Thiên 14 — Phẩm 14 – Dũng mãnh

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết, quyển thứ tám — Phẩm Dũng mãnh, thứ mười bốn.

 Bấy giờ Bồ-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) Tối Thắng, vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh này, bước lên thưa với Phật rằng: "Thế nào là Bồ-tát mới phát tâm tu hành mà không gì cắt đứt được? Thế nào là Bồ-tát có ý thức yên ổn, không thể lìa bỏ?"

 Lúc ấy Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) bảo Tối Thắng: "Bồ-tát mới phát ý (mới phát tâm cầu thành Phật) nên học điều cần học: không vướng mắc sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi nối tiếp không dứt), không sợ cái 'ta'; dù ở trong quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không sợ hãi, liền có thể dũng mãnh phá hủy tà kiến (cái thấy sai lạc). Mới nghe vị pháp mà tín căn (gốc lòng tin) đã thành tựu, ý thường buộc vào chỗ diệt tận (chỗ dứt sạch phiền não), luôn xa lìa việc đời, chỉ mến mộ đạo Vô thượng Chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính của Phật); hỏi han ngợi khen kinh điển, nghe không biết chán; dù gặp khổ hay vui cũng không cho là mệt mỏi. Vì sao vậy? Vì lòng người ấy bền chắc, không thể lay chuyển. Hoặc trải qua một thân, hai thân, ba thân (một, hai, ba đời), đúng lúc liền đạt được định ý tam muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất) Chính thọ của Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân như mà đến); lại được tam muội Tín thọ bất vọng (tin nhận không sai lầm); lại được tam muội Tưởng trì thọ quyết (?); dần dần đến được pháp nhẫn vô sở tùng sinh bất khởi (sự an nhiên chấp nhận lẽ các pháp vốn không từ đâu sinh, không hề khởi lên).

 Vì thế gọi là hạnh trong lòng của Bồ-tát phát ý mà không gì cắt đứt được. Bồ-tát chuyên ý không dính vào sắc tướng (hình sắc bề ngoài), không nghĩ đó là thường hay vô thường, có khổ có vui, đẹp hay xấu, xa hay gần; cũng không nghĩ đến các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; cũng không nghĩ: 'Ta sẽ thành Phật, cai quản cõi nước tam thiên đại thiên (một nghìn triệu thế giới gom lại).' Không nghĩ đến tưởng có, không nghĩ đến tưởng sinh, tưởng dính mắc, tưởng nhiễm, tưởng kết buộc, tưởng tâm. Qua vô lượng cửa mà nhận lấy pháp mầu. Không trở lui mà cũng không thấy trở lui; không chán mà cũng không thấy chán; không đủ mà cũng không thấy đủ; không bỏ dở mà cũng không thấy bỏ dở; không buông bỏ, không hư hoại; không thấy mà cũng không có thấy; không tăng mà cũng không có giảm; không khác mà cũng không có biến đổi; không phải hạnh tự nhiên, cũng chẳng phải không có hạnh. Vì sao vậy? Gọi là tự nhiên, là điều thuộc về hư không và pháp giới (toàn thể các pháp).

 Bồ-tát như thế tự thành tựu lòng thệ nguyện lớn vô hạn vô lượng, không chán không nản, cũng không thoái chuyển, muốn độ thoát tất cả chúng sinh. Vì sao vậy? Bồ-tát muốn độ tất cả chúng sinh khiến họ được Bát-nê-hoàn (vào Niết-bàn: cảnh giới tịch diệt, dứt hết sinh tử), nên ở lại suốt mười bảy kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) không bỏ không lìa, phân biệt các pháp ba đời đều trống rỗng vắng lặng, các pháp là không, các pháp không có ta. Vì sao vậy? Vì muốn từ bờ này sang bờ kia.

 Bồ-tát đại sĩ đến cõi hư không, dùng thiên nhãn (mắt trời: năng lực nhìn thấy xa và thấy những điều mắt thường không thấy) mà quán: 'Chúng sinh nương vào đất mà ở nhiều, hay chúng sinh trong cõi hư không nhiều?' Rồi quán chúng sinh trong hư không thì không thể đếm xiết, không có bờ bến. Bồ-tát có thiên nhãn lại suy nghĩ: 'Điều ta quán nay thật quá xa xôi. Thử xét trong khoảng tứ thiên hạ (bốn châu lớn nơi loài người ở) bao quanh núi Tu-di (ngọn núi ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan nhà Phật), chúng sinh không hình trong hư không ở đó nhiều, hay chúng sinh có hình nhiều?'"

 Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát có thiên nhãn vẫn không biết được số nhiều ít của chúng sinh không hình. Vì sao vậy? Vì không phải cảnh giới của họ. Nay ta dẫn ví dụ để giải lại nghĩa này; người có mắt sáng sẽ hiểu ví dụ ấy. Ví như một khoảng hư không vuông vức mỗi bề tám khuỷu tay (đơn vị đo bằng chiều dài cẳng tay, khoảng nửa mét), trên dưới đều bằng, không chỗ trống khuyết; tính số chúng sinh không hình trong đó thì bằng với chúng sinh của cả tứ thiên hạ. Muốn biết con số thì đếm từ một đến một ức, lấy một ức làm một; lại từ một đến một ức, lại lấy một ức làm một; đếm như thế đến bảy lần. Muốn biết giới hạn chúng sinh không hình trong hư không thì số ấy là như vậy."

