Thiên 10 — Phẩm 10 – Thành đạo

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết, quyển thứ năm — Phẩm Thành Đạo, thứ mười

 Bấy giờ Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Tối Thắng lại thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Bồ Tát Thập Trụ (Bồ Tát đã đạt đến bậc thứ mười, bậc cao nhất trong mười bậc tu hành của Bồ Tát) làm thế nào để làm cho hạnh tu của mình được thanh tịnh trong mười địa (mười giai đoạn tu chứng của Bồ Tát)?”

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tối Thắng: “Gọi là Bồ Tát thì tu con đường thần diệu, cứu độ rộng khắp chúng sinh. Bồ Tát dùng pháp tính không (giáo lý cho rằng mọi sự vật vốn không có tự tính cố định, không có cái ‘tự thân’ tồn tại riêng) mà giảng giải rộng rãi qua văn tự, tiến tu giới cấm (các điều răn cấm phải giữ). Đức của Bồ Tát nhiều không lường được, không thể nghĩ bàn, cũng không có giới hạn; mọi người trên đời không ai sánh kịp. Trời, rồng, quỷ thần và các vị thần tôn quý cũng không ai đo lường hết mà ca ngợi được đức ấy. Bậc hiền thánh thì im lặng, vốn không nói gì; nhưng hễ có giảng nói thì lời nào cũng thành chương cú.

 Bồ Tát hiện thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại, biến hóa tùy ý) đến các nước ở mười phương (mọi phương hướng: đông, tây, nam, bắc, bốn hướng xen giữa, phía trên và phía dưới), gặp mặt lễ kính các đức Phật Thế Tôn. Lại vào định ý (trạng thái tâm tập trung, vững lặng), giải thoát và chánh thọ (tức tam muội: nhập định đúng đắn, tâm định tĩnh chuyên nhất), đi khắp các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng. Thấy các bậc Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, tức các đức Phật), nghe những ý nghĩa cốt yếu kỳ diệu, đều vượt qua được nghiệp của các bộ phái tà. Chí vững như núi An Minh (tức núi Tu Di, ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), không hề lay động. Tâm như hư không, không có ý tưởng nghĩ nhớ gì.

 Bồ Tát phân biệt, hiểu rõ sự sinh khởi và hoại diệt của pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, sự vật). Pháp Bồ Tát nói đều hợp với ấn của bậc thánh (dấu ấn xác chứng chân lý). Bồ Tát dạo qua các chánh thọ mà chưa từng sai lệch. Lời dạy của chư Phật mười phương không trái với giáo pháp và giới luật của bậc thánh. Âm thanh Bồ Tát phát ra vi diệu, tuyệt vời không gì bằng. Bồ Tát quán các thế giới thấy bình đẳng như hư không; ý niệm tràn đầy nơi cửa giải thoát.

 Bồ Tát Bổ Xứ (vị Bồ Tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ thay vào chỗ của Phật) biện tài thông suốt, nghĩa lý ứng hợp, biết rõ căn cơ người nghe. Tâm và đạo tuệ (trí tuệ của đạo, trí hiểu thấu chân lý) cùng tương ứng với nhau. Thế nào gọi là tâm? Thế nào gọi là đạo tuệ?

 Đi khắp sách vở thế gian, hiện thân vào giữa những nghề nghiệp tà vạy (để cứu độ người), đó gọi là tâm. Chuyên tinh một ý vào pháp vượt ra khỏi đời, đó gọi là đạo tuệ.

 Bỏ lòng keo kiệt mà bố thí, không nghĩ đến sự đền đáp; điều hòa ý mình cho nhu thuận, xét kỹ việc làm, điềm tĩnh khoan thai, đó gọi là tâm. Đi đúng vào chỗ vắng lặng, không khởi lên các ý tưởng; điềm đạm tự giữ mình, không rời kinh điển của bậc thánh, đó gọi là đạo tuệ.

 Nếu ở trong sinh tử (vòng sống chết, tái sinh mãi không dứt) mà chuyên tu pháp ấy, tuy ở trong đó mà không chán ghét, đó là tâm của Bồ Tát. Nếu Bồ Tát ở trong tám nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời Trường Thọ, vùng biên địa xa xôi, đui điếc câm ngọng, khôn lanh thế gian mà chấp tà, sinh vào lúc trước hoặc sau khi Phật ra đời), là những nơi không có điều kiện tu tập, mà không khởi tâm điên đảo, không có tâm chấp hai bên, lại có thể vượt qua được căn bệnh của đầu và cuối (?), đó gọi là đạo tuệ.

 Ở giữa các pháp thế tục mà ca ngợi đạo Niết Bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), công đức đã tạo ra không bao giờ uổng phí, đó gọi là tâm. Bồ Tát dạo trong tính không của các pháp, thấu rõ sự thanh tịnh, không có gì cả, đó gọi là đạo tuệ.

 Xem người trước mặt, theo ý nguyện vốn có của họ mà phân biệt giảng cho họ pháp thích hợp, đó gọi là tâm. Bồ Tát nhập định, quán trí tuệ về một pháp mà thấy đồng với tướng của trăm nghìn pháp, đó gọi là đạo tuệ.

 Quyết ý bố thí, không tiếc thứ gì mình có; đất nước, của cải, vợ con cũng không luyến tiếc, đó gọi là tâm. Ở trong sự bình đẳng, không có đạo ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát), làm thanh tịnh đạo tràng (nơi tu đạo, nơi thành đạo), tất cả đều trở về Phật đạo, đó gọi là đạo tuệ.

 Đó là Bồ Tát Đại Sĩ (bậc đại nhân, một tên gọi khác của Bồ Tát) bậc Thập Trụ: những gì đạo tâm đi vào không gì là không đầy đủ. Bồ Tát giữ gìn thân và miệng, không để buông lung. Ca ngợi đầy đủ tám điều suy niệm của bậc đại nhân (ít ham muốn, biết đủ, ưa vắng lặng, tinh tấn, chánh niệm, chánh định, trí tuệ, không nói lời vô ích). Thường nghĩ đến hạnh ít ham muốn, biết đủ. Phụng hành giới cấm, không chút vấy bẩn. Có thể vì chúng sinh mà gột sạch bụi nhơ phiền não.

 Nếu thấy chúng sinh thường tự khen mình, chê bai nhục mạ người khác, tự đại, ngạo mạn, cậy mình giàu sang, ôm giữ những điều bất thiện như dâm dục, giận dữ, ngu si — những hạng như thế — thì Bồ Tát liền nói cho họ nghe về đức nhẫn nhục, khiến chúng sinh tùy lúc tự đạt được vô sở tòng sinh pháp nhẫn (tức vô sinh pháp nhẫn: trí tuệ an trú vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Ở trong đó, Bồ Tát siêng năng, thương xót những người khốn khổ chưa đến được với đạo. Ý mạnh mẽ tinh tấn, tâm không thoái lui. Phân biệt mọi việc làm là gốc của công đức, mà không thấy có sự tụ họp kết hợp, cũng không thấy sự tan rã có các phân biệt khác nhau. Phúc nghiệp đã làm mà không bám trụ vào đâu, nhưng cũng chẳng phải không có chỗ trụ. Tất cả đều tương ứng mà không có gì để ứng; không thấy có ứng, cũng không thấy không ứng. Không ứng mà cũng chẳng phải không ứng, đó gọi là xét đúng chân thật.

