Thiên 13 — Phẩm 13 – Cung kính

 Phẩm Cung kính, thứ mười ba.

 Lúc ấy Bồ-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) Tối Thắng, vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh này, lại thưa với Phật rằng: "Hạng Bồ-tát nào thường theo Phật nghe Pháp (lời Phật dạy) mà khởi lòng cung kính, ý càng hăng hái vui mừng đến không tự kìm được?"

 Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) bảo: "Chỗ cốt yếu của pháp này giống như thuốc thần Na-đề (?). Nếu người uống thuốc thần ấy thì tâm thần vui vẻ, tự nhiên thấm nhuần đầy đủ; dâm dục, giận dữ, si mê đều trừ hết, không còn bệnh gì. Người nghe nghĩa một câu của pháp này mà đạt đến Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp hướng đến thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh) thì vượt khỏi vọng tưởng (những ý nghĩ sai lầm, hư dối), lìa được ác thú (các nẻo tái sinh xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Chí nguyện được tự tại, điều chưa được thì được; các căn (các giác quan như mắt, tai…) đầy đủ, chưa từng khuyết thiếu.

 Nếu có người chuyên tâm một ý, siêng tu hạnh chân chính, không có ý niệm nào khác mà thuận theo pháp ấy, thì các bệnh bụi nhơ (phiền não làm dơ tâm) tự nhiên tiêu trừ.

 Nếu người con trai lành, người con gái lành nghe được tiếng giảng mà tin, càng kính trọng chính pháp, ngồi ngay ngắn dưới gốc cây một lòng suy ngẫm; nếu ý điên đảo rối loạn thì lại bắt đầu từ số một (đếm lại từ đầu); nếu ý không định thì nên tự trách: 'Ta có gì không bằng người mà tâm ác chưa trừ? Siêng năng khổ nhọc trải bao nhiêu kiếp (khoảng thời gian cực dài) mà chẳng ở trong khuôn phép của đạo (?), đến ngày nào mới tiến lên thành tựu mà được vô lậu (hết sạch phiền não, không còn rỉ chảy vào vòng sinh tử)?' Nhờ pháp bình đẳng mà được cứu độ, giải thoát.

 Như vậy, Tối Thắng! Người thuận theo pháp thì không ở trong Tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) mà cũng không lìa bỏ nó. Lại dùng tam quán (ba phép quán chiếu) và thất lộ (?) (có lẽ là các phép quán thân thể nhơ nhớp), cùng giới cấm sáng tỏ để tự phòng giữ cẩn thận; thường sám hối lỗi trước, về sau không tạo nữa. Người ấy sẽ được mười tám pháp của chư Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có), bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), cùng các cửa thiền, giải thoát, định. Pháp người ấy nói ra bình đẳng không hai; thân sắc vàng ròng, tướng tốt (những nét đặc biệt cao quý trên thân Phật) tự trang nghiêm; các thứ công đức làm chuỗi ngọc trang sức cho mình; tiếng nói lời dạy vang đến mười phương.

 Đó gọi là Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân) sẽ được công đức của mười pháp. Thế nào là mười? Chính giáo nghe được thì chuyên ý suy ngẫm. Theo thiện tri thức (bậc thầy, bạn hiền dẫn dắt tu đạo) mà không trái nghịch, không khinh mạn. Không tự cao, không tự hạ, luôn ở mức giữa. Việc làm, hạnh nghiệp rốt cuộc không hư dối. Thấu vào trí tuệ sâu xa mà ý không rối loạn. Vui vẻ nghĩ đến bố thí, lòng vui không hối tiếc. Bố thí cho người trước mặt mà không lựa chọn. Thấu đến tận cùng của khổ, tuyên giảng vô ngã (không có cái 'ta' thường còn). Dùng thần thông (năng lực siêu phàm) tự do du hành mà không mất thiện quyền (phương tiện khéo léo để giáo hóa). Đó là mười pháp, được mười công đức." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Nghe dạy thì chuyên ý lắng nghe, / Giữ đạo cẩn trọng, vô tưởng, vô nguyện (không chấp hình tướng, không mong cầu gì);

 Nương theo, nhận lời thiện tri thức, / Bố thí, nhớ nghĩ, không hối tiếc;

 Thương người như nuôi chính mình, / Cao thấp đều theo sắc mặt người mà ứng xử;

 Một lòng nghĩ đến cung kính, / Được phúc mười công đức.

