Thiên 28 — Mưu mẹo dối trá

 Thiên Giả Quyệt thứ hai mươi bảy (giả quyệt: dối trá, dùng mưu mẹo lừa người)

 Ngụy Vũ (tức Tào Tháo, sau được truy tôn là Ngụy Vũ Đế) lúc trẻ từng cùng Viên Thiệu thích làm du hiệp (kẻ ngang tàng, hào hiệp, rong chơi khắp nơi). Hai người đi xem nhà người ta cưới vợ, bèn lẻn vào vườn nhà chủ. Đêm đến, Tháo kêu to: "Có kẻ trộm!" Người trong thanh lư (lều vải xanh dựng làm nơi hành lễ cưới) đều chạy ra xem. Ngụy Vũ bèn lẻn vào, rút dao cướp cô dâu, rồi cùng Thiệu trở ra. Hai người lạc đường, ngã vào bụi cây chỉ đầy gai. Thiệu bị mắc, không cựa quậy được. Tháo lại kêu to: "Kẻ trộm ở đây!" Thiệu hoảng hốt, tự vùng nhảy ra, thế là cả hai đều thoát.

 (Chú: Sách *Tào Man truyện* chép: Tháo có tên mụ là A Man, lúc trẻ thích dối trá, chơi bời không chừng mực. Sách *Tạp ngữ* của Tôn Thịnh chép: Vũ Vương lúc trẻ thích làm hiệp khách, phóng túng, không lo tu dưỡng hay chăm nghề nghiệp. Ông từng lén vào nhà quan Thường thị (hoạn quan hầu cận bên vua) Trương Nhượng. Nhượng phát giác, ông bèn cầm kích (?) múa giữa sân rồi vượt tường thoát ra. Vì ông có sức khỏe hơn người nên không ai hại được.)

 Có lần Ngụy Vũ dẫn quân đi đường, không tìm được chỗ lấy nước, quân lính ai cũng khát. Ông bèn ra lệnh: "Phía trước có một rừng mơ lớn, nhiều quả, vị ngọt mà chua, có thể giải khát." Quân lính nghe vậy, miệng ai cũng ứa nước bọt. Nhờ thế mà đi tới được nguồn nước phía trước.

 Ngụy Vũ thường nói: "Hễ có kẻ định hại ta thì lòng ta liền động." Rồi ông bảo một kẻ hầu thân tín: "Ngươi giắt dao trong người, lén đến bên ta. Ta sẽ nói là lòng ta động, sai bắt ngươi đem đi hành hình. Ngươi cứ đừng nói gì, sẽ không sao đâu, ta sẽ thưởng hậu." Kẻ bị bắt tin lời, không hề sợ hãi, thế là bị chém. Người ấy đến chết vẫn không biết mình bị lừa. Những người xung quanh cho là chuyện thật, kẻ có ý mưu phản đều nhụt chí.

 (Chú: Sách *Tào Man truyện* chép: Tháo ở trong quân, lúa trong kho không đủ, bèn riêng hỏi người coi kho: "Làm thế nào bây giờ?" Người coi kho đáp: "Có thể dùng hộc nhỏ (hộc: đồ dùng để đong lúa) mà phát cho đủ." Tháo nói: "Được." Về sau trong quân đồn rằng Tháo lừa gạt mọi người. Tháo bèn viết lên lưng người coi kho rồi đem bêu, ghi rằng: "Dùng hộc nhỏ để ăn trộm lúa của quân", rồi chém đầu. Ông còn nói với người ấy: "Ta đành phải mượn cái chết của ngươi để làm yên lòng mọi người." Sự dối trá, biến hóa của ông đều như thế cả.)

 Ngụy Vũ thường nói: "Lúc ta đang ngủ, không được tùy tiện đến gần. Ai đến gần là ta chém, mà chính ta cũng không hay biết. Các ngươi phải hết sức cẩn thận." Sau đó ông giả vờ ngủ. Một người được ông yêu chiều lén lấy chăn đắp cho ông, ông liền chém chết. Từ đó, mỗi khi ông ngủ, những người hầu bên cạnh không ai dám đến gần.