 Phật lại bảo Tối Thắng: "Khi Bồ-tát có thiên nhãn quán chúng sinh không hình trong hư không, giống như người nhìn một khối đá lớn vuông vức, trên dưới đều bằng, đặc mà không khuyết, nên không biết được con số. Bồ-tát phát ý từ lúc mới bắt đầu học cho đến lên ngôi vị Bồ-tát, sẽ độ ngần ấy chúng sinh mà lòng không lay chuyển, thì nên biết người ấy không bị ma (thế lực ác chuyên ngăn trở người tu) quấy nhiễu ngăn trở; du hành trong Tam giới (ba cõi: Dục, Sắc, Vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) nương vào thiện tri thức (bậc thầy, bạn hiền dẫn dắt tu đạo), nạn sợ hãi cũng không còn sinh ra. Bồ-tát nào trụ được ở chỗ ấy thì chẳng bao lâu nữa sẽ chí thành nhận lời thọ biệt (lời Phật báo trước người ấy sẽ thành Phật).

 Vị ấy dùng phương tiện quyền xảo (cách khéo léo tùy hoàn cảnh), khơi dậy, khuyến khích, chỉ dạy về Nê-hoàn (Niết-bàn), nói lời quyết định về diệt độ, lại nói Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) là ấn chứng của Như Lai, phân biệt từng điều một mà chỉ đường. Nếu có chúng sinh không chịu tỉnh ngộ thì dùng vô số phương tiện để xướng dẫn. Do quen theo si mê bị mê hoặc mà gây ra các khổ; dứt được ái dục mới ứng hợp với vô trước (không chấp trước), liền được vượt qua, thành chính giác. Mọi bậc thánh hiền im lặng tức là giải thoát. Gọi là giải thoát, tức là giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết. Người ấy không chết, cũng không bị chết; người ấy không thoát, cũng không bị thoát. Giải thoát khỏi gì? Không dính, không buộc, không diệt, không sinh, không thành, không làm, không đạt được gì mới ứng hợp với chính đạo. Chúng sinh mê lấp, không kịp thời hiểu ra, nên Như Lai thương xót hiện ra ở đời; ở nơi nào đi đến thì hiện làm bậc dẫn đường. Chúng sinh nghe pháp đến được bậc bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu); nếu ai vui mừng vâng giữ chính pháp thì liền đạt được pháp nhẫn vô sinh bất khởi.

 Bồ-tát phát ý thường nhớ nghĩ, suy ngẫm: mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý phân biệt lục suy (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý tưởng — làm suy hao tâm lành), chúng từ đâu sinh ra, lại từ đâu diệt mất? Pháp tự sinh ra pháp, pháp tự diệt pháp; không thấy tà, không thấy chính; không tạo không làm, không thấy đây là của ta hay không phải của ta; không nương vào tính bên trong mà tự quán, không nương vào bên ngoài mà phân biệt. Lại nên suy ngẫm: sắc (hình chất), thống (cảm thọ), tưởng (nhận biết hình ảnh), hành (tác ý), thức (sự nhận biết) — không có sắc quá khứ (?); sắc quá khứ không ở trong, không ở ngoài, không tìm được ở khoảng giữa hai bên. Không có thống, tưởng, thức, hành quá khứ (?); thống, tưởng, thức, hành quá khứ không ở trong, không ở ngoài, không tìm được ở khoảng giữa hai bên. Không có sắc quá khứ trụ, không có sắc quá khứ không trụ; không ở bên kia, không ở bên này. Không có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, pháp quá khứ (?); mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý, pháp quá khứ không ở trong, không ở ngoài, không tìm được ở khoảng giữa hai bên. Không có ý, tưởng, biết, diệt quá khứ (?); chúng không ở trong, không ở ngoài, không tìm được ở khoảng giữa hai bên. Sắc, thống, tưởng, hành, thức, và mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý, tưởng, biết, diệt ở vị lai và hiện tại cũng như vậy.

 Lại nữa, Tối Thắng! Bồ-tát đại sĩ dùng trí tuệ thần thông tu đạo không ngăn ngại; đem công đức, tuệ nghiệp của tất cả chư Phật gộp cả lại mà tính gấp mười, gấp trăm, gấp nghìn, gấp vạn lần, cũng không bằng Bồ-tát phát ý khiến một chúng sinh yên ổn phát tâm đạo vô thượng, thành nhất thiết trí (trí biết tất cả), đầy đủ mọi pháp của chư Phật, vọng tưởng đã dứt, không còn ngờ vực, chư thiên (các vị trời) và người đời không ai không cung kính lễ lạy; thấu biết các pháp huyễn hóa không thật; khiến mọi loài có hình đều tiến tới đạo, liền được sức thần túc (năng lực thần thông biến hóa) của Như Lai."

 Lúc ấy mười bốn ức người trên tòa khát ngưỡng đức thần túc của Như Lai, mong được thấy Như Lai hiện oai thần biến hóa. Phật biết ý nghĩ trong lòng đại chúng, liền ngay trên tòa phóng ánh sáng lớn; các lỗ chân lông trên thân cũng phóng ánh sáng, mỗi lỗ chân lông phóng trăm nghìn ức tia sáng. Mỗi tia sáng có trăm nghìn ức viên ngọc thần dạ quang (ngọc phát sáng ban đêm), chạm khắc hoa văn, các báu xen lẫn, các loài hoa, các thứ hương phủ lên trên. Bốn góc mỗi viên báu treo bốn chuỗi hương; trên mỗi viên báu có trăm nghìn ức màn trướng; mỗi màn trướng báu có trăm nghìn ức tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử chúa các loài) bằng hoa sen tự nhiên; trên mỗi tòa có trăm nghìn ức màu sắc khác lạ; trong mỗi màu sắc có trăm nghìn ức châu báu ma-ni (một loại ngọc quý trong suốt sáng rực) đặt trên hoa sen; trên mỗi hoa lại có trăm nghìn ức lọng báu giao lộ (lọng kết bằng lưới ngọc đan xen) đủ loại khác lạ; dưới mỗi lọng có trăm nghìn ức Như Lai đang thuyết pháp; mỗi Như Lai có trăm nghìn ức cõi Phật; mỗi cõi có trăm nghìn ức ao tắm tự nhiên; mỗi ao tắm có trăm nghìn ức vịt trời, ngỗng trời, uyên ương tự nhiên bơi lội vui đùa.