 "Tối Thắng nên biết: thiện quyền (phương tiện khéo léo) tùy hợp mà giáo hóa, trí độ (trí tuệ đưa người sang bờ giác ngộ) không cùng tận, đạt đến Đại thừa Phương đẳng (kinh điển Đại thừa, giáo pháp rộng lớn và bình đẳng) của Bồ-tát. Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân như mà đến) ra đời vì thương người thế tục, nên hiện ra nhiều pháp tu khác nhau. Hoặc hiện thừa Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho mình) và Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình); hoặc tự ẩn mình nơi vách núi, hang sâu; hoặc đi kinh hành (đi tới lui chậm rãi để giữ tâm tỉnh thức) mà tự răn trách, xét tính trong thân không có một thứ gì đáng tham.

 Vì thế nên tự suy nghĩ: đây là điều Như Lai mở bày giáo hóa. Ai tin lời ta mà ghi giữ trong lòng thì ngay trong đời hiện tại được diệt độ (dứt hết sinh tử, vào cõi tịch diệt). Dù ở giữa ngoại đạo (người theo các học thuyết khác) cũng không đổi hạnh chân chính, lại vì các ngoại đạo mà giảng nói, đánh trống Pháp. Pháp ấy không có tưởng, cũng không có các niệm, khiến chúng sinh dứt sạch hữu lậu (phiền não còn rỉ chảy, làm trôi lăn trong sinh tử). Những ai dự hội đều được trí tuệ vi diệu.

 Hạnh có nhiều loại, chí tính không giống nhau; những loại như thế không thể kể xiết. Ưa thích nghe kinh không phải chỉ một hạng; bỏ thật theo giả cũng không đếm xuể; ngay trước mắt hiện nay số ấy khó lường. Hoặc có Bồ-tát chuyên quán cửa giải thoát, tuy hạnh đã đầy đủ mà còn tham đắm diệt độ. Vì sao vậy? Vì chưa hiểu thiện quyền nên mắc trở ngại. Như Lai dùng thần túc (năng lực thần thông biến hóa) dẫn dắt cho biết, mới tự tỉnh ngộ rằng đó không phải hạnh Bồ-tát. Lại bị Ba-tuần (tên của Ma vương, chúa loài ma chuyên phá người tu) quấy nhiễu ngăn trở, từ đó lui về làm phàm phu.

 Tối Thắng nên biết: Như Lai ngày đêm dùng tam đạt (ba trí thông suốt: biết các đời trước, biết sự sinh tử của chúng sinh, biết phiền não đã dứt sạch) mà quán sát: ai căn tính tối tăm chậm lụt, lui mà không tiến; ai tiến lên ngôi vị Bồ-tát. Kẻ lui nhiều như cát sông Hằng, người tiến ít như sợi lông. Lòng tự biết mà không có thần thông (?). Người lúc mới phát ý thì lòng bền chắc; nếu thành tựu thì gốc rễ (sinh tử) của chúng sinh bị dứt (?). Pháp vô vi (cái không do nhân duyên tạo thành) chắc chắn không sinh không diệt, mà chúng sinh nghi ngờ cho là không thật. Phương tiện thiện quyền cốt nhằm vào chân đế (chân lý tuyệt đối); ưa muốn nghe về pháp nhẫn vô sở tùng (sự an nhiên chấp nhận lẽ các pháp vốn không từ đâu sinh ra). Mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau gây ra vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết) là chỗ sâu xa cốt yếu của pháp. Trước hết nên phân biệt, hiểu không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp trống rỗng, không có hình tướng để chấp, không có gì để mong cầu); thấu biết vô thường, không thật, không có; cái ta, con người, thọ mạng đều trống không, vắng lặng."