 Tâm thường vui với thiền tư (thiền định, suy niệm trong tĩnh lặng) và cửa giải thoát. Suy niệm về bốn loại thức ăn (bốn thứ nuôi dưỡng sự sống: thức ăn thô, sự tiếp xúc, ý chí mong cầu, và thức) mà trừ bỏ sự nhiễm đắm. Quán sát sự diệt tận, an trụ trong định không dao động. Điều gì nghe được thì nhớ kỹ, liền đọc tụng được.

 Trí tuệ không rối loạn; phân biệt cội nguồn thì thấy không có chỗ nơi nào, muốn tìm cái gốc cũng không thể được. Bồ Tát vì chúng sinh tuyên giảng ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ: bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo); hiểu rõ hạnh không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp là không, không có tướng nào để chấp, không có gì để mong cầu). Thường phụng trì, tôn sùng Phật đạo, tùy theo quả báo của từng người mà khiến họ được đạo quả (kết quả chứng đắc của sự tu đạo).

 Những gì chư Phật Thế Tôn tuyên thuyết cũng không có sai khác; nguyên do các Ngài xuất hiện ở đời, đó là chân đế (chân lý tuyệt đối). Cho đến lúc diệt độ (nhập Niết Bàn) cũng như vậy, không có tâm nghĩ khác, không có tạp niệm.

 Này Tối Thắng, đó là Bồ Tát Thập Trụ khéo dùng quyền xảo phương tiện (cách khéo léo tùy cơ để dẫn dắt người) mà không bị che lấp ngăn trở. Dùng đạo vô ngại mà tu đẳng giác (sự giác ngộ ngang bằng với Phật), vì chúng sinh mà chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như quay bánh xe lăn đi khắp nơi), khiến họ đến được bậc bất thoái chuyển (không còn thoái lui trên đường tu) vững chắc.

 Bồ Tát Thập Trụ lập thệ nguyện kiên cố, tiếp dẫn cứu độ chúng sinh mà không khó khăn gì. Ví như người thợ khéo khắc con dấu, biết họ tên người thì khắc ghi vào, tùy từng loại mà ghi nhận, không hề sai lầm. Bồ Tát Đại Sĩ cũng như vậy: dùng ấn của bậc hiền thánh mà ấn vào sinh tử, tùy theo căn khí (khả năng tiếp nhận của mỗi người) mà làm nên việc, không bao giờ sai lầm. Lại nên xét kỹ suy nghĩ nghĩa này: con dấu không phải gốc của đất sét (dùng để in dấu), đất sét cũng không phải nguồn của con dấu, nhưng lại có thể hiện ra danh hiệu, họ tên.

 Trí tuệ thánh của Bồ Tát cũng như vậy: cầm ấn báu trí tuệ mà ấn chứng cho chúng sinh, tùy căn khí mà bày hiện, khiến thành danh hiệu, liền có thể sinh ra giáo pháp ba thừa.

 Như gieo hạt lúa trên ruộng tốt, thân, đốt, mầm lần lượt lớn lên; hạt lúa mục đi thì mầm mọc ra, không còn bản thể ban đầu nữa. Suy nghĩ thật sâu thì thấy mầm không phải là hạt gốc, nhưng cũng không rời hạt gốc. Bồ Tát Đại Sĩ cũng như vậy: nhân duyên hội tụ mới ứng hợp với giáo pháp và giới luật.

 Bồ Tát quán chúng sinh khởi lên những vết nhơ, ba hoạn (ba độc: tham, sân, si), sáu chướng ngại (?), mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử), tà nghi, thân kiến (chấp thân này là cái ta có thật), cùng các ý tưởng điên đảo; liền vì họ giảng pháp khổ, không, phi thân (thân không phải là ta), vô thường. Sau đó mới nói về pháp tính như như (bản tính chân thật, không đổi của các pháp); phân biệt khổ đế, tập đế, tận đế, đạo đế (bốn chân lý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt hết khổ, con đường dứt khổ), giúp họ trút bỏ gánh nặng, mãi được tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não).

 Lại nên suy nghĩ, truy tìm gốc ngọn: do chỗ sinh ra mà có hoạn nạn này; tất cả đều do vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý), không có trí tuệ sáng suốt, đến nỗi phải chịu già, bệnh, sinh, chết, khổ não. Ta phải dùng phương tiện nấu cho tiêu tan bệnh ấy, dần dần đưa họ vào giáo pháp và giới luật của bậc hiền thánh, để diệt vô minh và sinh, già, bệnh, chết, mãi không còn sót lại.

 Bồ Tát giảng pháp không quán (quán chiếu tính không) vắng lặng, khiến ai cũng có chỗ quay về, được nơi nương tựa; mở rộng ánh sáng trí tuệ cho đến giải thoát; cùng nhau tôn sùng tu tập trí tuệ vi diệu; hiểu rõ dâm, giận, si vốn bình đẳng, không khác nhau, tìm đến gốc cũng không thể phân biệt. Nhờ diệt được các niệm tưởng, Bồ Tát không bao giờ ôm hận, không sinh tâm thêm bớt. Được lìa mọi thứ ấm cái (sự che lấp của năm ấm và của năm cái — năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối tiếc, hoài nghi), trói buộc và kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người); không còn vướng mắc, tâm thường dạo nơi cửa giải thoát.

 Bồ Tát ca ngợi công đức của Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), thường nghĩ đến việc xa lìa tai họa của tham dục, đủ sức vì chúng sinh tuyên bày công đức. Bồ Tát tinh tấn, nơi đó không còn nghi ngờ; hiện bày trí tuệ về tính không mà mở mang dẫn dắt người. Mọi pháp đã học đều không chấp trước; lần lượt thành tựu bậc bất thoái chuyển. Ban giảng đạo lý trong kinh, tu sửa tòa Phật cho thanh tịnh, dắt dẫn chúng sinh vào cảnh giới Phật, khiến họ được diệt độ, mãi không còn sinh diệt. Đó là yếu điển của bậc Vô Thượng Chúng Hựu (bậc che chở, ban phúc cho muôn loài, không ai hơn — danh hiệu của Phật).

 Bồ Tát như vậy nên quán như thế này: chỗ đi vào của bậc Thập Trụ là không thể nghĩ bàn. Bồ Tát tu cửa bình đẳng bất nhị (không phân hai, không đối đãi), thấu suốt ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), không để Tam Bảo bị dứt đoạn, trừ bỏ ba cấu (ba thứ nhơ bẩn: tham, sân, si), thành tựu ba cửa giải thoát. Bồ Tát ở nơi đó hiện bày điều không thể nghĩ bàn.

