Thiên 7 — Mắt biết người

 Thiên thứ bảy: Thức giám (con mắt nhìn người — khả năng nhận xét người khác và đoán trước tài năng, vận mệnh của họ)

 Tào công (tức Tào Tháo) lúc còn trẻ đến gặp Kiều Huyền. Kiều Huyền bảo: "Thiên hạ sắp loạn, các bậc anh hùng tranh nhau như hổ. Người dẹp loạn mà sắp đặt lại mọi việc, chẳng phải là ông sao? Có điều ông thật là anh hùng trong thời loạn, nhưng là kẻ gian tặc trong thời bình. Tiếc là ta đã già, không kịp thấy ông giàu sang. Ta xin gửi gắm con cháu cho ông."

 (Lời chú: Sách Tục Hán thư chép: Kiều Huyền tên chữ là Công Tổ, người huyện Tuy Dương nước Lương. Thuở nhỏ ông học kinh Lễ và kinh Xuân Thu theo cách giảng của họ Nghiêm, nhiều lần được thăng chức, lên đến Thượng thư lệnh (người đứng đầu Thượng thư đài, cơ quan xử lý công việc hằng ngày của triều đình). Ông nghiêm minh, có tài mưu lược, giỏi nhìn người. Thuở trước, khi Ngụy Vũ Đế (Tào Tháo) còn là một học trò, chưa ai biết tiếng, Kiều Huyền đã rất lấy làm lạ. Sách Ngụy thư chép: Huyền gặp Thái Tổ (Tào Tháo), nói: "Ta gặp kẻ sĩ đã nhiều, chưa thấy ai như ông. Thiên hạ sắp loạn, không phải bậc tài năng nổi bật một đời thì không cứu nổi. Người làm yên được thiên hạ, có lẽ là ông chăng?" Xét sách Thế ngữ chép: Huyền bảo Thái Tổ: "Ông chưa có tiếng tăm, nên kết giao với Hứa Tử Tướng (tức Hứa Thiệu, người nổi tiếng bình phẩm nhân vật)." Thái Tổ bèn tìm đến Tử Tướng, Tử Tướng tiếp nhận. Sách Tạp ngữ của Tôn Thịnh chép: Thái Tổ từng hỏi Hứa Tử Tướng: "Tôi là người thế nào?" Hỏi gặng mãi, Tử Tướng mới đáp: "Là bề tôi giỏi trong thời bình, là gian hùng trong thời loạn." Thái Tổ cười lớn. Vậy lời chép trong sách Thế thuyết là sai.)

 Tào công hỏi Bùi Tiềm: "Ngày trước ông cùng Lưu Bị ở Kinh châu, ông thấy tài của Bị thế nào?" Bùi đáp: "Nếu để ông ta ở vùng Trung Nguyên thì chỉ làm rối loạn người ta chứ không cai trị được. Còn nếu dựa vào vùng biên giới, giữ chỗ hiểm yếu, thì đủ làm chủ một phương."

 (Lời chú: Sách Ngụy chí chép: Bùi Tiềm tên chữ là Văn Hành, người Hà Đông, tránh loạn đến Kinh châu. Lưu Biểu đối đãi ông theo lễ dành cho khách quý. Ông nói riêng với Vương Xán và Tư Mã Chi: "Lưu mục (tức Lưu Biểu; châu mục là quan đứng đầu một châu) không có tài làm bá chủ, làm vua, mà lại muốn tự ví mình với Tây Bá (Chu Văn Vương, vốn là chư hầu phương tây đời Thương, đức độ được thiên hạ quy phục, con ông sau lập ra nhà Chu). Ông ta thất bại chẳng còn bao lâu nữa." Rồi ông vượt sang phía nam, đến Trường Sa.)

 Hà Yến, Đặng Dương, Hạ Hầu Huyền đều muốn kết giao với Phó Hỗ, nhưng Hỗ nhất định không nhận lời.

 (Lời chú: Sách Ngụy lược chép: Đặng Dương tên chữ là Huyền Mậu, người huyện Uyển, quận Nam Dương, là dòng dõi của Đặng Vũ. Thuở trẻ đã có tiếng trong giới kẻ sĩ. Thời Ngụy Minh Đế ông làm Trung thư lang (quan thuộc Trung thư sảnh, lo soạn thảo chiếu lệnh của vua), vì cùng bọn Lý Thắng bị coi là hạng phù phiếm khoe khoang nên bị gạt bỏ. Giữa niên hiệu Chính Thủy, ông được thăng làm Thị trung (quan hầu cận bên vua, tham dự bàn việc) và Thượng thư (quan đứng đầu một bộ phận trong Thượng thư đài). Ông là người ham của cải. Tang Ngải đem nàng hầu của cha mình tặng Dương mà được làm quan to. Ở kinh đô người ta đặt câu nói về ông: "Đem chức quan đổi lấy giàu có, là Đặng Huyền Mậu." Hà Yến tuyển chọn quan lại không được người tốt, phần lớn là do Dương. Về sau ông bị giết vì thuộc bè đảng của Tào Sảng.)

 Mọi người bèn nhờ Tuân Xán đứng ra nói giúp cho hợp nhau. Tuân Xán bảo Hỗ: "Hạ Hầu Thái Sơ (tức Hạ Hầu Huyền) là kẻ sĩ kiệt xuất một thời, hạ mình thành tâm muốn kết giao với ông, mà trong lòng ông lại cho là không thể giao du. Hợp nhau thì thành thân thiết, không hợp thì sinh hiềm khích. Hai bậc hiền tài mà hòa thuận thì là phúc cho nước. Đó là lý do Lạn Tương Như chịu nhún nhường Liêm Pha."

 (Lời chú: Sách Sử ký chép: Lạn Tương Như vì công lớn được phong làm Thượng khanh (chức quan cao nhất trong hàng khanh của nước chư hầu), ngôi thứ ở trên Liêm Pha. Liêm Pha tức giận, muốn làm nhục ông. Tương Như mỗi lần đều cáo bệnh, hễ trông thấy Pha từ xa là cho kéo xe đi lánh. Các xá nhân (người giúp việc, môn khách trong nhà) của ông muốn bỏ đi. Tương Như nói: "Với uy thế của vua Tần mà ta còn dám quát mắng ngay giữa triều, lẽ nào lại sợ Liêm tướng quân? Chỉ vì nghĩ rằng Tần mạnh, Triệu yếu, Tần vì có hai chúng ta mà không dám đem quân đánh Triệu. Nay hai hổ đánh nhau thì thế không thể cùng sống. Ta đặt việc gấp của nước lên trước, thù riêng để sau." Liêm Pha nghe vậy liền đến tạ tội.)