 Viên Thiệu lúc trẻ từng sai người ban đêm phóng kiếm vào Ngụy Vũ. Kiếm hơi thấp nên không trúng. Ngụy Vũ đoán lần sau kiếm phóng tới tất sẽ cao hơn, bèn nằm áp sát xuống giường. Kiếm phóng tới quả nhiên cao.

 (Chú: Xét: Tào Tháo và Viên Thiệu về sau thành thế đối đầu như ba chân vạc đứng riêng thì mới bắt đầu sinh lòng khác. Trước đó không nghe nói hai người có thù hằn gì, cớ gì lại dùng kiếm đâm nhau?)

 Vương Đại tướng quân (tức Vương Đôn) đã làm phản, đóng quân ở Cô Thục. Tấn Minh Đế là người tài giỏi, quả cảm, nên Đôn vẫn nghi kỵ và e sợ. Minh Đế bèn mặc quân phục, cưỡi ngựa Ba Tung (giống ngựa của người Tung ở đất Ba), mang theo một chiếc roi ngựa bằng vàng, lén đi dò xét tình hình quân Đôn. Còn cách doanh hơn mười dặm, có một bà cụ người nơi khác mở quán bán đồ ăn. Vua ghé vào nghỉ, nói với bà: "Vương Đôn dấy binh mưu phản, nghi ngờ và hãm hại người trung lương. Triều đình kinh sợ, lo cho vận mệnh đất nước, nên ta sớm tối vất vả đi dò xét. Ta sợ dấu vết bị lộ, gặp nguy, có thể bị đuổi gấp. Đến lúc ấy mong bà giấu giúp." Nói rồi vua đưa chiếc roi ngựa cho bà cụ rồi đi. Vua đi vòng quanh doanh trại của Đôn rồi ra. Quân sĩ nhận thấy, nói: "Người này không phải người thường." Đôn đang nằm, lòng chợt động, nói: "Ắt là thằng Tiên Ti râu vàng đến đây!" (Tiên Ti: một tộc người du mục ở phương Bắc.) Đôn sai kỵ binh đuổi theo, nhưng vua đã đi xa nhiều dặm. Lính đuổi theo hỏi bà cụ: "Có thấy một người râu vàng cưỡi ngựa đi qua đây không?" Bà đáp: "Đi lâu rồi, không đuổi kịp nữa đâu." Thế là kỵ binh thôi không đuổi nữa, quay về.

 (Chú: Sách *Dị uyển* chép: Vua đích thân đến Cô Thục. Khi ấy Đôn đang ngủ ngày, giật mình tỉnh dậy, nói: "Trong doanh có thằng Tiên Ti đầu vàng đến, sao không bắt đi?" Mẹ đẻ của vua là bà họ Tuân, người nước Yên, nên diện mạo vua như vậy.)

 Vương Hữu quân (tức Vương Hi Chi; Hữu quân là chức Hữu quân tướng quân) khi chưa đến mười tuổi, Đại tướng quân Vương Đôn rất yêu quý, thường cho ngủ trong màn của mình. Có lần Đại tướng quân dậy ra ngoài trước, Hữu quân vẫn chưa dậy. Một lát sau Tiền Phượng vào, đuổi hết người khác ra để bàn việc.

 (Chú: Sách *Tấn dương thu* chép: Phượng tự là Thế Nghi, con một viên quan úy huyện Gia Hưng ở đất Ngô. Hắn gian ác, ham lợi, làm chức Khải tào tham quân (viên quan coi việc áo giáp, binh khí trong phủ) cho Đôn. Biết Đôn có lòng không muốn làm bề tôi, hắn bèn dâng lời xúi giục. Về sau Đôn thất bại, hắn bị giết.)

