Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tổng tập sách do triều Thanh ra lệnh biên soạn).
Thế thuyết tân ngữ, quyển giữa, phần dưới — Lưu Nghĩa Khánh đời Tống (nhà Lưu Tống thời Nam triều) soạn.
Lưu Hiếu Tiêu đời Lương chú thích.
Thiên thứ tám: Thưởng dự (khen ngợi, đánh giá con người) [phần dưới].
Các bậc hiền ở Rừng trúc (tức Trúc Lâm thất hiền, bảy danh sĩ đời Ngụy – Tấn thường tụ họp chơi trong rừng trúc: Kê Khang, Nguyễn Tịch, Sơn Đào, Hướng Tú, Lưu Linh, Nguyễn Hàm, Vương Nhung) ai cũng có con tài giỏi. Con Nguyễn Tịch là Nguyễn Hồn, độ lượng rộng rãi. 〔Chú: Sách Thế ngữ chép: Hồn tự Trường Thành, trong sạch, thanh đạm, ít ham muốn, làm quan đến Thái tử trung thứ tử (quan hầu cận, giúp việc trong cung thái tử).〕 Con Kê Khang là Kê Thiệu, trong sáng, xa rộng, nho nhã, ngay thẳng. 〔Chú: Đã chép ở trước.〕 Con Sơn Đào là Sơn Giản, phóng khoáng, thông suốt, cao khiết, giản dị. 〔Chú: Tấn thư của Ngu Dự chép: Giản tự Quý Luân, bình hòa nho nhã, có phong cách của cha, nổi tiếng ngang với Kê Thiệu, Lưu Mạc; được thăng làm Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong Thượng thư sảnh, cơ quan điều hành chính sự), rồi ra ngoài làm Chinh nam tướng quân.〕
Con Nguyễn Hàm là Nguyễn Chiêm, khiêm nhường, bình thản, có chí xa; em Chiêm là Nguyễn Phu, sáng sủa cởi mở, phần nhiều bỏ qua mọi chuyện không câu nệ. 〔Chú: Danh sĩ truyện chép: Chiêm tự Thiên Lý, bình thản, tùy ý, ít ham muốn, không trau dồi danh tiếng và phẩm hạnh bề ngoài, tự đắc trong lòng; đọc sách không nghiền ngẫm kỹ mà nắm được chỗ cốt yếu; làm quan đến Thái tử xá nhân (quan hầu cận thái tử), ba mươi tuổi thì mất. Trung hưng thư chép: Phu phong vận phóng khoáng, buông thả, từ nhỏ đã có nếp nhà; ban đầu làm Tham quân (quan tham mưu trong phủ tướng) cho An Đông tướng quân, đầu tóc bù xù, uống rượu, không để việc quan vướng bận trong lòng.〕
Con Hướng Tú là Hướng Thuần và Hướng Đễ, đều hiền lành tốt đẹp, thuộc hàng thanh lưu (giới sĩ phu trong sạch, có danh vọng). 〔Chú: Trúc Lâm thất hiền luận chép: Thuần tự Trường Đễ, làm quan đến Thị trung (quan cận thần theo hầu bên vua, can gián và bàn việc); Đễ tự Thúc Tốn, làm quan đến Ngự sử trung thừa (quan đứng đầu thực tế của đài ngự sử, chuyên xét hặc quan lại). Tấn chư công tán chép: Khi Lạc Dương thất thủ, Thuần và Đễ chạy trốn, bị giặc giết.〕 Con Vương Nhung là Vạn Tử, có phong thái của bậc sẽ thành tựu lớn, nhưng như lúa mọc mạ mà không trổ bông (có tư chất mà chết sớm, không thành đạt). 〔Chú: Tấn chư công tán chép: Vương Tuy tự Vạn Tử, được mời làm Thái úy duyện (thuộc quan trong phủ Thái úy, Thái úy là một trong Tam công, chức cao nhất về quân sự) nhưng không nhận, mười chín tuổi thì mất. Tấn thư chép: Con Nhung là Vạn có tiếng tốt nhưng quá béo, Nhung bắt ăn cám mà lại càng béo thêm.〕 Chỉ con Lưu Linh là không có tiếng tăm gì. Trong các người con ấy, Chiêm đứng đầu; Thiệu và Giản cũng được người đương thời coi trọng.
Dữu Tử Cung bị tật nguyền nhưng rất nổi tiếng; nhà ở phía tây thành, người ta gọi là "Công phủ thành Tây". 〔Chú: Tấn thư của Ngu Dự chép: Dữu Tông tự Tử Cung, người Dĩnh Xuyên, là con thứ hai của Thái thường (quan coi lễ nghi, tế tự của triều đình) Dữu Tuấn, làm quan đến Thái úy duyện.〕
Vương Di Phủ (Vương Diễn) nói với Nhạc lệnh (Nhạc Quảng, làm Thượng thư lệnh): "Danh sĩ chẳng có bao nhiêu người, hẳn nên để cho Bình Tử (Vương Trừng) định đoạt." 〔Chú: Vương Trừng biệt truyện chép: Trừng phong vận vượt trội, khoáng đạt, chí khí khác người thường. Anh họ là Vương Nhung, anh ruột là Di Phủ, tiếng tăm đứng đầu đương thời; nhân sĩ bốn biển hễ đã được Trừng bình phẩm thì hai anh không bàn đến nữa, nói: "Đã qua tay Bình Tử rồi." Trừng được coi trọng như thế, nên tiếng tăm càng thịnh, người trong thiên hạ dù biết hay không biết ông đều hướng lòng ngưỡng mộ. Về sau việc làm của Trừng không theo kịp tiếng tăm, triều đình và dân gian thất vọng, nhưng những người bạn cũ từng quen biết vẫn nói: "Đó là danh sĩ của thời nay."〕 Vương Thái úy (Vương Diễn) nói: "Quách Tử (Quách Tượng, tự Tử Huyền) bàn luận như thác treo trút nước, đổ mãi không cạn." 〔Chú: Danh sĩ truyện chép: Tử Huyền có tài giỏi, giỏi bàn về Trang Tử, Lão Tử.〕
Phủ của Tư Mã Thái phó (Tư Mã Việt, Đông Hải vương; Thái phó là chức quan cao bậc nhất, danh nghĩa là thầy dạy vua) có nhiều danh sĩ, đều là bậc tài giỏi khác thường một thời. Dữu Văn Khang (Dữu Lượng) nói: "Thấy Tử Tung (Dữu Ái) ở trong đó, ta thường thấy tinh thần phấn chấn." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Ái làm Tòng sự trung lang (thuộc quan giúp việc trong phủ) của Thái phó.〕
Thái phó Đông Hải vương trấn giữ Hứa Xương, lấy Vương An Kỳ (Vương Thừa) làm Ký thất tham quân (quan tham mưu coi việc văn thư trong phủ), rất quý trọng; ông răn thế tử (con trưởng được lập để nối tước) là Bì rằng: "Cái ích có được nhờ học thì nông, cái thấm vào nhờ thân mình trải nghiệm thì sâu. Tập quen lễ phép không bằng nhìn theo dáng mẫu mực của người thật; ngâm nghiền lời người xưa để lại không bằng tự mình được nghe lời dạy. Vương tham quân là khuôn mẫu về nhân luân (đạo lý cư xử giữa người với người), con hãy lấy ông ấy làm thầy." Có bản chép: "Ba vị tham quân Vương, Triệu, Đặng là khuôn mẫu về nhân luân, con hãy lấy họ làm thầy", tức là An Kỳ, Đặng Bá Đạo (Đặng Du) và Triệu Mục.
〔Chú: Hành trạng của Triệu Ngô quận chép: Mục tự Quý Tử, người quận Cấp, trinh chính hiền thục, bình hòa thuần hậu, tài trí trong sáng thông suốt, từng làm Thượng thư lang (quan làm việc trong Thượng thư sảnh), Tham quân của Thái phó. Về sau Thái phó Tư Mã Việt gửi thư cho Mục cùng Vương Thừa, Nguyễn Chiêm, Đặng Du rằng: "Sách Lễ nói: tám tuổi ra ngoài theo thầy, mười tuổi gọi là tuổi ấu học (tuổi bắt đầu học), ý nói đã có thể dần thấm giáo hóa của các vua đời trước. Nhưng cái nhận được nhờ học thì nông, cái thấm vào nhờ thân mình trải nghiệm thì sâu; vì thế tập quen lễ phép không bằng nhìn theo khuôn phép của người thật, ngâm nghiền lời để lại không bằng tự mình nghe lời dạy. Đứa con nhỏ là Bì đã không có tư chất tốt đẹp, lại chưa được thấm phong cách đạo đức, muốn phiền các ông lúc rảnh rỗi qua lại dạy bảo nó trong những buổi nhàn hạ." Mục từng làm thầy của Tấn Minh đế, làm Quán quân tướng quân, Thái thú (quan đứng đầu một quận) Ngô quận, được phong Nam Hương hầu.〕 Viên Hoằng soạn Danh sĩ truyện chỉ chép là "Vương tham quân"; có người nói nhà họ Triệu trước kia vẫn còn giữ bản chép này.
Dữu Thái úy (Dữu Lượng) lúc trẻ được Vương Mi Tử (Vương Huyền) biết đến. Sau khi sang sông về nam, Dữu than về Vương rằng: "Được nương dưới mái nhà ông ấy, khiến người ta quên cả nóng lạnh." 〔Chú: Tấn chư công tán chép: Huyền từ nhỏ hâm mộ lối sống giản dị phóng khoáng. Bát vương cố sự chép: Huyền làm Thái thú Trần Lưu, có người khuyên ông sang sông theo Lang Gia vương; ông nói: "Vương Xử Trọng (Vương Đôn) đang đắc chí ở bên ấy, chú ta (Vương Trừng) còn không thoát khỏi bị hại, há lại dung được ta?" Ý nói khí độ của ông không được Đôn dung chứa.〕
Tạ Ấu Dư (Tạ Côn) nói: "Bạn ta, Vương Mi Tử thì trong sáng thông suốt, giản dị thư thái; Kê Diên Tổ (Kê Thiệu) thì nho nhã, cao đẹp, lớn lao (?); Đổng Trọng Đạo thì vượt trội khác thường, có phong độ."
〔Chú: Tấn thư của Vương (Ẩn) chép: Đổng Dưỡng tự Trọng Đạo, đầu niên hiệu Thái Thủy đến Lạc Dương, (không) cầu bổng lộc vinh hiển (?). Khoảng niên hiệu Vĩnh Gia, ở ngõ Bộ Quảng góc đông bắc thành Lạc Dương, đất sụt xuống, trong hố có hai con ngỗng, con màu xanh xám bay đi, con màu trắng không bay được. Hỏi những người học rộng, không ai biết là điềm gì. Dưỡng nghe chuyện, than rằng: "Xưa đời Chu, nơi hội thề ở Địch Tuyền chính là đất này. Nay có hai con ngỗng, con xanh xám là điềm người Hồ, về sau chúng ắt sẽ vào Lạc Dương; con trắng không bay được, đó là điều nước nhà phải kiêng sợ."