 Phó Hỗ nói: "Hạ Hầu Thái Sơ chí lớn mà lòng nhọc nhằn, khéo gom góp tiếng tăm hão, thật đúng là kẻ mà người xưa gọi là 'miệng lưỡi sắc sảo làm đổ nước'. Hà Yến, Đặng Dương có năng lực làm việc nhưng nóng vội, học rộng mà ít nắm được điều cốt yếu, bề ngoài ham lợi mà bên trong không có then khóa (tức không biết tự kiềm chế), quý kẻ giống mình, ghét kẻ khác mình, nói nhiều mà ghen ghét người hơn mình. Nói nhiều thì lắm chỗ sơ hở, ghen ghét người hơn mình thì không ai thân. Theo ta thấy, ba vị 'hiền tài' ấy đều là hạng người làm hỏng đức. Tránh xa còn sợ mắc vạ, huống chi lại thân cận được sao!" Về sau mọi việc đều đúng như lời ông.

 (Lời chú: Sách Phó tử chép: Bấy giờ Hà Yến nhờ tài biện luận mà nổi tiếng trong đám họ hàng nhà quyền quý; Đặng Dương thích giao thiệp, kết bè đảng, rao bán tiếng tăm nơi xóm làng; Hạ Hầu Huyền là con nhà quan to, trẻ tuổi đã có tiếng lớn. Họ đều muốn kết giao với Hỗ, nhưng Hỗ không nhận. Bạn của Hỗ là Tuân Xán, người có kiến thức trong sáng, chí hướng xa, vậy mà vẫn khuyên Hỗ kết giao với họ.)

 Tấn Vũ Đế tổ chức duyệt võ ở trường Tuyên Vũ. Vua muốn thôi việc binh, chăm việc văn trị, nên đích thân đến dự và triệu hết quần thần tới. Sơn công (tức Sơn Đào) cho rằng không nên làm thế, nhân đó cùng các Thượng thư bàn về ý nghĩa gốc của việc dùng binh theo Tôn Vũ và Ngô Khởi, bàn đến tận cùng. Cả tòa ai cũng thán phục, đều nói: "Lời của Sơn thiếu phó (Thiếu phó: chức quan dạy dỗ, phò tá thái tử) quả là lời hay của thiên hạ."

 (Lời chú: Sách Sử ký chép: Tôn Vũ là người nước Tề, Ngô Khởi là người nước Vệ, đều giỏi binh pháp. Sách Trúc lâm thất hiền luận chép: Giữa niên hiệu Hàm Ninh, nước Ngô đã bị dẹp yên, nhà vua sắp làm như việc "thả trâu ở Đào Lâm, thả ngựa ở Hoa Sơn" (điển tích: Chu Vũ Vương sau khi diệt nhà Thương đem ngựa thả ở phía nam núi Hoa Sơn, thả trâu ở cánh đồng Đào Lâm, tỏ ý không dùng đến chiến tranh nữa), cho ngừng lao dịch, giải binh, tỏ cho thiên hạ thấy đã thái bình. Thế là các châu quận đều bỏ quân đội; quận lớn chỉ đặt một trăm võ lại (người làm việc võ, giữ trật tự), quận nhỏ năm mươi người. Khi ấy ở kinh đô vẫn còn duyệt võ, Sơn Đào nhân đó bàn về ý nghĩa gốc của việc dùng binh theo Tôn, Ngô. Đào vốn là người giản dị, ít nói; có lẽ ông cho rằng người trị nước không được quên việc chiến tranh nên mới nói đến. Sách Danh sĩ truyện chép: Đào sống giữa thời Ngụy, Tấn, không hề phô trương điều gì. Ông từng cùng Thượng thư Lư Khâm nói về ý nghĩa gốc của việc dùng binh. Vũ Đế nghe được, nói: "Đó là lời hay của Sơn thiếu phó.")

 Về sau các vương kiêu căng xa xỉ, khinh suất gây ra họa loạn; giặc cướp khắp nơi tụ lại như kiến, các quận, các nước chư hầu phần nhiều vì không có phòng bị nên không trấn áp được, rồi thế giặc ngày càng mạnh, đều đúng như lời ông. Người thời ấy cho rằng Sơn Đào không học Tôn, Ngô mà ngầm hiểu được cái lý của họ. Vương Di Phủ cũng khen: "Ông ấy ngầm hợp với Đạo."

 (Lời chú: Sách Trúc lâm thất hiền luận chép: Sau niên hiệu Vĩnh Ninh, các vương gây họa, giặc rợ xảo quyệt bỗng nổi lên, đều đúng như lời Đào. Sách Danh sĩ truyện chép: Vương Di Phủ khen ngợi Đào kín đáo mà hợp với Đạo, sâu không thể lường, đều là nói chuyện này.)

 Cha của Vương Di Phủ là Vương Nghệ làm Bình Bắc tướng quân, có việc công sai người đi trình bày nhưng không được việc. Khi ấy Di Phủ đang ở kinh đô, liền sai thắng xe đi gặp Bộc xạ (phó quan đứng đầu Thượng thư sảnh) Dương Hỗ và Thượng thư Sơn Đào. Lúc đó Di Phủ còn để tóc trái đào (kiểu búi tóc hai bên của trẻ con chưa trưởng thành), dáng vẻ và tài năng xuất chúng, trình bày đã lưu loát mà việc nói ra lại có lý. Đào rất lấy làm lạ. Khi cậu đã lui ra, Đào vẫn nhìn theo không thôi, than rằng: "Sinh con chẳng nên được như Vương Di Phủ sao!" Dương Hỗ nói: "Kẻ làm loạn thiên hạ ắt là đứa trẻ này."

 (Lời chú: Sách Tấn dương thu chép: Cha Di Phủ là Nghệ bị công văn tố cáo, sắp bị cách chức. Di Phủ mười bảy tuổi, đến gặp Dương Hỗ, người cậu họ bên nhà mà mình làm con nối dõi (?), trình bày sự việc, lời lẽ rất hùng hồn. Hỗ không cho là phải. Di Phủ phất áo đứng dậy bỏ đi. Hỗ ngoảnh lại bảo khách: "Người này rồi sẽ nhờ tiếng tăm lớn mà ở ngôi cao đương thời, nhưng kẻ làm hỏng phong tục, hại giáo hóa ắt là người này." Sách Hán Tấn xuân thu chép: Trước đó Dương Hỗ định chiếu theo quân pháp chém Vương Nhung; Di Phủ lại giận Hỗ nói mình ắt sẽ thất bại, nên họ không coi trọng nhau. Thiên hạ có câu: "Hai họ Vương nắm triều chính, người đời không ai dám khen đức của Dương công.")

 Phan Dương Trọng gặp Vương Đôn lúc còn nhỏ, bảo: "Mắt ong của ông đã lộ, chỉ có tiếng sói là chưa vang thôi (mắt ong: mắt lồi dữ dằn; tiếng sói: giọng như sài lang — đều là tướng người hung ác, tàn nhẫn). Ông ắt sẽ ăn thịt người, nhưng rồi cũng bị người ăn thịt."

