Thiên 11 — Phẩm 11 – Diệt tâm

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết (kinh về mười địa vị tu tập của Bồ Tát và việc dứt trừ phiền não trói buộc), quyển thứ sáu, phẩm Diệt Tâm, phẩm thứ mười một.

 Bấy giờ Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) Tối Thắng tiến lên bạch Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn) rằng: "Thế nào là Bồ Tát quán (chiêm nghiệm sâu xa bằng trí tuệ) nghĩa vô thường (mọi vật đều thay đổi, không bền mãi), xét đúng chân lý mà phân biệt lẽ không (mọi vật đều không có thực thể cố định, tự mình tồn tại)? Thế nào là hiểu thấu thân mình, trong lẫn ngoài, đều không có chủ? Lại thế nào là tâm được tự tại, việc làm đầy đủ trọn vẹn?"

 Khi ấy Thế Tôn (Đấng được cả đời tôn kính, tức Phật) bảo Tối Thắng: Bồ Tát để tâm rong ruổi mà không bám chấp vào đâu. Bồ Tát giảng bàn các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, và cũng chỉ giáo lý) mà không vướng mắc, thấu biết căn tính con người đều là thứ như mộng như ảo. Bồ Tát hiểu rõ tâm của tất cả chúng sinh, những ý niệm thiện ác của họ, nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ làm cho sự việc thành ra) và quả báo, cái đến và cái đi. Sạch hay không sạch, khổ hay vui, đẹp hay xấu, thuận hay nghịch, bị trói buộc hay được cởi mở, định tĩnh hay tán loạn, cùng chốn nương náu của họ, Bồ Tát đều biết hết.

 Trước hết Bồ Tát hiểu rõ mọi thứ đều hư giả, không thật. Lại dùng phép túc mạng thông (thần thông biết được các đời trước của mình và người) mà thuyết pháp cho thích hợp, khiến người ta biết lẽ không tịch (trống rỗng, vắng lặng). Thần túc (thần thông đi lại, biến hóa tùy ý) của Bồ Tát không bị ngưng trệ, không chỗ nào không thấy. Đó gọi là Bồ Tát quán thấu bản vô (cái vốn không có thực thể).

 Có khi Bồ Tát hiện thân Phật mà nhập diệt độ (vào Niết-bàn, chấm dứt hẳn vòng sinh tử). Việc hiện ra như thế chỉ là phương tiện (cách làm khéo léo tùy cơ để dẫn dắt người), chứ không phải diệt độ vĩnh viễn. Bồ Tát biết hết gốc ngọn của chúng sinh vốn là thanh tịnh.

 Có khi Bồ Tát hiện cảnh thân thể phân lìa, rơi rớt mỗi nơi một mảnh, nhân đó mà thuyết pháp, cho người ta biết thân là chỗ chứa đồ dơ bẩn, hôi thối, không sạch, khiến những người cho rằng thân là thường còn bỏ được lòng ham mến bám víu.

 Bồ Tát lại khen ngợi việc dứt sạch lậu (phiền não rỉ chảy ra làm tâm ô nhiễm) để đến cửa Nê-hoàn (tức Niết-bàn, cảnh giới tịch diệt, giải thoát khỏi sinh tử). Nhưng dù lậu chưa dứt hết, Bồ Tát cũng không nhận lấy quả chứng cho riêng mình. Bồ Tát lại vì chúng sinh mà khen ngợi vô lậu (trạng thái không còn phiền não), khiến muôn loài vừa chớm nảy mầm lành đều đạt được trí tuệ vô tận.

 Bồ Tát thực hành đại từ đại bi (thương yêu ban vui và xót thương cứu khổ cho mọi loài), chế ngự tâm bằng thiền và tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một đối tượng). Bồ Tát dạo qua và dừng ở tầng thiền thứ ba, thứ tư (các bậc thiền định của cõi sắc), cho đến tứ không định (bốn tầng định sâu nhất, nơi tâm vượt khỏi mọi hình sắc). Bồ Tát đạt được pháp không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không có tướng trạng cố định, và không còn mong cầu gì), tu đức ba mươi bảy đạo phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), dùng thiện quyền phương tiện (cách khéo léo linh hoạt) thì không ai không được khai hóa.

 Thấy chúng sinh rơi vào tám nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật, nghe pháp), Bồ Tát trừ bỏ trần lao (phiền não làm tâm nhọc nhằn, ví như bụi bặm) cho họ, khiến họ mãi không còn nhơ bẩn. Bồ Tát lại dùng con đường hiền thánh không chướng ngại, đi vào trong sinh tử để đưa họ đến Nê-hoàn. Bồ Tát cũng dùng pháp quyền tuệ đại trí (trí tuệ lớn biết ứng biến linh hoạt), đồng thời giáo hóa cả những người theo thừa (cỗ xe, ví cho con đường tu) Duyên Giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên) và Thanh Văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), tùy theo đó khuyên họ tiến lên, khiến họ đến được đạo tràng (nơi thành đạo giác ngộ).

 Nếu ở giữa cảnh rối loạn phiền não, Bồ Tát dạy người thực hành sự vắng lặng, không khởi các vọng tưởng. Nếu có chúng sinh chấp chặt vào những gì mình bám víu, những pháp đếm được và không đếm được (?), thì Bồ Tát chỉ cho họ thấy là không có gì cả, cũng khiến mọi người đạt đến chỗ không bám chấp. Dù ở trong các cảnh giới, qua lại xoay vần, Bồ Tát không khởi ý tưởng bám chấp, không vướng mắc gì.

 Bồ Tát thường vì chúng sinh nói pháp vi diệu: pháp hữu lậu (còn phiền não) và vô lậu, pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), pháp thiện và pháp ác. Bồ Tát đều hiểu biết hết mà cũng không vướng mắc.

 Bồ Tát lại dùng gốc trí tuệ không chướng ngại, không phiền não, hiểu rõ gốc rễ của tâm và hành vi chúng sinh. Bồ Tát tùy theo hình tướng của họ mà đặt họ yên ổn ở cảnh vô vi, tùy theo phong tục tập quán mà dạy, khiến họ hiểu pháp sáng suốt; không để cho tâm, ý, thức, tưởng khởi lên rồi diệt đi; dùng trí tuệ linh hoạt mà giáo hóa cho thích hợp, thường được tự tại.