 Phật lại bảo Bồ-tát Tối Thắng và đại chúng: "Ta lại tự nhớ lúc xưa chưa thành Phật, được chư Như Lai dạy bảo, lại được thêm oai thần tiếp dẫn, cũng là do bản nguyện (lời nguyện gốc đã lập từ trước) và hạnh niệm mà đạt được, nhờ đó được thanh tịnh, chí hướng yên ổn. Nay thành Như Lai Bình đẳng Chính giác (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, bình đẳng), các hạnh đầy đủ, xuất hiện ở đời; ấy là do giữ ý không thoái chuyển (không lùi bước). Chúng Bồ-tát cũng vô số, biến hóa thần túc không thể hạn lượng, hàng phục ma không còn sót kẻ nào cầu may (?). Nếu ta đến thành quách, quận huyện, làng xóm, chúng sinh nào thấy ta đều giữ ý nghe kinh, không nghĩ gì khác; làm hưng thịnh Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) khiến không đứt đoạn; ai muốn cầu pháp đều được đầy đủ, được hạnh an ổn."

 Phật lại bảo Bồ-tát Tối Thắng: "Nếu có chúng sinh tin theo giáo pháp không, vô tướng, vô nguyện, thì nên làm ba mươi sáu việc để khỏi bị sa sút. Thế nào là Bồ-tát làm ba mươi sáu việc để khỏi sa sút? Ở đây Bồ-tát: phân biệt ba hướng (?) mà không ôm hận. Dù ở giữa ái dục mà không bị nhiễm ô. Quán vô thường mà không có tưởng về sự quán. Tâm hạnh thanh tịnh, không mất pháp tính (bản tính chân thật của các pháp). Cầu các cửa giải thoát, noi theo các bậc hiền thánh. Vì ôm giữ đạo mà đến nên cứu giúp chúng sinh (?). Thấy sai đã dứt, biết rõ vô thường. Ứng hợp với hạnh Đẳng chính giác (giác ngộ chân chính trọn vẹn) không chấp trước. Theo duyên mà khởi diệt, trừ bỏ trói buộc dính mắc. Việc làm ra không phải vì mình. Hiểu biết gốc của con người vốn không sinh ra. Tuổi thọ thì mài mòn tiêu diệt, chẳng bao giờ ở lâu. Mạng sống qua đi, biến đổi như huyễn như hóa (như trò ảo thuật, như vật biến hiện). Quá khứ đã hết hẳn, không thấy dấu vết. Tương lai không hình tượng mà sẽ lại phải thọ hữu (chịu sự tồn tại trong sinh tử). Hiện tại trôi chạy, không biết về đâu. Biết nghiệp, trí tuệ sáng suốt, thần thức (tâm thức) không dừng trụ. Lấy trí tuệ về không làm chỗ dừng, hiểu trói buộc tức là không trói buộc. Siêng tu ba việc, lại tu để trừ ba thứ (?) (có lẽ là tham, giận, si). Không nương vào trí tuệ về không để nhận lấy quả chứng. Nuôi giữ thân mạng cho đến đạo tràng (nơi thành Phật). Ở trong dục mà không dục, cũng không lìa dục. Chính thọ (trạng thái thiền định chân chính) của chư Phật thường hiện trước mắt. Qua lại xoay vần mà không sinh tưởng 'không có tưởng' (?). Chí luôn đặt nơi trí tuệ thần thông. Vào sâu kho tàng Pháp mà không thấy chỗ vào. Lấy diệt tận và vô sinh làm nhà ở. Như như (thực tướng 'như thế' của các pháp) cứ như thế, không hình không tướng. Bản vô (bản tính vốn không) không có biên giới, biên giới cũng không có biên giới. Thường mà chẳng có thường, suy ngẫm vô thường. Dù thấy sinh tử mà không thấy sinh. Vào năm đường (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) mà hiểu không có năm đường. Trần lao (phiền não làm nhọc tâm) là trói buộc, mình đã lìa nó. Tự giữ vô vi, không mong không cầu. Độ người như hư không, hư không chẳng tạo thành gì. Thân làm, miệng nói không hề tổn hại gì (?). Đó gọi là pháp thượng diệu gồm ba mươi sáu việc mà Bồ-tát thực hành, này Tối Thắng, không phải hàng Thanh văn, Duyên giác theo kịp.

