Thiên 29 — Bị cách chức

 Thiên Truất miễn, thứ hai mươi tám (truất miễn: bị cách chức, bị phế bỏ khỏi quan trường).

 Gia Cát Hoành, thời Tây triều (triều Tây Tấn, đóng đô ở Lạc Dương), lúc còn trẻ đã có tiếng tốt, được Vương Di Phủ (tức Vương Diễn, danh sĩ đứng đầu giới thanh đàm đương thời) coi trọng. Dư luận đương thời cũng đem ông ra so với họ Vương. Về sau ông bị mẹ kế và họ hàng gièm pha, vu cho là "cuồng nghịch" (ngông cuồng và phản nghịch), sắp bị đày đi xa. Bạn bè là những người như Vương Di Phủ đến bên xe tù để từ biệt. Hoành hỏi: "Triều đình vì sao đày tôi?" Vương đáp: "Nói anh cuồng nghịch." Hoành nói: "Nếu nghịch thì đáng giết, còn cuồng thì đày đi làm gì?" (Lời chú: Về Hoành đã có nói ở phần trước.)

 Hoàn công (tức Hoàn Ôn) đem quân vào đất Thục. Khi đến giữa vùng Tam Hiệp (ba hẻm núi lớn trên sông Trường Giang), trong đội ngũ có người bắt được một con vượn con. (Lời chú: Sách Kinh Châu ký chép: Hẻm núi dài bảy trăm dặm, hai bờ núi liền nhau, hầu như không có chỗ nào đứt quãng. Vách đá tầng tầng chồng chất, che khuất cả trời, lấp cả mặt trời. Thường có vượn trên cao kêu dài, tiếng nối nhau trong trẻo, vang xa. Người đánh cá hát rằng: "Ba Đông có ba hẻm, hẻm Vu là dài nhất; vượn kêu lên một tiếng, nước mắt thấm ướt áo.")

 Vượn mẹ men theo bờ kêu gào thảm thiết, đi theo hơn trăm dặm không chịu bỏ đi, rồi nhảy lên thuyền, vừa tới nơi thì tắt thở. Người ta mổ bụng nó ra xem thì thấy ruột đứt ra từng tấc một. Hoàn công nghe chuyện, nổi giận, ra lệnh cách chức người kia.

 Ân Trung quân (tức Ân Hạo; Trung quân là gọi tắt chức Trung quân tướng quân) bị phế làm dân thường, sống ở Tín An. Suốt ngày ông cứ lấy ngón tay viết chữ vào khoảng không. Quan lại và dân chúng trong châu dò theo nét tay để đoán chữ, lén nhìn thì thấy ông chỉ viết đi viết lại bốn chữ "đốt đốt quái sự" (ôi chao, chuyện quái lạ) mà thôi.

 (Lời chú: Sách Tấn dương thu chép: Trước kia Hạo với chức Trung quân tướng quân trấn giữ Thọ Dương. Diêu Tương, người tộc Khương, dâng thư xin quy hàng. Sau đó Tương có tội, Hạo ngầm mưu giết đi. Gặp lúc vùng Quan Trung có biến, Phù Kiện chết, Hạo giả vờ đem quân đi, nói là để tu sửa lại sơn lăng (lăng mộ các vua đời trước ở phương bắc), sai Tương đi tiên phong. Tương sợ, bèn làm phản. Quân của Hạo đến Sơn Tang, nghe tin Tương sắp tới, liền bỏ cả quân nhu, chạy về giữ thành Tiếu. Tương đến chiếm Sơn Tang, đốt thuyền và đồ chứa trên thuyền, kéo đến Thọ Dương cướp bắt dân lưu tán rồi rút về. Binh lính của Hạo phần nhiều bỏ trốn làm phản. Chinh Tây tướng quân Hoàn Ôn bèn dâng biểu xin truất Hạo. Phủ quân đại tướng quân (tức Tư Mã Dục, sau là vua Giản Văn) tâu xin miễn chức Hạo, xóa tên khỏi sổ quan, làm dân thường. Hạo vội trở về tạ tội, rồi bị dời đến huyện Tín An, quận Đông Dương.)

 Trong một buổi tiệc của Hoàn công, có một viên tham quân (chức quan giúp việc quân sự trong phủ tướng soái) gắp hành kiệu hấp (?), mà mãi không gỡ ra được. Những người cùng ăn lại không ai giúp, còn ông ta thì cứ nhất định không chịu buông đũa, cả tiệc đều cười. Hoàn công nói: "Cùng ăn một mâm mà còn không giúp nhau, huống chi lúc gặp nguy nan?" Rồi ra lệnh cách chức những người ấy.