 Bấy giờ, các Như Lai Vô sở trước Đẳng chính giác (bậc không chấp trước, giác ngộ chân chính trọn vẹn) trên đài báu kết lưới ngọc lại phóng trăm nghìn ức tia sáng; trong mỗi tia sáng lại có Phật hóa hiện; mỗi vị Phật hóa hiện đều nói công đức hạnh tu của Bồ-tát phát ý: pháp mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau gây ra vòng sinh tử), vô thường, khổ, không, chẳng phải thân thật, hướng vào cửa Nê-hoàn; trong mỗi cửa chuyển trăm nghìn ức pháp bất thoái chuyển — xưa chưa từng chuyển, nay Như Lai mới chuyển. Hiện ra oai nghi, thần túc biến hóa của Phật, chưa từng được thấy, chưa từng được nghe, không thể nghĩ bàn, không thể đếm xiết.

 Lúc ấy những người đến dự hội khen ngợi việc chưa từng có, thật lạ lùng đặc biệt: "Ấy là phúc của chúng ta mới được thấy thần túc biến hóa này! Pháp bừng cháy, pháp rực sáng; Như Lai biến hóa không cùng tận, như Như Lai tạng (kho chứa tính Phật sẵn có); không trụ nơi chỗ trụ; không hình tượng, không gốc rễ; không được mà được, không thu mà thu; rất sâu, xa vời; thật mà không hư; trí tuệ rộng lớn; trừ bỏ ngu mê mà cũng không phá hoại; thành tựu pháp giới; các pháp của chư Phật vị lai, quá khứ, hiện tại đều hiện trước mắt; phát ra sức Như Lai làm thêm lợi ích các cõi Phật; làm ấn tâm Phật, sinh ra đạo Bồ-tát; ngay trong đời hiện tại làm Pháp vương (vua của Pháp, chỉ Phật) có mắt thanh tịnh; tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy lẽ không của các pháp) thanh tịnh; dòng giống thuần thục; Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết tất cả) không ngăn ngại, nhờ tuệ nhãn mà biết; phân biệt nghĩa từng câu mà mở cửa pháp; cùng với thiện tri thức thành tựu tâm đạo; không phá cảnh giới, không làm hỏng dòng giống; vì tất cả chúng sinh mà làm chỗ che chở, thành tựu ngay khi ở nhà; nếu ở giữa đám đông thì không sợ sệt; phương tiện khéo léo khởi ra không chỗ nào không giáo hóa được; danh đức thanh tịnh, không còn mong cầu; thai mẹ ngay ngắn (?); tăng thêm trí nghiệp, dấy lên mây không che lấp (?); lửa mạnh của trí bừng cháy, thiêu sạch đống kết nghi ngờ; xiển dương chính giáo, chấn động đạo tràng (nơi thành đạo, giảng đạo); từ bi và tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn giáo pháp) xét kỹ chân thật; cửu quán (chín phép quán thân xác người chết để dứt tham dục), lục nghiệp (?), sức dũng mãnh không sợ hãi; tin, niệm, tuệ, định, hạnh răn dạy không cùng tận; vào định tam muội nhờ quán mười phương; lễ lạy, cung kính, cúng dường chư Phật!"

 "Đó gọi là lòng Bồ-tát đại sĩ khó bị ngăn phá, này Tối Thắng. Giống như tính không của Bồ-tát vốn tự nhiên (?): người có mắt biết đó là không, mà cái không tự nó không biết, không nói rằng 'ta tự là không'. Gốc hạnh của Bồ-tát cũng như vậy: độ người nhiều như cát sông Hằng, lại hơn cả cát sông Hằng; cho đến các cõi nước chư Phật du hành, độ chúng sinh nhiều không tính đếm được; mà Bồ-tát không tự nghĩ: 'Nay ta độ được ngần ấy chúng sinh, khiến họ đến Niết-bàn vắng lặng vô vi', cũng không nói: 'Nhờ quả báo này mà ta sẽ thành đạo Vô thượng Chính chân.' Bồ-tát phát ý giữ lòng bền chắc, từ lúc mới bước chân đi cho đến đạo tràng, ngồi dưới cây vua (cây Bồ-đề, nơi Phật thành đạo) hàng phục quân ma; mọi công lao phúc nghiệp làm ra trong khoảng ấy đều vì chúng sinh, không vì mình. Giống như hư không che phủ khắp, không có gì ở ngoài, mà nó không tự biết nói 'ta là không'.

 Thần đức, trí tuệ, ánh sáng của Như Lai tiếp độ khắp dân chúng, khiến họ thành tựu pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ chân lý); không lìa, không dính; tất cả các pháp không thể ngăn phá; không người, không ta, dùng ánh sáng trí tuệ làm kiếm sắc thiện quyền; chính giáo mà tất cả chư Phật dùng, vô lượng công đức trừ bỏ lưới nghi — đó là điều Bồ-tát đại sĩ tu hành. Hạnh của Bồ-tát làm thanh tịnh ba phạm đường (?) (ba 'ngôi nhà' tu hạnh thanh tịnh): không phải không, chẳng phải không không; cái không cũng không sinh, cũng không có gì; không người, không ta, không thọ, không mạng; cũng không thấy sinh, cũng không thấy chết; đi một mình không bạn, không thể nghĩ bàn; không phá cảnh giới; không tưởng cũng là không; không sinh cũng không thấy sinh, cũng không thấy ra; không đi không đến, không làm không tạo; pháp giới vô lượng, thành việc đạo tràng; cõi không không bờ, không có gì trói buộc dính mắc; vì chúng sinh nên mới tạo chỗ chốn; đây là của ta, chẳng phải của ta. Khởi tưởng về cái ta thì Bồ-tát giữ ý, nương vào gốc lành, dùng trí tuệ vô lượng làm thanh tịnh đạo của mình; bỏ cấu nhơ của tâm, dùng trí tuệ mà trừ.