 Hai người quên mất Hữu quân đang ở trong màn, liền bàn bạc mưu phản. Hữu quân tỉnh dậy, nghe được những điều họ bàn, biết mình không còn đường sống, bèn móc họng nôn ra, làm bẩn đầy đầu mặt và chăn nệm, rồi giả vờ ngủ say. Đôn bàn việc được nửa chừng mới chợt nhớ Hữu quân chưa dậy, cả hai cùng hoảng hốt nói: "Không thể không giết nó." Đến khi vén màn ra, thấy chỗ nôn mửa vương vãi ngổn ngang, họ tin là cậu ngủ say thật. Nhờ vậy cậu được toàn mạng. Người đương thời khen cậu là có trí khôn.

 (Chú: Xét: các sách đều nói đây là chuyện của Vương Doãn Chi, ở đây lại nói là Vương Hi Chi, e là chép nhầm.)

 Đào công (tức Đào Khản) từ vùng thượng lưu kéo quân về dẹp loạn Tô Tuấn, đòi giết Dữu công (tức Dữu Lượng), cho rằng phải giết Dữu thì mới có lời đáp lại Tô Tuấn (ý nói dẹp bỏ cái cớ mà Tuấn lấy để khởi binh).

 (Chú: Sách *Tấn dương thu* chép: Khi ấy Thành Đế còn bé, đang trong tã lót, Thái hậu lâm triều (ngồi sau rèm trực tiếp nghe và quyết việc nước). Trung thư lệnh Dữu Lượng là cậu ruột của vua, đứng ra giúp việc chính sự. Ông muốn dùng phép tắc nghiêm ngặt để chấn chỉnh việc nước, ràng buộc khắp thiên hạ. Còn Tô Tuấn nắm binh ở gần kinh đô, biến nơi ấy thành chỗ tụ tập của bọn trốn tội. Lượng tính triệu Tuấn về triều; Vương Đạo và Biện Hồ đều không muốn. Lượng nói: "Tô Tuấn là loài lang sói, rốt cuộc sẽ gây họa loạn. Đúng như lời Triều Thác nói: tước đất của hắn thì hắn cũng phản, không tước thì hắn cũng phản." Bèn xuống chiếu với lời lẽ ưu đãi, triệu Tuấn về làm Đại tư nông (quan coi việc tiền của, lương thực của nhà nước). Tuấn giận, nói: "Dữu Lượng muốn dụ ta về để giết đây mà." Rồi Tuấn đánh chiếm kinh đô. Bình Nam tướng quân Ôn Kiệu nghe tin loạn, khóc lóc lên thuyền, sai tham quân (viên quan giúp việc quân) Vương Khiên Kỳ đi suy tôn Chinh Tây tướng quân Đào Khản làm minh chủ (người đứng đầu liên minh), rồi cùng kéo về kinh. Lúc ấy Lượng thua trận, chạy đến nương nhờ Kiệu. Người ta đều trách móc và coi thường ông, nhưng Kiệu lại càng tôn trọng, chia quân cấp cho ông.)

 Dữu muốn trốn chạy thì không được, muốn ở lại (?) thì sợ bị bắt, tiến lui đều không có kế gì. Ôn công (tức Ôn Kiệu) khuyên Dữu đến gặp Đào, nói: "Ông cứ từ xa vái lạy, chắc chắn sẽ không sao. Tôi xin bảo đảm cho ông." Dữu nghe lời Ôn, đến gặp Đào, vừa tới đã lạy. Đào tự đứng dậy ngăn lại, nói: "Dữu Nguyên Quy cớ gì lại lạy Đào Sĩ Hành?" (Nguyên Quy là tên tự của Dữu Lượng, Sĩ Hành là tên tự của Đào Khản.) Lạy xong, Dữu lại lui xuống ngồi chỗ dưới; Đào lại tự mời lên ngồi ngang hàng. Ngồi yên rồi, Dữu bèn nhận lỗi, tự trách mình, hết sức khiêm nhường tạ tội. Đào bất giác nguôi giận hẳn.