 Ân Trung quân sau khi bị phế, oán vua Giản Văn, nói: "Đưa người ta lên lầu cao trăm thước, rồi vác thang đi mất."

 (Lời chú: Sách Tục Tấn dương thu chép: Hạo tuy bị phế truất nhưng tinh thần vẫn bình thản, phó mặc cho số mệnh, ngâm vịnh thơ văn không ngừng; ngay cả người nhà cũng không thấy ông có vẻ buồn rầu vì bị đày. Người cháu gọi ông bằng cậu là Hàn Bá theo ông đến nơi bị đày, được một năm thì trở về kinh đô. Hạo vốn rất thương Bá, tiễn ra tận bờ nước, ngâm thơ của Tào Nhan Viễn: "Giàu sang thì người dưng xúm lại, nghèo hèn thì họ hàng lìa xa", nhân đó rơi nước mắt. Nỗi buồn của ông lộ ra bên ngoài chỉ có mỗi chuyện ấy. Vậy thì những lời "viết chữ vào khoảng không" và "vác thang đi mất" chưa chắc đã đều là thật.)

 Đặng Cánh Lăng (tức Đặng Hà, từng làm Thái thú quận Cánh Lăng; Thái thú là quan đứng đầu một quận) sau khi bị cách chức, đi dự lễ ở sơn lăng (lăng mộ của vua vừa băng), ghé qua gặp Đại tư mã (chức quan võ cao nhất triều đình) Hoàn công. Hoàn công hỏi: "Sao anh lại gầy đi thế?"

 (Lời chú: Sách Đại tư mã liêu thuộc danh (danh sách các thuộc quan trong phủ Đại tư mã) chép: Đặng Hà, tự Ứng (?), người quận Trần, con của Bình Nam tướng quân Đặng Nhạc. Sức mạnh hơn người, khí phách át cả người đương thời; người thời ấy ví ông với Phàn Khoái (mãnh tướng của Hán Cao Tổ). Ông làm tham quân cho Hoàn Ôn, nhiều lần theo Ôn đi chinh phạt, trải chức Thái thú Cánh Lăng. Sau trận Phương Đầu (trận Hoàn Ôn đánh nước Yên bị thua lớn), Ôn đã ôm lòng hổ thẹn, tức giận, lại e dè Hà, nhân đó cách chức Hà. Hà bị bệnh rồi chết.)

 Đặng đáp: "Tôi thẹn với Thúc Đạt, không thể không tiếc cái nồi chõ vỡ."

 (Lời chú: Sách Quách Lâm Tông biệt truyện chép: Mạnh Mẫn người Cự Lộc, tự Thúc Đạt, tính chân chất, thật thà, ngay thẳng, sống nhờ ở Thái Nguyên, lẫn với đám người tầm thường, chưa có tiếng tăm gì. Ông từng ra chợ mua nồi chõ (nồi đất dùng để hấp, đồ xôi), gánh trên vai thì rơi xuống đất vỡ tan, ông cứ thế đi thẳng, không ngoảnh lại. Vừa lúc gặp Quách Lâm Tông (danh sĩ nổi tiếng giỏi xét người thời Đông Hán), Lâm Tông thấy vậy lấy làm lạ, hỏi: "Nồi vỡ thật đáng tiếc, sao không ngoảnh lại nhìn?" Ông đáp: "Nồi đã vỡ rồi, nhìn thì có ích gì?" Lâm Tông khen sự dứt khoát của ông, nhân đó biết được đức tính của ông, cho rằng ông ắt sẽ thành người tài đức, bèn khuyên ông đi học. Ông đi xa học hành mười năm thì nổi tiếng. Ba phủ (phủ của ba vị quan đứng đầu triều đình là Thái úy, Tư đồ, Tư không) đều mời ra làm quan nhưng ông không nhận. Người vùng Đông Hạ khen ông là bậc hiền tài.)