 Nên khéo xét kỹ điều ấy mà giảng giải thông suốt cho người, chớ để chúng sinh có lòng tranh cãi. Vì sao vậy? Vì hiếm có chúng sinh tin được điều ấy. Người tuyên giảng được pháp về duyên nghiệp thì mới ứng hợp với tâm vô sinh. Nếu thấy ý chúng sinh chưa bền chắc thì nên dần dần mở bày cho họ hiểu. Được mất tuy khác nhau cũng nên hạ mình, chớ tự khen mình. Nếu lại có nghi thì dùng phép quán bản vô: ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) bình đẳng, bằng nhau không khác; cũng không thấy bằng, cũng không thấy không bằng; thấy cũng là không thấy, cũng không còn thấy, huống gì có sắc tướng (hình sắc). Sắc tự nó không phải sắc, vốn không có sắc; sắc thức (cái biết về hình sắc) là không có thức, há có thức sao? Tai và tiếng có thức vì nhận âm thanh bên ngoài. Mũi và mùi sinh thức, tự sinh ra thơm thối. Lưỡi và vị sinh thức, phân biệt ngon dở. Thân có thức về mịn trơn là nhờ cái thô nhám kia. Ý và pháp (đối tượng của ý) sinh thức là do thiện ác trước đó. Thấu suốt các pháp không trụ, chẳng phải không trụ, cũng không thấy trụ.

 Tối Thắng nên biết: những gì của ta, những gì của các pháp vốn đều thanh tịnh, mà cũng không thấy thanh tịnh. Các pháp và cái ta vốn không có gì, không thấy có gì; cái không cũng tự không, cũng không thấy cái không. Bồ-tát hiểu bằng trí tuệ thì đều không có gì. Trí hiểu biết của Bồ-tát không nương vào thân và miệng, cũng không tự cao, cũng không tự hạ, từ đầu đến cuối thấu suốt lẽ tự nhiên. Bồ-tát hiểu nghĩa trí tuệ về không như thế thì liền thành Vô thượng Chính chân Đẳng chính giác (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật), xây dựng được nhiều, làm lợi ích nhiều."

 Bấy giờ, những người đến dự hội trên tòa — tứ bộ chúng (bốn hạng đệ tử Phật: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) và bát bộ quỷ thần (tám loài thần linh hộ trì Phật pháp như trời, rồng, dạ-xoa, a-tu-la…) — lòng mừng rỡ không tự kìm được, ai nấy khởi lòng cung kính, đem hương hoa cõi trời, hoa Ý, hoa Đại Ý (?) (tên các loài hoa trời) rải lên Phật, và rải lên các Bồ-tát, các đại đệ tử; hoa đều ở giữa hư không xếp hàng mà dừng. Nhạc khí ca múa tự nhiên vang lên. Lại có chư thiên (các vị trời) chen kín hư không, đều phát tiếng lớn, tự nhiên như sấm dậy, cùng tự khen rằng: "Pháp nghe hôm nay từ xưa chưa từng có. Vì các Bồ-tát giảng luận chỗ cốt yếu của pháp, pháp về không; lời nói, việc làm, ý nghĩ đều bền chắc. Trước kia ở vườn Lộc Dã (vườn Nai, nơi Phật giảng pháp lần đầu tiên), lần chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp) cho chư thiên và người đời ấy thật không đáng kể. Nay nghe Như Lai giảng pháp về không, không sinh không diệt, là nghĩa bậc nhất, có một không hai ở đời, không thể đo lường. Từ xưa nghe pháp chưa từng được như thế. Lành thay, Thế Tôn! Khiến lòng chúng con mãi không còn do dự, lưới nghi trừ hết, không còn chút hận kết nào."