 (Lời chú: Sách Tấn dương thu chép: Phan Thao tên chữ là Dương Trọng, người Huỳnh Dương, là cháu gọi bằng chú của Thái thường (quan coi việc lễ nghi, tế tự) Phan Ni. Ông có tài văn học và kiến thức. Cuối niên hiệu Vĩnh Gia làm Hà Nam doãn (quan đứng đầu vùng Hà Nam, nơi có kinh đô Lạc Dương), bị giết. Sách Hán Tấn xuân thu chép: Trước đó Vương Di Phủ nói với Đông Hải vương Tư Mã Việt chuyển Vương Đôn ra làm quan đứng đầu một châu. Phan Thao lúc ấy làm Trưởng sử (quan đứng đầu các thuộc lại trong phủ) của Thái phó (Tư Mã Việt), nói với Thái phó: "Vương Xử Trọng (tức Vương Đôn) mắt ong đã lộ, tiếng sói chưa phát. Nay đặt hắn ở ngoài vùng Trường Giang, để mặc hắn thả lòng hào cường, thế là biến hắn thành giặc." Sách Tấn dương thu chép: Vương Đôn làm Thái tử xá nhân (quan hầu cận Thái tử), cùng làm việc với Thao, nên mới có lời này. Hai thuyết của Tập Tạc Xỉ và Tôn Thịnh hơi khác nhau. Sách Xuân Thu truyện chép: Lệnh doãn (chức tể tướng nước Sở) nước Sở là Tử Thượng nói thế tử (con trai được lập làm người nối ngôi) Thương Thần mắt ong tiếng sói, là người tàn nhẫn.)

 Thạch Lặc không biết chữ.

 (Lời chú: Sách Thạch Lặc truyện chép: Lặc tên chữ là Thế Long, người huyện Vũ Hương, quận Thượng Đảng, là dòng dõi người Hung Nô. Ông hùng dũng, giỏi cưỡi ngựa bắn cung. Giữa niên hiệu Nguyên Khang nhà Tấn, ông lưu lạc ở vùng Sơn Đông, đi làm thuê cho nhà Sư Hoan ở huyện Trì Bình, quận Bình Nguyên, tai thường nghe tiếng trống trận, tù và, trống con, chuông lắc; Lặc riêng lấy làm lạ. Trước đó, ở quê Lặc, trên cánh đồng có đá mọc lên từ đất, dần dần lớn, trông giống hình kỵ binh mặc giáp sắt; trong vườn (?) mọc nhân sâm, hoa lá rất tốt. Bấy giờ các bô lão biết xem tướng đều nói: "Gã người Hồ này thân hình dáng mạo khác thường, có điều không thể lường được", khuyên người trong ấp đối xử tử tế với ông; nhiều người cười, không tin. Đầu niên hiệu Vĩnh Gia, hào kiệt cùng nổi dậy; Lặc cùng người Hồ là Vương Dương, tất cả mười tám kỵ binh, đến theo Cấp Tang, làm Tả tiền đốc (chức chỉ huy một cánh quân). Cấp Tang thua, mọi người cùng tôn Lặc làm chủ. Ông đánh chiếm các châu huyện, đóng đô ở Tương Quốc, về sau tiếm xưng hoàng đế (tự xưng vua một cách không chính đáng); chết được đặt thụy (tên hiệu đặt sau khi chết) là Minh hoàng đế.)

 Ông sai người đọc sách Hán thư cho nghe. Nghe đến đoạn Lịch Tự Cơ khuyên Hán vương lập con cháu vua sáu nước cũ, khắc ấn sắp trao cho họ, ông giật mình kinh hãi nói: "Làm cách này ắt mất thiên hạ, sao lại có được thiên hạ?" Đến đoạn Lưu hầu (tức Trương Lương) can ngăn, ông mới nói: "Nhờ có việc này đây."

 (Lời chú: Sách Tấn kỷ của Đặng Xán chép: Lặc tay không viết được, mắt không biết chữ, thường ở trong quân sai người đọc cho nghe, nghe xong đều hiểu ý. Sách Hán thư chép: Hạng Vũ vây gấp Hán vương ở Huỳnh Dương. Hán vương cùng Lịch Tự Cơ bàn mưu làm suy yếu thế lực nước Sở. Tự Cơ khuyên lập con cháu vua sáu nước cũ, Hán vương sai gấp rút khắc ấn. Trương Lương vào can, cho là không được. Hán vương bỏ dở bữa ăn, nhả cả miếng cơm, mắng Lịch sinh: "Thằng nho nhãi kia suýt làm hỏng việc của bố mày!", rồi sai gấp rút hủy ấn.)

 Vệ Giới năm tuổi, thần thái phong độ đáng yêu. Ông nội cậu là quan Thái bảo (một trong ba chức quan tôn quý bậc nhất triều đình) nói: "Đứa bé này có điểm khác người, chỉ tiếc ta đã già, không thấy được lúc nó lớn."

 (Lời chú: Sách Tấn chư công tán chép: Vệ Quán tên chữ là Bá Ngọc, người huyện An Ấp, quận Hà Đông, thuở trẻ nổi tiếng sáng suốt, trong sạch, công bằng. Phó Hỗ rất quý trọng ông, ví ông như Ninh Vũ Tử (đại phu nước Vệ thời Xuân Thu, nổi tiếng khôn ngoan biết giữ mình). Ông làm quan đến Thái bảo, bị Sở vương Tư Mã Vĩ giết hại. Sách Giới biệt truyện chép: Giới có vẻ đẹp thanh nhã, khí chất trong sáng vượt trội, đứng giữa đám đông vẫn có dáng vẻ người khác thường. Ông nội là Thái bảo thấy Giới năm tuổi, nói: "Đứa bé này tinh thần sáng sủa, thông minh tốt đẹp, khác hẳn mọi người. E rằng ta già rồi, không kịp thấy nó thành người.")

 Lưu Việt Thạch (tức Lưu Côn) nói: "Hoa Ngạn Hạ kiến thức và tài năng không đủ, nhưng cứng cỏi quả quyết thì có thừa."

 (Lời chú: Sách Tấn thư của Ngu Dự chép: Hoa Dật tên chữ là Ngạn Hạ, người Bình Nguyên, chắt của Thái úy (chức đứng đầu về quân sự trong ba chức quan cao nhất triều đình) Hoa Hâm nhà Ngụy. Ông được thăng dần đến Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Giang châu, hết lòng hạ mình với kẻ sĩ nên rất được lòng họ. Vì không tuân mệnh của Nguyên hoàng (Tấn Nguyên Đế) mà bị giết. Sách Hán Tấn xuân thu chép: Lưu Côn biết Dật ắt sẽ thất bại, cho rằng đó là tự chuốc lấy.)