 Như vậy, Tối Thắng! Bồ-tát vào tam muội Tịnh quán, quán sát chúng sinh nhiều như cát sông Hằng ở mười phương: ai hợp với pháp hạnh, ai hợp với trí hạnh, ai hợp với tịnh hạnh. Nếu có chúng sinh hợp để nhận pháp thì nên vì họ nói hai mươi lăm pháp. Thế nào là hai mươi lăm? Các pháp không có tướng. Các pháp không có hình. Các pháp là nhẫn. Các pháp là tưởng. Các pháp không có gốc. Cảnh giới của các pháp không thể nắm được. Các pháp không có gì để giữ lấy. Các pháp là cửa vào không hai. Các pháp không có độ (?). Các pháp không thể cắt đứt. Các pháp rất sâu, không thể đuổi tìm. Các pháp là giác mà chẳng phải người giác. Sức của các pháp không thể phá hoại. Các pháp thành mà chẳng phải người thành. Các pháp không hủy mà hủy. Các pháp vô thường, bỏ cái thường. Các pháp không nhiễm ô. Các pháp là hạnh thanh tịnh. Các pháp là quán về tính. Các pháp là vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy). Các pháp quá khứ đã buông bỏ. Các pháp nhổ bỏ nghi ngờ, gỡ bỏ lưới nghi. Các pháp là tuệ vô sở tùng sinh, nhận lời quyết định. Các pháp vốn không, không có tên gọi khổ. Đó gọi là hai mươi lăm pháp tu hành thanh tịnh của Bồ-tát.

 Lại nữa, Bồ-tát thực hành ba nhẫn trí: quá trí (trí vượt hơn), vô quá trí (trí không vượt hơn), và trí chẳng phải vượt hơn cũng chẳng phải không vượt hơn. Thế nào là Bồ-tát tu quá trí? Không phá pháp giới, thân là bản vô (vốn không); đó là điều Như Lai tu hành, không phải điều Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho mình), La-hán (bậc tu đã dứt phiền não, ra khỏi sinh tử) tu tập. Vô quá trí là tuệ sáng tăng thượng, là điều bậc hiền thánh, Duyên giác tu hành, không phải điều Phật, La-hán thực hành. Trí chẳng phải vượt hơn cũng chẳng phải không vượt hơn là điều A-la-hán tu hành, không phải điều Phật, Duyên giác tu hành.

 Thế nào là quá trí, là điều Phật thực hành, không phải La-hán, Bích-chi (tức Duyên giác)? Ở đây Bồ-tát trong khoảng một cái búng tay, dùng trí tuệ mà nghĩ: 'Ta sẽ cứu độ rộng khắp chúng sinh không đáy'; trí nghiệp duyên tưởng không bờ không bến; định Kim cương chính thọ (thiền định bền chắc như kim cương) không xoay trở lại; lòng thệ nguyện lớn vượt lên trên La-hán, Bích-chi Phật. Đó là quá trí, không phải điều La-hán, Bích-chi Phật tu hành.

 Thế nào là 'cũng chẳng phải vượt hơn', là trí mà bậc hiền thánh, Bích-chi Phật tu hành? Ở đây Bồ-tát phát tâm học tập, muốn làm thanh tịnh pháp giới, dẫn dắt chúng sinh, tuyên giảng Phật pháp, diễn bày tuệ cam lộ (nước ngọt bất tử, ví giáo pháp), vì đạo vô thượng mà cầu đến đạo tràng. Nếu có chúng sinh đi thẳng một đường đến chỗ Bồ-tát, thì đầu, mắt, tủy, não, nước, thành, vợ con, vật yêu quý trong lòng đều đem bố thí cho người xin — trừ cha mẹ, thầy, bậc trưởng thượng. Bố thí mà không cầu báo đáp. Như thế từ một đời đến trăm đời, từ một kiếp đến trăm kiếp, đem của cải bố thí mà cũng không thấy có vật: vật là của ai, từ đâu sinh ra, vốn từ đâu đến, diệt về chỗ nào; hiểu vật không có gốc, không thấy chỗ dừng ở, nhà cửa. Lúc ấy Bồ-tát này dùng tuệ về không mà quán: không thấy thân, không thấy vật, không thấy người, cũng không thấy bố thí ở nơi nào.

 Nhưng Bồ-tát này tích hạnh đã rất lâu, tâm ý nhanh gấp, muốn thành đạo Vô thượng Chính chân, mong độ chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật. Bồ-tát này lòng ưa nơi vắng lặng, thường ở trong núi đá, ý tưởng lặng yên, buộc niệm trước mặt, trong lòng tự nghĩ: 'Bao công đức bố thí trước sau đã đầy đủ, đáng thành đạo Vô thượng Chính chân, làm bậc Tối chính giác. Nhưng Phật ra đời, các tướng trang nghiêm thân, cứu độ rộng khắp chúng sinh đến bờ vô vi; phải đợi bậc Đại thánh ấy vào cõi Vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót thân xác) mà diệt độ, sau đó ta mới tiến lên thành Phật đạo.'"