 Từ lúc mới phát ý (phát tâm cầu Phật đạo) cho đến bậc Thập Trụ, Bồ Tát thường ca ngợi giới cấm mà các khai sĩ (một tên gọi khác của Bồ Tát) tu giữ; hương đức xông khắp mọi nơi. Chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay đều hiểu rõ ý nghĩa của mọi âm thanh. Thành tựu các trí tuệ thông suốt, đều có thể giảng giải vô lượng pháp cốt yếu. Đối với văn tự thì hiểu mà không chấp, cũng không có ý thức nghĩ tưởng; tìm chỗ nơi của nó thì hoàn toàn không có hang ổ nào.

 Nếu có người học buộc thức vào sắc (hình tướng vật chất), tâm không rời nó, thường ôm lòng mong cầu, bị trói buộc không chịu buông, cứ qua lại xoay vần trong sinh tử, ý thường mê loạn, không tự thoát ra được; có tấm lưới kết này thì sa vào sinh tử, xoay vần trong năm đường (năm cõi tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) không lúc nào ngừng.

 Bồ Tát giữ điều chính đáng mà chế ngự các ý tưởng rối loạn, không bị năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc — thân thể vật chất; thọ — cảm giác; tưởng — tri giác, ý niệm; hành — ý chí tạo tác; thức — sự nhận biết) lôi cuốn, cắt đứt các ấm cái; cũng không để sắc, thống (tức thọ, cảm giác), tưởng, hành, thức có sinh diệt. Bồ Tát suy niệm phép an ban (phép thiền theo dõi hơi thở ra vào). Lại nên phân biệt các sắc do bốn đại tạo thành (bốn đại: đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố cấu thành vật chất); đất, nước, lửa, gió mỗi thứ có tính riêng.

 Nếu thức kia không ở năm chỗ (?), thì có thể thành tựu pháp giới không hoại. Thức không chạy theo mười hai trần lao (mười hai chỗ sinh phiền não, tức sáu căn và sáu cảnh): mắt với hình sắc, tai với tiếng, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, ý với pháp (đối tượng của ý). Đó gọi là thức của tuệ căn vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não), không phải là thức nhiễm ô của sinh tử.

 Nếu tiêu diệt được, bên ngoài không còn rong ruổi, thì đối với mọi pháp không còn mong cầu. Nếu có chỗ nương dựa thì liền sinh ra thức tưởng; có chỗ cầu may cũng gọi là thức. Bồ Tát khởi tu học mà không có gì thâu nhận vào; tâm không sinh niệm, không ham thích gì; công sức bỏ ra không mong đền đáp. Hữu vi (do nhân duyên tạo tác) và hữu lậu (còn phiền não) là giống của thức; tu hạnh vô vi mới gọi là không có thức.

 Bồ Tát thắp sáng ngọn đèn trí tuệ, dựng đuốc vô vi, phóng ánh sáng lớn, hiển bày giáo pháp thù thắng không gì sánh bằng; chỉ cầu sự chất phác ngay thẳng, không cầu văn vẻ trau chuốt. Bồ Tát trụ trong đạo nghiệp, thân tự nhiên không ai bì kịp; có thể hiện ra mọi cõi Phật, ở trong đó một mình bước đi không sợ hãi.

 Lại đối với các pháp, Bồ Tát mãi không có gì để đắc; cũng không lựa chọn, không thấy có cao thấp. Tâm ứng hiện tự tại, không khiếp nhược; theo âm thanh của từng người mà giáo hóa. Nếu vì chúng sinh nói pháp cốt yếu sâu xa, thì lìa bỏ mọi nhân duyên đã khởi lên; biết rõ hết những gì chúng sinh nghĩ trong tâm, chí tính của họ hướng về pháp thiện hay ác; đều có thể đi khắp các cõi Phật.

 Sự bình đẳng mà chư Phật Thế Tôn tu là: không thấy có chúng sinh, cõi Phật thanh tịnh. Nếu thấy có hành thì hủy hoại pháp giới; vì thế tâm Bồ Tát không trụ vào đâu cả. Nếu thấy chúng sinh trụ ở phần sinh khởi, thì nơi pháp tính tự sinh ra sự ràng buộc của thức. Không khởi, không diệt, thức không trụ vào đâu, đó gọi là đạo tuệ thanh tịnh vô vi. Giả sử không có pháp bình đẳng của đạo tuệ, thì chư Phật Thế Tôn rốt cuộc chẳng vì thương xót mà xuất hiện ở đời.

 Hạnh nghiệp của thệ nguyện rộng lớn của Bồ Tát không có gốc, cũng không trụ vào gốc, thấu đạt đến tự nhiên. Không chấp có sự siêng năng có điều làm nên (?), không thấy có mỏi mệt chán nản hay biếng nhác. Trong cái quán bình đẳng không sinh không diệt, Bồ Tát dũng mãnh tinh tấn, nhận lời thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) của Bồ Tát.

 Bồ Tát có thể phân biệt gốc ngọn của kinh điển, chọn lấy trí tuệ cốt yếu mà trừ bỏ trần lao (phiền não làm nhơ bẩn, mệt nhọc tâm). Quán sát sinh tử và diệt độ không cho là khác nhau. Luôn ôm giữ nghĩa lý của kinh sâu xa; dò tìm gần xa thấy đều vắng lặng không dấu vết. Tuy cứu độ chúng sinh mà không có ý tưởng hay ý thức về việc ấy.

 Bồ Tát gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường đạo) mà tâm không chấp trước; không chấp có cái ta và thọ mạng. Phân biệt suy nghĩ về không, vô tướng, vô nguyện, không khởi không diệt. Nếu ở cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc) thì suy nghĩ rằng ái dục là hôi nhơ, bất tịnh; nơi thọ thân ở cõi Sắc (cõi có thân hình vi tế nhưng đã lìa dục) và cõi Vô Sắc (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm thức) cũng biết rõ là bất tịnh. Vì muốn khai hóa những kẻ mê lầm nên nói nghĩa chân đế này.

 Phân biệt tính không thì đều không có chỗ nơi; không thấy có sự tạo tác nào có hình chất. Không làm, cũng chẳng phải không làm, không thấy có chỗ nương dựa; trụ nơi không chỗ trụ, cũng không có gốc rễ. Cũng không thấy ai chịu ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); không thấy ai sinh lên trời hưởng bổng lộc tự nhiên. Bồ Tát chỉ bày con đường tắt khiến người vào nghĩa của đạo; không mong cầu, không có gì để làm. Quán các pháp mà tự đạt đến tự nhiên. Tướng của các pháp không thể nào tìm cho cùng tận, cũng như hư không không có bờ bến.

 Bồ Tát Thập Trụ dạy người bố thí mà không khởi ý tưởng vướng mắc; trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (thiền định); tuyên dương trí tuệ và khéo léo phương tiện; dùng từ, bi, hỷ, hộ (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui mừng với hạnh phúc của người, buông xả giữ tâm bình đẳng) mà cứu giúp người nghèo thiếu, dựng lập đạo lớn.