 Trương Quý Ưng được Tề vương mời làm Đông tào duyện (thuộc quan trong phủ, coi việc bổ dụng nhân sự). Ở Lạc Dương, thấy gió thu nổi lên, ông nhân đó nhớ món canh rau niễng và món gỏi cá vược ở quê nhà đất Ngô, nói: "Đời người quý ở chỗ được thỏa lòng mà thôi, sao có thể bị trói buộc làm quan xa mấy nghìn dặm để cầu danh tước!" Bèn sai thắng xe trở về quê ngay. Chẳng bao lâu Tề vương thất bại; người đương thời đều cho rằng ông biết thấy trước thời cơ.

 (Lời chú: Sách Văn sĩ truyện chép: Trương Hàn tên chữ là Quý Ưng; cha là Trương Nghiễm, làm Đại hồng lư (quan coi việc lễ tiếp đón khách, chư hầu và các nước ngoài) nước Ngô. Hàn có tài thanh cao, danh vọng tốt, học rộng, giỏi làm văn, cầm bút là viết xong ngay, lời lẽ và ý tứ trong trẻo mới mẻ. Đại tư mã (chức quan tối cao về quân sự) Tề vương Tư Mã Quýnh mời ông làm Đông tào duyện. Hàn nói với người cùng quận là Cố Vinh: "Thiên hạ còn rối ren chưa dứt. Kẻ đã có tiếng khắp bốn biển muốn lui về thật khó. Tôi vốn là người chốn núi rừng, đã lâu chẳng còn mong gì ở thời thế. Ông hãy dùng sự sáng suốt mà phòng việc trước mắt, dùng trí tuệ mà lo việc về sau." Vinh nắm tay ông, buồn bã nói: "Tôi cũng sẽ cùng ông hái rau quyết ở núi Nam, uống nước sông Tam Giang thôi." Hàn lấy cớ bệnh mà về; phủ vì ông tự ý bỏ đi nên xóa tên khỏi sổ quan lại. Ông rất có hiếu, khi mẹ mất, thương xót tiều tụy quá mức lễ định. Ông tự cho mình tuổi đã cao nên không mưu cầu việc đời, về sau mất vì bệnh ở nhà.)

 Gia Cát Đạo Minh (tức Gia Cát Khôi) lúc mới vượt sông sang vùng Giang Tả (vùng phía đông nam sông Trường Giang), tự đặt tên chữ là Đạo Minh; danh tiếng chỉ kém Vương Đạo và Dữu Lượng.

 (Lời chú: Sách Trung hưng thư chép: Khôi tránh nạn vượt sông, cùng Tuân Đạo Minh ở Dĩnh Xuyên và Thái Đạo Minh ở Trần Lưu đều có danh tiếng, được gọi là "Ba Minh thời trung hưng". Người thời ấy đặt câu: "Kinh đô ba Minh đều có tiếng: họ Thái nho nhã, họ Tuân, họ Gia Cát thanh cao.")

 Trước đó ông làm Huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Lâm Nghi. Thừa tướng (tức Vương Đạo) bảo ông: "Minh phủ (tiếng tôn xưng quan đứng đầu địa phương) rồi sẽ là 'ông công đầu đen' (tức lên đến hàng tam công — ba chức quan cao nhất — khi tóc còn đen, nghĩa là còn trẻ)."

 (Lời chú: Sách Ngữ lâm chép: Thừa tướng được phong Tư không (một trong ba chức quan cao nhất triều đình); Gia Cát Đạo Minh ngồi trong buổi tiệc của ông, Thừa tướng chỉ vào mũ áo của mình nói: "Ông rồi cũng sẽ đội cái này.")

 Vương Bình Tử (tức Vương Trừng) vốn không đánh giá cao Mi Tử, nói rằng: "Chí lớn hơn sức chứa của mình, rốt cuộc sẽ chết giữa các đồn lũy."

 (Lời chú: Sách Tấn chư công tán chép: Vương Huyền tên chữ là Mi Tử, con của Di Phủ. Đông Hải vương Tư Mã Việt mời ông làm duyện (thuộc quan trong phủ), sau tạm giữ chức Thái thú (quan đứng đầu một quận) Trần Lưu, ra oai trừng phạt nặng nề, bị người trong các đồn lũy (ổ bảo — lũy đất dân tự dựng để phòng thủ thời loạn) giết hại.)

 Khi Vương Đại tướng quân (tức Vương Đôn) mới kéo quân xuống (đánh kinh đô), Dương Lãng hết lời can ngăn nhưng ông không nghe. Lãng bèn ra sức vì Vương, ngồi xe lộ thiên có trống hiệu (?), tiến thẳng lên trước, nói: "Hãy nghe tiếng trống của hạ quan, một lần xông lên là thắng." Vương nắm tay ông trước, nói: "Việc thành, ta sẽ dùng ông làm quan đứng đầu Kinh châu." Rồi sau lại quên mất, chỉ cho làm quan ở Nam quận.

 (Lời chú: Sách Tấn bách quan danh chép: Lãng tên chữ là Thế Ngạn, người Hoằng Nông. Sách Dương thị phổ chép: Ông nội Lãng là Dương Hiêu làm Điển quân hiệu úy (chức võ quan chỉ huy một đạo quân), cha là Dương Hoài làm Thứ sử Ký châu. Sách Tấn thư của Vương Ẩn chép: Lãng có khí độ, kiến thức, tài năng, giỏi ứng phó việc đời, làm quan đến Thứ sử Ung châu.)

 Sau khi Vương Đôn thất bại, Minh Đế bắt Lãng, định giết; chẳng bao lâu nhà vua băng hà nên Lãng được thoát. Về sau ông kiêm chức Tam công (ba chức quan cao nhất triều đình), bổ mấy chục người làm thuộc quan. Những người này lúc ấy đều không có tiếng tăm gì, nhưng về sau đều được trọng dụng; người thời ấy khen ông biết người.

 Mẹ của Chu Bá Nhân (tức Chu Nghĩ) vào ngày Đông chí nâng chén rượu ban cho ba người con, nói: "Ta vốn tưởng vượt sông sang đây không có chỗ đặt chân. Nhà các con có phúc tướng, các con đều đứng bày trước mặt ta, ta còn lo gì nữa!" Chu Tung đứng dậy quỳ thẳng người mà khóc, nói: "Không như lời mẹ nói đâu. Bá Nhân làm người chí lớn mà tài kém, danh tiếng lớn mà kiến thức mờ tối, lại thích nhân lúc người ta sơ hở mà lấn tới, đó không phải là cách để giữ mình toàn vẹn. Tính Tung này ngang ngạnh, cũng không được đời dung thứ. Chỉ có A Nô là bình thường, sẽ được ở bên cạnh mẹ thôi."

 (Lời chú: Sách Tấn kỷ của Đặng Xán chép: A Nô là em của Tung, tức Chu Mô. Ba anh em họ Chu đều đã được nói đến ở các thiên trước.)