 Phật bảo Tối Thắng: "Điều Bồ-tát ấy nghĩ, việc làm và nguyện không sai lệch. Như Lai ở đời giáo hóa xong xuôi, vào Niết-bàn Vô dư mà Bát-nê-hoàn; chính pháp diệt hết, đời không còn Phật, một kiếp, hai kiếp, có khi đến trăm kiếp. Bồ-tát ở núi đầm bấy giờ mới tự trách: 'Than ôi, việc mình làm, uổng công vô ích! Phật qua đời đã lâu, tượng pháp (thời kỳ giáo pháp chỉ còn hình thức, sau thời chính pháp) cũng đã diệt hết; chúng sinh có duyên từ trước đều ở khắp nơi mà lòng ôm phiền não.' Rồi bối rối đi kinh hành, đến dưới một gốc cây, lấy móng tay phải cào vỏ cây, vừa đúng chỗ rỗng, bỗng phát ra tiếng 'rắc', lòng chợt tỉnh ngộ, liền thành đạo Vô thượng Chính chân. Nhìn quanh trái phải không thấy người theo hầu, ẩn hình giấu tướng, không chuyển pháp luân (không giảng dạy giáo pháp), như người thường, sống lẫn giữa nhân gian rồi đi (?). Đó gọi là trí 'cũng chẳng phải vượt hơn', là điều bậc hiền thánh, Bích-chi tu hành, không phải Phật, La-hán.

 Thế nào là trí 'cũng chẳng phải vượt hơn, cũng chẳng phải không vượt hơn', là điều La-hán tu, không phải Phật, Bích-chi Phật? Ở đây Bồ-tát từ lâu xa đến nay tích hạnh siêng khổ, muốn được đạo Vô thượng Chính chân, làm bậc Tối chính giác: làm bố thí, làm nhẫn nhục, làm tinh tấn (siêng năng), làm thiền định, làm trí tuệ; hoặc bố thí đầu, mắt, nước, của cải, vợ con, tôi tớ, người hầu; ai đến cầu xin cũng không trái ý; chỉ riêng việc chích thân lấy máu đã nhiều hơn bốn biển, xương thân bố thí trải khắp tứ thiên hạ. Thế nhưng trong đó không được quả chứng, dần dần lui về hạnh phàm phu; chán ngán sinh tử, lòng không mạnh mẽ tiến lên; nhớ việc mình đã làm, trong lòng thầm hối, chỉ muốn thoát thân, bỏ rơi chúng sinh. Lâu lâu dùng phương tiện tìm thầy hỏi học, theo pháp Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình) mới được tỉnh ngộ, nghĩ lại công lao trước, tự trách mà không kịp nữa. Đó gọi là trí 'cũng chẳng phải vượt hơn, cũng chẳng phải không vượt hơn', là điều La-hán tu, không phải Phật, Bích-chi Phật.

 Thế nào là Bồ-tát tương ứng với tịnh hạnh, là điều Phật, La-hán, Bích-chi Phật đều tu hành? Gọi là tịnh hạnh, là làm thanh tịnh ba trường (?), thanh tịnh ba mắt, thanh tịnh ba tụ (?); giới thanh tịnh, định thanh tịnh, tuệ thanh tịnh, giải thoát thanh tịnh, giải thoát tri kiến (cái biết rõ mình đã giải thoát) thanh tịnh; từ ba pháp lành cho đến mười tám pháp vô lậu, các pháp lành của người tu và người đời đều thanh tịnh. Phật, Bích-chi Phật, A-la-hán tu tịnh hạnh này cho đến khi thành đạo, không bỏ giữa chừng; các tưởng không khởi, cũng không thể thấy; không khởi không diệt, cũng không có chỗ thức dừng lại. Có cuối có đầu thì có hang ổ; thấu suốt không cuối không đầu thì há có chỗ chốn?"

 Lúc ấy Bồ-tát Tối Thắng lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát lìa dục mà lòng không tăng không giảm, cũng không nghĩ đây là khổ, là vui, là đẹp, là xấu; cũng không nghĩ đến trước, sau, khoảng giữa, đến, đi, hiện tại, thiền chỉ (thiền định làm dừng tâm), tam muội; cũng không tự nghĩ: 'Ta ở trong dục mà không dục'?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Bồ-tát không dục du hành trong cõi Dục (cõi thấp nhất trong ba cõi, nơi chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục), đi lại khắp nơi nói pháp răn dạy; lòng tuy không nhiễm mà như ở trong tro nóng, trong hố lửa không đáy. Thương chúng sinh kia bị buộc dính vào tứ lưu (bốn dòng thác cuốn trôi người: dục, hữu, tà kiến, vô minh), chìm trong mười hai biển (?), muốn tìm lối ra mà không biết phải đi thế nào. Trong lòng nhẫn chịu, không cho là khó. Phân biệt pháp thịnh suy của năm ấm (năm nhóm hợp thành con người): sắc, thống, tưởng, hành, thức; suy ngẫm sự sinh diệt của tứ đại (bốn yếu tố: đất, nước, lửa, gió): như bọt nước, như bóng nắng, như cây chuối, như huyễn hóa, trống rỗng không thật, cũng không bền chắc.

 Vì sao vậy? Pháp rất sâu khó có thể tìm đến tận cùng. Pháp sắc rất sâu thì đạo cũng vậy; năm ấm rất sâu thì pháp thế tục cũng vậy; pháp thế tục rất sâu thì cõi hư không cũng vậy. Khéo xét cõi hư không và pháp giới thì cũng không có thức, tưởng, ta, người, thọ, mạng; so tính những thứ ấy thật như huyễn hóa. Suy ngẫm tám pháp vô nhàn (tám hoàn cảnh không có dịp nghe và tu Phật pháp) của thế tục, dơ đục nhiễm ô, ngăn trở người hướng về đạo; dùng phép quán thanh tịnh mà suy ngẫm thì đều không có chỗ chốn. Vì sao như vậy? Vì là pháp vô thường, khổ, không, chẳng phải thân thật. Người có mắt thấu được điều này thì gọi là Bồ-tát lòng không tăng không giảm, không thấy khổ vui, thiện ác, đẹp xấu, hoàn toàn không có sự dính mắc vào duyên khởi của ba đời.