 Ôn công mất vợ. Bà cô họ của ông, người họ Lưu, gặp loạn lạc, gia đình ly tán, chỉ còn lại một cô con gái rất xinh đẹp và thông minh. Bà cô nhờ ông tìm chồng cho con. Ông ngầm có ý muốn tự mình cưới, bèn đáp: "Chàng rể tốt khó tìm lắm. Chỉ như hạng người như cháu thì có được không?" Bà cô nói: "Sau cảnh tan nát thế này, chỉ mong tạm sống qua ngày là đủ an ủi tuổi già của ta rồi, đâu dám mong được người như cháu." Ít hôm sau, ông báo với bà cô: "Đã tìm được chỗ kết hôn rồi. Gia thế cũng tạm được; còn bản thân chàng rể thì danh vọng, quan chức đều không kém cháu." Rồi ông đưa một chiếc đài gương bằng ngọc làm lễ hỏi. Bà cô rất mừng. Đến khi cưới, làm lễ giao bái xong, cô dâu lấy tay vén chiếc quạt lụa che mặt, vỗ tay cười lớn nói: "Ta vốn đã ngờ là lão già này, quả nhiên đúng như ta đoán."

 (Chú: Xét gia phả họ Ôn: Kiệu lấy vợ đầu là con gái Lý Huyên ở Cao Bình, vợ thứ hai là con gái Vương Hủ ở Lang Gia, vợ sau cùng là con gái Hà Thúy (?) ở Lư Giang, đều không nghe nói lấy người họ Lưu, vậy chuyện này là sai. Cốc Khẩu (?) nói: "họ Lưu" ở đây chỉ là nói bà cô thôi, chứ không phải nói cô con gái mang họ Lưu; vậy lời chú của Hiếu Tiêu cũng chưa thỏa đáng.)

 Chiếc đài gương ngọc ấy là do ông có được khi làm Trưởng sử (viên quan đứng đầu các thuộc quan trong phủ) cho Lưu Việt Thạch (tức Lưu Côn), theo ông này lên phương Bắc đánh Lưu Thông.

 (Chú: Sách *Tấn thư* của Vương Ẩn chép: Năm Kiến Hưng thứ hai, Kiệu làm quyền chức Tả tư mã cho Lưu Côn, giữ chức đô đốc các đạo quân tiên phong (?), đi đánh Lưu Thông. Sách *Tấn dương thu* chép: Thông còn có tên là Tải, tên tự là Huyền Minh, người bộ Đồ Các (một bộ tộc của người Hung Nô). Cha là Uyên, nhân thời loạn mà khởi binh; Uyên chết, Thông nối nghiệp.)

 Con gái của Gia Cát lệnh (tức Gia Cát Khôi, làm chức Thượng thư lệnh) làm vợ nhà họ Dữu. Sau khi góa chồng, cô thề sẽ không đi lấy chồng nữa. Cô vốn tính rất đoan chính, cứng cỏi, chẳng có lẽ nào chịu lên xe về nhà chồng mới.

 (Chú: Cô tức là vợ của Dữu Hội (?), con trai Dữu Lượng. Giang Bân thì đã nói ở phần trước (?).)

 Khôi đã nhận lời gả con cho Giang Tư Huyền (tức Giang Bân), bèn dời nhà đến ở gần nhà họ Giang. Lúc đầu ông dối con gái rằng nên dọn nhà đi chỗ khác, thế là cả nhà cùng đi một lượt, chỉ để cô ở lại sau. Đến khi cô biết thì đã không ra được nữa. Chiều tối chàng Giang đến, cô khóc lóc, chửi mắng càng dữ; nhiều ngày sau mới dần dần thôi. Giang Bân tối vào ngủ, thường nằm ở chiếc giường đối diện. Về sau thấy cô dần dần dịu lại, Bân bèn giả vờ bị bóng đè, mãi không tỉnh, hơi thở mỗi lúc một gấp. Cô bèn gọi người hầu gái: "Mau gọi chàng Giang dậy!" Giang liền nhảy sang bên cô, nói: "Ta là đàn ông trong thiên hạ, bị bóng đè thì can gì đến cô mà cô phải gọi? Đã quan tâm đến nhau như thế thì không thể không nói chuyện với người ta." Cô lặng thinh, xấu hổ. Từ đó tình nghĩa vợ chồng trở nên sâu đậm.