Bài tựa Nguyên hóa luận của Tạ Côn chép: Đổng Trọng Đạo người Trần Lưu, khoảng niên hiệu Nguyên Khang thấy Huệ đế phế Dương Điệu hậu, bèn lên giảng đường Thái học (trường học cao nhất của triều đình) than rằng: "Dựng giảng đường này để làm gì chứ? Mỗi lần thấy chiếu ân xá của nhà nước, kẻ mưu phản nghịch đều được tha, chỉ cháu giết ông bà, con giết cha mẹ là không tha, vì cho rằng phép vua không dung. Sao các bậc công khanh bàn nghị lại tô vẽ điển lễ đến mức này (phế cả thái hậu)? Lẽ trời và đạo người đã mất thì loạn lớn sẽ nổi lên." Rồi quay lại nói với Tạ Côn và Nguyễn Phu: "Kinh Dịch nói: 'Biết được điềm báo từ lúc mới manh nha, há chẳng phải là thần diệu sao?' Các ông nên ẩn kín sâu đi thôi." Bèn cùng vợ gánh đồ vào đất Thục, không ai biết về sau ra sao.〕
Vương công (Vương Đạo) bình Thái úy (Vương Diễn): "Sừng sững, trong sáng, cao vút, như vách đá dựng nghìn nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao thời xưa, khoảng bảy, tám thước)." 〔Chú: Bài Di Phủ họa tán của Cố Khải Chi chép: Di Phủ dáng trời sinh đẹp lạ, người biết nhìn cho là sừng sững, tú lệ, cao vút, như vách đá dựng nghìn nhận.〕
Dữu Thái úy (Dữu Lượng) ở Lạc Dương đến thăm hỏi Trung lang 〔Chú: tức Dữu Ái〕. Trung lang giữ ông lại, nói: "Mọi người sắp đến cả." Chẳng bao lâu Ôn Nguyên Phủ, Lưu Vương Kiều, Bùi Thúc Tắc cùng đến, chuyện trò đối đáp suốt ngày. Dữu công về sau vẫn nhớ tài giỏi của Lưu, Bùi và vẻ trong sáng trung hòa của Nguyên Phủ.
〔Chú: Tấn chư công tán chép: Ôn Kỷ tự Nguyên Phủ, người Thái Nguyên, tài tính thanh nhã dịu dàng, từng làm Hữu trưởng sử (quan đứng đầu các thuộc lại) phủ Tư đồ, Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tương châu, mất khi đang tại chức. Tấn kỷ của Tào Gia Chi chép: Lưu Trù tự Vương Kiều, người Bành Thành, cha là Nột làm Tư lệ hiệu úy (quan giám sát kinh kỳ). Trù giỏi bàn danh lý (môn biện luận về quan hệ giữa danh và thực, những lẽ tinh vi). Ông từng tránh loạn trong một đồn lũy, có mấy trăm người Hồ muốn hại ông; Trù không chút sợ hãi, cầm kèn lá (loại kèn của người Hồ) thổi các khúc "Xuất tái", "Nhập tái" để làm động lòng nhớ quê của kẻ tha hương; thế là bọn Hồ đều khóc rồi bỏ đi. Ông làm quan đến Tả trưởng sử phủ Tư đồ. Chữ "trung" (trung hòa) có bản chép là "bình" (bình hòa).〕
Thái Tư đồ (Thái Mô) ở Lạc Dương, thấy anh em Lục Cơ ở trong dãy nhà của các thuộc quan, ba gian nhà ngói: Sĩ Long (Lục Vân) ở đầu đông, Sĩ Hành (Lục Cơ) ở đầu tây. Sĩ Long người văn nhã yếu ớt, đáng mến; Sĩ Hành cao hơn bảy thước, tiếng nói vang như chuông, lời lẽ phần nhiều khảng khái. 〔Chú: Văn sĩ truyện chép: Vân tính điềm tĩnh, vui hòa, được bạn bè kẻ sĩ tôn kính; Cơ trong sáng nghiêm nghị, có phong cách, người làng nể sợ.〕
Vương Trưởng sử (Vương Mông) là cháu ngoại của Dữu Tử Cung. 〔Chú: Vương thị phả chép: Cha của Mông là Nột lấy con gái Dữu Tông ở Dĩnh Châu, tên tự là Tam Thọ.〕 Thừa tướng (Vương Đạo) bình Tử Cung: "Thấu vào lẽ thì sâu thẳm; ông ấy đã là người ở trên ta rồi (?)." 〔Chú: Tử Cung là anh của Tử Tung (Dữu Ái).〕
Dữu Thái úy bình Dữu Trung lang: "Người chú trong họ ta là bậc được mọi người công nhận về đàm luận (?)." 〔Chú: Danh sĩ truyện chép: Ái không bàn kiểu phân tích biện bác, mà chỉ nêu chỗ cốt yếu; Thái úy Vương Di Phủ rất coi trọng. Có bản chép là: "Chú ta là ông tổ của việc đàm luận"; chữ "tòng" có bản chép là "tụng", chữ "hứa" có bản chép là "từ".〕
Dữu công bình Trung lang: "Thần khí dung hòa, thư thả, tạm gọi là đạt bậc trên." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Ái buông thả, sâu xa, phóng khoáng, không gì lay động được ông.〕 Lưu Côn khen Tổ Xa kỵ (Tổ Địch) là người sáng suốt, hiểu biết sâu, nói: "Lúc trẻ ông ấy đã được Vương Đôn khen ngợi."
〔Chú: Tấn thư của Ngu Dự chép: Địch tự Sĩ Trĩ, người huyện Tù, Phạm Dương, phóng khoáng, không câu nệ nghi lễ khuôn phép, coi nhẹ tiền của, thích bố thí. Tấn dương thu chép: Địch cùng Tư không (một trong Tam công) Lưu Côn đều nổi tiếng hùng hào; năm hai mươi bốn tuổi, ông cùng Côn được mời làm Chủ bạ (quan coi sổ sách, văn thư) ở Tư châu, tình thân thiết, đắp chung chăn mà ngủ. Nửa đêm nghe gà gáy, cả hai cùng dậy nói: "Đây không phải là tiếng xấu." Mỗi khi bàn chuyện đời, nửa đêm lại ngồi dậy bảo nhau: "Nếu bốn biển sôi sục như vạc nước, hào kiệt cùng nổi lên, thì ta với anh phải tránh nhau ở Trung Nguyên thôi."
Ông làm Thái thú Nhữ Nam, gặp lúc kinh đô sụp đổ, dẫn mấy trăm nhà lưu dân sang nam, đi tới cửa sông Tứ, An Đông tướng quân (Tư Mã Duệ) cấp thẻ bổ làm Thứ sử Từ châu. Địch có tài hào kiệt, thường khảng khái nhận việc khôi phục Trung Nguyên làm trách nhiệm của mình, bèn trình bày với Trung Tông (Tư Mã Duệ) kế rửa nhục, thu phục Thần Châu (đất Trung Nguyên), được phong Thứ sử Dự châu, cho tự chiêu mộ quân. Địch bèn dẫn hơn trăm nhà bộ khúc (quân lính riêng thuộc quyền mình) vượt sông lên bắc, thề rằng: "Tổ Địch này nếu không quét sạch được Trung Nguyên mà còn quay lại qua sông này, xin có dòng Đại Giang làm chứng!" Ông đánh thành chiếm đất, chiêu dụ nghĩa sĩ, nhiều lần đánh bại Thạch Hổ, Hổ không dám dòm ngó đất Hà Nam nữa. Thạch Lặc phải đặt quan lại trông giữ mộ mẹ Địch.
Lưu Côn viết thư cho người thân quen: "Ta gối giáo chờ sáng, quyết chí chém đầu giặc nghịch, chỉ thường sợ anh Tổ quất roi ngựa trước ta (lập công trước ta)." Khi ông sắp mắc bệnh mà mất, trước đó có sao yêu hiện ra ở vùng phân dã của Dự châu (khoảng trời được coi là ứng với đất Dự châu); Địch nói: "Điềm này ắt ứng vào ta; chỉ vì trời chưa muốn diệt giặc mà thôi." Sau khi mất, ông được truy tặng Xa kỵ tướng quân.〕
Người đương thời bình Dữu Trung lang: giỏi nương vào cái lớn để giữ mình, giỏi tự giấu mình. 〔Chú: Danh sĩ truyện chép: Ái tuy giữ chức quan nhưng chưa từng để việc vướng vào mình, ung dung rộng rãi, chỉ gửi gắm vào sự thông đạt mà thôi. Lúc ấy thiên hạ nhiều biến cố, việc then chốt dồn dập; những kẻ muốn làm nên việc thì bày mưu lạ, nêu ý khác, rồi họa phúc theo liền; Ái thường im lặng, nên lo hay mừng đều không đến với ông.〕 Vương Bình Tử vượt hẳn người đời, có tài giỏi, ít ai được ông phục; vậy mà mỗi lần nghe Vệ Giới nói, ông liền than thở rồi ngã lăn ra (vì phục quá). 〔Chú: Giới biệt truyện chép: Giới từ nhỏ đã giỏi danh lý, thông hiểu Trang Lão. Vương Bình Tử ở Lang Gia khí cao khác người, vượt đời, một mình kiêu ngạo, vậy mà mỗi lần nghe Giới bàn luận, đến chỗ lẽ tinh vi, chỗ huyền diệu cốt yếu, liền ngã lăn ra chỗ ngồi; trước sau ba lần nghe thì ba lần ngã. Người đương thời bèn nói: "Vệ quân bàn đạo, Bình Tử ba lần ngã."〕