 Này Tối Thắng, đó gọi là hạnh quán của Bồ Tát: hiểu rõ gốc của thân, trong lẫn ngoài đều không có chủ; luôn nghĩ đến việc tu hành, vỗ về người tìm đến mà không biết chán, tự mình được an ổn mãi mãi, lại khiến chúng sinh được nhờ phúc lành.

 Bồ Tát thực hành đại từ bi, không mang lòng khiếp nhược, rồi sau mới đạt đến chỗ hiểu thân không có chủ, các pháp trong ngoài cũng như vậy. Bồ Tát xem chúng sinh như ruột thịt của mình; có điều gì cần tìm cầu thì lo cho người trước, cho mình sau. Lòng đại bi bền chắc, cứu giúp không uổng, khiến ai cũng dựng lập được đức hạnh phi thường.

 Tâm thức Bồ Tát vắng lặng trong sạch, không lay động. Bồ Tát quán xét gốc của thân, thấy không có gì đáng tham luyến, lại vì chúng sinh mà nói lẽ bất tịnh (thân không sạch): "Thân này như thành trì, rốt cuộc không có lúc nào đầy, lúc nào vơi (?). Thân như khe suối, lúc nào cũng tràn chảy đồ dơ. Thân như lửa rực, nuốt củi không chán. Thân cũng như sông hồ đổ vào biển mà biển không bao giờ đầy."

 Như thế đó, Tối Thắng! Bồ Tát dạy bảo, phân biệt, suy xét, biết thân là bất tịnh, cũng khiến người trước mặt khởi ý tưởng về sự bất tịnh. Bồ Tát đi sâu vào tài biện luận mà không ngưng trệ; đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên mất), không quên sót điều gì; lời dạy không sai thứ tự. Bồ Tát thường được tam-muội chánh thọ (chánh thọ: trạng thái nhập định đúng đắn, tâm thu nhận chân chánh) một cách chân thật; luôn vào cảnh vắng lặng và các độ vô cực (các hạnh ba-la-mật, tức những hạnh tu đưa người qua bờ sinh tử đến bờ giải thoát); hàng phục ma oán (các thế lực ma quấy phá), bỏ các ý tưởng tà vạy rối loạn.

 Như thế đó, Tối Thắng! Bồ Tát quán thân, thấu biết trong ngoài đều không có chỗ trụ, cũng như ảo thuật, như bóng, như tiếng vang, như ánh nắng chập chờn. Bồ Tát đi vào pháp chân đế (chân lý tuyệt đối), phân biệt pháp giới (toàn thể mọi pháp), xa lìa bụi tham, siêng tu chánh giác (sự giác ngộ chân chánh), dùng không, vô tướng, vô nguyện mà biết hết thảy các pháp: sinh cũng là không sinh, không sinh cũng là không sinh. Dù ở trong sự sinh mà không thấy có hai. Tùy theo chỗ sinh ra mà mở đường dẫn dắt, cứu độ chúng sinh.

 Bồ Tát giữ chí dũng mãnh, không bỏ đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ), ngồi dưới cây vua (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo) mà tự thề nguyện: "Nay ta tự thề: nếu ta không thành đẳng chánh giác (sự giác ngộ chân chánh viên mãn, ngang bằng chư Phật) thì quyết không đứng dậy khỏi chỗ ngồi này." Bồ Tát giữ tâm bình đẳng, không bỏ Phật đạo; thường ở trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn thể thế giới sinh tử) mà không bám chấp. Bồ Tát tự quán pháp bên trong mình, quán người và vật bên ngoài cũng như vậy; nghĩ đến việc cầu trí tuệ chân thật thanh tịnh; biết rõ mọi ý tưởng cho là thường còn đều là vô thường.

 Lại nữa, Tối Thắng! Bồ Tát tự nghĩ: "Như ta hôm nay mang thân hữu lậu này, do đâu mà có được? Ấy là do trải qua nhiều kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tích đức không mỏi, gom góp nghiệp trí tuệ, mới được thân này." Bồ Tát không nghĩ đến con đường Duyên Giác, Thanh Văn. Nếu có người tìm đến hướng theo mình, tâm Bồ Tát không sợ hãi, cũng không ngờ vực; thực hành bố thí (đem của cải, công sức, giáo pháp cho người), bỏ các ý tưởng rối loạn.

 Trong lòng Bồ Tát tự nghĩ: "Khi ta thành đẳng chánh giác, nguyện tướng hảo (các tướng tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật) trang nghiêm thân ta, mang sắc vàng ròng." Bồ Tát lại dạy chúng sinh giữ cấm giới (giới luật răn cấm), không rơi vào đường ác; tùy thuận nhẫn nhục, không khởi giận (?), các căn (các giác quan) không rối loạn; siêng năng tinh tấn, bỏ lòng tự cao; nhập tam-muội chánh thọ, tâm không buông chạy; tu thành trí lớn, xa lìa bụi dục; dùng cách khéo léo dạy bảo đến vô biên; nghiệp trí thánh chưa từng sót mất; chỗ an trụ bền chắc như chỗ an trụ của Phật; biện tài phân biệt, thuận hợp nghĩa lý; để tâm vào tổng trì, không làm tổn hại giáo pháp; làm đầy đủ mọi ước nguyện của chúng sinh; nâng đỡ những người thối chuyển (lùi bước trên đường tu), không để họ sa đọa; lời dạy nói ra phù hợp với giới cấm. Tự mình đã không có khiếm khuyết thì không nói lỗi người. Hành đạo Bồ Tát thì thường xét lỗi mình; thà mất mạng sống chứ không hủy báng người này người kia.

 Nếu có chúng sinh tự đến quy y (nương theo làm thầy) thì Bồ Tát không lấy làm mừng; giả như họ không đến thì cũng không buồn rầu. Nghe điều thiện không mừng, nghe điều ác không giận. Bồ Tát dẫn dắt, thuận theo tất cả, khiến họ đến đạo tràng, rốt cuộc thành Phật đạo. Bồ Tát không trái giới cấm, trước hết cứu nguy cho người, không tự cầu yên cho mình; bố thí bảy báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) mà không hối tiếc.