 Bồ Tát Thập Trụ tuy chưa lên tòa chính của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc theo đường chân như mà đến), nhưng đã thấu suốt nguồn của biển trí tuệ; trang nghiêm đất đai, tu tạo cõi nước thanh tịnh; phóng ánh sáng lớn đến khắp chúng sinh; dạy họ bằng chính pháp, khiến đều quy về đạo; dựng lập nghiệp trí tuệ mà được Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường cứu độ mọi người cùng thành Phật). Chư Phật mười phương luôn che chở, thường dùng oai thần giúp làm rạng đức của Bồ Tát, cho đến khi thành Phật, thành tựu nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự), là đạo vô thượng; không để cho bọn ma (các thế lực ma phá hoại người tu) có dịp quấy phá.

 Bồ Tát Thập Trụ tự biết công đức đã đầy đủ, muốn thành Phật, ngồi dưới cây vua (tức cây bồ đề, nơi thành đạo), thì trước hết phải tu tập bốn ý chỉ (bốn niệm xứ: bốn chỗ an trú tâm niệm — quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp). Phân biệt thân và ý mỗi thứ có tính riêng. Liền tự quán thân, thấy nó sinh diệt, thịnh suy; trong lòng tự mừng rằng mãi lìa được khổ não.

 Quán nhân duyên của thân mà thành định tinh tấn. Suy nghĩ rằng thân này là sự đáp ứng của quả báo, do nhân duyên hợp lại mà thành, tan ra thì tiêu mất. Biết thân không có chủ, cũng không đáng tham. Cớ sao lại khởi ý chấp vào thân xác này? Chớ để năm ấm, bốn đại và các nhập (các căn giác quan và cảnh đối tượng) làm mê hoặc. Thân này là không; không thấy có cái ta nào trong bốn đại.

 Bao kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tích lũy hạnh tu, nay mới được như vậy; cớ sao lại chấp vào thân không bền chắc, vật mong manh dễ vỡ này? Nay ta sẽ nhận sắc thân của Như Lai và pháp thân của Phật (thân chân lý). Sắc thân ấy là khối công đức, như kim cương không thể phá hoại. Thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng, chứa đầy những thân hữu lậu của thế tục, cũng không bằng đức của một sợi lông trên sắc thân Như Lai.

 Bồ Tát tự nghĩ: ta dùng vô lượng công đức mà thành sắc thân này, nay nhân hình hài này sẽ nhận thân pháp Phật của Như Lai. Tuy đã trải qua sinh tử, qua lại năm đường, chịu khổ vô lượng không kể xiết, nay được nhận sắc thân Như Lai thì không còn nhớ đến những khổ não ngày trước đã trải. Từ nay mãi lìa các trần lao, không còn tham đắm trong năm dục (năm thứ ham muốn từ hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm). Quán thân mình rồi quán thân người, đều không có chỗ nơi; tu hạnh thanh tịnh không chút tì vết. Đó là pháp quán thân trong bốn ý chỉ mà Bồ Tát tu tập.

 Thế nào là Bồ Tát lại nên suy nghĩ về pháp quán thống (quán cảm thọ; “thống” ở đây là cảm thọ: khổ, vui, không khổ không vui) trong bốn ý chỉ? Bồ Tát từ lúc mới phát ý cho đến khi thành Phật, khoảng giữa trải qua bao khổ đau không thể lường được; nhưng chuyên tâm lập chí cầu Phật đạo, không để khổ đau đã trải vướng bận trong lòng.

 Nếu thấy người khổ đang đi vào chỗ ác thì liền cứu vớt, khiến họ không phải chịu khổ. Luôn nghĩ rằng chúng sinh không tự tỉnh ngộ được, nhưng mình quyết không theo dục mà cùng bị trói buộc. Những cảm thọ ta trải qua từ xưa tới nay, không thật, không có, đều không sinh ra. Nếu gặp cảm thọ không khổ không vui, thì gọi là vô ký (không thể xếp vào thiện hay ác), không thể đặt tên.

 Người nào tập gần và đắm vào lạc thọ (cảm giác vui sướng) thì tự xa lìa tòa Như Lai, không hợp với giới luật hiền thánh của Như Lai. Từ nay mãi dứt, không còn sinh cảm thọ nữa; khiến các chúng sinh quán thấy cảm thọ không có chủ. Nếu chúng sinh kia đối với sắc mà khởi cảm thọ — hoặc đẹp hoặc xấu, sắc thiện sắc ác, những sắc do bốn đại đất, nước, lửa, gió tạo thành — thì Bồ Tát giúp họ biết rõ chúng trống rỗng vắng lặng, không có gì cả.

 Có chúng sinh trước khổ sau vui, có người trước vui sau khổ; nên nói kinh sâu xa khiến họ giữ gìn đối với cảm thọ. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp xúc với hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, sự trơn mịn (xúc chạm) và các pháp, đều từ nhân duyên mà khởi, từ nhân duyên mà diệt. Suy nghĩ về khổ và vui thì thấy đều không có khổ vui.

 Lại nên phân biệt cảm thọ bên trong và bên ngoài. Có lạc thọ sinh ra ở hiện tại, có cái đã qua, có cái sẽ sinh ở đời sau.

 Có lạc thọ sinh từ ái kết (sự trói buộc của lòng tham ái), càng làm tăng sự bám chấp của thức, không thể lìa bỏ. Có lạc thọ sinh từ si ái (sự ái luyến do ngu mê), phải suy nghĩ quán chiếu đúng đắn mới tiêu diệt được. Có lạc thọ do tà kiến, nghi hoặc mà lần lần lớn thêm; phải dùng trí tuệ sâu xa về bốn phi thường (bốn phép quán: vô thường, khổ, không, vô ngã) mà trừ đi, khiến nó không sinh ra.

 Có lạc thọ sinh từ bốn thủ (bốn sự bám giữ: bám dục lạc, bám kiến chấp, bám giới cấm sai lầm, bám vào cái ta); thì dùng vô tưởng định (thiền định dứt hết tưởng) mà trừ các sự bám giữ ấy. Có lạc thọ sinh từ năm cái; thì nên suy niệm pháp bảy giác ý (bảy yếu tố giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, khinh an, định, xả), khiến nó mãi không còn sót lại. Có lạc thọ sinh do sáu thân pháp (?) (có lẽ là sáu nhóm thức hoặc sáu nhóm ái); thì phân biệt về không, vô tướng, vô nguyện. Có lạc thọ sinh từ bảy thức (?) (có lẽ là bảy chỗ thức nương trú); thì nên lập chí tinh tấn, không tạo ra duyên ấy.