 (Chú: Gia Cát lệnh là người trong sạch, tài hoa; Giang quân là người hiểu biết sâu rộng, ắt không đến nỗi trái với phép tắc đúng đắn của thánh nhân mà làm theo lối của người man di. Lời của Khang Vương (tức Lưu Nghĩa Khánh, người soạn sách này) coi nhẹ người ta nhiều quá.)

 Đạo nhân Mẫn Độ (tức nhà sư Chi Mẫn Độ) lúc mới định qua sông sang Giang Đông, kết bạn đồng hành với một đạo nhân người phương Bắc. Hai người bàn với nhau: "Nếu đem nghĩa cũ sang Giang Đông giảng thì e không kiếm được cơm ăn." Bèn cùng nhau lập ra thuyết "tâm vô" (một thuyết giải thích kinh Bát-nhã của nhà Phật, cho rằng chỉ cần cái tâm trống rỗng, không vướng vào vạn vật, chứ không nói bản thân vạn vật là không). Sau đó vị đạo nhân kia không qua sông được; còn Mẫn Độ thì quả nhiên giảng thuyết ấy suốt nhiều năm.

 (Chú: Sách *Danh đức sa môn đề mục* (sách bình phẩm các nhà sư có tiếng) chép: Chi Mẫn Độ tài năng và kiến thức trong sáng, vượt trội. Bài *Tán Mẫn Độ* (bài văn ca ngợi Mẫn Độ) của Tôn Xước viết: "Ngài Chi Độ văn nhã hài hòa, thích đề xướng cái mới. Ngài cũng được trời phú cho trí sáng suốt như người khác, nhưng lại vượt hơn người đời. Người đời quý cái gì đặc sắc, đều tranh nhau trân trọng ngài, như cây ngô đồng mọc riêng ở sườn nam núi Dịch, như đá làm khánh nổi lên ở bờ sông Tứ." (Hai thứ này là sản vật quý được dâng lên vua thời xưa, ý ví người hiếm có, đáng quý.))

 Về sau có người phương Bắc sang, vị đạo nhân trước kia nhắn gửi rằng: "Cho ta gửi lời tới Mẫn Độ: thuyết tâm vô làm sao mà đứng vững được?

 (Chú: Theo nghĩa cũ, chủng trí (trí tuệ của Phật, biết thấu suốt mọi sự vật) là có thật và soi chiếu được trọn vẹn; khi ấy mọi ràng buộc đều dứt hết, thế gọi là "không"; còn cái thường còn mãi, không biến đổi thì gọi là "diệu hữu" (cái có nhiệm mầu). Còn theo thuyết tâm vô, bản thể của chủng trí rỗng rang như khoảng trời không, trống rỗng mà vẫn biết, không có gì mà vẫn ứng đáp được; đạt tới chỗ tột cùng của giáo lý thì chỉ là "không" mà thôi.)

 Bày ra kế ấy chỉ là tạm thời để cứu đói thôi, đừng vì thế mà phụ lòng đức Như Lai (tức Phật)."

 Em trai của Vương Văn Độ (tức Vương Thản Chi) là A Trí, tính nết tệ hại chẳng phải vừa, tuổi đã lớn mà không ai chịu gả con cho. Tôn Hưng Công (tức Tôn Xước) có một cô con gái cũng ngang ngạnh, quái gở, cũng chẳng có lẽ nào lấy được chồng. Ông bèn đến nhà Văn Độ, xin gặp A Trí. Gặp rồi, ông liền giả vờ nói: "Cậu này hẳn là được lắm, chẳng giống như người ta đồn chút nào. Sao đến giờ vẫn chưa có nơi kết hôn? Tôi có một đứa con gái, cũng không đến nỗi tệ. Chỉ có điều tôi là kẻ sĩ nghèo, đáng lẽ không nên bàn chuyện này với ông, nhưng tôi muốn cho A Trí cưới nó." Văn Độ mừng rỡ, đi thưa với Lam Điền (tức Vương Thuật, cha của Văn Độ, được phong tước Lam Điền hầu): "Hưng Công vừa rồi bỗng ngỏ ý muốn kết thông gia với A Trí." Lam Điền vừa ngạc nhiên vừa mừng. Cưới xong mới thấy cô gái ngu dốt, ngang ngược còn hơn cả A Trí, bấy giờ mới biết là bị Hưng Công lừa.