 Lúc ấy Thế Tôn bảo người dự hội: "Bồ-tát hiểu bằng trí tuệ, vì tất cả chúng sinh mà lòng không rời bỏ gốc của các pháp, huống chi lại xa lìa pháp về không? Việc ấy không thể có. Bồ-tát học tập không nên khởi ý sinh ra phải trái. Nếu ở trong các pháp thì nghĩ mà không chấp trước. Pháp thật rất sâu, không thể nghĩ bàn. Người học tập trí còn cạn, vì không sáng suốt nên rơi vào bốn điên đảo (bốn cái thấy ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch) mà khởi lên ấm cái (những thứ che lấp tâm), do các 'trì' (các yếu tố cấu thành nhận thức) và 'nhập' (các cửa tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng) mà lại sinh ra dính mắc vào mười hai nhân duyên (?), rồi cùng với sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai thứ tà kiến của ngoại đạo) mà thọ nhận lẫn nhau, sinh ra thọ nhập, lại hòa hợp cùng tất cả bụi nhơ phiền não.

 Bồ-tát như thế nên thường xa lìa những thứ ấy, không ở chung mà cũng không lìa bỏ: từ si mê cho đến chết, những tưởng rối loạn của thế gian và những gì ý nghĩ đến. Thấy người tinh tấn (siêng năng) thì lòng không ham đuổi theo; thấy người lười biếng cũng không khinh khi trễ nải. Có người giữ giới thì không thấy khác; thấy người phạm giới thì ý bằng nhau không hai. Nhẫn nhục đầy đủ, (biết) giận dữ dẫn vào đường ác. Một lòng không loạn, các tưởng không khởi. Dùng trí cứu vớt khổ đau, dứt hẳn không còn sót. Luôn nên xa lìa mọi niệm, bỏ việc đời. Thế nào là việc đời? Đó là ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), lục suy (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý tưởng — làm suy hao tâm lành), tứ đại (bốn yếu tố: đất, nước, lửa, gió), tứ hoạn (bốn nỗi khổ) (?), mười tám bản trì (mười tám yếu tố cấu thành nhận thức: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức), mười hai nhân duyên, những gì không tương ứng với tâm. Đó gọi là pháp thế tục."

 Phật bảo Tối Thắng: "Nếu có Bồ-tát bố thí trong ba đời, thì cũng chớ nghĩ đến việc đời trước nhận quả báo; không nghĩ đến của cải đã bố thí đời trước, cũng không nghĩ đến người đã nhận vật đời trước, không nghĩ nơi đã bố thí đời trước, nhà cửa đã ở, không nghĩ đến dòng họ; sinh vào nhà nào, tên gì cũng không nghĩ đến.

 (Nếu nghĩ rằng:) 'Điều bố thí lúc ấy nay mới được báo; nếu nay tạo phúc thì quả báo sau sẽ hơn gấp bội', thì Bồ-tát như thế là không thành tựu, là rơi vào bên lề, là ở trong cõi ma, là dứt hạt giống Phật, rốt cuộc không đến được đạo Vô thượng Chính chân, thành bậc Tối chính giác. Vì sao vậy? Vì có tưởng chấp trước. Bố thí với tưởng chấp trước thì không phải quả chân thật.

 Nếu lại có Bồ-tát nghĩ đến sự bố thí hiện tại và bố thí về sau, thì nên luôn giữ ý vững chắc, không có các tưởng rối loạn. Có lúc Bồ-tát cấp cho người thiếu thốn áo mền, cơm ăn, giường nệm, đồ nằm, thuốc men cho người bệnh gầy, tùy họ cần gì mà không trái ý. Người muốn thành Vô thượng Đẳng chính giác thì hiểu các pháp là không, thấu suốt là một: pháp không thì không có tướng, pháp không thì không sinh, không tạo không làm, không có gì thi thố; không thấy lúc đến, cũng không thấy lúc đi; dùng pháp tính là không mà quán, rõ là không hình.