 Có lạc thọ sinh do tám pháp thế gian (tám thứ gió đời lay động lòng người: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được tán dương trước mặt, bị chê trách trước mặt, khổ, vui); thì thường nên hạ mình, không tự cao. Có lạc thọ sinh từ chín não (chín điều gây oán hận: người đã, đang, sẽ làm hại mình; đã, đang, sẽ làm hại người mình thương; đã, đang, sẽ giúp kẻ mình ghét); thì nên tự gắng sức, mãi lìa chín chỗ ấy. Có lạc thọ sinh từ mười hoạn (?); thì nên trừ lòng mong cầu, không nghĩ đến của cải bất chính. Có lạc thọ sinh từ bảy dòng (?) và bốn sử (bốn thứ phiền não sai khiến con người); thì nên suy niệm trí tuệ sáng lớn. Có lạc thọ sinh từ chín chỗ chúng sinh ở (chín loại cõi mà chúng sinh cư trú trong ba cõi) và ba quán (?) (có lẽ là quán năm ấm, quán các giới, quán các nhập); thì nên giữ ý mà vào định không tịch (định an trú nơi tính không, vắng lặng).

 Có lạc thọ không phải từ quá khứ, hiện tại mà do ái ở vị lai; có cái không phải từ vị lai, hiện tại mà do ái ở quá khứ; có cái không phải từ quá khứ, vị lai mà do ái ở hiện tại; hoặc không phải từ quá khứ mà do ái ở vị lai và hiện tại; hoặc không phải từ vị lai mà do ái ở quá khứ và hiện tại; hoặc không phải từ hiện tại mà do ái ở vị lai và quá khứ. Bồ Tát ở nơi đó suy niệm pháp bảy chỗ, ba quán (bảy chỗ: đối với mỗi ấm, biết rõ tự thể của nó, nguyên nhân sinh ra nó, sự diệt của nó, con đường diệt nó, vị ngọt của nó, tai họa của nó, và sự thoát ly khỏi nó; ba quán: quán năm ấm, quán các giới, quán các nhập), diệt mười ba thứ độc đang bốc cháy hừng hực này.

 Bấy giờ Bồ Tát lại nên suy nghĩ về chỗ khởi lên của lạc thọ. Có lạc thọ do tám tà (tám điều sai lầm, ngược với tám chánh đạo) và sáu thức thân (sáu loại nhận biết: qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) cùng tiếp nhận vào mà sinh ra lạc thọ, rồi làm tăng thêm giống của các ấm, sự suy hoại và các nhập. Đó là Bồ Tát dùng phép quán giải thoát mà phân biệt cảm thọ ấy, khiến nó mãi không còn sót lại.

 Có lạc thọ cùng với mười điều bất thiện (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến) nhơ nhớp làm nhân duyên cho nhau; nghiệp trí tuệ cắt đứt lưới năm điều nghi. Lạc thọ sinh ở hiện tại thì diệt ở hiện tại; nếu sinh ở vị lai cũng diệt ở hiện tại; nếu sinh ở quá khứ cũng diệt ở hiện tại. Đó là Bồ Tát dùng phép quán giải thoát mà có thể trừ bỏ mười lăm tấm lưới nghi.

 Thế nào là Bồ Tát lại thường suy nghĩ về pháp quán ý (quán tâm) trong bốn ý chỉ? Bồ Tát giữ ý, chế ngự sự rối loạn, tâm không chạy rong. Có tạo tác thì ắt có duyên. Tự quán ý mình, quán tâm người khác; ý ngay thẳng bình đẳng, không thêm không bớt. Đi đến phương nào, khi bước đi, ra vào, cử động đều điềm tĩnh khoan thai; thường tự chuyên tinh giữ gìn tâm mình.

 Chúng sinh có duyên thì không do duyên mà sinh diệt; chúng sinh không có duyên thì do duyên mà sinh diệt (?). Duyên khởi nơi mình thì tự mình làm duyên mà diệt nó; duyên khởi diệt nơi người khác thì nhân duyên của người khác mà diệt. Hoặc duyên khởi diệt không ở trong, cũng không ở ngoài, lại cũng không ở khoảng giữa hai bên. Trong đó sinh ra cái khởi diệt có duyên và cái khởi diệt không do duyên.

 Hoặc do tham dâm, giận dữ, ngu si; bảy sử (bảy thứ phiền não ngầm: tham dục, sân hận, ham muốn tồn tại, kiêu mạn, vô minh, tà kiến, hoài nghi), bảy mạn (bảy thứ kiêu ngạo), bảy chỗ thức nương trú, bảy giải (?), bảy quán (?), bảy nhẫn (?) và nghiệp trí tuệ; nếu do những chỗ này mà có cái khởi diệt có duyên, có cái khởi diệt không do duyên, thì thảy đều từ tâm, nhân nơi tâm mà sinh ra. Bốn mươi lăm pháp mù tối này do ý thức tạo ra mà nó không tự biết. Ý không biết được ý, vậy ai là gốc của ý? Đã không có gốc thì làm sao có ý được?

 Bồ Tát phân biệt các pháp tâm, ý, thức, thông suốt sự qua lại của chúng mà thấy không có chỗ nơi. Đó là Bồ Tát dùng phép quán giải thoát mà biết cái gốc duyên của tâm là không thể nắm bắt được; cũng không thấy tâm hợp với thiện hay ác. Không hợp, cũng chẳng phải không hợp, ấy là ứng với phép quán giải thoát.

 Lại suy nghĩ về mười hai nhân duyên rất sâu xa, không thể tìm cho cùng tận; quả đã gieo thì không mất báo ứng. Đối với các pháp giới, tâm không nhiễm đắm. Nếu quán pháp giới từ nhân duyên mà khởi, thì biết rõ các pháp không có gì là thật cố định. Tự nhiên vắng lặng trong sạch, nuôi dưỡng tự giữ mình. Những gì tâm tạo tác biến hóa ra đều không có hình chất, không thể thấy được; tìm tướng mạo của nó cũng không có hình sắc.

 Trí tuệ thánh thông suốt, liền vào pháp không khởi, không sinh. Không dừng ở bậc Thanh Văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng giải thoát cho riêng mình) hay Duyên Giác (người tự quán nhân duyên mà giác ngộ cho riêng mình). Thường tự giữ ý mà dạo trong các pháp Phật. Trong lòng tự nghĩ, vui mừng khôn xiết: “Nay ta mới hàng phục được tâm, bỏ được sự bám chấp sinh tử, vào biển trí tuệ.” Đó là nhờ tâm ấy mà được đạo vô thượng chánh chân (đạo cao nhất, chân chính, chân thật), thành bậc tối chánh giác (giác ngộ chân chính tột bậc). Đó là Bồ Tát được tự tại nơi pháp quán ý.

 Thế nào là Bồ Tát phân biệt quán xét pháp quán pháp (quán các pháp) trong bốn ý chỉ? Bồ Tát tu tập pháp an trú tâm này chưa từng quên mất, cho đến khi thành Phật đạo cũng không buông bỏ. Bên trong tự quán pháp của mình, bên ngoài quán pháp của người. Bồ Tát biết rõ tướng của các pháp là một chứ không hai, cũng không nhiều thứ, đều quy về không, vô tướng, vô nguyện. Xa lìa tà kiến, thấy các pháp bình đẳng; phân biệt cái gốc của mười hai duyên khởi. Thường nghĩ đến sự thành bại, thịnh suy của pháp giới; hữu lậu và vô lậu, hữu vi và vô vi, pháp thiện và pháp ác, hữu ký (có thể xếp vào thiện hay ác) và vô ký.