Vương Đại tướng quân (Vương Đôn) dâng biểu lên Nguyên hoàng (Tấn Nguyên đế), nói: "Thư (Vương Thư) phong thái khí khái giản dị ngay thẳng, quả là người nho nhã, tự hơn Thúy (Vương Thúy) nhiều. 〔Chú: Vương Thư đã chép ở trước. Vương Thúy biệt truyện chép: Thúy tự Xử Trọng, người Lang Gia, em Thư, ý chí cứng cỏi trong sạch, nổi tiếng về chính sự, nhiều lần thăng tới Trung lĩnh quân (chức chỉ huy cấm quân), Thượng thư tả bộc xạ (phó quan đứng đầu Thượng thư sảnh); Thư và Thúy đều là em họ của Đôn.〕
Thư chính là người thần biết đến và cất nhắc từ khi còn trẻ. Trong khoảng ấy, Di Phủ và Trừng nói với thần: 'Ông biết Xử Minh (Vương Thư) và Mậu Hoằng (Vương Đạo). Mậu Hoằng đã có tiếng tốt, thật xứng với lời bình trong sáng của ông; còn Xử Minh thì người thân kẻ sơ đều không ai biết đến. Ta thường để lời ông vào lòng mà vẫn chưa thấy được gì, e rằng ông đã hối lời ấy rồi.' Thần khảng khái đáp: 'Các ông cứ lấy điều đó mà thử xem.' Gần đây mới bắt đầu có người khen Thư. Lời xưa nói người thường chỉ lo một điều: biết người thì khen quá thực, không biết thì làm thiệt cái thực của người." 〔Chú: Chữ "sử" có bản chép là "tiện".〕
Chu hầu (Chu Nghĩ) thua trận ở Kinh châu, trở về mà chưa được dùng. Vương Thừa tướng viết thư cho người khác nói: "Bậc khí độ nho nhã như thế sao có thể bỏ sót được?" 〔Chú: Tấn kỷ của Đặng Xán chép: Nghĩ làm (Thứ sử) Kinh châu, vừa đến nơi thì dân Kiến Bình là bọn Phó Mật làm phản, rước giặc Thục vào; Nghĩ lúng túng mất chỗ dựa, nhờ Đào Khản cứu mới thoát. Nghĩ đến Vũ Xương nương nhờ Vương Đôn; Đôn chọn Khản thay Nghĩ. Nghĩ về Kiến Khang, chưa được dùng ngay.〕
Người đương thời muốn bình phẩm Cao Tọa (danh hiệu của vị sư người Tây Vực tên Thi-lê-mật, thường ngồi tòa cao) mà chưa tìm được lời. Hoàn Đình úy (Hoàn Di; Đình úy là quan coi hình ngục) hỏi Chu hầu; Chu hầu nói: "Có thể gọi là vượt trội và sáng sủa." Hoàn công (Hoàn Ôn) nói: "Tinh thần sâu xa, hiển hiện." 〔Chú: Cao Tọa truyện chép: Dữu Lượng, Chu Nghĩ, Hoàn Di là danh sĩ một thời, vừa gặp hòa thượng liền mở lòng, kết giao tâm đầu ý hợp; họ từng muốn bình phẩm hòa thượng, lâu mà chưa được. Có người nói: "Thi-lê-mật có thể gọi là vượt trội và sáng sủa." Lúc ấy Hoàn mới than khen, cho là nêu rất đúng. Tuyên Vũ (Hoàn Ôn) từng nói: "Lúc nhỏ ta gặp hòa thượng, khen tinh thần ông sâu xa hiển hiện, vượt hẳn người đương thời." Ông được các danh sĩ than khen như thế đó.〕
Vương Đại tướng quân khen con mình: "Thần sắc khí độ của nó có vẻ cũng khá." 〔Chú: Tức Vương Ứng.〕
Biện lệnh (Biện Hồ, làm Thượng thư lệnh) bình Thúc Hướng: "Sáng sủa rộng rãi như ngôi nhà trăm gian." 〔Chú: Xuân Thu Tả thị truyện chép: Thúc Hướng tức Dương Thiệt Hật, đại phu nước Tấn.〕 Vương Đôn làm Đại tướng quân trấn giữ Dự Chương, Vệ Giới tránh loạn từ Lạc Dương đến nương nhờ Đôn. Hai người gặp nhau vui vẻ, chuyện trò suốt ngày. Lúc ấy Tạ Côn làm Trưởng sử; Đôn bảo Côn: "Không ngờ trong khoảng niên hiệu Vĩnh Gia lại được nghe tiếng nói thời Chính Thủy (lối đàm luận huyền học thịnh hành thời niên hiệu Chính Thủy nhà Ngụy, tiêu biểu là Vương Bật, Hà Yến). Nếu A Bình (Vương Trừng) còn, hẳn lại ngã lăn ra nữa." 〔Chú: Giới biệt truyện chép: Giới đến Vũ Xương gặp Vương Đôn; Đôn đàm luận với ông suốt ngày, qua mấy đêm liền, rồi quay lại bảo các thuộc quan: "Xưa Vương Phụ Tự (Vương Bật) nhả tiếng vàng ở triều Trung Nguyên, nay người này lại ngân tiếng ngọc ở bên Giang Đông; mạch lời huyền vi đã đứt nay lại nối. Không ngờ trong khoảng Vĩnh Gia lại được nghe tiếng nói thời Chính Thủy; A Bình nếu còn, hẳn lại ngã lăn ra nữa."〕
Vương Bình Tử viết thư cho người khác, khen con mình: "Phong thái khí độ ngày càng tiến, đủ làm khuây khỏa lòng người." 〔Chú: Vĩnh Gia lưu nhân danh chép: Con thứ tư của Trừng là Vi. Trừng biệt truyện chép: Vi phóng khoáng vượt trội, có phong cách của cha.〕
Hồ Vô Ngạn Quốc (Hồ Vô Phụ Chi) nhả lời hay như mạt cưa tuôn ra, là người đứng đầu lớp hậu tiến. 〔Chú: Ý nói lời nói tuôn liên tiếp như cưa gỗ ra mạt.〕 Vương Thừa tướng nói: "Điêu Lượng (Điêu Hiệp, tự Huyền Lượng) thì xét nét tỉ mỉ; Đới Nhược Tư thì sừng sững cứng cỏi; 〔Chú: Sách của Ngu Dự chép: Đới Nghiễm (?) tự Nhược Tư, người Quảng Lăng, có tài nghĩa, biện bác giúp việc, phong thái sắc sảo, nhiều lần thăng tới (Chinh tây tướng) quân, bị Vương Đôn giết, được tặng Tả quang lộc đại phu (chức quan danh dự cao cấp), Nghi đồng tam ti (được hưởng nghi lễ ngang hàng Tam công).〕 Biện Vọng Chi thì như mỏm núi chắn đường (cứng rắn, khó gần)."
〔Chú: Biện Hồ biệt truyện chép: Hồ tự Vọng Chi, người Oan Cú, Tế Âm, cha là Túy làm Thái thường khanh. Hồ từ nhỏ được khen là cao quý, ngay thẳng, nhiều lần thăng tới Ngự sử trung thừa, các nhà quyền thế phải lánh mặt; chuyển làm Lĩnh quân, Thượng thư lệnh (quan đứng đầu Thượng thư sảnh). Khi Tô Tuấn làm loạn, ông dẫn quân chống đánh, hai cha con đều chết vì nạn nước. Tấn kỷ của Đặng Xán chép: Trước kia, khoảng niên hiệu Hàm Hòa, con em nhà quyền quý ham chơi, ai biết đàm luận cợt nhả thì đều mến mộ bọn Vương Bình Tử, Tạ Ấu Dư, cho thế là phóng đạt; Hồ nghiêm sắc mặt nói giữa triều: "Trái lễ, hại giáo hóa, tội không gì lớn hơn; triều Trung Nguyên sụp đổ thật là do điều này." Ông muốn dâng tấu trị tội, Vương Đạo, Dữu Lượng không theo mới thôi. Về sau những người ấy đều đổi tính, trở thành danh sĩ.
Ngữ lâm chép: Khổng Thản làm Thị trung, mật tâu Thành đế không nên đến lạy Tào phu nhân. Thừa tướng nghe chuyện, nói: "Vương Mậu Hoằng (ta) chỉ là con ngựa hèn bệnh tật thôi; nếu ta mà sừng sững như Biện Vọng Chi, xét nét như Điêu Huyền Lượng, cứng cỏi như Đới Nhược Tư thì kẻ ấy có dám như thế không?" Lời này rất có ngọn nguồn, nên tạm chép vào đây.〕
Đại tướng quân (Vương Đôn) bảo Hữu quân (Vương Hy Chi): "Ngươi là con em giỏi của nhà ta, 〔Chú: Theo Vương thị phả, Hy Chi là con của anh họ Đôn.〕 hẳn không kém Nguyễn chủ bạ." 〔Chú: Trung hưng thư chép: Nguyễn Dụ từ nhỏ có đức hạnh; Vương Đôn nghe tiếng, mời làm Chủ bạ; ông biết Đôn có lòng không thần phục, bèn buông mình say sưa rượu chè, không lo liệu công việc.〕 Người đời bình Chu hầu: cao vút như núi dựng đứt ngang. 〔Chú: Tấn dương thu chép: Nghĩ tính ngay thẳng, nghiêm nghị, dù là người ngang hàng một thời cũng không ai dám suồng sã gần gũi.〕
Vương Thừa tướng mời Tổ Ước đến nói chuyện ban đêm, đến sáng không ngủ. Sáng hôm sau có khách đến, ông đầu tóc chưa chải, cũng hơi mệt. Khách nói: "Hôm qua ông như thế, hình như mất ngủ?" Ông đáp: "Hôm qua nói chuyện với Sĩ Thiếu (Tổ Ước), khiến người ta quên cả mệt."
Vương Đại tướng quân viết thư cho Thừa tướng, khen Dương Lãng: "Thế Ngạn (Dương Lãng) có kiến thức, khí độ, lý lẽ tinh tế, tài năng sáng suốt quyết đoán; đã là bậc tài cho nước dùng, lại là con của Dương hầu Hoài.