 Vương Đại tướng quân chết rồi, Vương Ứng muốn đến nương nhờ Thế Nho (tức Vương Bân); Thế Nho đang làm quan đứng đầu Giang châu. Vương Hàm muốn đến nương nhờ Vương Thư; Thư đang làm quan đứng đầu Kinh châu. Hàm nói với Ứng: "Đại tướng quân xưa nay đối với ông Giang châu thế nào, mà mày lại muốn về với ông ta?" Ứng đáp: "Đó chính là lý do nên đến đó."

 (Lời chú: Sách Tấn dương thu chép: Ứng tên chữ là An Kỳ, con của Hàm. Vương Đôn không có con, nuôi Ứng làm con nối dõi, cho làm Vũ vệ tướng quân, dùng làm phó cho mình. Về sau Ứng bị giết.)

 "Ông Giang châu lúc người ta đang mạnh thế mà vẫn dám chống lại, nói khác ý, đó không phải là việc người thường làm được. Khi thấy người ta suy sụp khốn đốn, ắt ông ấy sẽ động lòng thương xót."

 (Lời chú: Sách Vương Bân biệt truyện chép: Bân tên chữ là Thế Nho, người Lang Gia; ông nội là Vương Lãm, cha là Vương Chính, đều có danh tiếng và đức độ. Bân khí khái sảng khoái vượt hơn bạn bè, có phong thái nhã nhặn ngay thẳng. Ông là anh em con dì với Tấn Nguyên Đế, giúp đỡ nghiệp vua, thăng dần đến Thị trung. Anh họ ông là Vương Đôn kéo quân xuống Thạch Đầu, giết Chu Bá Nhân. Bân vốn thân với Chu Nghĩ, đến khóc bên thi thể rất thảm thiết. Rồi Bân đến gặp Đôn; Đôn lạ vì thấy mặt ông buồn thảm, liền hỏi. Bân đáp: "Vừa rồi khóc Chu Bá Nhân, lòng thương không ngăn được." Đôn nói: "Bá Nhân tự chuốc lấy tội chết, mày còn làm gì thế?" Bân nói: "Bá Nhân là kẻ sĩ có tiếng trong sạch, có tội gì?" Nhân đó kể tội Đôn: "Giương cờ phạm đến bề trên, giết hại người trung lương." Giọng lời khảng khái, nước mắt cùng rơi. Đôn giận lắm. Thừa tướng (Vương Đạo) ngồi đó, nói đỡ cho Bân, bảo Bân: "Lạy tạ đi." Bân nói: "Tôi có bệnh chân, lần này gặp thiên tử còn không lạy được, nói gì đến quỳ!" Đôn nói: "Bệnh chân sao bằng bệnh cổ?" (ý dọa chém đầu). Vì là người thân nên Đôn không giết ông. Về sau Bân thăng dần đến Thứ sử Giang châu, Tả bộc xạ, được truy tặng Vệ tướng quân.)

 "Còn ông Kinh châu là người giữ nếp khuôn phép, sao làm được việc gì ngoài dự liệu?" Hàm không nghe, bèn cùng đến nương nhờ Vương Thư. Thư quả nhiên dìm cha con Hàm xuống sông.

 (Lời chú: Sách Vương Thư truyện chép: Thư tên chữ là Xử Minh, người Lang Gia; ông nội là Vương Lãm, có tiếng tăm; cha là Vương Hội, làm Ngự sử (quan giám sát, tố cáo lỗi lầm của quan lại). Thư có khí lượng giản dị chất phác, có tài cả văn lẫn võ. Trung Tông (Tấn Nguyên Đế) dùng ông làm Bắc trung lang tướng, Thứ sử Kinh châu, Thượng thư bộc xạ, rồi ra làm Thái thú Cối Kê. Vì tên cha là Hội (trùng với chữ "Cối" trong tên quận, phải kiêng húy), ông nhiều lần dâng biểu tự trình bày. Ông đánh Tô Tuấn có công, được phong Bành Trạch hầu, truy tặng Xa kỵ đại tướng quân (một trong những chức tướng quân cao nhất).)

 Vương Bân nghe tin Ứng sắp đến, ngầm chuẩn bị thuyền chờ đón, nhưng rốt cuộc Ứng không đến được; Bân lấy làm tiếc lắm.

 (Lời chú: Hàm đến nương nhờ Thư, Thư sai quân ra đón, rồi cha con Hàm bị ném xuống nước chết. Xưa Lịch Ký bán bạn còn bị người đời chê trách, huống chi bán đứng anh em để cầu yên thân — Vương Thư thật không phải là người.)

 Mạnh Gia người Vũ Xương làm Tòng sự (thuộc quan giúp việc quan đứng đầu châu) cho Dữu Thái úy (tức Dữu Lượng), đã có tiếng tăm. Chử Thái phó (tức Chử Bầu) có con mắt nhìn người. Khi thôi chức ở Dự Chương trở về, đi qua Vũ Xương, ông hỏi Dữu: "Nghe nói Mạnh tòng sự là người giỏi, nay có ở đây không?" Dữu đáp: "Ông tự tìm lấy." Chử đưa mắt nhìn khắp hồi lâu, rồi chỉ vào Gia nói: "Vị này hơi khác người, chẳng phải là ông ấy sao?" Dữu cười lớn: "Phải." Lúc bấy giờ người ta vừa khen Chử nhận ra người mà không cần ai chỉ, vừa mừng cho Gia được người biết đến.