 Hoàn Tuyên Vũ (tức Hoàn Ôn, Tuyên Vũ là tên thụy, tức tên đặt sau khi mất) sau khi đã phế cha con Thái tể (chức quan đứng đầu trăm quan, rất tôn quý; ở đây chỉ Tư Mã Hy), lại dâng biểu nói: "Nên dứt bỏ tình thân gần gũi để giữ lấy kế sách lâu dài. Nếu trừ khử cha con Thái tể thì có thể không còn lo về sau." Vua Giản Văn tự tay viết lời đáp vào tờ biểu: "Điều ta không nỡ nói ra, huống chi việc còn quá hơn cả lời nói." Tuyên Vũ lại dâng biểu lần nữa, lời lẽ càng thêm gay gắt. Giản Văn lại đáp: "Nếu nhà Tấn còn được linh thiêng lâu dài thì minh công (cách gọi tôn kính bậc quyền thần) hãy theo tờ chiếu này mà làm. Còn nếu vận nước đã hết thì xin để ta nhường đường cho người hiền." Hoàn công đọc tờ chiếu, tay run, mồ hôi chảy ròng, đến đó mới thôi. Cha con Thái tể bị đày đi xa đến Tân An.

 (Lời chú: Sách chép về Tư Mã Hy (?) viết: Hy tự Đạo Thăng, con thứ tư của Nguyên đế, lúc đầu được phong làm Vũ Lăng vương, được bổ làm Thái tể. Lúc trẻ không thích học, chuộng võ, hung bạo phóng túng. Khi ấy Thái Tông (tức vua Giản Văn) đang giúp việc triều chính, Hy là bậc trưởng trong tông thất mà không được nắm quyền, thường ôm lòng phẫn uất, muốn nhân lúc Hoàn Ôn vào triều thì giết đi. Thái Tông lên ngôi, Tân Thái vương Tư Mã Hoảng ra thú tội trước, khai kéo theo Hy và con là Tư Mã Tông cùng mưu phản. Quan có trách nhiệm tâu xin xử chém bọn Hy; vua xuống chiếu tha tội chết, đày đi Tân An. Khi Hy chưa thất thế, trong bốn năm năm, ông thích hát vãn ca (bài hát dùng khi đưa đám), tự mình lắc chuông lớn, bắt người hầu tập hát họa theo. Lại trong yến tiệc (?) sai ca kỹ hát múa những lời ly biệt của người Tân An, tiếng hát rất bi thương. Về sau quả nhiên bị đày đến Tân An.)

 Sau khi họ Hoàn (tức Hoàn Huyền) thất bại, Ân Trọng Văn trở về làm Tư nghị (quan tham mưu, bàn bạc mưu kế trong phủ) cho Đại tư mã. Trong lòng ông dường như dao động, không yên, không còn như ngày trước. Trước sảnh đường (?) phủ Đại tư mã có một cây hòe già, cành lá rất xum xuê. Nhân ngày mồng một đầu tháng, Ân cùng mọi người ở trong sảnh (?), nhìn cây hòe hồi lâu rồi than: "Cây hòe xum xuê thế kia, mà chẳng còn chút sức sống nào nữa."

 (Lời chú: Sách Tấn An đế kỷ chép: Họ Hoàn thất bại, Ân Trọng Văn trở về kinh đô. Cao Tổ (tức Lưu Dụ) vì ông đã hộ tống hai vị hoàng hậu, lại muốn tỏ rõ chữ tín lớn với thiên hạ mà ban lệnh, nên cử ông làm Trưởng sử (quan đứng đầu các thuộc quan trong phủ) cho Trấn quân tướng quân. Trọng Văn tự cho mình danh vọng và vai vế có trước, từng được giữ chức vị rất trọng, mà những người đến sau như Tạ Hỗn vốn đều là kẻ ngày trước nương tựa mình, nay lại đứng ngang hàng với mình, nên thường buồn bực, thất vọng. Sau ông được đổi làm Thái thú Đông Dương.)

 Ân Trọng Văn vốn đã có danh vọng, tự cho rằng ắt sẽ được làm A hành (chức tể tướng, gọi theo tên chức của Y Doãn, vị hiền tướng giúp vua Thang nhà Thương) để nắm chính sự triều đình, bỗng nhiên lại bị cho làm Thái thú Đông Dương, trong lòng rất bất bình. (Lời chú: Sách Tấn An đế kỷ chép: Trọng Văn sau khi làm Thái thú Đông Dương càng thêm oán hận, bèn cùng họ Hoàn mưu phản, rồi bị giết. Trọng Văn từng soi gương mà không thấy đầu mình, chẳng bao lâu thì gặp họa.)

 Khi đi nhận chức ở quận, đến Phú Dương, ông khẳng khái than: "Xem thế núi sông nơi này, hẳn sẽ lại sinh ra một Tôn Bá Phù nữa." (Lời chú: Tôn Sách, tự Bá Phù, người dựng nền móng cho nước Ngô thời Tam Quốc, là người Phú Xuân, nên đến nơi này ông mới than như vậy.)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video