 Bồ Tát đi vào yếu chỉ của pháp sâu xa, thần thông không chướng ngại; lại dùng sức thần quán căn tính chúng sinh sâu hay cạn, cao hay thấp, rồi dùng trí thánh phân biệt mà giảng rộng cho họ. Bồ Tát hành mà không bám chấp, cũng không cùng tận. Dù ở trong duyên khởi (sự vật nương vào nhau mà sinh khởi), tâm không nhiễm chấp. Tất cả các lậu, Bồ Tát không lấy làm chứng (?). Bồ Tát quán xét pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp) mà không có ta và cái của ta. Chánh pháp vắng lặng, thanh tịnh, không vướng. Ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) có hưng có suy mà pháp không có chỗ trụ: không thấy quá khứ là đã diệt hết mãi mãi, không xét vị lai là có chất ngại hay không có chất ngại, không nghĩ hiện tại là thường còn.

 Như thế đó, Tối Thắng! Bồ Tát quán khắp số cõi nhiều đến ức, cai, kinh, triệu (những đơn vị số cực lớn), thấy pháp không có chỗ khởi, pháp không có chỗ diệt. Thân làm việc thanh tịnh, không làm điều ác; miệng nói lời thanh tịnh, ý niệm luôn chí thành; ý trong sạch, không phạm mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, si mê). Đó gọi là Bồ Tát hợp với độ vô cực, liền được chư Phật thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật). Gốc tuệ cao vời, công đức rực rỡ, Bồ Tát ở ngôi thập trụ (mười địa vị tu tập của Bồ Tát), chắc chắn không thối chuyển. Bồ Tát vâng giữ theo pháp không sai trái; tính tình hòa thuận, việc làm đầy đủ; đạt được mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), chí bền như kim cương; hiểu rõ gốc của pháp là có khởi có diệt; thấu biết bệnh tâm của mọi người nặng hay nhẹ; chúng sinh nhiều loại, tính hạnh khác nhau, quả báo họ nhận, Bồ Tát đều biết rõ được.

 Thế nào là Bồ Tát nhận quả báo? Tay cầm ánh sáng trí tuệ, trừ bóng tối lớn, suy nghĩ về quả chứng. Tối Thắng nên biết: Bồ Tát cầm thanh gươm trí nhớ bền chắc, chặt bỏ đống nghi ngờ; những gì làm ra đều là quả chứng. Nhân nơi quả chứng ấy mà tu hành, bố thí rộng khắp; giữ giới đầy đủ như chiếc bình cát tường (bình báu, muốn gì được nấy); tâm thực hành nhẫn nhục như đại sĩ Tần Đầu; tinh tấn vượt trội như vua Thiện Nhan; thiền định vào chỗ vi tế, chính là Bồ Tát Không Tuệ. Quả chứng của tâm tuệ không thể dời đổi.

 Bồ Tát bố thí bình đẳng, không phân hai; không thấy có ta và các ý tưởng sai khác; đối với người và vật cũng bình đẳng. Người và vật đã bình đẳng thì được các pháp bình đẳng; hiểu các pháp bình đẳng thì chánh giác cũng bình đẳng. Giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (tâm chuyên nhất, tức thiền định), trí tuệ đều được hiểu là bình đẳng, không sai khác. Hiểu mọi sự sinh cũng là không có gì sinh: sinh cũng là không sinh, không sinh cũng là không sinh. Hiểu sinh là vô sinh mới hợp với pháp tánh.

 Này Tối Thắng, đó gọi là Bồ Tát quán thấu, thật sự cùng tận hết thảy đại pháp chân chánh; không khởi trần lao mà vẫn cùng ở với chúng sinh (?); bỏ mọi sự sinh, không thấy có cái được sinh; đã tự bố thí mà không thấy có vật được bố thí. Có Bồ Tát dùng việc bố thí để cầu đạo, lại dùng tâm tưởng bám chấp mà muốn được diệt độ; ấy là do xen lẫn chất độc nên vẫn còn ở trong sinh tử.

 Ta nhớ xưa kia, vô số kiếp về trước, ta từng ở cõi này làm Chuyển Luân Vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp), làm hoàng đế bay đi khắp nơi; ý nghĩ điều gì thì điều ấy tự nhiên hiện ra trước mặt, không ai dám trái. Con cháu nối nhau trải qua sáu mươi chín trung kiếp. Trong thời gian ấy, ta thực hành bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, dựng tháp bảy báu cao đến cõi trời Phạm Thiên (tầng trời của cõi sắc), đầy khắp thế giới.

 Bấy giờ ở đời có Phật hiệu là Dũng Tiến, theo hầu có chín mươi ức trăm nghìn na-thuật (một đơn vị số cực lớn) vị A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn sinh tử), các Bồ Tát đại sĩ nhiều không kể xiết. Ta tự thân dùng bốn thứ cúng dường: y phục chăn mền, cơm nước, giường nệm đồ nằm, thuốc men chữa bệnh. Đất nước, của cải, vợ con, voi ngựa, bảy báu, tôi tớ, người sai bảo, cho đến dân chúng quan lại, ta đều đem cúng dường Đức Phật Thế Tôn ấy.

 Khi ấy những gì ta bố thí vẫn còn mang tâm nhiễm chấp, do đó ta rơi xuống ở trong sinh tử, uổng công nhọc sức mà không được quả báo. Muốn tính công đức đã làm ra thời ấy, dù chỉ nhỏ bằng sợi lông, mảy may, thì nay vẫn chưa thấy chút nào còn lại.

 Như thế đó, Tối Thắng! Bồ Tát bố thí: thí cũng là có thí, thí cũng là không thí; cũng không thấy thí, cũng không thấy không phải thí; thí cũng chẳng phải thí, chẳng phải thí cũng chẳng phải thí. Đối với bố thí mà bình đẳng thì được các pháp bình đẳng; hiểu thí là không thí mới hợp với lẽ tự nhiên. Giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ cũng như vậy. Hiểu trí là trống rỗng vắng lặng thì cũng không có trí; nơi trí mà không có trí mới hợp với trí tuệ.