 Bấy giờ Bồ Tát suy nghĩ quán xét: không theo pháp giới mà tự sinh ra thức tưởng; không thấy phi pháp mà cho là có cái ta; cũng không khởi niệm chấp có người, có thọ mạng. Hoặc có Bồ Tát tự khởi ý tưởng về pháp, tập quen bám chấp cái ta, nuôi dưỡng mạng sống, rồi suy nghĩ theo chấp đoạn diệt (cho rằng chết là mất hẳn); thấy vô thường mà cho là thường, cho rằng mọi loài vật trong thiên hạ đều thường còn; trong cái vô thường lại chấp rằng không có hợp tan.

 Hoặc trong pháp mà sinh ý tưởng điên đảo: cái không thì tự thường không, cái có thì tự thường có; cái không không sinh ra cái có, cái có không sinh ra cái không; cái không tự nhiên sinh, cái không tự nhiên diệt; cái có tự nhiên sinh, cái có tự nhiên diệt; cái không không thể thấy được rằng ta tự nhiên có, cái có không thể thấy được rằng ta tự nhiên không.

 Bồ Tát Thập Trụ trí tuệ sáng suốt, quán sát thấu đạt, phân biệt có và không, dứt các chấp đoạn diệt, chấp thường còn, chấp có ta, có người, có thọ mạng; thấy bình đẳng là không, không có gì cả. Dùng phép quán không đệ nhất (tính không tột bậc) tối diệu mà quán sát: tính không đệ nhất cũng không sinh ra cái có. Cái có thì tự cho là thường có, không biết cái không của cái không; cái không thì tự cho là thường không, không biết cái có của cái có.

 Bồ Tát suy nghĩ, dùng trí tuệ phân biệt: tính của cái có tự nó là không, cái không cũng tự nó là không; cái không không tạo ra cái có, cái có không tạo ra cái không. Bám chấp vào có và không là pháp của sinh tử, không phải điều cốt yếu của Niết Bàn đệ nhất. Cái không tự nó là không, rỗng lặng; cái không không biết đến cái không; cái không tự tính là không. Cái có tự nó là có, rỗng lặng; cái có không biết đến cái có; cái có tự tính là không. Có tức là không, không tức là có.

 Đó là Bồ Tát phân biệt từng pháp tính một: suy xét so lường cái thường và vô thường, sinh và diệt, chấp và đoạn; hữu vi và vô vi, hữu lậu và vô lậu, pháp thiện và pháp ác, hữu ký và vô ký; tất cả các pháp, có tên gọi hay không có tên gọi, đều trống rỗng vắng lặng, cũng không có khởi diệt. Bồ Tát tự quán pháp của mình, quán pháp của người; đối với các ý tưởng bám chấp cũng không suy tưởng; hiểu rõ pháp không, vô tướng, vô nguyện.

 Trong pháp giới, tìm cầu Phật pháp và giới cấm thì đều không có chỗ nơi, cũng không có đường lối; không thấy có việc độ người đạt giải thoát, cũng không thấy ai chìm đắm trong sinh tử. Ở trong đó mở mang dẫn dắt hết thảy chúng sinh, liền có thể khởi lên lòng đại bi vô cái (lòng thương xót lớn, không gì che trùm vượt hơn được). Chữa trị các trần lao, gỡ hết các triền kết (dây trói phiền não), thấy là không, không có gì cả. Phân biệt năm đường, dạy dỗ bằng sự bình đẳng. Tuy ở giữa trần dục mà không khiếp nhược; hiểu rõ ba độc mà không vướng mắc. Đạt đến chỗ này thì gọi là Đại Sĩ.

 Bồ Tát trụ trong đạo quyền biến hiện ra không thể nghĩ bàn. Khổ, tập, tận, đạo đều quy về tự nhiên. Trong tự nhiên không thấy khởi diệt; dốc hết ý như hư không, không có gì cả, không nghĩ đến chỗ trụ. Tìm cầu pháp giới và cõi hư không, chỗ ở của chúng sinh đều không có chỗ trụ; tất cả các pháp đều bình đẳng như cõi hư không. Đó là Bồ Tát tùy lúc dẫn dắt, thuận theo đạo pháp; tuy độ chúng sinh mà không thấy có việc độ.

 Nếu có Bồ Tát tự quán pháp nơi thân mình, quán pháp của người, có thể tự chế ngự ý mà dạo trong trí tuệ, hiểu biết rằng các pháp đều quy về giải thoát, thì liền có thể dẫn dắt hết thảy chúng sinh, mở bày đạo vô thượng chánh chân, khiến họ được pháp tự nhiên vô vi. Không thấy có cái được sinh ra, cũng chẳng phải không sinh; tuy ở trong chỗ sinh, suy nghĩ về cái được sinh, mà không bỏ pháp không sinh, không khởi diệt. Đó là Bồ Tát được tự tại nơi pháp quán pháp.

 Phật lại bảo Tối Thắng: “Bồ Tát Thập Trụ lại nên suy nghĩ về pháp bốn ý đoạn (bốn chánh cần: bốn sự nỗ lực chân chính). Thường nghĩ nhớ, phân biệt rõ ngay trước mắt: điều ác chưa khởi thì ngăn không cho sinh; điều ác đã khởi thì dùng phương tiện diệt đi; điều thiện chưa sinh thì tìm cách cho sinh ra; điều thiện đã sinh thì làm cho tăng thêm nhiều.

 Thường nên tu tập, siêng năng tinh tấn, tự thu nhiếp tâm mình, không để chạy rong. Công đức tích lũy từ xưa tới nay, không làm mất phép tắc oai nghi lễ tiết. Việc làm bình đẳng để có thể kiểm soát tâm. Suy nghĩ chân lý đúng đắn: trong các tai họa, điều nặng nhất là ba gốc bất thiện (tham, sân, si), khiến sa vào đường ác, xoay vần trong năm đường không lúc nào ngừng.

 Vì thế Bồ Tát siêng tu tinh tấn, liền có thể tiêu diệt gốc ác bất thiện, không còn trở lại khởi lên ý tưởng rối loạn. Thường tự quán sát quả báo của điều bất thiện: đó là hạnh nhơ bẩn, không phải đạo chân thật. Nay ta đã lìa hạnh trái pháp, tu tập đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) mà dứt hết trần lao, mãi trừ sự giận dữ. Phân biệt gốc của mười hai nhân duyên. Điều thiện chưa có thì dựng lập công đức, làm cho nảy mầm, không để mục nát. Tâm thanh tịnh, không có tì vết; không nương vào ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc) với những trói buộc, chướng ngại; lìa chỗ bám chấp, mãi không còn bám chấp. Thường có thể khuyên dắt người đến nhất thiết trí; đối với các trí tuệ sâu xa không hề tổn giảm. Sở dĩ đạt được gốc của công đức, đều là nhờ tinh tấn siêng năng mà thành đạo quả. Đó là Bồ Tát được tự tại nơi bốn ý đoạn.