〔Chú: Thế ngữ chép: Hoài tự Thủy Lập, người Hoa Âm, Hoằng Nông; ông cố là Bưu, ông nội là Tu đều có tiếng ở đời trước; cha là Hiêu làm Điển quân hiệu úy (chức chỉ huy quân). Cuối niên hiệu Nguyên Khang, Hoài làm Thứ sử Ký châu. Ký châu ký của Tuân Xước chép: Hoài thấy kỷ cương triều đình không chấn chỉnh, bèn buông mình uống rượu, không để tâm vào việc quan, ung dung cho qua năm tháng mà thôi. Thành Đô vương biết Hoài không lo việc trị dân, nhưng vì ông là danh sĩ nên tiếc mà không đuổi, mời làm Quân tư nghị tế tửu (quan bàn mưu việc quân); khi phủ giải tán thì ông về nhà. Các chư hầu ở Quan Đông muốn đưa Hoài vào hàng Tam sự (tức Tam công, ba chức quan cao nhất triều đình) để tỏ lòng mến người hiền, trọng người đức, nhưng việc chưa thi hành thì ông mất, năm hai mươi bảy tuổi.〕
Địa vị và danh vọng của Lãng rất sa sút, ông cũng nên qua lại với ông ấy." Hà Thứ Đạo (Hà Sung) đến chỗ Thừa tướng; Thừa tướng lấy cây chủ vĩ (phất trần làm bằng đuôi hươu, vật người đàm luận thường cầm) chỉ vào chỗ ngồi, gọi Hà cùng ngồi, nói: "Lại đây, lại đây, đây là chỗ của ông." 〔Chú: Hà Sung đã chép ở trước.〕
Thừa tướng sửa sang dinh thự ở Dương châu, đi xem xét rồi nói: "Ta sửa chỗ này chính là vì Thứ Đạo đấy." Hà lúc trẻ được Vương công coi trọng nên ông nhiều lần nói lời ấy. 〔Chú: Tấn dương thu chép: Sung là con chị vợ của Đạo, là em rể của Minh Mục hoàng hậu; tư tưởng phong vận sâu rộng, có tài văn chương và tình ý; Đạo rất quý trọng, vì thế từ nhỏ đã có tiếng tốt, rồi trải qua các chức cao. Đạo có ý cho làm phó, muốn để ông nối ngôi tể tướng, nên nhiều lần tỏ ý ấy với trên dưới.〕 Vương Thừa tướng nhận chức Tư đồ (một trong Tam công, chức tể tướng coi việc dân chính), than rằng: "Lưu Vương Kiều nếu sang được sông thì ta đâu phải một mình nhận chức công." 〔Chú: Tấn kỷ của Tào Gia Chi chép: Trù có tiếng lớn; khoảng niên hiệu Vĩnh Gia bị Diêm Đỉnh giết. Tư đồ Thái Mô thường than: "Nếu Lưu Vương Kiều được sang nam thì đó là người được chọn tốt nhất cho chức Tư đồ."〕
Vương Lam Điền (Vương Thuật, tước Lam Điền hầu) là người thành đạt muộn, người đương thời bèn gọi ông là ngốc. 〔Chú: Tấn dương thu chép: Thuật thể nhận đạo trong sáng thuần túy, giản dị cao quý, tĩnh lặng ngay thẳng, vui vẻ tự đủ, không giao du với người chẳng phải bạn; dù anh tài lũ lượt, tuấn kiệt tranh nhau ruổi rong, Thuật một mình coi nhẹ, chưa từng hâm mộ, vì thế tiếng tăm bị chôn kín lâu ngày.〕 Vương Thừa tướng vì ông là con của (Vương Thừa, làm Nội sử) Đông Hải nên mời làm duyện (thuộc quan trong phủ). Thừa tướng thường họp mọi người; mỗi khi Vương công nói, ai nấy tranh nhau khen; Thuật ngồi ở chỗ cuối nói: "Chủ công không phải Nghiêu, Thuấn, sao việc gì cũng đúng cả?" Thừa tướng rất khen ngợi. 〔Chú: Ý nói không phải thánh nhân thì không thể không có lỗi, ngầm chê bọn hùa nhau khen Đạo.〕
Người đời bình Dương Lãng: trầm tĩnh, cẩn thận, giỏi quyết đoán (?). Thái Tư đồ (Thái Mô) nói: "Nếu triều Trung Nguyên không loạn thì họ Dương làm Tam công còn chưa dứt." Tạ công nói: "Lãng là bậc đại tài." 〔Chú: Bát vương cố sự chép: Dương Hoài có sáu con: Kiều, Mao, Lãng, Lâm, Tuấn, Trọng, đều có tiếng tốt; người bàn luận cho rằng ai cũng có hy vọng làm tể tướng. Văn Khang Dữu công thường nhớ lại mà than: "Triều Trung Nguyên mà không loạn thì các anh em họ Dương làm công chưa dứt."〕
Lưu Vạn An là cháu gọi Đạo Chân (Lưu Bảo) bằng chú. Dữu công 〔Chú: Dữu Tông, tự Tử Cung〕 khen ông là "sáng rực như ngọc nổi bật", lại nói: "Giữa nghìn người cũng thấy, giữa trăm người cũng thấy (ở đâu cũng nổi bật)." 〔Chú: Lưu thị phả chép: Tuy tự Vạn An, người Cao Bình; ông nội là Áo làm Thái chúc lệnh (quan coi việc khấn tế), cha là Bân làm Trứ tác lang (quan chép soạn quốc sử); Tuy từng làm Trưởng sử cho Phiêu kỵ tướng quân.〕
Dữu công làm Hộ quân (?) (chức tướng giám sát các tướng), nhờ Hoàn Đình úy tìm cho một viên lại giỏi, qua cả năm. Sau Hoàn gặp Từ Ninh, biết người này có tài, bèn tiến cử lên Dữu công, nói: "Cái người khác nên có thì ông ấy chưa chắc có; cái người khác nên không có thì ông ấy chưa chắc không có. Thật là kẻ sĩ trong sạch của vùng Hải Đại (vùng từ biển đến núi Thái Sơn, tức đất Từ châu, Sơn Đông)."
〔Chú: Giang Châu bản sự của họ Từ chép: Từ Ninh tự An Kỳ, người huyện Đàm, Đông Hải, thông suốt sáng sủa, có đức tính chất phác, từ nhỏ đã nổi tiếng; ban đầu làm Huyện lệnh huyện Dư. Hoàn Di nước Tiêu có tài nhận xét người; ông từng thôi chức, rảnh việc, đến Quảng Lăng thăm người thân quen, gặp gió phải đỗ thuyền ở bến mấy ngày. Ở trong thuyền buồn bực, ông lên bờ dạo chơi, thấy một ngôi nhà trống trông như công sở. Di hỏi thăm, người ta nói: "Đây là công sở huyện Dư, huyện lệnh họ Từ tên Ninh." Di đi một mình, đang mong gặp được người hiểu mình, bèn tạm ghé vào thăm. Ninh trong sáng hiền hòa, học rộng, gặp nhau vui vẻ, Di bèn ngủ lại, lưu mấy đêm, kết giao với Ninh rồi từ biệt. Về đến kinh đô, ông nói với Dữu Lượng: "Tôi đã tìm được cho ông một Lại bộ lang giỏi." Lượng hỏi ở đâu, Di bèn kể lại. Ninh nhiều lần được thăng, làm Lại bộ lang (quan coi việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại), Tả quân tướng quân, Thứ sử Giang châu.〕
Hoàn Mậu Luân (Hoàn Di) nói: "Chử Quý Dã (Chử Bầu) trong da có một bộ Xuân Thu (ngoài miệng không nói, nhưng trong lòng khen chê phân minh như sách Xuân Thu)", ý nói ông bình phán ở trong lòng. 〔Chú: Tấn dương thu chép: Bầu giản dị, kính cẩn, có khí độ, kiến thức, nên được Di bình như thế.〕
Hà Thứ Đạo có lần tiễn người đi về phía đông, trông thấy Giả Ninh ngồi ở chiếc xe phía sau, nói: "Người này nếu không chết thì rốt cuộc sẽ làm thượng khách của chư hầu." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Ninh tự Kiến Ninh, người Trường Lạc, là con dòng thứ (con của thiếp) nhà họ Giả. Ban đầu ông tự kết thân với Vương Ứng, Gia Cát Dao; Ứng thua, Ninh trôi dạt vùng Ngô và Cối Kê, người Ngô đều khinh nhục. Nghe kinh đô có loạn, ông ruổi ngựa đến theo Tô Tuấn; Tuấn rất thân với ông, cho làm người bày mưu chính. Đến khi Tuấn nghe nghĩa quân nổi lên, rời Cô Thục về đóng ở Thạch Đầu, đó là kế của Ninh. Tuấn thua, Ninh đầu hàng trước; làm quan đến Thái thú Tân An.〕
Mộ (cha) của Đỗ Trị (Đỗ Nghệ, tự Hoằng Trị) bị sụt lở, vẻ mặt đau thương của ông không tương xứng. Dữu công quay lại nói với các khách: "Trị quá gầy yếu, không thể tỏ hết nỗi thương." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Đỗ Nghệ tự (Hoằng) Trị, người Kinh Triệu; ông nội là Dự, cha là Tích, có tiếng ở triều trước. Nghệ từ nhỏ đã có tiếng tốt, làm Huyện thừa Đan Dương, mất sớm. Thành đế nạp con gái Nghệ làm hoàng hậu.〕 Lại nói: "Trị khóc thì không thể quá thương."
Người đời khen Dữu Văn Khang (Dữu Lượng) là ngọc của năm được mùa, (Dữu) Trĩ Cung (Dữu Dực) là thóc của năm được mùa. Sách Dữu gia luận lại chép: Văn Khang khen Trĩ Cung là thóc của năm mất mùa, Dữu Trường Nhân là ngọc của năm được mùa. 〔Chú: Ý nói Lượng có tài làm việc triều chính, Dực có tài cứu đời, mỗi người có chỗ dùng riêng.〕 Người đời bình Đỗ Trị dáng vẻ tươi sáng, Quý Dã (Chử Bầu) hòa nhã, ít lời (?). 〔Chú: Giang Tả danh sĩ truyện chép: Nghệ phong thái trong sáng, tốt đẹp bậc nhất.〕
Có người bình Đỗ Trị: "Dáng vẻ tươi sáng, trong trẻo, tốt đẹp; phong thái của bậc đức thịnh, đáng vui vẻ ngâm vịnh." 〔Chú: Ngữ lâm chép: Có người bình Đỗ Trị: dáng vẻ rất trong trẻo tốt đẹp, mới nhìn như vui tươi, dung mạo không có vẻ phong vận (?); phong thái của bậc đức thịnh, đáng vui vẻ ngâm vịnh.〕
Dữu công nói: "Dật Thiếu (Vương Hy Chi) là người cả nước đều tôn cử." Cho nên Dữu Nghê làm văn bia (cho ông) viết: "Vượt trội hơn đám đông, cả nước tôn cử." 〔Chú: Nghê là tên gọi lúc nhỏ của Dữu Thiến. Tấn kỷ của Từ Quảng chép: Thiến tự Thiếu Ngạn, con của Tư không Dữu Băng, anh của hoàng hậu, có tài năng, làm quan đến Thái tể trưởng sử. Hoàn Ôn thấy dòng họ ông mạnh, sai Hạ Bì vương Tư Mã Hoảng vu cho ông cùng mưu phản rồi giết đi.〕
Dữu Trĩ Cung viết thư cho Hoàn Ôn, khen Lưu Đạo Sinh: "Sớm tối chăm lo công việc, việc lớn việc nhỏ đều nhanh gọn; tấm lòng nghĩa khí thông đạt vui vẻ; đã tốt lại đáng làm bạn, quả thật là bậc tài giỏi. Suy ra thì đây là người có thể cùng ông vượt qua gian nan (?)." 〔Chú: Văn chương chí của Tống Minh đế chép: Lưu Khôi tự Đạo Sinh, người nước Bái, kiến thức khí độ sáng suốt, có tài văn võ; Vương Mông thường khen ông tư duy lý lẽ sâu rộng thông suốt, là người được chọn tốt nhất để trấn giữ phên dậu (vùng biên, che chắn cho triều đình). Ông làm Tư mã (quan coi việc quân trong phủ tướng) cho Xa kỵ tướng quân, ba mươi sáu tuổi thì mất, được tặng Tiền quân tướng quân.〕
Vương Lam Điền nhận chức ở châu, viên Chủ bạ xin hỏi tên húy để kiêng (người dưới không được gọi hay viết tên của ông bà, cha mẹ người trên). Ông trả lời bằng văn bản: "Tên ông và cha ta đã vang khắp trong nước, xa gần đều biết; còn tên húy của phụ nữ trong nhà thì không truyền ra ngoài. 〔Chú: Lễ ký nói: Tên húy của phụ nữ không ra khỏi cửa.〕 Ngoài ra không có gì phải kiêng."