 Lại nữa, Tối Thắng! Bồ Tát lại nên suy nghĩ về Pháp bảo (giáo pháp quý báu của Phật). Thế nào là Pháp bảo? Đó là bốn ý chỉ (bốn phép quán niệm về thân, cảm thọ, tâm và pháp), bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, làm tăng điều thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn phép định làm nền tảng cho thần thông), năm căn và năm lực (lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ ở mức gốc rễ và ở mức thành sức mạnh), bảy giác ý (bảy yếu tố giúp giác ngộ), tám trực hành (tám chánh đạo: thấy, nghĩ, nói, làm, nuôi sống, siêng năng, nhớ nghĩ, định tâm đều chân chánh), thần thông, tam-muội, các độ vô cực. Bồ Tát phân biệt từng thứ một mà không có ta.

 Bồ Tát trừ sạch tối tăm, khiến người biết ánh sáng lớn; dựng lập trí tuệ, khai hóa chúng sinh; bỏ các gánh nặng không do dự; vâng tu giới cấm, thân và ý vắng lặng. Lại nên suy nghĩ dựng lập ngọc quý trí tuệ, cũng không sinh tâm có chỗ nương tựa; ý lìa ba đời, cũng không có trong ngoài; không nương vào ấm (năm uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức, tức năm nhóm hợp thành thân tâm con người), cái (các phiền não che lấp tâm), tứ đại (đất, nước, lửa, gió, bốn yếu tố cấu thành vật chất) và các nhập (các giác quan cùng đối tượng của chúng). Chứng diệt độ mà không thấy có diệt độ. Lấy hoa bảy giác ý làm vòng hoa; lấy tám phẩm hiền thánh (tức tám chánh đạo) làm quả báo; lấy đạo tràng trang nghiêm làm nhà ở. Bồ Tát dẫn chúng sinh tiến đến chỗ vô cực, đạm bạc vắng lặng, không già, bệnh, chết, cũng không có cái khổ của lo mừng và các nỗi khổ khác; một mình đi khắp ba cõi mà không sợ hãi. Bồ Tát quán người và vật đều thanh tịnh: ta và người thanh tịnh thì người và vật cũng thanh tịnh; thấu rõ thanh tịnh rồi thì không có gì cả.

 Bồ Tát từ khi mới phát ý (phát tâm cầu giác ngộ) đến nay, nên nghĩ đến sự thanh tịnh, khởi ý vi diệu; trong suốt khoảng thời gian ấy, trọn không còn sinh ý dâm dục, giận dữ, si mê; cũng không để tâm quấy nhiễu chúng sinh; cũng không khởi tâm nhị thừa (tâm của hàng Thanh Văn và Duyên Giác, chỉ cầu giải thoát riêng cho mình). Ở giữa đại chúng thì là bậc đứng đầu; dù ở chỗ giàu sang cũng không kiêu căng; che chở chúng sinh, không bỏ chúng sinh. Tâm vốn không, mỗi mỗi đều không thật; tâm không có tâm, cũng không có lưới trói buộc. Đó là ý kim cương của Bồ Tát, không gì làm cho nản lùi được. Bồ Tát nuôi lớn pháp lành không để sót mất; suy nghĩ sâu nhiệm, thệ nguyện rộng lớn không thể nghĩ bàn.

 Bồ Tát xét mọi tính chất, không thấy chỗ khởi, cũng không thấy có cái gì thành tựu. Quán những việc ảo trong đời đều không chân thật; dùng cái nhìn thanh tịnh thì thấy đó là điên đảo (lộn ngược, trái với sự thật). Bồ Tát không chạy theo các pháp, dù hợp hay không hợp cũng không bỏ chúng. Đối với kẻ tìm cầu lẫn lộn (?), Bồ Tát không thấy hiện tại có gì tích tụ, không thấy quá khứ và vị lai phát ra từ đâu: đi cũng không có đầu mối, đến cũng không có manh mối; phân biệt hiện tại thì đều không có chỗ ở; tìm xét chánh pháp cũng không thể nắm bắt được.

 Bồ Tát lập ý, điều cốt yếu là đi vào chỗ điên đảo (?). Ý tưởng không thành tựu là điều cốt yếu của Bồ Tát. Sáu mươi hai tà kiến (sáu mươi hai quan điểm sai lầm của ngoại đạo) là điều cốt yếu của Bồ Tát. Thân kiến và giới kiến (chấp thân là ta có thật; chấp giữ những giới cấm sai lầm cho là đạo) là điều cốt yếu của Bồ Tát. Trầm ngâm do dự là điều cốt yếu của Bồ Tát. Đổi chác cầu phúc trời là điều cốt yếu của Bồ Tát. Hoặc vào nê-lê (địa ngục) mà không kể là khổ, là điều cốt yếu của Bồ Tát. Hoặc lại biến thân vào loài ngạ quỷ (quỷ đói) và đường súc sinh, là điều cốt yếu của Bồ Tát. Bồ Tát dù ở trong năm ngục vô gián (những địa ngục khổ sở liên tục không ngừng nghỉ), ở đó cứu vớt chúng sinh đau khổ, đặt họ yên ổn trong cảnh vô vi, sống lâu vui mãi, cũng không có cái hại của những ý tưởng rối loạn khởi rồi diệt.

 Suy nghĩ về pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Người do pháp mà sinh, pháp do người mà khởi; tự khởi tự diệt, cũng không có gốc của cái chết. Người không lìa tính, tính không lìa người; người và vật vốn tự nhiên như thế, không thấy dấu vết. Cái ta và thọ mạng cũng như vậy. Ta là tự nhiên, các pháp là tự nhiên; pháp đã tự nhiên thì đạo cũng tự nhiên. Hiểu biết được như thế là người quán thấu lẽ không, liền được đạo tích tụ tự nhiên. Cái gọi là đạo tích tụ tự nhiên, là quán xét vi diệu không hai, cũng không thấy có hai.

