến báo: "Nghe nói ông thổi sáo giỏi, xin thử vì tôi thổi một khúc." Hoàn lúc ấy đã là người hiển quý, nhưng vốn nghe danh Vương, liền quay lại, xuống xe, ngồi trên chiếc ghế xếp kiểu Hồ, thổi ba khúc. Thổi xong liền lên xe đi. Khách và chủ không nói với nhau một lời nào.
Hoàn Nam Quận (tức Hoàn Huyền, con Hoàn Ôn, được phong Nam Quận công) được triệu làm Thái tử tẩy mã (quan hầu cận thái tử, đi trước dẫn đường khi thái tử ra ngoài). «Chú: Sách *Hoàn Huyền biệt truyện* chép: Khi mới được phong Thái tử tẩy mã, triều đình vì cha ông là Hoàn Ôn có dấu hiệu mưu cướp ngôi, nên dìm ông xuống làm chức quan nhàn.» Thuyền ông đậu ở bãi Địch. Vương Đại (tức Vương Trầm) sau khi uống "tán" (Ngũ thạch tán, một loại thuốc làm từ khoáng vật mà danh sĩ thời Ngụy Tấn hay dùng; uống xong phải ăn đồ lạnh nhưng phải uống rượu hâm nóng) đã hơi say, đến thăm (?) Hoàn Huyền. Hoàn bày rượu ra. Vương không uống được rượu lạnh, luôn miệng bảo người hầu: "Mang rượu hâm nóng lại đây!" Hoàn Huyền liền khóc nức nở. Vương định bỏ đi, Hoàn lấy khăn tay che nước mắt, nói với Vương: "Phạm tên húy nhà tôi (chữ "ôn" nghĩa là hâm nóng trùng với tên cha ông là Hoàn Ôn; theo lễ, con cháu kiêng nói và nghe tên cha ông), thì can gì đến ông."
«Chú: Sách *Tấn An đế kỷ* chép: Hoàn Huyền buồn vui mạnh hơn người, mỗi khi vui hay buồn bộc phát, đều đến mức khóc nức nở.» Vương than: "Linh Bảo quả thật là người thông suốt."
«Chú: Linh Bảo là tên lúc nhỏ của Hoàn Huyền. Sách *Dị uyển* chép: Khi ông sinh ra có ánh sáng chiếu khắp phòng. Người giỏi xem bói nói: "Đứa trẻ này sinh ra có ánh sáng lạ, nên gọi là Thiên Nhân (người trời)." Hoàn Tuyên Vũ chê tên ấy có ba nét chữ (?), bèn đổi gọi là Thần Linh Bảo, nhưng vẫn là dùng ba chữ; đã khó lặp lại như trước, nên bớt đi chữ "Thần", gọi là Linh Bảo. Sách *Ngữ lâm* chép: Ông không đặt ngày kỵ (ngày giỗ cha mẹ, phải kiêng việc vui), chỉ đặt giờ kỵ. Sự thông suốt, không câu nệ của ông đều như thế.»
Vương Hiếu Bá (tức Vương Cung) hỏi Vương Đại: "Nguyễn Tịch so với Tư Mã Tương Như (nhà văn thời Hán) thế nào?" Vương Đại đáp: "Trong lòng Nguyễn Tịch có những khối uất ức chất chồng, nên phải lấy rượu mà tưới cho tan." «Chú: Ý nói Nguyễn Tịch đều giống Tương Như, chỉ khác ở chỗ uống rượu.»
Vương Phật Đại (tức Vương Trầm) than: "Ba ngày không uống rượu, thấy thân xác và tinh thần không còn gắn bó với nhau nữa." «Chú: Sách *Tấn An đế kỷ* chép: Vương Trầm từ nhỏ đã chuộng lối sống phóng khoáng, ham rượu; khi ở Kinh châu càng nặng hơn, một lần uống có khi mấy ngày liền không tỉnh, rồi vì thế mà chết. Sách *Văn chương chí* của Tống Minh đế chép: Vương Trầm nghiện rượu, say thì qua ngày, tự xưng là "thượng đốn"; người đời gọi việc uống rượu thật nhiều là "thượng đốn" bắt đầu từ Vương Trầm.»
Vương Hiếu Bá nói: "Làm danh sĩ không cần phải có tài lạ. Chỉ cần thường được rảnh rỗi, không có việc gì, uống rượu thỏa thích, đọc thuộc *Ly Tao* (thiên từ phú nổi tiếng của Khuất Nguyên nước Sở), thế là có thể gọi là danh sĩ."
Vương Trưởng sử (tức Vương Hâm) lên núi Mao, khóc thảm thiết, nói: "Vương Bá Dư đất Lang Tà rốt cuộc sẽ chết vì tình." «Chú: Sách *Vương thị phả* chép: Vương Hâm tên tự là Bá Dư, người Lang Tà. Cha là Vương Hội, làm Vệ tướng quân. Vương Hâm từng làm Trưởng sử trong phủ Tư đồ. Sách *Long An ký* của Chu Chi chép: Ban đầu Vương Cung khởi binh dấy nghĩa, sai Vương Hâm đi hiểu dụ ba quận đất Ngô. Vương Hâm đang để tang mẹ (?), Vương Cung cho ông làm Nội sử (quan cai trị một nước chư hầu) nước Ngô. Sau khi Vương Quốc Bảo chết, Vương Cung bãi binh, bảo Vương Hâm trở về tiếp tục để tang (?). Vương Hâm vô cùng tức giận, ngay hôm ấy chiếm kinh thành đất Ngô làm phản. Vương Cung sai Tư mã Lưu Lao Chi đi đánh. Vương Hâm thua, không biết lưu lạc nơi đâu.»
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video