 (Lời chú: Sách Gia biệt truyện chép: Gia tên chữ là Vạn Niên, người huyện Manh, quận Giang Hạ. Ông cố là Mạnh Tông, làm Tư không nước Ngô; ông nội là Mạnh Ấp, làm Thái thú Lư Lăng nhà Tấn. Mạnh Tông được chôn ở huyện Dương Tân thuộc Vũ Xương, con cháu nhân đó lập nhà ở đấy. Gia thuở trẻ đã nổi tiếng về tiết tháo trong sạch. Thái úy Dữu Lượng kiêm giữ Giang châu, mời Gia làm Tòng sự phụ trách quận Lư Lăng. Khi ông từ dưới quận trở về, Lượng gọi đến hỏi về phong tục được mất ở đó. Gia đáp: "Đợi tôi về sẽ hỏi lại các viên lại giúp việc." Lượng giơ cây phất trần lông đuôi hươu lên che miệng cười, nói với em là Dữu Dực: "Mạnh Gia quả là người đức độ lớn." Gia được chuyển làm Khuyến học tòng sự (tòng sự coi việc khuyến khích học hành). Thái phó Chử Bầu là người có khí lượng và kiến thức. Ngày mồng một Tết, Lượng mở tiệc lớn; Bầu hỏi Lượng: "Nghe nói Giang châu có Mạnh Gia, ông ấy đâu?" Lượng đáp: "Đang ở trong tiệc, ông cứ tự tìm." Bầu nhìn khắp lượt hồi lâu, rồi chỉ vào Gia nói: "Chẳng phải là ông này sao?" Lượng vui vẻ cười, mừng vì Bầu nhận ra được Gia, lại lấy làm lạ vì Gia được Bầu nhận ra, nên càng coi trọng Gia hơn. Về sau Gia làm Tham quân (thuộc quan giúp bàn việc quân trong phủ tướng) cho Chinh tây tướng quân Hoàn Ôn. Ngày mồng chín tháng chín, Ôn lên chơi núi Long Sơn, các thuộc quan đều có mặt; khi ấy các viên giúp việc đều mặc quân phục. Gió thổi mũ của Gia rơi xuống, Ôn dặn người hầu hai bên đừng nói, để xem cử chỉ của ông thế nào. Gia lúc đầu không hề hay biết; hồi lâu ông đi nhà xí, Ôn sai người nhặt mũ trả lại, rồi sai Tôn Thịnh viết bài văn chế giễu; viết xong đặt ở chỗ ngồi của Gia. Gia trở về liền viết bài đáp lại, cả bốn bề trong tiệc đều khen ngợi. Gia thích rượu, uống càng nhiều càng không loạn. Ôn hỏi: "Rượu có gì hay mà ông mê thế?" Gia đáp: "Minh công (tiếng tôn xưng bậc trên) chưa nếm được cái thú trong rượu đấy thôi." Ôn lại hỏi: "Nghe nhạc thì tiếng đàn dây không bằng tiếng sáo trúc, tiếng sáo trúc không bằng giọng người hát, là vì sao?" Gia đáp: "Vì càng gần với tự nhiên hơn." Gia được chuyển làm Tòng sự trung lang (chức tham mưu trong phủ tướng), rồi thăng làm Trưởng sử, năm mươi ba tuổi thì mất.)

 Đới An Đạo (tức Đới Quỳ) mười mấy tuổi vẽ tranh ở chùa Ngõa Quan. Vương Trưởng sử (tức Vương Mông) thấy vậy nói: "Đứa trẻ này không chỉ giỏi vẽ,

 (Lời chú: Sách Tục Tấn dương thu chép: Quỳ giỏi hội họa, dùng màu sắc khéo léo tột bậc.)

 mà rồi cũng sẽ nổi danh. Tiếc là ta đã già, không thấy được lúc nó thành đạt."

 Vương Trọng Tổ (tức Vương Mông), Tạ Nhân Tổ (tức Tạ Thượng), Lưu Chân Trường (tức Lưu Đàm) cùng đến khu mộ ở Đan Dương thăm Ân Dương châu (tức Ân Hạo), thấy ông rất kiên quyết không chịu ra làm quan.

 (Lời chú: Sách Trung hưng thư chép: Hạo ở ẩn nhiều năm, triều đình nhiều lần vời mà ông không ra.)

 Khi đã về, Vương và Tạ bảo nhau: "Uyên Nguyên (tên chữ của Ân Hạo) mà không chịu ra, thì trăm họ sẽ ra sao?" Họ rất lo lắng than thở. Lưu nói: "Các ông thật sự lo Uyên Nguyên không ra sao?"

 Tiểu Dữu (tức Dữu Dực) lúc sắp mất tự dâng biểu xin cho con là Viên Khách thay mình.

 (Lời chú: Viên Khách là tên lúc nhỏ của Dữu Viên Chi. Sách Dữu thị phổ chép: Viên Chi tên chữ là Trọng Chân, con thứ hai của Dữu Dực. Sách Trung hưng thư chép: Viên Chi có phong thái của cha là Dực; bị Hoàn Ôn đày đến Dự Chương, ba mươi sáu tuổi thì mất.)

 Triều đình lo rằng người này không tuân mệnh, chưa biết sai ai đi, bèn cùng nhau bàn dùng Hoàn Ôn. Lưu doãn (tức Lưu Đàm, lúc ấy làm Đan Dương doãn) nói: "Cho ông ta đi thì ắt sẽ bình định được vùng Tây Sở, nhưng e rằng sau đó không thể chế ngự được ông ta nữa."

 (Lời chú: Sách Đào Khản biệt truyện chép: Dữu Dực mất, dâng biểu xin cho con là Viên Chi thay làm quan đứng đầu Kinh châu. Hà Sung nói: "Đào công là người có công lao lớn, lúc sắp mất còn hết sức nhường nhịn. Thừa tướng (Vương Đạo) chưa mất mà Kính Dự (tức Vương Điềm, con Vương Đạo) chỉ làm tướng quân hàng tứ phẩm (?), đến nay vẫn không đổi; còn người thân như Đạo Ân (?) cũng chỉ thong thả làm chức Tán kỵ (quan hầu cận bên vua). Chưa từng có việc trao chức vượt bậc như thế này." Bèn lấy Thứ sử Từ châu Hoàn Ôn làm An tây tướng quân, Thứ sử Kinh châu. Sách Văn chương chí của Tống Minh Đế chép: Dực dâng biểu xin cho con thay mình, triều đình e sợ; người bàn muốn trao chức cho Hoàn Ôn. Lúc ấy Giản Văn (tức Tư Mã Dục, về sau là Tấn Giản Văn Đế) đang phụ chính, cho là phải. Lưu Đàm nói: "Ôn đi thì ắt dẹp yên được Tây Sở, nhưng e rằng không thể chế ngự được nữa. Xin Đại vương tự mình trấn giữ vùng thượng lưu, Đàm xin làm Tòng quân tư mã (chức coi việc quân đi theo chủ tướng)." Giản Văn không cho. Về sau Ôn quả nhiên đúng như Đàm đã tính.)

 Hoàn công (Hoàn Ôn) sắp đánh đất Thục. Các vị đang giữ việc triều chính đều cho rằng Lý Thế ở Thục đã lâu, kế thừa cơ nghiệp nhiều đời, lại thêm thế đất chiếm vùng thượng lưu, có Tam Hiệp hiểm trở, chưa dễ đánh được. Chỉ có Lưu doãn nói: "Ông ta ắt sẽ đánh được Thục. Xem ông ta chơi bạc bồ (một trò cờ bạc gieo quân thời xưa), hễ không chắc thắng là không làm."