 Bồ Tát lại có tam-muội Tốc Tật (nhanh chóng). Ai vào tam-muội này thì trong khoảng một cái búng tay dạo khắp các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, lễ lạy, phụng sự, cúng dường chư Phật Thế Tôn, rồi trở về chỗ cũ mà không ai hay biết. Ngay trên chỗ ngồi, theo đúng cách ấy, Bồ Tát nhập tam-muội chánh thọ, đến các cõi Phật ở phương đông nhiều như số cát của ức trăm na-thuật con sông, lễ lạy, phụng sự, cúng dường chư Phật Thế Tôn, thăm hỏi và nghe nhận pháp vi diệu. Bỗng chốc qua phương tây, lại đến vô lượng cõi Phật nhiều như cát sông, lễ lạy cúng dường chư Phật Thế Tôn xong, liền lại sang phương nam vô lượng cõi nước, rồi về phương bắc vô lượng cõi nước. Bốn phương phụ cùng phương trên, phương dưới cũng như vậy. Ở giữa đại chúng, chỉ trong một lần ngồi một lần đứng, mà không ai hay biết.

 Như thế đó, Tối Thắng! Bồ Tát vào định ý chánh thọ này, trong khoảng búng tay dạo khắp vô lượng cõi nước mười phương, bỗng chốc trở về chỗ cũ, chúng sinh đang ngồi đó không ai hay biết. Như hôm nay ta ở giữa đại chúng giảng bày nghĩa pháp, có hai ức Bồ Tát không rời chỗ ngồi mà mỗi vị đều đã dạo đến các cõi mười phương, nay đều đã trở về ngồi ở đây, chúng sinh nghe pháp không ai hay biết. Đó đều là do hạnh của Bồ Tát đã thuần thục.

 Bấy giờ Tối Thắng tiến lên bạch Phật: "Tam-muội mà các chánh sĩ (bậc chân chánh, tức các Bồ Tát) ấy nhập vào tên gọi là gì, mà khiến các Bồ Tát đi khắp qua lại nhanh chóng đến thế?" Khi ấy Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Hãy gác lại tam-muội mà Bồ Tát nhập vào. Còn có một tam-muội tên là Vô Ngại Thông, là chỗ chư Phật Thế Tôn thường an trụ. Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) nhập tam-muội này rồi, trong khoảng một hơi thở ra vào dạo khắp các cõi Phật nhiều như cát của ức trăm nghìn cai con sông; cũng khiến chư Phật Thế Tôn mười phương đến vào cõi này mà không quấy nhiễu chúng sinh khiến họ hay biết; hoặc cầm hết nước biển mười phương dời lên đặt giữa hư không như treo hạt minh châu, ai cũng thấy được, mà không khiến loài sống dưới nước kinh sợ. Đó gọi là tam-muội Vô Ngại Thông Tuệ."

 Khi ấy trong hai ức vị, có một vị đại sĩ đứng đầu là Bồ Tát tên Hải Tạng, ở trên chỗ ngồi liền tự nghĩ: "Như Lai hẳn muốn khiến ta hiển bày sức thần của tam-muội." Liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đến trước tòa cao, trước hội chúng, cúi đầu lễ Phật và các bậc tôn túc, rồi đứng trước Phật, chắp tay bạch rằng: "Đạo Phật sâu xa, không thể lấy gì ví kịp; đạo vô thượng chánh chân thật khó đạt được. Nay con nhìn tất cả Bồ Tát cùng bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ: tăng, ni và người tu tại gia), các vị thần, trời tôn quý và những người đến dự hội, thấy Bồ Tát này ở giữa đại chúng mà rống tiếng sư tử (ví lời nói pháp mạnh mẽ, không sợ hãi) (?). Lại nữa, mọi người đói khát pháp đã lâu lắm rồi; nay là lúc khó gặp, con muốn có điều thưa hỏi, nếu được cho phép thì mới dám nói."

 Phật bảo Hải Tạng: "Ông nghi điều gì cứ hỏi, Như Lai sẽ vì ông phân biệt nói rõ hết, khiến các Bồ Tát và toàn hội đều được vui vẻ. Ta sẽ dùng lửa lớn của gươm trí tuệ đốt rừng rậm ngu si của ông."

 Bấy giờ Bồ Tát Hải Tạng lại bạch Phật: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn! Vừa rồi ở trên chỗ ngồi, con một mình suy nghĩ, tự nhủ rằng: Hai ức chánh sĩ này tích thiện đã rất lâu, công đức đầy đủ, điều phục tâm ý, chí đặt nơi đạo pháp, chồng chất các gốc lành mới được chánh thọ này. Từ vô số kiếp, các vị phụng sự chư Phật, lễ lạy cúng dường các Bồ Tát thần thông (?). Các chánh sĩ này vì chúng sinh mà đã bố thí voi ngựa, bảy báu, đều khiến các loài được thành Phật đạo; hoặc vì những người thối chuyển, không bền vững mà thực hành tam-muội chánh thọ định ý này.

 Lại có Bồ Tát vì trần lao của chúng sinh mà đi sâu vào sinh tử, muốn khiến chúng sinh mãi không còn khổ đau. Có Bồ Tát nhập tam-muội Từ (lòng thương yêu, ban vui), khiến chúng sinh kia lìa hẳn ghét ganh. Lại có Bồ Tát khởi tâm Bi (lòng xót thương, cứu khổ), khiến chúng sinh kia hiểu nghĩa vô thường. Có Bồ Tát dạo trong định ý Hỷ (vui theo điều lành của người), ai trông thấy đều được hiểu lẽ không tịch. Lại có Bồ Tát phát tâm kim cương, đều khiến chúng sinh thành tựu ý thệ nguyện rộng lớn. Lại có Bồ Tát mở rộng chí mình, đón rước tất cả vào cõi nước của mình. Lại có Bồ Tát lấy thân làm gốc pháp, khiến chúng sinh kia lúc đầu, lúc giữa, lúc cuối đều thiện. Lại có Bồ Tát ở tám chỗ không rảnh rang (tức tám nạn, những nơi khó tu học) làm hưng thịnh và hiển bày Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), khiến không bị đứt mất.