 Bấy giờ Bồ Tát lại nên suy nghĩ phân biệt về thần túc. Bồ Tát tuy đã được định thần túc, nhưng khi sắp thành đạo, ở địa thứ mười vẫn phải tập định. Như lúc mới học, chuyên ý nhập định, suy niệm bốn tâm bình đẳng (từ, bi, hỷ, xả), thêm lòng thương xót chúng sinh. Bồ Tát tự cân lường thân, cũng cân lường tâm ý (?), rồi chuyển vào nhất thiền (tầng thiền thứ nhất trong bốn tầng thiền định), kế vào nhị thiền; lại thu nhiếp ý, từ sơ thiền khởi ra mà vào tam thiền; trong đó suy nghĩ, chuyên tinh một ý; từ tam thiền khởi ra lại vào sơ thiền; trong thiền hiện biến hóa mà hiện thần túc; từ nhất thiền khởi ra mà vào tứ thiền.

 Bấy giờ Bồ Tát ở trong tứ thiền liền thử thần túc: dùng thân nâng tâm, dùng tâm nâng thân. Lúc đầu nâng lên chừng hạt cải, rồi chừng hạt mè, hạt đậu, dần dần cao lên, lớn bằng quả hồ đào. Siêng năng tăng thêm như vậy cho đến hai mươi mốt ngày, thân tâm nhẹ nhàng, không còn vướng ngại. Sở dĩ Bồ Tát lại vào định mà thử thần túc, là để có thể dựa vào thần túc này mà giáo hóa một trăm triệu người, lập họ vào bậc bất thoái chuyển, thành tựu định thần túc.

 Bấy giờ Bồ Tát lại tự hiện ra, thi triển thần túc rộng khắp không cùng tận: từ cõi Diêm Phù (cõi đất loài người ở, châu lục phía nam núi Tu Di) lên đến tầng trời thứ nhất, thứ hai, thứ ba, cho đến sáu tầng trời (sáu tầng trời của cõi Dục). Chư thiên thấy rồi, ai cũng khởi lên ý nghĩ: “Nay vị Bồ Tát này tự hiện thần túc, ánh sáng tỏa ra không chỗ nào không chiếu tới. Chư thiên chúng ta hãy cùng khuyên nhau che chở Bồ Tát, giúp Ngài thành Phật đạo.” Có vị đem hoa trời, các thứ hương, áo trời, y phục, cam lồ tự nhiên ra cúng dường. Bồ Tát ở trong đó khai hóa chư thiên và nhân dân, ắt nhờ chí hướng về thần túc mà được lợi ích lâu dài.

 Các Bồ Tát trong quá khứ nhiều như cát sông Hằng, tu tập bậc Thập Trụ mà làm thanh tịnh hạnh của mình, đều ở chỗ này mà thử thần túc. Một lòng quán sát, tìm phương tiện để có thể hiện ra mọi biến hóa; nhờ sức tinh tấn mà liền thành tựu đạo. Việc làm tự tại, không ai chống trái được; người nào muốn giáo hóa thì đến nơi liền hàng phục; tìm đến tận gốc nguồn, đều khiến được đầy đủ, được quả báo. Ma và trời ma (vua ma ở cõi trời cao nhất của cõi Dục) cũng không thể lay động.

 Bấy giờ Bồ Tát dùng thiên nhãn (con mắt thần thông, thấy xa thấy suốt không gì ngăn ngại) quán khắp tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thế giới cực lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ): ai có dâm, giận, si, ai không có; ai có hạnh thanh tịnh, ai không có; ai có định ý, ai không có; ai có ý rối loạn, ai không có. Bồ Tát đều biết rõ, và vì họ mà phân biệt chỗ hướng về của các căn. Lại dùng thiên nhĩ (lỗ tai thần thông, nghe được mọi âm thanh xa gần) nghe tiếng của chúng sinh, đều có thể theo thứ tự mà hiểu thông âm thanh, rồi giáo hóa họ. Dùng sức thần túc nhập định tam muội, thấy chí tính của mọi người hướng về đâu, tự thấy nguồn gốc nơi họ từ đó mà đến. Đó là Bồ Tát thực hành thần túc.

 Bấy giờ Bồ Tát lại nên suy nghĩ phân biệt về căn và lực (năm căn và năm lực: tín, tinh tấn, niệm, định, tuệ — khi còn là gốc rễ thì gọi là căn, khi đã mạnh thành sức thì gọi là lực), pháp bảy giác ý và tám đạo hiền thánh (tám chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, niệm đúng, định đúng); tức là các căn tín, niệm, tinh tấn, định ý, tuệ. Bồ Tát thường dùng trí huyền thông (trí tuệ thần thông sâu xa) quán sát chúng sinh xem ai đã thành tựu được căn, lực, giác ý, đạo và các trí tuệ thần thông.

 Bấy giờ Bồ Tát dùng tha tâm tuệ (trí tuệ biết được tâm người khác) quán chúng sinh trước mặt. Có người đã thành tựu đầy đủ tín căn, thường tu tập pháp bình đẳng của tám chánh đạo, lòng giữ chánh kiến, không ở trong cảnh giới ma; tin biết sinh tử khổ đau vô lượng, lại biết Niết Bàn vui sướng, vô vi; tin có Tam Tôn (tức Tam Bảo) là ánh sáng lớn của thế gian, không tin chín mươi sáu đường ngoại đạo (các phái tu hành ngoài đạo Phật ở Ấn Độ thời bấy giờ); đối với các trí tuệ thông suốt không có chút hồ nghi; tích công lũy đức, làm cho chính pháp rực sáng; ở trong đó dựng lập lòng tin ngay thẳng không khó khăn.

 Lại dùng trí huyền thông không vướng ngại quán những chúng sinh kia ngày đêm siêng năng tu tinh tấn căn; ngồi, nằm, kinh hành (đi tới đi lui chậm rãi để tu tập), tâm không biếng nhác. Được tinh tấn rồi thì đủ các căn. Ví như tấm áo trời trải đều bốn phía, trên dưới ngay ngắn, không chút lệch. Khi ấy nếu có người từ một phía đi đến, cầm một góc áo nhấc lên dời đi, thì ba góc còn lại đều theo cả. Tinh tấn căn cũng như vậy: nếu có người tu tập tinh tấn căn, nên biết là đầy đủ hết thảy các pháp. Nhờ có tinh tấn mà thành niệm căn; tâm không rối loạn gọi là định căn; thường dùng phương tiện thu nhiếp ý, giữ một chỗ, phân biệt thiện ác mà tâm như hư không, đó gọi là tuệ căn.

