Thiên thứ hai mươi chín: Kiệm sắc (chuyện tằn tiện và keo kiệt)
Hòa Kiệu tính cực kỳ tằn tiện. Nhà có giống mận ngon. Vương Vũ Tử (tức Vương Tế, em vợ Hòa Kiệu) xin, ông cho không quá vài chục quả. Nhân lúc Hòa Kiệu vào cung trực, Vương Vũ Tử dẫn một đám trai trẻ ăn khỏe, cầm rìu đến vườn. Cả bọn ăn no xong thì chặt luôn cây, rồi gửi cho Hòa công một xe cành, nhắn hỏi: "So với mận của ông thì thế nào?" Hòa nhận rồi chỉ cười mà thôi.
Lời chú: Sách "Tấn chư công tán" chép: Kiệu tính không thông suốt. Ông lo việc nhà, giàu sánh ngang bậc vương công, nhưng lại cực kỳ keo kiệt, đến mức mang tiếng trái đạo nghĩa. Sách "Ngữ lâm" chép: Các em của Kiệu vào vườn ăn mận, ông đều đếm hạt để đòi tiền. Vì thế em vợ ông là Vương Tế mới chặt cây.
Vương Nhung keo kiệt. Người cháu tên là Phòng (?) được ông cho một chiếc áo đơn, sau đó ông lại đòi lại.
Lời chú: Sách "Tấn thư" của Vương Ẩn chép: Nhung tính cực kỳ tằn tiện, không dám chi tiêu cho bản thân, của cải không để lọt ra ngoài. Người trong thiên hạ gọi đó là "bệnh cao hoang" (bệnh nằm sâu ở chỗ thuốc không tới được, tức bệnh không chữa nổi).
Tư đồ (một trong ba chức quan cao nhất triều đình, gọi là Tam công, coi việc dân chính) Vương Nhung đã sang lại giàu. Nhà cửa, đầy tớ, người chăn nuôi, ruộng tốt, cối giã chạy bằng sức nước…, cả vùng Lạc Dương không ai sánh bằng. Giấy tờ khế ước, sổ sách bề bộn. Ông thường cùng vợ ngồi dưới đèn, bày thẻ ra tính toán.
Lời chú: Sách "Tấn chư công tán" chép: Nhung tính giản dị, không chăm chút dáng vẻ uy nghi, đối đãi với bản thân rất sơ sài, nhưng sản nghiệp thì nhiều quá mức. Người bàn luận cho rằng ông không xứng với danh vọng của bậc tể tướng. Sách "Tấn thư" của Vương Ẩn chép: Nhung thích kinh doanh làm giàu, vườn ruộng có khắp thiên hạ. Hai vợ chồng già thường dùng thẻ ngà voi tính toán của cải trong nhà suốt ngày đêm. Sách "Tấn dương thu" chép: Nhung tích góp rất nhiều tiền của, mà lúc nào cũng như thấy chưa đủ. Có người cho rằng Nhung cố ý làm vậy để tự che giấu mình.
Đới Quỳ bàn rằng: "Vương Nhung ẩn mình, im lặng giữa thời nguy loạn, nhờ thế thoát được lo âu tai họa. Sự sáng suốt và khôn ngoan của ông chính là ở chỗ ấy." Có người hỏi: "Lòng dạ của bậc đại thần lẽ nào lại như thế?" Quỳ đáp: "Vận nước có lúc hiểm nguy, có lúc yên ổn; thời thế có lúc tối tăm, có lúc sáng sủa. Nếu theo lời ông thì những người như Cừ Viện (tức Cừ Bá Ngọc, đại phu nước Vệ, nước có đạo thì ra làm quan, nước loạn thì lui về ẩn mình) hay Quý Trát (công tử nước Ngô, nhiều lần từ chối ngôi vua để giữ mình) đều có lỗi cả. Xét từ xưa đến nay, đâu phải chỉ có một Vương Nhung!"
Vương Nhung có giống mận ngon, đem bán. Ông sợ người ta lấy được giống nên lúc nào cũng khoan thủng hạt trước khi bán.