 Có Bồ Tát dùng phương tiện khéo léo, tùy chúng sinh trước mặt mà ứng biến giáo hóa cho thích hợp. Lại có Bồ Tát ở nơi nhàn tĩnh, quán pháp hữu vi như ảo như hóa. Có Bồ Tát ưa ở trong trí tuệ về lẽ không, quán thân thể này như bức tường vách. Có Bồ Tát tâm ý ngay thẳng, việc làm thanh tịnh, không dơ bẩn. Lại có Bồ Tát tính tình hết sức kín đáo, đi đến phương nào cũng không sơ sót. Lại có Bồ Tát tâm hướng về một đạo, không để chúng sinh nghe đến tên ba thừa (ba con đường tu: Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát). Lại có Bồ Tát chí ưa sự hiểu biết sáng suốt, tắm gội cho người trước mặt, khiến họ mãi không còn bụi nhơ."

 Khi ấy Thế Tôn ở giữa đại chúng khen ngợi Bồ Tát ấy rằng: "Lành thay, lành thay, Bồ Tát Hải Tạng! Ông có thể ở trước ta, giữa đại chúng mà rống tiếng sư tử, khen ngợi các định ý mà Bồ Tát nhập vào, khiến những người đến dự hội đều được nghe biết. Định ý tam-muội chánh thọ mà các chánh sĩ này dạo trong đó thật không thể nghĩ bàn, không ai đạt tới, không phải điều hàng nhị thừa có thể suy lường.

 Bồ Tát tích đức không vì riêng mình, mà nghĩ đến việc cứu vớt chúng sinh đang chịu khổ não. Giả sử trong ba nghìn đại thiên cõi nước (một thế giới lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), gió nổi lên đầy khắp thế giới, xoay chuyển mau lẹ như gió Tùy-lam (luồng gió dữ dội có sức phá hủy thế giới), nếu có người đã chứng được dấu đạo (bậc đã vào dòng thánh) (?) trong tâm muốn chuyên đi qua lại trong đó, liền làm được mà không vướng ngại; huống nữa là Bồ Tát đại sĩ có thần thông và tam-muội chánh thọ, há có thể nghĩ bàn được sao! Chỉ trong khoảnh khắc chuyển một niệm, Bồ Tát đã vượt qua vô lượng cõi nước nhiều như cát sông Hằng. Bồ Tát lại dùng pháp sáu độ (sáu hạnh ba-la-mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và mười điều thiện mà giáo hóa chúng sinh, dạy họ theo đường lành. Tâm Bồ Tát yên ổn mãi, không thể lay chuyển; chí hạnh vắng lặng, không sai loạn; khi khởi tâm hành thì không ai sánh kịp. Ấy là do đời trước các đức đã đầy đủ, chí hạnh khoan thai có thứ lớp, không phân biệt chủng loại, lòng đại từ không cùng tận, không có giới hạn.

 Tất cả các pháp thường tự tồn tại, chúng sinh không thấu hiểu nên cho là có hưng có suy. Pháp nào cũng tự sinh, pháp nào cũng tự diệt; pháp không sinh ra pháp, pháp không diệt pháp; pháp sinh pháp diệt mà tính không dời đổi. Đó là đạo của Bồ Tát đại sĩ, không phải chỗ người phàm tục theo kịp. Các loài chúng sinh ở trong sinh tử không thấu gốc đạo, cho rằng pháp tánh có biến đổi; nếu nghĩ như thế thì việc ấy không đúng.

 Bồ Tát từ lúc mới phát ý đến nay, thực hành bố thí, giữ giới, các đức đầy đủ; quả báo đạt được để thành đạo là do hiểu phép quán lẽ không, hư vô vắng lặng. Bồ Tát tuyên dương những hạnh nghiệp thần diệu trong quá khứ và vị lai, đều thành tựu cả; vào các địa vị tu hành của Bồ Tát; dạo khắp vô lượng cõi Phật thù thắng; khuyên chúng sinh phát tâm vượt qua bờ sinh tử; hiểu rõ căn tính, tùy thời giáo hóa thích hợp, không ai không được cứu; hoặc dùng uy nghi lễ tiết của thế tục, hoặc dùng thần túc, thần thông, trí tuệ của đạo mà nuôi dưỡng các loài.

 Bồ Tát phân biệt sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý) cùng trần lao và sự hưng suy của chúng, những gì khởi lên từ mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý: mắt cũng vô thường, cũng không chân thật; đi không có chỗ đến, đến không có dấu vết; tai, mũi, miệng, thân, ý cũng như vậy. Các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không thấy sinh, cũng không thấy diệt; chúng sinh ngu mê mới cho là có thường còn.

 Vì sao vậy? Tối Thắng nên biết: Bồ Tát đại sĩ đầy đủ khắp trí tuệ linh hoạt, thực hành vô lượng độ vô cực, dựng thành nền móng của lòng tin, tu rộng các pháp, được chư Như Lai khen ngợi; trừ bỏ vọng tưởng, được trí vô lượng; biện tài không ngại mà thường mang lòng hổ thẹn; quán pháp không khởi, không thấy lay động; hoặc dùng tướng hảo trang nghiêm cõi Phật; việc làm không trái với pháp; vào nhất thiết đạo trí (trí biết hết mọi con đường tu) rất sâu xa; khen ngợi và nghe pháp không biết chán; dùng trí linh hoạt chỉ một bước (?) mà hàng phục các ma; hoặc đến các cõi hữu tưởng, vô tưởng (những tầng trời có tưởng và không có tưởng); hoặc đến cung điện của Phạm Thiên, Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi); hoặc đến các cõi nước mười phương nhiều như cát sông Hằng. Đi đến phương nào thì ở đó có Phật pháp hưng khởi; những điều bày ra sâu xa không thể nghĩ bàn; trừ bỏ kiêu mạn biếng nhác, cũng không có phải trái."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Tối Thắng: Bồ Tát bậc thông đạt tu vô lượng pháp môn chánh giác: bốn ý chỉ, bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám trực hành; tổng trì nhớ bền không thiếu sót. Bồ Tát dùng phép quán niệm đối với pháp hữu vi và vô vi, hữu ký và vô ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác và pháp không thể xác định là thiện hay ác), hữu lậu và vô lậu; mười lực đầy đủ, đối với các pháp không sợ hãi; tam-muội chánh thọ dứt trừ ấm và cái; hiểu rõ, phân biệt địa vị bất thối chuyển (không còn lùi bước). Bồ Tát lại dùng sức của tam-muội chánh thọ vượt qua năm mươi bảy pháp của tuệ nghiệp (?). Bồ Tát nên nhớ, đừng để quên mất.