Tiêu Trung lang (Tiêu Luân) là cha vợ của Tôn Thừa Công (Tôn Thống). Lưu Doãn (Lưu Đàm, làm Doãn Đan Dương) ngồi ở chỗ Phủ quân (Phủ quân tướng quân, tức Tư Mã Dục, sau là Giản Văn đế), đúng lúc đang định bổ Tiêu làm Thái thường. Lưu Doãn nói: "Không biết Tiêu Tổ Chu có làm nổi Tam công hay không; còn từ đó trở xuống thì không chức gì không kham nổi." 〔Chú: Tấn bách quan danh chép: Tiêu Luân tự Tổ Chu, người Nhạc An. Tấn kỷ của Lưu Khiêm Chi chép: Luân có tài học, giỏi Tam lễ (ba bộ sách về lễ: Chu lễ, Nghi lễ, Lễ ký), từng làm Thường thị (quan cận thần theo hầu vua), Quốc tử bác sĩ (quan dạy học ở trường Quốc tử của triều đình).〕
Tạ Thái phó (Tạ An) khi chưa làm lễ đội mũ (lễ trưởng thành của con trai, khoảng hai mươi tuổi), lần đầu lên phía tây (về kinh), đến thăm Vương Trưởng sử (Vương Mông), thanh đàm (đàm luận về lẽ huyền diệu, lời lẽ thanh cao, không bàn việc tục) hồi lâu. Khách đi rồi, Cẩu Tử (Vương Tu) hỏi 〔Chú: Vương Mông và con là Tu đều đã chép ở trước〕: "Người khách vừa rồi so với cha thì thế nào?" Trưởng sử đáp: "Người khách ấy nói không ngớt, cuồn cuộn dồn ép người." Vương Hữu quân nói với Lưu Doãn: "Hẳn nên cùng nhau đề cử An Thạch (Tạ An)." Lưu Doãn nói: "Nếu An Thạch giữ vững chí ẩn ở Đông Sơn, ắt sẽ được cả thiên hạ cùng đề cử." 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Ban đầu An ở nhà tại huyện Thượng Ngu, Cối Kê, ung dung chơi núi rừng; sáu bảy năm triều đình triệu mà không đến; dù bị đàn hặc liên tiếp, rồi bị cấm cố (cấm không cho làm quan), ông vẫn điềm nhiên không để ý.〕
Tạ công khen Lam Điền: "Bóc hết lớp da ra thì bên trong đều là thật." 〔Chú: Tấn kỷ của Từ Quảng chép: Thuật trung chính thận trọng, lòng chân thật mà không phô ra.〕
Hoàn Ôn đi ngang bên mộ Vương Đôn, trông vào nói: "Người đáng mến, người đáng mến!" 〔Chú: Trong thư Tôn Xước gửi Dữu Lượng có nói: Vương Đôn mang tiếng "người đáng mến" đã mấy chục năm.〕
Ân Trung quân (Ân Hạo) nói về Vương Hữu quân: "Dật Thiếu là người trong sạch cao quý, ta quý ông ấy hết mực, đương thời không chịu kém ai." 〔Chú: Văn chương chí chép: Hy Chi cao sảng, có phong khí, không theo lối tầm thường.〕
Vương Trọng Tổ (Vương Mông) khen Ân Uyên Nguyên (Ân Hạo): "Không chỉ lấy sở trường mà hơn người, mà cách giữ sở trường của mình cũng hơn người." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Hạo giỏi lấy sự thông suốt, hòa nhã mà đối đãi với người.〕
Vương Tư Châu (Vương Hồ Chi) nói chuyện với Ân Trung quân, than rằng: "Kho tàng trong lòng mình đã sớm dốc ra hết, mà thấy Ân bày thế lời lẽ mênh mông, các nguồn chưa thể đo lường." 〔Chú: Tấn kỷ của Từ Quảng chép: Hạo thanh đàm, biện luận tài tình, khiến các danh lưu đương thời đều khen ngợi.〕 Vương Trưởng sử nói với Lâm công (sư Chi Độn, tự Đạo Lâm): "Chân Trường (Lưu Đàm) có thể gọi là vàng ngọc đầy nhà." Lâm công nói: "Đã vàng ngọc đầy nhà thì sao còn phải chọn lọc lời?" Vương nói: "Không phải chọn lọc, chỉ là lời ông ấy tự nhiên ít thôi." 〔Chú: Ý nói lời của người tốt thì ít, không phải chọn lời mới nói.〕
Vương Trưởng sử nói về Giang Đạo Quần: "Cái người khác nên có thì ông ấy chưa chắc có; cái người khác nên không có thì ông ấy chắc chắn không có." 〔Chú: Trung hưng thư chép: Giang Quán tự Đạo Quần, người Trần Lưu, em họ của Bộc xạ Giang Bân, có tài và khí độ, tiếng tăm xấp xỉ người anh họ, làm quan đến Thượng thư, Trung hộ quân.〕
Ở Cối Kê, Khổng Trầm, Ngụy Nghĩ, Ngu Cầu, Ngu Tồn, Tạ Phụng đều là người giỏi của bốn họ lớn, là hào kiệt đương thời. 〔Chú: Trầm, Tồn, Nghĩ, Phụng đều đã chép riêng ở chỗ khác. Ngu thị phả chép: Cầu tự Hòa Lâm, người Dư Diêu, Cối Kê; ông nội là Thụ làm Thứ sử Quảng châu nước Ngô, cha là Cơ làm Tư mã của Hữu quân tướng quân; Cầu làm quan đến Hoàng môn thị lang (quan cận thần trong cung, truyền đạt chiếu lệnh).〕 Tôn Hưng Công (Tôn Xước) bình họ: "Trầm là vàng của nhà họ Khổng, Nghĩ là ngọc của nhà họ Ngụy; họ Ngu thì tôn Trường và Lâm, họ Tạ thì phục Đạo." 〔Chú: Trường và Lâm là tên tự của (Ngu) Tồn và Cầu; Đạo là tên tự của Tạ Phụng. Ý nói họ Ngu tôn tài của Trường, Lâm, họ Tạ phục cái đẹp của Đạo.〕
Vương Trọng Tổ, Lưu Chân Trường đến chỗ Ân Trung quân đàm luận; xong cùng lên xe về. Lưu bảo Vương: "Uyên Nguyên thật là giỏi." Vương nói: "Ông vốn đã rơi vào giữa mây mù của ông ấy rồi." 〔Chú: Trung hưng thư chép: Hạo giỏi bàn lý, đàm luận tinh vi, sở trường về Lão Tử và Kinh Dịch, nên những người phong lưu đều tôn theo.〕
Lưu Doãn thường khen Vương Trưởng sử: "Tính rất thông đạt mà tự nhiên có chừng mực." 〔Chú: Mông biệt truyện chép: Mông giao thiệp với người thì khiêm tốn, nhận điều hay, nghĩ cho người rồi mới làm, ít khi thấy lộ sắc vui giận; ai gặp ông một lần cũng đều kính và mến. Ông mồ côi từ nhỏ, thờ các bà mẹ (các vợ của cha) rất cẩn thận, giữ nghĩa hòa thuận trong họ, không trau chuốt những điều trong sạch nhỏ nhặt, nổi tiếng là thanh bần.〕
Vương Hữu quân nói Tạ Vạn Thạch (Tạ Vạn) ở chốn rừng đầm thì tự là bậc mạnh mẽ cao vượt. Ông than khen Lâm công khí độ sáng sủa, tinh thần tuấn tú. 〔Chú: Chi Độn biệt truyện chép: Độn theo lòng mình mà đi một mình, phong cách cao sáng.〕 Ông nói Tổ Sĩ Thiếu (Tổ Ước) phong thái cốt cách đến mức e cả đời không gặp lại người như thế. Ông nói Lưu Chân Trường cao vút như cành cây chạm mây mà không xòe tán rậm rạp. 〔Chú: Lưu Doãn biệt truyện chép: Đàm đã có danh vọng, lại là thông gia với nhà vua, nên nhiều lần giữ chức cao; nhưng tính không hợp tục, lòng nhạt với vinh lợi, dù thân đã lên hàng hiển đạt, vẫn thường khiêm nhường, nhàn tĩnh tự giữ mình mà thôi.〕
Giản Văn (Tư Mã Dục, về sau là Giản Văn đế) bình Dữu Xích Ngọc: giản dị, thẳng thắn, gọn gàng sạch sẽ (?). Tạ Nhân Tổ (Tạ Thượng) nói: "Trong lòng Dữu Xích Ngọc không chứa vật gì cũ (không để bụng điều gì)." 〔Chú: Xích Ngọc là tên gọi lúc nhỏ của Dữu Thống. Trung hưng thư chép: Thống tự Trường Nhân, người Dĩnh Xuyên, con của Vệ quân tướng quân Dữu Trạch (?), từ nhỏ có tiếng tốt, làm quan đến Thái thú Tầm Dương.〕
Ân Trung quân nói về Hàn Thái thường (Hàn Bá, tự Khang Bá): "Khang Bá từ nhỏ đã tự nêu cao mình, quả nhiên là bậc tài vượt đám đông; đến khi nói năng dùng lời, thường có tình ý thú vị." 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Khang Bá trong sáng ôn hòa, có tư duy lý lẽ, từ nhỏ đã được cậu là Ân Hạo khen.〕 Giản Văn nói về Vương Hoài Tổ (Vương Thuật): "Tài đã không giỏi về vinh lợi, mà lòng cũng không nhạt với vinh lợi; chỉ đem chút thật thà ít ỏi của mình mà đủ đối lại với cái nhiều nhiều của người." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Thuật lúc trẻ nghèo khó, sống giỏ cơm bầu nước nơi ngõ hẹp (sống nghèo mà thanh thản), không cầu nổi tiếng hiển đạt, vì thế được người có kiến thức coi trọng.〕 Lâm công bảo Vương Hữu quân: "Trưởng sử nói mấy trăm câu, không câu nào không phải lời có đức, chỉ tiếc là không làm người ta khốn đốn." 〔Chú: "Làm khốn đốn" nghĩa là dùng lời dồn người vào thế cùng.〕 Vương nói: "Trưởng sử vốn không muốn làm ai khốn đốn."