 Địa chủng (yếu tố đất) là cứng, cảnh giới vốn tự nhiên. Tính nước là ẩm, tính tự mềm mại. Tính lửa bừng cháy, tính tự nhiên nóng. Tính gió phiêu bạt, động chuyển không dừng. Quán sát pháp tính thì vắng lặng, không có tứ đại. Đất, nước, lửa, gió từ đâu sinh ra, lại từ đâu diệt mất? Nếu Bồ-tát phân biệt pháp giới: giả sử đất tăng thì tính nước, lửa, gió đều kém đi, thần thức tự chìm, dần dần không tương ứng; đất nặng, thần nhẹ, mỗi bên muốn tách rời nhau. Nếu nước tăng thì cõi đất, lửa, gió càng lúc càng suy yếu, thần liền muốn dời đi, không yên trong nhà của nó. Giống như có người ở trong phòng yên tĩnh, muốn ra đi đến làng khác: trước bước chân phải ra ngoài ngưỡng cửa, gọi là đất tăng; kế đưa tay phải ra ngoài cửa, gọi là tính nước tăng; rồi bước chân trái ra ngoài ngưỡng cửa, gọi là tính lửa tăng; lại đưa tay trái ra ngoài cửa, có thể gọi là tính gió tăng; tiến lên lên đường, gọi là thần đã đi rồi; đến làng xóm tức là đi vào năm đường (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục). Người biết điều này mới hiểu pháp giới: không cứng, không mềm, không nóng, không nhẹ; cứng là chỗ ở, mềm là chỗ đến, nóng là chỗ hướng tới, nhẹ là chỗ nhắm về.

 Bồ-tát như thế phân biệt pháp giới, quán rõ từng thứ một cũng không có chỗ chốn; suy ngẫm tính của pháp giới vốn tự không giống nhau, nuôi thần, lớn thân, mỗi thứ mỗi khác. Trong tứ đại, lửa là độc mạnh nhất, ba đại còn lại thì tính tự tương ứng với nhau. Vì sao vậy? Bồ-tát nên quán tứ đại trong và ngoài cũng như thế. Tứ đại của chúng sinh ba cõi không giống nhau, muốn tìm nguồn gốc thì không biết ở đâu. Lại nên suy ngẫm chỗ hướng tới của sáu tình (sáu giác quan): mắt cũng không, nhãn thức (cái biết do mắt) cũng không; hiểu được cái không mới là pháp giới. Bồ-tát đại sĩ lại nên suy ngẫm, hiểu rõ lục suy: mắt nhìn sắc mà sắc cũng không có; vật trước mặt vào thành sắc cũng không có; tai, mũi, miệng, thân, ý cũng như thế.

 Bồ-tát lại nên học đế tướng và phi đế tướng, đạo tướng và phi đạo tướng, không tướng và phi không tướng. Thế nào là Bồ-tát học đế tướng (tướng chân thật) và phi đế tướng? Ở đây Bồ-tát hiểu kỹ bản vô (bản tính vốn không): bản vô là một mà không có hai; cũng biết chứng đạo mà không có chứng; không thấy nhận chứng, không thấy không nhận chứng; cũng không thấy ứng hợp, cũng không thấy không ứng hợp, rõ biết ứng và không ứng — đó gọi là đế tướng. Đế tướng của Bồ-tát: ở trong không cũng là chân thật, xa cái không cũng là chân thật, cũng không ở, cũng không phải không ở — đó gọi là đế tướng. Định Kim cương chính thọ, nương vào cái không, tập theo gốc, giữ gìn mà được dứt hết (?) — hiểu ba việc này cũng là đế tướng. Đế tướng của Bồ-tát là thấu suốt bên trong không có thật, biết bên ngoài không có gì vào; không thấy ưa thích, không thấy không ưa thích; không thấy đúng chỗ, không đúng chỗ — cũng là đế tướng. Ở bên trong không dứt chính kiến, ở bên ngoài thì thị hiện; như ở nơi nhàn tĩnh, lòng thường lặng yên, bên ngoài như ồn ào rối loạn; biết khổ thì trụ bình đẳng, chỗ đi đến cũng bình đẳng. Đế tướng là: chứng đạo, chứng nghiệm rõ ràng năm ấm là không; năm ấm không có chủ; chỗ duyên khởi ra chúng cũng là không; không trụ, không thấy trụ, tuệ dứt tưởng; không trụ ở kết nghi, cũng không có trụ; không ở năm việc, không theo mười điều lành (không giết hại, không trộm cướp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không si) (?), mười điều ác, gốc ngọn của thế gian — đó gọi là đế tướng. Bồ-tát thực hành đế tướng như thế thì không thoái chuyển. Phi đế tướng là: cõi hư không, nghĩa bậc nhất; biết đó là vắng lặng, hiểu duyên thì không trói buộc — đó gọi là phi đế tướng của Bồ-tát.