 (Chú: A Trí là tên mụ của Vương Xử Chi (?). Xử Chi tên tự là Văn Tương, từng được mời làm Biệt giá (viên quan phó giúp việc quan đứng đầu châu) nhưng không nhận. Ông lấy con gái của Tôn Xước người Thái Nguyên, tên là A Hằng.)

 Phạm Bình (tức Phạm Huyền Bình, tên thật là Phạm Uông) là người thích dùng mưu mẹo, nhưng có lúc vì mưu mẹo nhiều quá mà lại lỡ mất cơ hội (?). Ông từng bị mất chức, về ở Đông Dương. Hoàn Đại tư mã (tức Hoàn Ôn; Đại tư mã là chức quan võ cao nhất) đang ở Nam Châu, nên Phạm tìm đến nương nhờ. Hoàn lúc ấy đang muốn cất nhắc những người bị vùi dập để lấn át triều đình; vả lại Phạm ở kinh đô vốn cũng có tiếng tăm. Hoàn cho rằng ông từ xa đến theo mình, nên mừng rỡ khác thường. Khi Phạm vào đến sân, Hoàn nghiêng mình ngóng ra, cười nói rất vui vẻ, quay sang bảo Viên Hổ: "Phạm công tạm có thể làm Thái thường khanh (quan đứng đầu coi việc lễ nghi, tế tự)." Phạm vừa ngồi xuống, Hoàn liền cảm tạ tấm lòng đã từ xa đến. Phạm tuy thật lòng đến theo Hoàn, nhưng sợ người ta cho là chạy theo thế lực mà tổn hại danh tiếng, bèn nói: "Tuy tôi cũng có lòng hướng về ngài, nhưng vừa hay có đứa con chết chôn ở đây, nên đến thăm mộ." Hoàn buồn bã, thất vọng; sự mong đợi lúc nãy bỗng chốc tan biến hết.

 (Chú: Sách *Trung hưng thư* chép: Ban đầu Hoàn Ôn mời Phạm Uông làm Trưởng sử trong phủ Chinh Tây tướng quân, rồi lại dâng biểu xin cho làm Thứ sử Giang Châu (quan đứng đầu châu Giang), ông đều không nhận. Về kinh, ông lại xin làm Thái thú (quan đứng đầu quận) Đông Dương. Ôn rất hận. Sau Uông làm Thứ sử Từ Châu. Ôn đi đánh phương Bắc, sai Uông kéo quân ra Lương Quốc; Uông lỡ hẹn. Ôn mang hận, dâng sớ xin cách hết chức tước của Uông, giáng làm dân thường. Uông về ở đất Ngô, sau đến Cô Thục gặp Ôn. Ôn bảo thuộc hạ: "Huyền Bình đến gặp ta, ta sẽ dùng ông ấy làm Hộ quân (chức quan võ coi việc quân)." Mấy hôm sau Uông xin về. Ôn hỏi: "Ông vừa mới đến, sao đã vội đi?" Uông đáp: "Đứa con nhỏ mấy tuổi của tôi chết, năm trước gặp loạn, tạm chôn ở vùng này, nên tôi đến đón hài cốt về; việc xong thì đi thôi." Ôn càng giận, rốt cuộc không đoái hoài đến nữa.)

 Tạ Át lúc còn trẻ thích đeo túi thơm bằng lụa màu tía, lại hay dùng khăn rủ xuống che tay (?). Thái phó (tức Tạ An, chú của Át) lo về chuyện ấy, nhưng không muốn làm cháu phật lòng, bèn bày mẹo đánh cược với cháu; thắng được rồi liền đem đốt đi.

 (Chú: Át là tên mụ của Tạ Huyền.)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video