Ân Trung quân viết thư cho người khác nói: "Văn lý của Tạ Vạn ngày càng mạnh mẽ, thành tựu được như thế thật không dễ." 〔Chú: Trung hưng thư chép: Vạn tài khí tuấn tú, giỏi tự phô bày, nên được tiếng một thời; lại giỏi làm văn, biết đàm luận, người đương thời khen ngợi.〕
Vương Trưởng sử nói: "Những điều Giang Tư Thuân (Giang Đôn) suy nghĩ, ôm ấp và thông hiểu không chỉ ở trong phạm vi Nho học." 〔Chú: Tấn kỷ của Từ Quảng chép: Giang Đôn tự Tư Thuân, người Trần Lưu, em của Bộc xạ Giang Bân; tính chăm học, tay không rời sách, đọc rộng điển tịch cổ, kiêm thông cả Nho và Đạo; triều đình mời gọi ông không nhận chức nào, bốn mươi chín tuổi thì mất.〕
Hứa Độ (Hứa Tuân, tự Huyền Độ) tiễn mẹ, lần đầu ra kinh đô. Người ta hỏi Lưu Doãn: "Độ có quả xứng với tiếng đồn không?" Lưu đáp: "Tài tình còn hơn cả tiếng đồn." 〔Chú: Hứa thị phả chép: Mẹ Độ là con gái Hoa Dật. Theo tập văn của Tuân thì Tuân ra kinh đón chị, trên đường làm thơ; Tục Tấn dương thu cũng chép như vậy; ở đây nói là tiễn mẹ, e là sai.〕
Nguyễn Quang lộc (Nguyễn Dụ, làm Kim tử quang lộc đại phu) nói: "Nhà họ Vương có ba người trẻ tuổi: Hữu quân, An Kỳ, Trường Dự." 〔Chú: Nguyễn Dụ, Vương Duyệt (Trường Dự), An Kỳ tức Vương Ứng, đều đã chép ở trước.〕
Tạ công nói Dự Chương (Tạ Côn, từng làm Thái thú Dự Chương) nếu gặp Bảy hiền (Trúc Lâm thất hiền) ắt sẽ nắm tay họ cùng vào rừng. 〔Chú: Giang Tả danh sĩ truyện chép: Côn thông suốt, giản dị, có kiến thức, không giữ dáng uy nghi; thích lối sống phóng dật mà lòng ngay ngắn, hình dáng thô mà lời lẽ trong; giữ mình tựa như hiếu động mà không vướng bận (?). Nhà hàng xóm họ Cao có con gái, ông từng sang trêu ghẹo; cô gái đang dệt cửi, lấy con thoi ném gãy hai chiếc răng của ông. Về nhà, ông ngạo nghễ huýt sáo dài, nói: "Vẫn chẳng làm hỏng việc huýt sáo ca hát của ta." Ông không câu nệ thân xác bề ngoài đến như thế.〕
Vương Trưởng sử than rằng công phu tìm tòi lẽ vi diệu của Lâm công không kém Phụ Tự (Vương Bật). 〔Chú: Chi Độn biệt truyện chép: Độn tâm thần nhạy bén, giác ngộ, kiến thức trong sáng sâu xa; ông từng đến kinh đô, Vương Trọng Tổ khen công phu đạt đến lẽ vi diệu của ông không khác Vương Bật.〕
Ân Uyên Nguyên ở nơi phần mộ gần mười năm; bấy giờ triều đình và dân gian ví ông với Quản Trọng, Gia Cát Lượng, lấy việc ông ra làm quan hay không mà đoán vận hưng vong của Giang Tả. 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Bấy giờ Mục đế còn nhỏ, thái hậu lâm triều; Giản Văn là bậc thân thích hiền tài, được dân trông vào, lên làm tể phụ (quan đứng đầu giúp vua trị nước). Hoàn Ôn có công dẹp Thục và Lạc Dương, chiếm giữ thế mạnh ở vùng Tây Thiểm. Nhà vua tự liệu mình văn nhược, không chống nổi; Ân Hạo người quận Trần xưa nay có tiếng lớn, dư luận ví với Quản, Cát, nên triệu Hạo làm (Thứ sử) Dương châu. Ôn biết ý là để chống mình, rất tức giận.〕 Ân Trung quân nói Hữu quân trong sáng, sáng suốt, cao quý, trọng yếu. 〔Chú: Tấn An đế kỷ chép: Hy Chi phong cốt trong sáng nổi bật.〕
Tạ Thái phó làm Tư mã cho Hoàn công. 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Trước kia An ung dung chơi núi sông, lấy việc làm văn, phân tích lý lẽ làm vui; Hoàn Ôn ở trấn phía tây, mến tiếng ông, ngầm gợi triều đình xin cho ông làm Tư mã. Vì thời thế chưa yên, chí ông ở việc giúp đời cứu nạn, nên năm bốn mươi tuổi mới ra làm quan, nhận việc.〕 Hoàn đến thăm Tạ, gặp lúc Tạ đang chải đầu; Tạ vội lấy áo và khăn trùm đầu, Hoàn công nói: "Cần gì phiền thế." Bèn xuống xe cùng chuyện trò đến tối. Đi rồi, ông nói với người hầu hai bên: "Các ngươi đã từng thấy người như thế chưa?"
Tạ công làm Tư mã cho Tuyên Vũ (Hoàn Ôn), gửi gắm mấy chục môn sinh cho Điền tào trung lang (quan coi việc ruộng đất trong phủ) là Triệu Duyệt Tử. 〔Chú: Đại tư mã liêu thuộc danh của Phục Thao chép: Duyệt tự Duyệt Tử, người Hạ Bì, từng làm Hộ quân của Đại tư mã, Tả vệ tướng quân.〕 Duyệt Tử báo lên Tuyên Vũ; Tuyên Vũ nói: "Tạm dùng một nửa." Triệu ngay sau đó dùng hết, nói: "Xưa An Thạch ở Đông Sơn, các bậc quan lại sĩ phu thúc ép mời ra, còn sợ ông không chịu dự việc đời; huống chi nay ông tự chọn người từ quê lên, sao lại trái ý ông được?"
Hoàn Tuyên Vũ dâng biểu nói: "Tạ Thượng tâm thần vượt trội, thẳng thắn, từ nhỏ đã được dân khen." 〔Chú: Tập văn của Ôn có chép biểu dẹp Lạc Dương: "Nay Trung châu đã bình, nên kịp thời vỗ yên. Trấn tây tướng quân, Thứ sử Dự châu Tạ Thượng tâm thần vượt trội, thẳng thắn, từ nhỏ đã được người khen, vì thế vào triều thì giúp việc trăm quan, ra ngoài thì trấn giữ một phương; nên cho tiến chiếm Lạc Dương, vỗ yên dân chúng; xin cho giữ chức cũ, kiêm Đô đốc (tổng chỉ huy) quân sự Tư châu."〕
Người đời bình Tạ Thượng là người tốt đẹp, thông đạt. Nguyễn Dao Tập (Nguyễn Phu) nói: "Trong trẻo thư thái, có vẻ thông đạt." Có người nói: "Thượng tự nhiên tốt đẹp bậc trên." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Thượng thẳng thắn, dễ dãi, vượt trội, thông đạt, giác ngộ siêu việt, tốt đẹp bậc trên.〕
Hoàn Đại tư mã (Hoàn Ôn) ốm, Tạ công đến thăm, vào từ cửa đông. 〔Chú: Lúc ấy Ôn ở Cô Thục.〕 Hoàn công từ xa trông thấy, than: "Trong cửa nhà ta đã lâu không thấy người như thế."
Giản Văn bình Kính Dự (Vương Điềm) là "sáng sủa, vui vẻ". 〔Chú: Vương Điềm đã chép ở trước. Văn tự chí chép: Điềm hiểu lý sáng suốt, cao quý, đứng đầu lớp hậu tiến.〕
Tôn Hưng Công làm Tham quân (?) cho Dữu công, cùng đi chơi núi Bạch Thạch; Vệ Quân Trường cũng có mặt. 〔Chú: Vệ thị phả chép: Vĩnh tự Quân Trường, người Thành Dương, làm quan đến Trưởng sử của Tả quân tướng quân.〕 Tôn nói: "Người này tâm tình chẳng chút dính dáng gì đến núi sông mà lại biết làm văn." Dữu công nói: "Phong vận của Vệ tuy không bằng các ông, nhưng chỗ khiến người ta khâm phục ở ông ấy cũng chẳng tầm thường." Tôn bèn ghi lòng thấm thía lời ấy.
Vương Hữu quân bình Trần Huyền Bá (Trần Thái): "Như khối đá gồ ghề, có cốt cách ngay thẳng." 〔Chú: Trần Thái đã chép ở trước.〕
Vương Trưởng sử nói: "Lưu Doãn hiểu ta còn hơn ta tự hiểu mình." 〔Chú: Mông biệt truyện chép: Mông cùng Lưu Đàm người nước Bái nổi tiếng ngang nhau; người đương thời ví Mông với Diệu Khanh (Viên Hoán), ví Đàm với Tuân Phụng Thiến (Tuân Xán); hai người làm bạn, rất hiểu và quý nhau.〕
Vương (Mông) và Lưu (Đàm) nghe Lâm công giảng (kinh). Vương nói với Lưu: "Kẻ ngồi tòa cao vừa rồi vốn là tay lợi hại." Lại nghe tiếp (?), Vương lại nói: "Thì ra là bậc Vương Bật, Hà Yến mang bình bát (một người tu hành mà có tài như Vương, Hà)." 〔Chú: Cao dật sa môn truyện chép: Vương Mông thường tìm đến Độn, gặp lúc Độn giảng ở chùa Kỳ Hoàn, đang ngồi trên tòa cao; mỗi lần nâng phất trần thường nói mấy trăm lời, cả tình lẫn lý đều thông suốt; hơn trăm người ngồi nghe đều im lặng lắng tai. Mông nói: "Trong các tăng nghe giảng, kẻ ngồi tòa cao là bậc Vương, Hà mang bình bát."〕
Hứa Độ nói: Bài Cầm phú có câu "Không phải người tinh tường đến cùng thì không thể cùng phân tích lẽ" — Lưu Doãn là người như thế; "Không phải người sâu lắng tĩnh lặng thì không thể cùng ở nhàn" — Giản Văn là người như thế. 〔Chú: Đó là bài Cầm phú của Kê Thúc Dạ (Kê Khang). Lưu Đàm tự Chân Trường, làm Doãn Đan Dương (quan đứng đầu quận Đan Dương, vùng kinh kỳ).〕
Anh em họ Ngụy lúc nhỏ đã có học vấn. 〔Chú: Ngụy thị phả chép: (người anh) tự An Thì, người Thượng Ngu, Cối Kê, từng làm Thái thú Nghĩa Hưng, Ngự sử trung thừa; em là Địch làm Hoàng môn lang.〕 Khi còn để tóc trái đào (tuổi thơ), họ đến thăm Tạ Phụng; Phụng nói chuyện với họ, rất vui, nói: "Dòng chính trong họ tuy suy, nhưng họ Ngụy đã lại có người rồi."