 Nếu người bố thí để cầu phúc trời, hoặc cầu được sinh vào cõi quỷ thần, vào cung các loài rồng, hoặc lấy tâm bố thí để sinh lên cõi Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị vua trời giữ bốn phương), lại có người muốn được sinh làm hai mươi tám vị tướng quân quỷ thần, thì đó đều không chân thật, không được như nguyện. Bấy giờ Thế Tôn liền vì Tối Thắng mà nói bài kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Thân sạch, không làm ác; miệng không phạm bốn lỗi (nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt);

 Ý pháp không nghĩ tội: ấy là tổng trì của Bồ Tát.

 Ban truyền vô lượng đức, mãi không lòng keo tham;

 Thần thông trừ tăm tối: ấy là tổng trì của Bồ Tát.

 Khi dạy người bố thí, chớ để họ có mong cầu;

 Sai nguyện thì rơi xuống ba đường dữ (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), công lao uổng bỏ đi.

 Ta xưa cầu chánh giác, vì tưởng chấp mà phải trải hạn kiếp dài;

 Dùng phương tiện đi qua sinh tử, lấy năm đường (trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) làm chốn dạo xem.

 Lại trải qua a-tăng-kỳ (số kiếp nhiều không đếm được), tu tạo, dựng gốc đức;

 Do vì chưa được tự tại, nên còn rong chơi trong bốn vực sâu (?) (có lẽ chỉ bốn dòng thác phiền não cuốn trôi chúng sinh).

 Nay tuy đã thành Phật, một mình làm vua ba nghìn cõi;

 Ấy là nhờ bỏ được tưởng niệm, mới vào được cửa con đường huyền diệu.

 Nơi đạo tràng phóng ánh vàng, ức vị thần đến quy mệnh (dốc lòng nương theo);

 Các thiện thần theo hầu sa-môn (người xuất gia tu hành), đều đến tự quy y.

 Vì thế, Tối Thắng! Nên nhớ chuyên ý trừ bỏ tưởng cầu; hiểu rõ pháp giới chỉ có một tướng, không hình; sửa sang cõi Phật, trí sáng không gián đoạn; không khuyến trợ nghiệp (?) mà bố thí khắp tất cả; không có thí, không có thánh, rõ biết không có gì sinh; nhất thừa (con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật) bình đẳng, không thấy sai khác.

 Tối Thắng! Lại nên phân biệt Tứ đế (bốn chân lý: khổ; tập, tức nguyên nhân của khổ; diệt, tức sự chấm dứt khổ; đạo, tức con đường dứt khổ): khổ do đâu sinh, lại do đâu diệt? Thân năm ấm này là gốc rễ của khổ. Hãy dùng phép quán chân thật mà cầu diệt nó; tập do khổ mà sinh, phải dứt sạch không còn sót (?). Tà nghi và kiến chấp điên đảo có sáu mươi hai thứ; dùng trí vô lượng mà hiểu chúng không có chỗ ở. Lại dùng Tứ đế quán mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo nên vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) từ đâu sinh, lại từ đâu diệt; dần dần suy nghĩ mới biết là thanh tịnh vắng lặng. Hành vi của thân, miệng, ý cũng không có chủ, cũng không có người nhận, cũng không có đến đi, cũng không có chỗ trụ. Từ quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bậc mới vào dòng thánh) lên đến Chánh giác cũng như vậy. Bồ Tát phân biệt cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc.

 Lại nữa, Tối Thắng! Bồ Tát suy nghĩ biết con đường thoát ra khỏi khổ, con đường thoát ra khỏi nguyên nhân của khổ, con đường thoát ra nơi sự dứt khổ, con đường thoát ra nơi đạo dứt khổ, suy nghĩ đúng như thật. Lại nên phân biệt mười sáu thánh pháp (mười sáu phép quán về Tứ đế) rất sâu khó lường; ba mươi sáu vật dơ bẩn không sạch (ba mươi sáu thứ trong thân như tóc, lông, máu, mủ...); tuyên dương trí tuệ của quả đạo vô thượng; ban bày, dạy bảo, dẫn dắt dần dần; kho tạng sâu kín của chư Phật không gì không thông suốt; lời dạy nói ra trọn không hư dối.

 Có khi Bồ Tát hiện làm trưởng giả giàu có đặc biệt, nhân việc bố thí mà thu phục chúng sinh, đi lại xoay vần khiến họ thành đạo. Có khi dùng hương hoa, ánh sáng, phướn lọng, chiếu sáng rộng khắp mọi nơi. Lại dùng thần túc làm cảm động chư thiên (các vị trời), tuyên nói Phật đạo khiến họ hướng về nhất thừa. Cho nên ta trải nhiều kiếp mà không lấy làm câu nệ. Lại hiện con đường Thanh Văn, Duyên Giác, nương ở núi đầm mà không hiện diệt độ. Lại vào cung rồng giáo hóa các con rồng, khiến chúng được ở trong khuôn phép của đạo.

 Như thế đó, Tối Thắng! Công nghiệp của Bồ Tát không thể kể lường, không phải miệng nói được, không phải ý nghĩ được. Có khi Bồ Tát sinh vào nhà Chuyển Luân Vương, cõi trời và cõi đời đều được Bồ Tát dẫn dắt, lại thọ trì mười điều thiện. Nếu thấy chúng sinh ở trong nạn đói kém, Bồ Tát liền dùng cam lộ (nước ngọt cõi trời, ăn vào được bất tử; ví cho pháp Phật) làm đầy chỗ thiếu thốn của họ, gánh vác các khổ não cho họ, đưa họ lìa khỏi ái dục. Những việc như thế của Bồ Tát không thể đo lường.

 Lại nữa, Tối Thắng! Bồ Tát nên nhớ một nghìn bảy trăm pháp môn định ý, khiến các bậc vô trước (bậc không còn bám chấp, tức A-la-hán) được thành chánh giác. Lại có pháp môn định ý Quang Minh (ánh sáng), khiến Bồ Tát đạt được tổng trì hiển yếu. Lại có pháp môn định ý Đạo Thụ Âm Cái (bóng cây đạo che phủ), khiến ba nghìn thế giới đều được che chở. Lại có pháp môn định ý Vũ Thế Thần Châu (ngọc thần mưa khắp cõi đời), phóng ra trăm nghìn ức vô số ánh sáng, mỗi ánh sáng phát ra nhiều loại âm thanh: khổ, không, thân không thật, vô ngã (không có cái ta thật); ai nghe âm thanh ấy đều phát tâm vô thượng, vô kiến (?).