 (Lời chú: Sách Hoa Dương quốc chí chép: Lý Thế tên chữ là Tử Nhân, người Lâm Vị, Lạc Dương, vốn là người tộc Tông ở Đãng Cừ, Ba Tây. Tổ tiên là Lý Đặc nhân loạn đời Tấn chiếm cứ đất Thục; con Lý Đặc là Lý Hùng xưng hiệu vua ở Thành Đô. Ông nội Lý Thế là Lý Tương, em của Lý Đặc. Lý Tương sinh Lý Thọ; Lý Thọ cướp ngôi tự lập; Lý Thế là con của Lý Thọ. An tây tướng quân nhà Tấn (Hoàn Ôn) đánh Thục, Lý Thế ra hàng, bị dời đến châu khác (?). Từ khi dấy lên đến lúc mất, tất cả sáu đời, ba mươi bảy năm. Sách Ôn biệt truyện chép: Lúc đầu triều đình vì Thục ở nơi hiểm trở xa xôi, mà quân của Ôn lại ít, đi sâu vào đất địch không có chỗ dựa, nên rất lo sợ; thế mà Ôn tiến thẳng đến Thành Đô, Lý Thế tự trói tay ra hàng. Sách Ngữ lâm chép: Lưu doãn thấy Hoàn công mỗi lần chơi đùa đều phải thắng, bảo ông: "Ông thích lợi như thế, sao không đến nỗi cháy đầu (?)." Đến khi đánh Thục nên mới có lời ấy.)

 Tạ công (tức Tạ An) ở Đông Sơn (nơi ông ở ẩn) nuôi ca kỹ. Giản Văn nói: "An Thạch (tên chữ của Tạ An) ắt sẽ ra làm quan. Đã cùng người đời chung vui thì cũng không thể không cùng người đời chung lo."

 (Lời chú: Sách Văn chương chí của Tống Minh Đế chép: Tạ An buông lòng ngoài việc đời, xem nhẹ lễ tục thông thường, thường nuôi ca kỹ, dắt theo đi chơi chốn phố chợ.)

 Khước Siêu với Tạ Huyền không hợp nhau. Phù Kiên sắp "hỏi vạc của nhà Tấn" (tức mưu cướp ngôi thiên hạ; điển tích: Sở Trang Vương từng hỏi nặng nhẹ chín cái vạc báu tượng trưng cho ngôi vua nhà Chu), đã như sói cắn nuốt đất Lương, đất Kỳ, lại như hổ rình rập vùng Hoài Âm.

 (Lời chú: Sách Tần thư của Xa Tần chép: Phù Kiên tên chữ là Vĩnh Cố, người tộc Để ở Vũ Đô, vốn họ Bồ. Ông nội là Bồ Hồng giả xưng có lời sấm, đổi sang họ Phù, nói rằng mình sẽ làm vua, ứng với phù mệnh (điềm báo trời trao mệnh làm vua). Lúc Kiên mới thành thai có ánh sáng đỏ tràn khắp nhà; đến khi sinh ra, trên lưng có vệt đỏ nổi lên như chữ. Thuở nhỏ đã có phong độ đẹp. Viên quan của Thạch Hổ là Từ Chính nổi tiếng biết người. Năm Kiên sáu tuổi, từng chơi ngoài đường, Chính thấy lấy làm lạ, hỏi: "Cậu Phù ơi, đây là đường lớn của quan, trẻ con chơi đùa không sợ bị trói sao?" Kiên đáp: "Quan lại trói người có tội, không trói trẻ con." Chính bảo người hai bên: "Đứa bé này có tướng làm vua làm bá." Khi họ Thạch loạn, bác là Phù Kiện và cha là Phù Hùng kéo về phía tây vào Quan Trung. Kiện nằm mộng thấy sứ giả của thần trời mặc áo đỏ, đội mũ đỏ, phong Kiên Đầu làm Long tương tướng quân; Kiên Đầu là tên lúc nhỏ của Kiên. Kiện liền phong Kiên làm Long tương tướng quân để ứng với mệnh thần. Sau Kiện tiếm xưng hoàng đế rồi chết, con là Phù Sinh lên ngôi, hung bạo, quần thần giết đi mà lập Kiên. Năm thứ mười lăm sau khi lên ngôi, Kiên sai Trường Lạc công Phù Phi đánh chiếm Tương Dương; năm thứ mười chín dấy đại quân đánh Tấn, quân xưng trăm vạn, đường thủy đường bộ cùng tiến, đóng ở Hạng Thành; từ Hạng Thành đến Trường An cờ quạt liền nghìn dặm, đầu đuôi không dứt. Kiên sai người báo với nhà Tấn: "Ta đã dựng cho vua Tấn một tòa nhà rộng lớn trong thành Trường An, nay cử đại quân vượt sông sang đón, hẹn ngày vào ở.")

 Bấy giờ triều đình bàn sai Tạ Huyền đi đánh lên phía bắc; trong dân gian nhiều ý kiến khác nhau. Chỉ có Khước Siêu nói: "Người này ắt làm nên việc. Ta trước kia từng cùng ở trong phủ Hoàn Tuyên Vũ (tức Hoàn Ôn), thấy ông ta dùng người ai cũng được dùng hết tài, đến những việc nhỏ như giày dép guốc gỗ cũng giao đúng người. Lấy đó mà suy, hẳn là có thể lập công." Khi công lớn đã thành, người đương thời đều khen Siêu biết trước, lại trọng ông không vì yêu ghét riêng mà che lấp điều hay của người.

 (Lời chú: Sách Trung hưng thư chép: Lúc ấy giặc Để rất mạnh, triều đình bàn tìm tướng giỏi văn võ có thể trấn giữ yên ổn phương bắc. Vệ đại tướng quân Tạ An nói: "Chỉ có cháu tôi (con của anh) gánh nổi việc này." Trung thư lang Khước Siêu nghe vậy than rằng: "Tạ An dám trái ý số đông mà cử người thân, đó là sáng suốt. Người được cử ắt không phụ sự tiến cử ấy.")

 Hàn Khang Bá với Tạ Huyền cũng không thân thiết lắm. Sau khi Huyền đi đánh phương bắc, ngoài phố người ta bàn tán, nghi rằng ông sẽ không làm nên chuyện. Khang Bá nói: "Người này ham danh, ắt sẽ đánh giỏi."

 (Lời chú: Sách Tục Tấn dương thu chép: Huyền có khí độ ngay thẳng, có tài lược trị nước.)

 Huyền nghe vậy rất tức giận, thường giữa đông người nghiêm mặt nói: "Đấng trượng phu dẫn nghìn quân vào chốn chết để phụng sự vua và cha mẹ, vì thế mới ra đi, không thể lại bảo là vì danh tiếng."

 Chử Kỳ Sinh lúc còn nhỏ đã được Tạ công rất mực hiểu biết. Ông thường nói: "Chử Kỳ Sinh mà không phải người giỏi thì ta không xem tướng kẻ sĩ nữa."

 (Lời chú: Kỳ Sinh là tên lúc nhỏ của Chử Sảng. Sách Tục Tấn dương thu chép: Sảng tên chữ là Mậu (?), người Hà Nam, cháu nội của Thái phó Chử Bầu, con của Bí thư giám (quan coi thư viện, sách vở của triều đình) Chử Thiều. Thái phó Tạ An thấy ông lúc nhỏ, khen rằng: "Nếu Kỳ Sinh không giỏi, ta không bàn đến kẻ sĩ nữa." Lớn lên ông quả nhiên tuấn tú hơn người, có phong khí, thích những lời bàn của Lão Tử, Trang Tử, danh vọng vinh hiển đương thời ông đều không thèm để ý. Ông chỉ thân với Ân Trọng Kham, thăng dần đến Trung thư lang, Thái thú Nghĩa Hưng. Con gái ông là hoàng hậu của Tấn Cung Đế.)