Giản Văn nói: "Lời của Uyên Nguyên không vượt trội tới nơi mà lại giản yếu, nhưng ở chỗ sắp đặt, suy xét thì vốn có bố cục, có trận thế." Thuở đầu, sư Pháp Thái từ phương bắc đến, chưa có tiếng tăm. 〔Chú: Tần thư của Xa Tần chép: Sư Thích Đạo An bị quân Mộ Dung Tuấn (?) cướp bắt, muốn đến Tương Dương, đi tới Tân Dã thì họp đồ chúng bàn rằng: "Nay gặp năm tháng hung loạn, không nương vào vua chúa một nước thì việc truyền đạo pháp khó dựng nên." Bèn chia tăng chúng, sai Trúc Pháp Thái đến Dương châu, dặn: "Ở đó có nhiều người quân tử, chuộng điều cao thượng, có thể nương nhờ." Pháp Thái bèn qua sông đến đất ấy.〕 Vương Lĩnh quân (Vương Hiệp) cúng dường ông. 〔Chú: Trung hưng thư chép: Vương Hiệp tự Kính Hòa, con thứ ba của Thừa tướng Vương Đạo, nhiều lần thăng làm Nội sử Ngô quận (quan đứng đầu một quận thuộc đất phong của vương), được sĩ dân mến; được triệu về làm Trung lĩnh quân, rồi gia thêm chức Trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư sảnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh), ông không nhận, hai mươi sáu tuổi thì mất.〕
Mỗi khi qua lại thăm viếng chỗ các danh sĩ, Vương đều đưa Thái đi cùng; không có Thái thì dừng xe không đi. Vì thế tiếng tăm của Thái mới lớn. 〔Chú: Danh đức sa môn đề mục chép: Pháp Thái cao sáng, cởi mở, thông đạt. Tôn Xước làm bài tán cho Thái: "Gió lạnh lướt qua rừng, suối trong soi sáng khe; sáng ngời thay Pháp Thái, so đức chẳng hổ thẹn; ngoài việc đời thì phóng khoáng, trong tinh thần thì rộng lớn; thực chất có từ trước, danh tiếng theo sau vọt lên." Thái Nguyên khởi cư chú chép: Pháp Thái mất năm Thái Nguyên thứ mười; Liệt Tông xuống chiếu: "Pháp sư Pháp Thái qua đời, trẫm thương xót đau lòng, ban tặng mười vạn tiền."〕
Vương Trưởng sử viết thư cho Đại tư mã nói: "Kiến thức của Uyên Nguyên chín chắn vững vàng, đủ xứng với lời bàn của người đời." Tạ công nói: "Lời của Lưu Doãn cẩn thận, tỉ mỉ." 〔Chú: Tôn Xước làm bài văn điếu cho Đàm, trong lời tự có câu: "Tinh thần như gương nước sâu, lời nói ắt là châu ngọc."〕
Hoàn công nói với Gia Tân: "A Nguyên có đức, có lời hay; giá như cho làm Lệnh, Bộc (Thượng thư lệnh, Thượng thư bộc xạ) thì đủ làm khuôn mẫu cho trăm quan; triều đình dùng ông trái với tài của ông thôi." 〔Chú: Gia Tân là tên gọi lúc nhỏ của Khước Siêu; A Nguyên là Ân Hạo.〕
Giản Văn nói với Gia Tân: "Lời Lưu Doãn về cuối cũng hơi khác, nhưng nghĩ lại lời ông ấy thì cũng không có gì sai." Tôn Hưng Công, Hứa Độ cùng ở đình Bạch Lâu 〔Chú: Cối Kê ký chép: Đình ở Sơn Âm, gần dòng nước, soi bóng xuống khe〕, cùng bàn luận về các danh sĩ thông đạt ngày trước. Lâm công vốn không dự vào chuyện ấy, nghe xong nói: "Hai vị vốn tự có tài tình." Vương Hữu quân nói về (Thái thú) Đông Dương: "A Lâm nhà ta văn chương trong sáng, quá xuất sắc." 〔Chú: Chữ "Lâm" (nghĩa là rừng) phải là chữ "Lâm" (nghĩa là đến). Vương thị phả chép: Lâm Chi tự Trọng Sản, người Lang Gia, con của Bộc xạ Vương Bưu Chi, làm quan đến Thái thú Đông Dương.〕
Vương Trưởng sử viết thư cho Lưu Doãn nói: "Uyên Nguyên gặp việc gì cũng tỏ ra giỏi giang, dễ dàng."
Tạ Trung lang (Tạ Vạn) nói: "Tính vui vẻ phóng khoáng của Vương Tu Tải là từ nếp nhà mà ra." 〔Chú: Vương thị phả chép: Kỳ Chi tự Tu Tải, người Lang Gia, con thứ ba của Thứ sử Kinh châu Vương Dị, từng làm Trung thư lang, Thái thú Bà Dương, Cấp sự trung (quan theo hầu trong cung, giúp vua xét việc).〕
Lâm công nói: "Vương Kính Nhân (Vương Tu) là người siêu việt, giác ngộ." 〔Chú: Văn tự chí chép: Tu từ nhỏ đã có tiếng là tuấn tú, tốt đẹp.〕
Lưu Doãn trước kia tôn Tạ Trấn tây (Tạ Thượng); về sau Tạ rất coi trọng Lưu, nói: "Xưa ta từng ngồi quay mặt về hướng bắc trước ông ấy (đứng ở hàng học trò)." 〔Chú: Xét ra Tạ Thượng lớn tuổi hơn Đàm, tài trí sớm lộ, mà nói từng làm học trò Lưu thì không đáng tin.〕
Tạ Thái phó khen Vương Tu Linh (Vương Hồ Chi): "Tư Châu là người có thể cùng chơi chốn rừng đầm." 〔Chú: Vương Hồ Chi biệt truyện chép: Hồ Chi thường gác bỏ việc đời, lấy sự cao thượng làm lòng, thân thiết với Tạ An.〕
Ngạn ngữ nói: "Một mình bước đi không ai sánh ở Dương châu là Vương Văn Độ (Vương Thản Chi); người đến sau mà vượt người là Khước Gia Tân." 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Siêu lúc trẻ có tài khí, vượt đời, trái tục, không theo khuôn phép thường. Người đương thời có câu nói về những bậc được khen nhất một đời: "Tài lớn lồng lộng là Tạ An nhà họ Tạ; một mình không ai sánh ở Giang Đông là Vương Văn Độ; đức thịnh ngày một mới là Khước Gia Tân." Lời có hơi khác, nên chép đủ ra đây.〕
Có người hỏi Vương Trưởng sử về anh em và anh em họ của Giang □ (chữ khuyết) (?). Vương đáp: "Những người họ Giang đều đủ sức tự lo liệu cuộc sống." 〔Chú: □ cùng em là Thuần, em họ là Quán đều có đức hạnh, nổi tiếng ở đời.〕
Tạ Thái phó nói: "Gặp An Bắc thì không thấy chán, nhưng ra khỏi cửa rồi thì không khiến người ta nhớ." 〔Chú: An Bắc là Vương Thản Chi. Tục Tấn dương thu chép: Thuở đầu, Tạ An mang theo con nhỏ, cùng những người đồng chí hướng nuôi chí ở bờ biển, lòng dạ siêu thoát, rất thích âm nhạc; nhưng ông lấy lễ để kiềm chế; khi có tang thì hết lòng: tang em là Vạn, gần mười năm không nghe đàn sáo. Đến khi phụ chính, ông sửa sang nhà cửa vườn quán, xe cộ áo quần đẹp đẽ; dù đang có tang cơ, tang công (tang một năm hoặc chín, năm tháng cho họ hàng) cũng không bỏ đội con hát. Vương Thản Chi vì thế hết lời can ngăn. Xét ra Tạ công vì Vương Thản Chi thích nói thẳng nên không nhớ đến vậy.〕
Tạ công nói: "Tư Châu bàn đến chỗ hay thì đâu đâu cũng quyết đoán được." 〔Chú: Văn chương chí của Tống Minh đế chép: Hồ Chi tính giản dị, thích lời lẽ thông đạt.〕
Lưu Doãn nói: "Thấy Hà Thứ Đạo uống rượu, khiến người ta muốn dốc hết rượu ủ trong nhà ra mời." 〔Chú: Sung uống rượu mà vẫn ôn hòa, tự kiềm chế được.〕
Tạ Thái phó nói với Chân Trường: "A Linh về chuyện này có phần quá nghiêm khắc." 〔Chú: Tu Linh là tên gọi của Vương Hồ Chi.〕 Lưu nói: "Đó cũng là danh sĩ có tiết tháo cao." 〔Chú: Hồ Chi biệt truyện chép: Hồ Chi giữ mình thanh đạm, kiệm ước, lấy phong cách và tiết tháo làm chỗ đứng của mình.〕
Vương Tử Do (Vương Huy Chi) nói: "Người đời bình Sĩ Thiếu (Tổ Ước) là sáng sủa, nhà ta cũng cho là sáng suốt thấu triệt." 〔Chú: Tấn chư công tán chép: Tổ Ước từ nhỏ đã có tiếng trong sạch.〕
Tạ công nói: "Trưởng sử nói không nhiều, có thể gọi là có tiếng hay." 〔Chú: Vương Mông biệt truyện chép: Mông tính hòa nhã thư thái, giỏi thanh đàm, bàn đạo thì coi trọng lý, giản dị mà có ý chỉ; khi bàn về lúc ra làm quan hay lúc im ẩn của các bậc hiền xưa, lời lẽ ý tứ tốt đẹp, thường có ý cao xa.〕
Tạ Trấn tây nói: "Văn học của Kính Nhân sắc bén nổi bật như mũi tên, không gì không mới." 〔Chú: Ngữ lâm chép: Kính Nhân có tài lạ, các bậc hiền đương thời đều coi trọng. Vương Hữu quân khi ở quận đón Kính Nhân, (em là) Thúc Nhân thường cùng đi chung xe; ông thường ghét xe đi chậm, về sau dùng ngựa đón Kính Nhân, dù gió mưa cũng không dùng xe nữa.〕
Lưu Doãn nói: "Giang Đạo Quần không giỏi nói, nhưng giỏi không nói." 〔Chú: Giang Quán đã chép ở trước.〕
Lâm công nói: "Gặp Tư Châu, những điều nhạy bén giác ngộ dồn dập kéo đến khiến người ta không dừng được, cũng suốt ngày quên mệt." 〔Chú: Vương Hồ Chi biệt truyện chép: Hồ Chi từ nhỏ có phong cách cao thượng, tài khí thẳng thắn nổi bật, có tiếng là tuấn tú, giác ngộ.〕
Người đời khen Cẩu Tử (Vương Tu) tuấn tú xuất chúng, A Hưng trong sáng hòa nhã. 〔Chú: Cẩu Tử đã chép ở trước; A Hưng là tên gọi lúc nhỏ của Vương Uẩn.〕
Giản Văn nói: "Lưu Doãn như cành chè non (?), nhỏ mà có lý lẽ chắc thực." 〔Chú: Chữ "kha" (cành) có bản chép là "đả", có bản chép là "đinh", lại có bản chép là "đả".〕
Tạ Hồ Nhi (Tạ Lãng) làm Trứ tác lang, có lần soạn truyện Vương Kham. 〔Chú: Tấn chư công tán chép: Kham tự Thế Trụ, người Thọ Trương, Đông Bình, từ nhỏ được khen là cao sáng, nghĩa khí ngay thẳng; làm Thượng thư tả thừa (quan phụ tá trong Thượng thư sảnh), có khuôn phép, tiết tháo; bị Thạch Lặc giết, được tặng Thái úy.〕 Không biết Kham là người thế nào, ông hỏi Tạ công. Tạ công đáp: "Thế Trụ cũng từng được trọng dụng. Kham là con của (Vương) Liệt, 〔Chú: Tấn chư công tán chép: Liệt tự Dương Tú, sớm nổi tiếng, ở triều Ngụy làm Trị thư ngự sử (quan ngự sử xét xử các văn thư, án kiện về pháp luật).〕