 Thế nào là Bồ-tát học đạo tướng và phi đạo tướng? Do dự, kết nghi, thế gian không đáng ưa nhiễm; tự mình ngang ngược hại người, giữa chừng hung bạo rơi vào khổ — đó gọi là đạo tướng (?). Thân hiện tại làm, đời sau chịu báo; không nương thầy, không hướng về thiện tri thức — cũng là đạo tướng (?). Thế nào là phi đạo tướng của Bồ-tát? Phi đạo tướng là: ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ giác ngộ), chỗ đi vào của pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành) và vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành); không ở trong hai mà cũng không xa hai; không theo duyên, không lìa duyên; không trụ duyên, không theo duyên; không độ, chẳng phải không độ; không có quả, chẳng phải không có quả; không phải một, hai, ba, bốn, cho đến mười, chẳng phải không mười; chẳng phải điều được sinh, chẳng phải không sinh; chẳng phải diệt tận, chẳng phải không diệt tận; chẳng phải khởi diệt, chẳng phải không khởi diệt; chẳng phải lời dạy, chẳng phải không lời dạy; chẳng phải hiểu không, chẳng phải không hiểu không; chẳng phải suy nghĩ dừng, chẳng phải không suy nghĩ dừng. Nếu Bồ-tát xét hai mươi bốn việc ấy, quán rõ gốc ngọn, phân biệt trong lòng, không ở trong sinh tử, lìa trói buộc dính mắc, không có lòng hơn thua, cũng không ngang bướng, không tự đề cao, không hạ người, thì liền ứng hợp với tam muội Toái thân du tán (thân tan nát tỏa đi khắp nơi) (?), đứng đầu trong trăm ức định, là tôn, là quý, không gì hơn được; không phải cảnh giới của La-hán, Bích-chi."

 Bấy giờ Thế Tôn ngay trên tòa nhập chính thọ tam muội; tam muội ấy tên là Nhất ý vô úy (một ý không sợ hãi), khiến tứ bộ chúng (bốn hạng đệ tử Phật: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) trên dưới đều như nhau, ai cũng không có ý nghĩ nào khác, không có tưởng rối loạn. Lúc ấy Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Nay ta vì ông phân biệt các tam muội, khiến người dự hội đều không còn ngờ vực." Tối Thắng đáp: "Vâng, bạch Thế Tôn, con rất muốn nghe; người ưa thích sẽ được yên ổn."

 Phật bảo Tối Thắng: "Có tam muội tên là Tán chư kết (làm tan các mối buộc phiền não), khiến chúng sinh có hình trong vô hạn vô lượng cõi nước trừ bỏ đau khổ, không còn các phiền não. Lại có tam muội tên là Dũng từ minh, khiến chúng sinh đều không còn oán thù chất chứa. Lại có tam muội tên là Đức sung; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh không có ý tưởng đói khát. Lại có tam muội tên là Thanh tịnh; Như Lai vào tam muội này khiến chúng sinh được pháp nhãn thanh tịnh (mắt pháp trong sạch, thấy rõ chân lý). Lại có tam muội tên là Nhĩ căn thanh tịnh; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh được thiên nhĩ (tai trời: nghe được mọi âm thanh xa gần). Lại có tam muội Ý tịch; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh bỏ tà theo chính. Lại có tam muội Trừ ác; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh tu theo đường lối mười điều lành. Lại có tam muội tên là Độc bộ; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh không ôm tà kiến mà nhận chính đạo. Lại có tam muội Thú lộ kính; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh hướng về đạo không lạc lối. Lại có tam muội tên là Thành biện; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh bỏ giới ác (những điều nguyện giữ sai lạc) mà theo giới thanh tịnh. Lại có tam muội tên là Tàm quý lạc; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh giữ gìn nhẫn nhục. Lại có tam muội tên là Tiến đức; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh lười biếng sa sút khởi lên ý dũng mãnh. Lại có tam muội tên là Nhất kỷ vô lữ; Như Lai vào tam muội này khiến chúng sinh ưa vọng tưởng mau vào thiền định. Lại có tam muội tên là Hàng phục, khiến chúng sinh cố chấp ngu si tự lấy trí tuệ làm chuỗi ngọc trang sức. Lại có tam muội tên là Vô xuyên lậu, khiến chúng sinh không có lòng tin được an trụ nơi tín căn. Lại có tam muội tên là Tổng trì đức; Như Lai vào tam muội này khiến chúng sinh nghe ít được nghe nhiều. Lại có tam muội tên là Uy nghi tắc; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh dung nghi chỉnh tề, không mất lễ tiết. Lại có tam muội tên là Thí ân; Như Lai vào tam muội này khiến chúng sinh đắm dục mãi không còn ái dục. Lại có tam muội tên là Dĩ độ; Như Lai vào tam muội này khiến chúng sinh hay giận dữ dứt trừ oán hận. Lại có tam muội tên là Vô hoặc; Như Lai vào tam muội này khiến chúng sinh ngu si gần gũi học tập trí nghiệp. Lại có tam muội Biến chí; Như Lai vào tam muội này khiến các loài chúng sinh không dính vào tam hữu (ba cõi tồn tại: Dục, Sắc, Vô sắc). Lại có tam muội tên là tam muội Nhất thiết thân thể hình sắc; Như Lai vào tam muội này khiến tất cả chúng sinh trong cõi nước mười phương hóa thành trăm nghìn ức hình sắc, mà các chúng sinh ấy không ai biết ai.

 Này Tối Thắng, nay ta nói tóm tắt chỗ cốt yếu. Giả sử Như Lai từ kiếp này đến kiếp khác, cho đến trăm kiếp, nói về các tam muội Như Lai đã vào thì cũng không thể nói hết; chỉ Phật Thế Tôn mới có thể nói thông suốt mà thôi."