 Giới phẩm, tuệ phẩm, định phẩm, giải thoát phẩm, giải thoát tri kiến phẩm (năm phần công đức: giữ giới, trí tuệ, thiền định, giải thoát, và cái biết rõ mình đã giải thoát); ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp (những nét tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật); pháp giới (toàn thể các pháp) như, pháp giới định, pháp giới quán, pháp giới không chấp trước; Phật như, Phật định, Phật quán, Phật không chấp trước — Phật là không có ta, cũng không có chỗ sinh; đạo ý ý sáng, pháp ý ý sáng, chúng ý ý sáng (?). Đó là mười ba hạnh quán tuệ vô lậu, mười ba điều của vị lai, quá khứ, hiện tại.

 Phật thấy hết thảy các cõi, phân biệt các cõi ấy không đến không đi, không thấy sinh ra, pháp tự thường trụ, cũng không thấy động, cũng không thấy xoay trở lại. Tất cả chúng sinh tự khởi lên thức và tưởng; có người không tin thì Phật thu nhận mà giáo hóa. Ba trường thanh tịnh (?) (có lẽ chỉ thân, miệng, ý), tu sửa nhà Như Lai. Các pháp có nhiều loại, hạnh chưa rốt ráo, lời nói cũng khác, người nhận cũng không giống. Người muốn làm thanh tịnh ba trường và ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), hiện chuyển pháp luân với tưởng không ngăn ngại, thì trước hết thực hành mười ba phép quán vô lậu. Đó gọi là trí không ngăn ngại, gốc tuệ không ngăn ngại của Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn), này Tối Thắng. Vì chúng sinh mà thị hiện họ tên, danh hiệu trong pháp giới, vô lượng vô hạn, không thể nghĩ bàn, đều là sức trí thiện quyền đạt được."

 Lúc ấy Tối Thắng lại thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát vào định tam muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một điểm), tu hành thiện quyền, thu giữ trí mà không loạn?"

 Phật bảo Tối Thắng: "Ở đây Bồ-tát vào định Vô trước (không chấp trước), thân, ý, miệng, lời dạy không có gì vướng ngại; xem các cõi Phật như xem viên ngọc trong lòng bàn tay; giáo hóa nuôi dưỡng chúng sinh mà không chấp trước; phóng ánh sáng lớn dẫn dắt tất cả mà chuyển pháp luân, sức Phật không ngăn ngại. Hoặc lấy Bồ-tát làm quyến thuộc, lại lấy trí Phật làm chuỗi ngọc trang sức thân, trụ như Phật trụ, đi đến các nước như Phật đi, làm thanh tịnh các cõi nước, dùng phép độ của Phật mà độ thoát chúng sinh. Lòng thề nguyện dùng giáo pháp dạy người, dùng trí tuệ răn người. Đó là định ý tam muội mà chư Phật nhập vào, này Tối Thắng, chỗ đi chỗ làm không thể nghĩ bàn; không sợ không hãi, không có gì kiêng ngại; nghe không biết chán, lòng không thối lui, cũng không mỏi mệt; không bỏ chỗ nên quay về mà rơi vào pháp khác.

 Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy ở trong các pháp chí ý rộng lớn, lòng thệ nguyện lớn không thể ngăn phá; phát tâm học tập, tu chính pháp của Phật là nguồn không đáy; che chở chúng sinh mà không rời bỏ; hiểu chúng sinh là không thì các pháp cũng vậy, các pháp là không thì tính của đạo cũng vậy; khéo xét chúng sinh tiến tới qua lại; dùng lòng đại từ trùm khắp tất cả; theo đúng phép tắc chư Phật ba đời đã làm, không sai trái; pháp không hình tượng đều thành tựu cả.