 Lại có pháp môn định ý Thủy Tinh Vô Tượng, khiến các cõi mười phương sáng suốt một màu, lại phát ra nhiều tiếng âm nhạc; ai nghe tiếng ấy thì tự biết đời trước của mình, biết mình từ đâu đến, chốn nương náu ở đâu. Lại có Quang Minh Nguyệt Thịnh Mãn Túc (ánh sáng trăng tròn đầy), ở giữa đại chúng một mình chói sáng như trăng giữa các vì sao. Lại có Quang Minh Nhật Tinh (ánh sáng mặt trời), hiện trước mắt chúng sinh khiến họ biết đường tiến tới. Lại có Quang Minh Uy Thần, trao sự thọ ký Đại thừa (con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật) mà không ai biết. Lại có pháp môn định ý Quang Minh Vô Kiến Đỉnh Tướng (tướng đỉnh đầu không ai nhìn thấy được, một tướng tốt của Phật), vì ở giữa đại chúng được tôn quý riêng, khiến người khởi lòng cung kính. Lại có pháp môn định ý Quang Minh Thiệt Tướng (tướng lưỡi rộng dài của Phật, biểu thị lời nói chân thật), vì ở giữa đại chúng được tin dùng, không bị chê bai.

 Như thế đó, Tối Thắng! Một nghìn bảy trăm pháp môn định ý quang minh như thế mà Bồ Tát nhập vào đều vô lượng thanh tịnh. Ngay trên chỗ ngồi, vô số đại chúng nghe pháp này đều phát ý đạo vô thượng chánh chân (tâm cầu giác ngộ cao nhất, chân chánh), là điều từ xưa đến nay họ chưa từng nghe thấy.

 Bấy giờ ở phương đông, cách đây vô số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có một Bồ Tát tên là Bảo Dũng, dẫn các quyến thuộc vây quanh trước sau, đến cõi Nhẫn này (cõi Sa-bà, thế giới mà chúng sinh phải chịu đựng nhiều khổ), tiến đến chỗ Phật, cúi đầu mặt lễ chân Phật, đứng một bên, chắp tay hướng về Phật mà ca ngợi rằng:

 Dung nhan hòa nhã, đặc biệt khác thường, bậc tôn quý số một trong loài người;

 Trần lao không còn nhơ bẩn, ban cho vô lượng đức;

 Ánh sáng chiếu trăm ức cõi, tươi sạch, hiểu biết không bờ bến;

 Từ bi với tất cả mọi người, một mình bước đi, làm vua ba nghìn cõi.

 Hôm nay chúng con đến, muốn nghe trí tuệ cam lộ;

 Mong Ngài giảng nói, để kịp thời được cứu, như người khát chạy đến suối chảy.

 Bậc Đạo Sư (người dẫn đường, chỉ Phật) lâu lắm mới xuất hiện, như hoa ưu-đàm-bát (loài hoa hiếm, ba nghìn năm mới nở một lần);

 Chúng con là người mang gốc bệnh, xin Ngài cứu giúp, che chở.

 Nay nơi con từ đó đến, cách đây vô số cõi;

 Đói khát pháp đã lâu lắm, xin Ngài giảng bày cho.

 Bấy giờ Bồ Tát Bảo Dũng dùng kệ này khen Phật xong, lại lễ chân Phật, rồi mọi người theo thứ lớp mà ngồi. Khi ấy Thế Tôn bảo những người đến dự hội: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ! Ta sẽ phân biệt nói về hạnh không sinh không diệt của Bồ Tát. Các điều thiện bậc trên, bậc giữa, bậc dưới hãy cất giữ trong lòng." Khi ấy các Bồ Tát bạch Thế Tôn: "Chúng con rất mong được nghe."

 Thế Tôn bảo: "Đạo không phải là sinh, sinh cũng không phải là đạo. Không có tưởng là đạo, có tưởng không phải là đạo. Không là đạo, có không phải là đạo. Không bám chấp là đạo, bám chấp không phải là đạo. Có lòng muốn thành đạo, thế cũng không phải là đạo; không thành, không muốn mới gọi là đạo. Ý bị buộc vào cửa các giác quan cũng không phải là đạo chân thật; trừ bỏ được sự ràng buộc của các giác quan mới gọi là đạo."

 Khi ấy các Bồ Tát trong hội lại nảy ý nghĩ này: "Thế nào gọi là hạnh không sinh không diệt? Trước nói đó là đạo, nay nói Nê-hoàn, há Nê-hoàn chẳng phải là đạo sao?"

 Bấy giờ Thế Tôn lại biết điều đại hội đang nghĩ trong lòng, bảo các Bồ Tát: "Thế nào, Nê-hoàn khác với đạo chăng?" Đáp: "Không phải vậy." Phật nói: "Nếu Nê-hoàn không khác với đạo, thì vì sao lại nói: đây là Nê-hoàn, đây là đạo? Đây là vô vi, đây là diệt tận (dứt sạch), đây là chốn vui sướng an ổn. Hoặc lại nói: đây là danh sắc (phần tâm và phần thân), lục nhập (sáu giác quan tiếp nhận đối tượng); cái này khởi thì cái kia khởi, cái này diệt thì cái kia diệt; đó lại là đạo Nê-hoàn chăng?" Đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn."

 Phật bảo: "Lành thay, lành thay, đúng như các ông nói. Đạo không phải là Nê-hoàn, Nê-hoàn không phải là đạo. Sinh là gốc của diệt, nhưng diệt không phải là sinh. Đạo là gốc của Nê-hoàn, nhưng Nê-hoàn cũng không phải là đạo. Danh sắc, lục nhập cũng như vậy." Bấy giờ đại chúng trong hội nghe thuyết pháp này, vào lúc quán định ý về hạnh không sinh không diệt, đều đạt được tâm không sinh không diệt, không còn thối chuyển nữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video