 Bồ Tát Thập Trụ vào định huyền thông, biết trước tướng thụ thai của chúng sinh, phân biệt trai gái, nam căn nữ căn; một đời, mười đời, trăm đời, nghìn đời, cho đến vô số đời, đều có thể hiểu rõ không cùng tận. Đó là Bồ Tát đầy đủ cửa đạo. Suy nghĩ về các bậc trụ, trí tuệ và biện tài khó ai sánh kịp. Nên nghĩ đến việc làm chấn động các cõi nước mười phương. Lại nên đi khắp các cõi Phật, hiện ánh sáng; ai thấy ánh sáng đều được cứu độ. Lại nên ở các cõi nước dựng lập giáo pháp và giới luật, khiến mọi người đều vâng theo kinh điển hiền thánh. Cũng nên làm yên ổn, lợi ích cho nhân dân trong cõi nước, dẫn dắt họ nếm hương vị của pháp, nghe mãi không chán. Thường nên hiểu rõ dòng dõi của nhân dân trong cõi nước, giúp họ thành tựu, không phân biệt người thân hay kẻ lạ. Cũng nên quán biết tâm ý của chúng sinh, rồi vì họ giảng sáu độ vô cực (sáu hạnh đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Lại nên ngăn chặn những niệm rối loạn của chúng sinh, dần dần đưa dắt hết thảy chúng sinh; tự mình làm người dẫn đầu, dắt chúng sinh vào trí tuệ của pháp lành.

 Bồ Tát thường nghĩ đến việc nhập định, không làm mất thần túc; tu thần thông của mình, phân biệt ba đời, biết quá khứ, vị lai, hiện tại. Lại nên suy nghĩ học kho tàng sâu kín của Phật và trí tuệ không bờ bến; cũng nên học tập cho đủ các pháp Phật; học hiểu rõ các pháp mà không nhiễm đắm; học giảng nói không đáy, mở kho bảy báu; học dùng trí thần thông mà thành tựu cõi nước của mình; học tập ánh sáng chiếu khắp mười phương; được định ý của Phật, làm chấn động cõi nước; học quyền xảo phương tiện để giáo hóa các ngoại đạo; học giới cấm để thành tựu đạo quả; học cách tập hợp đại chúng mà chuyển pháp luân. Những gì tự thân học được đều thành nhất thiết trí; khi đã thành tựu những điều học thì không còn gì phải học nữa.

 Phật bảo Tối Thắng: “Đó là Bồ Tát tu hạnh Thập Trụ, tiến lên thành Phật, trang nghiêm sửa sang cõi nước. Từ trời Đâu Thuật (tức trời Đâu Suất, cõi trời nơi Bồ Tát Bổ Xứ ở trước khi giáng sinh xuống đời để thành Phật) giáng thần xuống, dùng phương tiện giáo hóa trời người, hiện bày những pháp kỳ lạ thù thắng; quán sát dòng dõi để chọn gửi thân sinh vào nước nào. Từ trời Đâu Thuật xuống thế gian, ba mươi sáu lần xoay vần qua lại để giáo hóa trời người, ở trong đó cứu độ vô số chúng sinh; dùng phương tiện khéo léo một mình bước đi trong ba cõi mà không sợ hãi. Cuối cùng giáng xuống, tu khổ hạnh (lối tu ép xác) sáu năm, chuyên tâm hành hạ thân thể, đến nỗi chẳng khác gì cây khô.

 Ta tuy hiện ra tu khổ hạnh ở nơi này, nhưng thật ra ta lại ở cõi Phật Vô Hiệu, ở đó giáo hóa tám mươi bốn ức na thuật (na-do-tha, một con số cực lớn) trời người, đều khiến họ dựng lập được bậc bất thoái chuyển. Chúng sinh ở cõi này thấy hình ta thì cho rằng ta đã chết, mạng căn (sức sống duy trì thân mạng) không còn; chúng sinh đi ngang qua chất củi đốt thân ta mà không thể làm cho cháy được. Ta khéo dùng phương tiện, một lòng chuyển tiến trí tuệ thánh, không bỏ những điều chúng sinh ưa thích hướng mộ, trừ bỏ những điều không cần thiết, thương xót những người chưa kịp đến với đạo. Vì thế Bồ Tát hiện ra tu khổ hạnh.

 Bồ Tát Thập Trụ ở trong mười địa giáo hóa chúng sinh, không phân biệt sinh tử; số người được cứu độ ngang bằng với khi thành Phật. Nếu Bồ Tát muốn mau thành đạo vô thượng, thì chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay, thân đã thành sắc vàng ròng, đầy đủ thập lực (mười loại trí lực của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp) và mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) thù thắng; quyến thuộc của Bồ Tát thành tựu trong một ngày. Bồ Tát không cầu cõi nước hay dòng dõi tốt xấu; chỉ vì chúng sinh trong lòng cống cao, khinh người trọng mình, không bỏ được thói tự đại, nên Bồ Tát mới hiện ra thọ thai trong bụng mẹ, tùy theo đời mà phương tiện giáo hóa, đến đâu cũng làm lợi ích rất nhiều.

 Bồ Tát Thập Trụ không còn mang danh hiệu Bồ Tát nữa, mà nên gọi là: Như Lai, Chí Chân (bậc chân thật tột bậc, đáng được cúng dường), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng trọn vẹn), Minh Hạnh Thành (trí tuệ và đức hạnh đều thành tựu đầy đủ), Thiện Thệ (bậc khéo đi qua, đã đến nơi an lành), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (bậc khéo điều phục, chế ngự người bằng đạo pháp), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), hiệu là Phật Thế Tôn. Ngài là nơi hội tụ vô lượng phúc đức, được chư Phật che chở, được chư thiên canh giữ. Pháp cốt yếu Ngài giảng nói đều có gốc duyên, tùy thời mà thích ứng, không bao giờ làm việc vô ích.

 Này Tối Thắng, nên biết: nơi gọi là cõi Phật Vô Hiệu, cách đây về phía đông nam, qua các cõi Phật nhiều bằng số cát của bảy mươi bảy ức con sông lớn. Ở đó có thế giới tên là Nhân Hiền, Phật hiệu là Thiện Nhãn. Ở đó không có đạo Thanh Văn, Duyên Giác; mọi người dùng pháp không có danh hiệu, không sinh diệt mà dạy bảo lẫn nhau, biết giải thoát là không mà không chấp vào giải thoát; nghe về tính không liền hiểu ngay, thông suốt không khó khăn. Cũng không có bệnh ba độc dâm, giận, si. Năng lực tổng trì (khả năng ghi nhớ, giữ gìn mọi điều đã nghe không quên) và trí nhớ bền chắc của họ cũng không thể nói hết. Ta ở cõi ấy làm Phật sự (việc giáo hóa của Phật), mà chúng sinh ở cõi này và cõi kia cũng không biết thân ta đang ở nơi nào. Đó là Bồ Tát thấm nhuần lợi ích đến rất nhiều chúng sinh. Này Tối Thắng, đó là Bồ Tát Thập Trụ làm thanh tịnh hạnh tu của mình trong mười địa.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video