 Vì sao vậy? Ví như có người đàn ông đem viên ngọc như ý treo giữa hư không, ai trông thấy cũng đều vui mừng; màu sắc rất vi diệu, soi chiếu không ngăn ngại, mà nó tự không nói: 'Ta soi chiếu rộng khắp.' Bồ-tát đại sĩ cũng như thế: lấy viên ngọc của tâm, từ miệng trí tuệ phát ra ánh sáng nhất thiết trí (trí biết tất cả), chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới gom lại, tức cõi giáo hóa của một vị Phật), cũng không tự nói: 'Nay ánh sáng tuệ của ta có thể soi chiếu.' Vì sao vậy? Vì Bồ-tát này làm vì chúng sinh kia, không vì mình; muốn khiến chúng sinh đến cửa giải thoát, dùng ấn thánh của Phật mà ấn chứng cho họ; làm thanh tịnh các cõi Phật vì chúng sinh, làm chỗ che chở cho họ, lìa mọi niệm.

 Mắt trí tuệ của vị ấy không gì nhỏ bé mà không soi tới; sáng rõ gốc rễ sinh tử, công đức của tám pháp (?) trong quá khứ, vị lai, hiện tại, cùng lậu tận thông (thần thông biết phiền não đã dứt sạch), biết rõ sự diệt tận của tưởng — điều mà La-hán (bậc tu đã dứt phiền não, ra khỏi sinh tử nhưng chỉ cứu mình) và Duyên giác không thể hiểu. Bồ-tát giác biết điều mà pháp tính giác biết: như huyễn, như hóa, như hơi nóng bốc lên lúc trời nắng, như cây chuối (thân rỗng không lõi), như bóng nắng chập chờn, như tiếng vang của tiếng gọi, như bóng trong gương, như trăng dưới nước, như bọt nước, như cảnh trong mộng — đều không chân thật. Năm thịnh ấm (năm nhóm hợp thành con người, cháy bừng các khổ) này là khổ, là không, không phải thân thật, do tứ đại hợp thành.

 Lại nên suy ngẫm: đất, nước, lửa, gió, không, thức — sáu thứ — ở trong Tam giới. Cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc là cõi chết; còn pháp thân (thân chân thật của Phật, là chính chân lý) của Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới tịch diệt, dứt hết sinh tử) mới là cõi chân thật. Hiểu cõi sinh tử và pháp Nê-hoàn là một chứ không hai, cũng không có nhiều thứ khác nhau. Tứ đại và cái ta cũng vậy: cái ta là không thì các pháp cũng không; các pháp là không thì sáu pháp tư niệm (sáu điều nên thường nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời) cũng vậy. Không rơi vào thấy điên đảo, không ở trong sinh tử, cũng không nghĩ đến việc giữa đường lấy quả chứng. Đó gọi là Bồ-tát hiểu sâu chỗ cốt yếu của pháp, người mình độ không uổng, nhận sự cúng dường không hư dối, yên ổn ở trong đạo mà không bỏ phí.

 Lại có Bồ-tát dùng tứ đẳng tâm (bốn tâm bình đẳng, rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tìm hiểu sâu nguồn không đáy của sinh tử, đem của cải cứu giúp, thương xót mà khuyên vào đạo. Bồ-tát đại từ đưa mắt nhìn là thành của báu: núi sông, đá vách, cây cối, thân đốt đều thành bảy báu; liền đem bố thí rộng rãi, khiến người được chứng đạo. Lúc ấy Bồ-tát quán sát chúng sinh nào còn dính mắc khổ thì vì họ nói năm ấm là khổ, là già, là không chân thật. Tích tập (tham đắm) vào sắc thì dính khổ, diệt sự tích tập thì thành đạo. Nghĩa của khổ có nhiều, tích tập là cội gốc; hai việc ấy dứt hết mới gọi là đạo."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video