Con gái Vương Nhung lấy chồng là Bùi Ngỗi, có vay của cha mấy vạn tiền. Khi con gái về thăm, Nhung tỏ vẻ không vui. Con gái vội trả tiền, ông mới vui vẻ trở lại.
Vệ Giang Châu đóng ở Tầm Dương.
Lời chú: Sách "Vĩnh Gia lưu nhân danh" chép: Vệ Triển, tự là Đạo Thư, người huyện An Ấp, quận Hà Đông. Ông nội là Liệt, làm Hộ quân (quan coi quân) ở Bành Thành. Cha là Thiều, làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Quảng Bình. Đầu niên hiệu Quang Hy, Triển được bổ làm Ưng (?) tướng quân, kiêm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Giang Châu.
Có người quen cũ tìm đến nương nhờ, ông chẳng lo liệu giúp gì, chỉ biếu một cân "vương bất lưu hành" (tên một vị thuốc cỏ; tên này nghe như "vua cũng không giữ lại", ngụ ý mời khách đi cho khéo). Người ấy nhận quà xong liền sai thắng xe ra đi.
Lời chú: Sách "Bản thảo" chép: Vương bất lưu hành mọc ở núi lớn, chữa vết thương do binh khí, trừ chứng phong (nhóm bệnh do gió độc gây ra theo đông y). Uống lâu thì người nhẹ nhõm.
Lý Phạm nghe chuyện, nói: "Cậu tôi khắc nghiệt, đến cả cây cỏ cũng đem ra sai khiến."
Lời chú: Sách "Trung hưng thư" chép: Lý Quỹ, tự là Phạm, người Giang Hạ, làm quan đến Thượng thư lang (quan làm việc ở Thượng thư sảnh, cơ quan đầu não lo chính sự). Xét ra, Quỹ là cháu ngoại họ Lưu, nên người nói câu này phải là Lý Độ (cháu ngoại họ Vệ) chứ không phải Lý Phạm.
Vương thừa tướng (tức Vương Đạo) sống tằn tiện. Hoa quả ngọt dưới trướng ông chất đầy tràn mà không đem chia, sang xuân thì thối hỏng. Viên đô đốc (người coi việc dưới trướng) bẩm lên, ông sai đem vứt đi, dặn: "Cẩn thận, đừng để Đại lang biết."
Lời chú: Đại lang tức Vương Duyệt (con trưởng của Vương Đạo).
Khi xảy ra loạn Tô Tuấn, Dữu thái úy (tức Dữu Lượng; thái úy là một trong Tam công, chức quan cao nhất coi việc quân) chạy xuống phía nam, đến gặp Đào công (tức Đào Khản). Đào công vốn rất quý trọng ông. Đào tính tằn tiện. Đến bữa ăn có món củ kiệu, Dữu giữ lại phần gốc trắng. Đào hỏi giữ để làm gì, Dữu nói: "Vẫn có thể đem trồng được." Thế là Đào hết lời khen ngợi, cho rằng Dữu không chỉ phong lưu mà còn có tài lo liệu việc thực tế.
Khích công tích góp rất nhiều của cải, có đến mấy nghìn vạn tiền. Con ông là Gia Tân (tức Khích Siêu) trong lòng rất không đồng tình. Gia Tân thường sáng sớm đến thăm hỏi cha. Theo phép nhà họ Khích, con em không được ngồi, nên Gia Tân đứng tựa vào một chỗ trò chuyện hồi lâu, rồi nhắc đến chuyện tiền của. Khích công nói: "Mày chỉ muốn lấy tiền của tao thôi!" Bèn mở kho trong một ngày, cho con tùy ý dùng. Ban đầu Khích công chỉ nghĩ sẽ hao chừng vài trăm vạn. Nào ngờ chỉ trong một ngày, Gia Tân đem cho bạn bè thân thích gần hết. Khích công nghe tin, kinh ngạc mãi không thôi.
Lời chú: Sách "Trung hưng thư" chép: Siêu từ nhỏ đã xuất chúng, phóng khoáng không chịu gò bó, có độ lượng hiếm thấy ở đời.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video