 Khước Siêu qua lại với Phó Viện. Viện cho hai con trai ra chào, cả hai đều còn để tóc chỏm trẻ con. Siêu nhìn hồi lâu, bảo Viện: "Đứa nhỏ hơn thì tài năng và danh tiếng đều hơn, nhưng người giữ được nhà ông rốt cuộc là đứa anh." Đó chính là anh em Phó Lượng.

 (Lời chú: Sách Phó thị phổ chép: Viện tên chữ là Thúc Ngọc, người Linh Châu, quận Bắc Địa, từng làm Hộ quân trưởng sử, Thái thú An Thành. Sách Tống thư chép: Phó Địch tên chữ là Trường Du, con trưởng của Viện, làm quan đến Ngũ binh thượng thư (Thượng thư coi năm bộ phận về quân sự), được truy tặng Thái thường. Sách Văn chương lục của Khâu Uyên Chi chép: Phó Lượng tên chữ là Quý Hữu, em của Địch, từng làm Thượng thư lệnh, Quang lộc đại phu (chức quan danh dự hàng cao); năm Nguyên Gia thứ ba vì có tội mà bị giết.)

 Vương Cung theo cha ở Cối Kê. Vương Đại (tức Vương Trầm) từ kinh đô đến tảo mộ.

 (Lời chú: Cha Vương Cung là Vương Uẩn, và Vương Trầm đều đã được nói đến ở các thiên trước.)

 Cung tạm đến khu mộ thăm ông. Hai người vốn thân nhau, nên mười mấy ngày Cung mới về. Cha hỏi Cung sao đi lâu thế, Cung đáp: "Con nói chuyện với A Đại liên miên, không về được." Cha nhân đó bảo: "E rằng A Đại không phải là bạn của con, rốt cuộc tình thân sẽ đổ vỡ." Quả đúng như lời ông.

 (Lời chú: Trầm và Cung bị Vương Tự ly gián, rốt cuộc thành thù oán; việc này được chép ở chỗ khác.)

 Cha của Xa Dận làm Công tào (thuộc quan của quận, coi việc xét công trạng và bổ dụng người) quận Nam Bình. Thái thú Vương Hồ Chi tránh nạn Tư Mã Vô Kỵ, dời quận lỵ đến Phong Âm (?). Khi ấy Dận mới mười mấy tuổi. Hồ Chi mỗi lần đi ra thường nhìn thấy cậu qua hàng rào, lấy làm lạ, bảo cha cậu: "Đứa bé này rồi sẽ có danh tiếng cao." Về sau mỗi lần tụ họp vui chơi, ông đều mời Dận đến. Lớn lên Dận lại được Hoàn Tuyên Vũ biết đến; giữa thời có rất nhiều kẻ sĩ, ông vẫn nổi bật là người trong sáng thông đạt, làm quan đến Tuyển tào thượng thư (Thượng thư coi việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại).

 (Lời chú: Sách Tục Tấn dương thu chép: Dận tên chữ là Vũ Tử, người Nam Bình. Cha là Xa Dục làm Chủ bạ (thuộc quan coi giấy tờ, sổ sách) của quận. Thái thú Vương Hồ Chi có con mắt biết người, thấy Dận liền bảo cha cậu: "Đứa bé này sẽ làm rạng rỡ cửa nhà ông, nên cho nó đi học." Dận học hành chăm chỉ, đọc rộng không biết mỏi. Nhà nghèo, không phải lúc nào cũng có dầu thắp, mùa hè ông lấy túi lụa đựng mấy chục con đom đóm để đọc sách thâu đêm thay ánh sáng ban ngày. Lớn lên, phong thái đẹp đẽ, nhanh trí, sáng suốt mà thẳng thắn. Hoàn Ôn ở Kinh châu lấy ông làm Tòng sự, một năm sau lên đến Trị trung (thuộc quan cao cấp của châu, coi văn thư và công việc trong châu). Ông đã học rộng biết nhiều, lại giỏi khen ngợi, thưởng thức người khác, nên đương thời hễ có buổi họp mặt lớn là phải mời ông; ai cũng nói: "Không có Xa công thì không vui." Thái phó Tạ công vào những ngày tụ hội vui chơi cũng mở tiệc chờ ông. Ông thăng dần đến Đan Dương doãn (quan đứng đầu vùng Đan Dương, nơi có kinh đô), Hộ quân tướng quân (chức tướng coi quân cấm vệ), Lại bộ thượng thư.)

 Vương Trầm chết, chức trấn giữ phía tây (tức Kinh châu) chưa định được người; các quan quyền quý trong triều ai cũng mong được. Lúc ấy Ân Trọng Kham làm quan ở Môn hạ (Môn hạ tỉnh, cơ quan hầu cận vua, xét duyệt chiếu lệnh), tuy giữ chỗ cơ mật quan trọng nhưng tư cách và danh vọng còn nhẹ, lòng người chưa cho là đủ sức làm phương nhạc (quan trấn giữ cả một vùng lớn). Tấn Hiếu Vũ Đế muốn đề bạt người thân cận tâm phúc, bèn cho Ân làm quan đứng đầu Kinh châu. Việc đã định nhưng chiếu chỉ chưa ban ra. Vương Tuân hỏi Ân: "Vùng Thiểm Tây (phía tây đất Thiểm, chỉ Kinh châu) sao chưa thấy sắp đặt gì?" Ân đáp: "Đã có người rồi." Vương lần lượt hỏi đến từng vị công khanh, Ân đều nói không phải. Vương tự xét tài năng và dòng dõi của mình, cho rằng ắt phải là mình, lại hỏi: "Chẳng phải là tôi sao?" Ân nói: "Hình như cũng không phải." Đêm ấy chiếu chỉ ban ra, dùng Ân. Vương nói với người thân: "Lẽ nào một viên Hoàng môn lang (quan hầu cận trong cung) lại nhận trọng trách như thế! Việc cất nhắc Trọng Kham này chính là điềm báo nước sắp mất."

 (Lời chú: Sách Tấn An Đế kỷ chép: Hiếu Vũ Đế lo sâu xa cho việc sau khi mình băng hà, nên cất nhắc Trọng Kham thay Vương Trầm làm quan đứng đầu Kinh châu. Trọng Kham tuy có tiếng tốt, nhưng người bàn luận chưa cho là đủ sức làm phương nhạc. Khi đã nhận trọng trách của người tâm phúc, ở vị trí hệ trọng nơi thượng lưu, người bàn luận đều cho là nguy. Rốt cuộc ông bị Hoàn Huyền đánh bại.)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video