là anh em con dì với Nguyễn Thiên Lý (Nguyễn Chiêm), là anh em họ nội ngoại với Phan An Nhân (Phan Nhạc), chính là người mà thơ An Nhân nói: 'Mẹ anh là cô tôi, cha tôi là cậu anh'; ông là con rể của Hứa Doãn." 〔Chú: Tập văn của Nhạc chép: Kham làm Quân tư mã cho Thành Đô vương, Nhạc tiễn đến núi Bắc Mang, làm thơ từ biệt rằng: "Da tóc nhỏ nhoi, nhận từ cha mẹ; vòi vọi tước vương hầu, đứng đầu họ nội ngoại; mẹ anh là cô tôi, cha tôi là cậu anh."〕
Tạ Thái phó coi trọng Đặng Bộc xạ (Đặng Du), thường nói: "Trời đất vô tri, khiến Bá Đạo không có con." 〔Chú: Tấn dương thu chép: Đặng Du đã bỏ con (để cứu cháu khi chạy loạn), từ đó không còn ai nối dõi, người có hiểu biết đều thương tiếc.〕
Tạ công viết thư cho Vương Hữu quân nói: "Kính Hòa (Vương Hiệp) chọn chỗ dừng chân gửi mình rất tốt." 〔Chú: Trung hưng thư chép: Trong các con của Vương công, Hiệp nổi tiếng nhất, cùng Tuân Tiện người Dĩnh Xuyên đều có tiếng tốt.〕
Lời bình xưa về bốn họ lớn nước Ngô: "Họ Trương văn chương, họ Chu võ dũng, họ Lục trung thành, họ Cố đôn hậu." 〔Chú: Ngô lục sĩ lâm chép: Ở quận Ngô có Cố, Lục, Chu, Trương là bốn họ lớn; thời Tam Quốc, bốn họ này hưng thịnh.〕
Tạ công nói với Vương Hiếu Bá (Vương Cung): "Lam Điền nhà ông khắp người không có chuyện gì giống người thường." 〔Chú: Xét ra Thuật tuy giản dị nhưng tính không khoan dung: chuyện ông ném vào lửa, nổi giận với con ruồi còn chưa nói hết được; nếu không phải là lời khen tô vẽ quá mức thì là Thế thuyết đặt sai lời này.〕
Hứa duyện (Hứa Tuân, từng được mời làm duyện) có lần đến thăm Giản Văn; đêm ấy gió lặng trăng sáng, hai người bèn cùng trò chuyện trong căn phòng kín. Ngâm vịnh tâm tình vốn là sở trường của Hứa; đêm ấy lời gửi gắm trong trẻo dịu dàng hơn hẳn ngày thường. Giản Văn tuy vốn đã hợp ý, lần này lại càng than khen, bất giác ngồi sát gối nhau, chắp tay trò chuyện đến gần sáng. Rồi ông nói: "Tài tình của Huyền Độ quả thật không dễ có nhiều." 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Tuân giỏi bàn lý; ông từng ra kinh đô đón chị; Giản Văn hoàng đế và Lưu Chân Trường thích tình ý và những bài ngâm vịnh tâm tình của ông, mỗi lần ngồi sát gối thưởng đàm thì đêm nối tiếp ngày.〕
Ân Doãn lên phía tây; Khước Siêu viết thư cho Hổ (?) nói: "Tử Tư (Ân Doãn) mong tìm bạn tốt, muốn gửi gắm tình thân nơi ông; ông đừng lấy vẻ 'khai mỹ' (cởi mở, đẹp đẽ phô ra) mà đòi hỏi ở ông ấy." 〔Chú: Trung hưng thư chép: Doãn tự Tử Tư, người quận Trần, con thứ sáu của Thái thường Ân Khang; cung kính, giản dị, khiêm nhường, có phong cách nhà nho, từng làm Lại bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lại, coi việc tuyển bổ quan lại).〕 Người đời bình ông là "khai mỹ", nên thơ của Tử Kính (Vương Hiến Chi) có câu: "Ông sinh ra đã có độ lượng cởi mở đẹp đẽ."
Tạ Xa kỵ (Tạ Huyền) hỏi Tạ công: "Tính Chân Trường rất khắc nghiệt, sao đáng được trọng đến thế?" Đáp: "Ấy là vì con chưa được gặp ông ấy. Ta gặp Tử Kính còn thấy khâm phục không thôi (huống là Chân Trường)." 〔Chú: Ngữ lâm chép: Dương Lân nhân say rượu, vỗ vai Tạ Tả quân (Tạ Huyền), nói với Thái phó: "Người này há kém Trấn tây (Tạ Thượng)?" Thái phó nói: "Con gặp Tử Kính thì đã thấm nhuần mà khen ngợi như bậc đàn anh." Suy ý lời này thì An cho rằng vì Huyền chưa gặp Chân Trường nên không trọng thôi; gặp Tử Kính còn trọng, huống là Chân Trường.〕
Tạ công kiêm chức Trung thư giám (quan đứng đầu Trung thư sảnh), Vương Đông Đình (Vương Tuân) có việc phải cùng lên sảnh. Vương đến sau, chỗ ngồi chật; Vương và Tạ tuy không qua lại với nhau, Thái phó vẫn thu gối nhường chỗ cho ông. 〔Chú: Chuyện Vương, Tạ không qua lại chép ở chỗ khác.〕 Vương thần sắc nhàn nhã thư thái; Tạ công chăm chú nhìn, về nhà nói với Lưu phu nhân: "Vừa gặp A ... (chữ khuyết) (?), quả thật là người không dễ có. 〔Chú: Xét ra Vương Tuân tên gọi lúc nhỏ là Pháp Hộ, mà đây lại gọi "A ...", chưa hiểu được; có lẽ ông có hai tên gọi lúc nhỏ.〕 Tuy không qua lại với nhau, nhưng thật khiến người ta khâm phục không thôi."
Vương Tử Kính nói với Tạ công: "Ông thật là phóng khoáng." Tạ nói: "Ta chẳng phóng khoáng gì; ông nói thế là nói trúng nhất về ta (?): ta chỉ tự điều hòa, thư thái mà thôi." 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: An vốn có khí độ, phong thái tinh thần điều hòa thư thái.〕
Tạ Xa kỵ lần đầu gặp Vương Văn Độ, nói: "Thấy Văn Độ tuy phóng khoáng, nhưng khi gặp nhau ông lại trầm lặng hòa nhã suốt cả buổi tối."
Phạm Dự Chương (Phạm Ninh) nói với Vương Kinh Châu (Vương Trầm) 〔Chú: Phạm Ninh, Vương Trầm đều đã chép ở trước〕: "Cậu phong lưu, danh vọng tuấn tú, thật là bậc ưu tú của lớp người sau." Vương nói: "Không có ông cậu này thì sao có đứa cháu này."
Tử Kính viết thư cho Tử Do nói: "Anh hiu quạnh, ít giao du, gặp rượu thì say sưa thoải mái quên cả về, thật đáng khen."
Trương Thiên Tích đời đời làm chúa hùng mạnh ở Lương châu, vì thế lực yếu nên về kinh sư (quy phục nhà Tấn). Tuy là người ở phương xa, khác lạ, nhưng cũng là bậc kiệt xuất vùng biên. 〔Chú: Thiên Tích đã chép ở trước.〕 Nghe kinh đô nhiều người tài, ông hết mực ngưỡng mộ. Khi còn ở trên bãi sông, có Tư Mã Trứ tác 〔Chú: chưa rõ là ai〕 đến thăm; lời lẽ, dung mạo thô kệch, không có gì đáng xem, đáng nghe. Thiên Tích trong lòng rất hối hận đã đến, cho rằng ở nơi xa xôi vẫn có thể tự giữ mình được. Vương Mân có tài giỏi, tiếng tốt đương thời, nghe tin bèn đến thăm. 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Mân phong tình tuấn tú, tài văn phong phú.〕 Đến nơi, Thiên Tích thấy ông phong thái tinh thần trong sáng đẹp đẽ, nói năng như nước chảy, trình bày chuyện xưa nay không gì không thông suốt, lại am tường nhân vật, dòng họ, kể từ thời triều Trung Nguyên đến nay (?) đều có chứng cứ. Thiên Tích kinh ngạc, thán phục.
Vương Cung lúc đầu với Vương Kiến Vũ (Vương Trầm, làm Kiến Vũ tướng quân) rất có tình; về sau gặp sự ly gián của Viên Duyệt, bèn sinh nghi ngờ hiềm khích.
〔Chú: Tấn An đế kỷ chép: Trước kia Trầm cùng người cháu trong họ là Cung từ nhỏ đã thân nhau, nổi tiếng ngang nhau; đến khi cùng làm quan trong triều, đều được vua và tướng (vua và Cối Kê vương Tư Mã Đạo Tử) đối đãi tốt; trong ngoài bắt đầu có lời bàn về sự bất hòa (giữa vua và tướng). Cung một mình lo lắng sâu xa, bảo Trầm: "Lời đồn đại lan man, khá có chỗ khác nhau, hẳn là do Phiêu kỵ (Tư Mã Đạo Tử) lơ là việc chầu hầu; sao không ung dung nói thẳng với ông ấy? Nếu vua và tướng hòa thuận thì bọn ta được góp sức vào thời thịnh trị, còn lo gì nữa?" Trầm cho là phải, nhưng lo lời mình không được nghe theo, bèn sai Duyệt nói đầy đủ.
Duyệt vốn thường muốn ly gián Cung, bèn ở chỗ ngồi của vương mà trách Cung: "Sao ông bậy bạ gây ra chuyện khác nhau, làm triều đình và dân gian ngờ vực lầm lạc?" Lời lẽ gay gắt. Cung tuy buồn giận, lại cho rằng Trầm gây chuyện hại mình. Trầm tuy trong lòng không có ý phụ Cung (?) nhưng không có cách nào tự giãi bày; thế là tình thân rời xa, oán hiềm thành hình.〕
Tuy vậy, mỗi khi có hứng thì họ vẫn có lúc nhớ nhau. Cung có lần đi hành tán (sau khi uống Ngũ thạch tán, một loại thuốc khoáng chất người đương thời ưa dùng, phải đi bộ cho thuốc phát tán) đến sảnh bắn cung ở Kinh Khẩu; lúc ấy sương trong buổi sớm long lanh, cây ngô đồng mới nhú lá. Cung nhìn cảnh mà nói: "Vương Đại (Vương Trầm) vốn tự tươi sáng trong trẻo như thế."
Tư Mã Thái phó (Tư Mã Đạo Tử) bình hai họ Vương: "Hiếu Bá (Vương Cung) thẳng vút lên cao; A Đại (Vương Trầm) thưa thoáng, trong trẻo." 〔Chú: Cung ngay thẳng, sáng suốt, trầm tĩnh, cương liệt; Trầm thông suốt, sáng sủa, phóng túng.〕
Vương Cung lời lẽ trong sáng, ý tứ giản dị, giỏi trình bày, nhưng đọc sách ít, nói khá hay lặp lại. 〔Chú: Trung hưng thư chép: Cung tuy tài không nhiều nhưng biện luận trong sáng hơn người.〕 Có người nói Hiếu Bá lúc nào cũng có ý mới, nên không thấy là nhàm.
Sau khi Ân Trọng Kham chết, Hoàn (Hoàn Huyền) hỏi Trọng Văn (Ân Trọng Văn): "Trọng Kham nhà ông rốt cuộc là người thế nào?" Trọng Văn đáp: "Tuy không thể làm rạng rỡ một đời, nhưng đủ để soi sáng thấu chín suối." 〔Chú: Tục Tấn dương thu chép: Trọng Kham là anh họ của Trọng Văn, từ nhỏ đã có tiếng tốt.〕
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video