 Lúc ấy Tối Thắng bước lên thưa Phật: "Thật lạ lùng đặc biệt! Biến hóa do thân tướng Như Lai tạo ra không thể nghĩ bàn, không ai đo lường được; lấy thiện quyền (phương tiện khéo léo) không hình mà tự trang nghiêm. Những tam muội Như Lai nói và đã vào, xưa chưa từng thấy, xưa chưa từng nghe. Nếu có Bồ-tát nghe danh hiệu các định ý tam muội này mà thọ trì, đọc tụng, thì ở nơi nào đi đến cũng thường được tự tại. Nếu lại khuyến khích, giúp đỡ, vui mừng thay cho người khác, thì đã là cúng dường các pháp của chư Phật rồi. Hàng Thanh văn không phải cảnh giới ấy, thừa Duyên giác cũng không theo kịp. Nếu có kẻ hủy báng định tam muội này thì thường ở trong tối tăm, chưa từng hiểu rõ; dù mang thân người mà vào ngục Vô cứu (địa ngục không ai cứu được), tội ấy vẫn còn là nhỏ, không đáng kể (?). Nếu có kẻ ghét ganh định ý tam muội này thì tội khó lường, động đến hàng kiếp; điếc, mù, câm, ngọng, rốt cuộc không được nghe pháp; dù được làm người cũng thường nhiều đau khổ; vì nói hai lưỡi, dối trá mà miệng không nói được. Nếu không phải Bồ-tát học rộng nghe nhiều thì không thể tin chính định tam muội này. Nếu có người khuyến phát, tụng tập định này thì ngay lúc ấy được thấy chư Phật mười phương. Lại hôm nay con giảng giải định ý, chí không thay đổi mới ứng hợp với chính định."

 Bấy giờ Tối Thắng nương oai thần của Phật lại thưa Phật: "Hôm nay những người đến dự hội trong chúng này — Bồ-tát, tứ bộ chúng, trời, rồng, quỷ thần — đều muốn được thấy sự cảm động do định ý của Như Lai, hoặc nhờ đó được thấm nhuần nhiều, thành tựu nhiều. Cúi xin Thế Tôn rủ lòng thương xót, phóng ánh sáng lớn chiếu đến các cõi của từng vị Phật ở mười phương, để những chúng sinh thuần thục ở đó nhờ ánh sáng mà được giáo hóa, khắp được độ thoát."

 Bấy giờ Thế Tôn chấp nhận lời ấy, liền ngay trên tòa nhập chính thọ tam muội đúng như hình tướng ấy; tam muội ấy tên là định ý Hữu túc chỉ luân (bánh xe ở ngón chân phải). Ngài phóng ánh sáng lớn; ánh sáng chiếu khắp thế giới Nhẫn này (cõi Kham Nhẫn, tức thế giới Ta-bà chúng ta, nơi chúng sinh phải chịu đựng nhiều khổ) rồi lại chiếu đến các cõi của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương. Các Bồ-tát ở cõi nước mười phương, trăm nghìn ức vị, theo ánh sáng ấy mà đến cõi Nhẫn.

 Phương đông, cách đây những cõi Phật nhiều bằng cát của chín mươi sáu con sông lớn, qua khỏi số ấy rồi có nước tên là Hải Bảo, có Phật hiệu là Bảo Tịnh Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của Phật: bậc từ chân như đến, bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn, bậc trí và hạnh đầy đủ, bậc khéo đi qua bờ bên kia, bậc hiểu rõ thế gian, bậc cao nhất không ai hơn, bậc điều phục người theo đạo pháp, thầy của trời và người, bậc giác ngộ được thế gian tôn kính), hiện đang thuyết pháp. Ở đó có Bồ-tát tên là Biện Thông, bậc đại sĩ bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu), thấy ánh sáng này liền đến chỗ Bảo Tịnh Như Lai, cúi đầu mặt lễ chân Phật rồi đứng sang một bên.

 Lúc ấy Bảo Tịnh Như Lai bảo Bồ-tát Biện Thông: "Ông đến cõi kia thì giữ gìn oai nghi, đừng để mất phép tắc thích đáng. Vì sao vậy? Chúng sinh cõi kia chí tính cứng cỏi, việc làm vội vàng thô bạo, chớ để bị khổ vui chi phối (?). Chúng sinh cõi kia phần nhiều kiêu mạn, không thuận theo chính pháp; nếu thấy có điều kém khuyết thì cẩn thận chớ kinh sợ. Làm được như thế thì nên biết đúng lúc mà đi." Nhiều Bồ-tát ở cõi Phật ấy tự thưa với Phật của mình: "Chúng con thật được lợi lành, phúc đời trước, tự mừng là không sinh ở cõi Nhẫn."

 Lúc ấy Bồ-tát Biện Thông dẫn mười nghìn Bồ-tát vây quanh trước sau, nhanh như người lực sĩ co duỗi cánh tay, đến cõi Nhẫn, tới chỗ Phật Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni, Phật của cõi chúng ta) mà đứng. Bấy giờ Thế Tôn biết, liền bảo Tối Thắng: "Ông có thấy Bồ-tát Biện Thông và các Bồ-tát khác không?" Đáp: "Vâng, con đã thấy." Phật bảo Tối Thắng: "Vị Bồ-tát này biện luận về nghĩa bậc nhất; có lòng từ (thương yêu), bi (xót thương), hỷ (vui theo), hộ (che chở); lời nói ôn hòa, chí hạnh cao xa; cười trước rồi mới nói, nét mặt hòa nhã vui vẻ; hỏi không cần hỏi lại, nói ra ít mà gọn; tiếp độ chúng sinh như Phật độ; đã thành bất thoái chuyển, đứng vững trong đạo Bồ-tát."

 Lúc ấy Bồ-tát Biện Thông và mười nghìn Bồ-tát lễ chân Thế Tôn, đi quanh bên phải ba vòng (cách tỏ lòng tôn kính), chắp tay hướng về Phật mà ca ngợi rằng:

 Tiếng vang dội khắp mười phương, / Công đức, danh tiếng, lời dạy đều được ca tụng;

 Bậc tôn quý của loài người đi đến phương nào, / Không ai là không được Ngài cứu độ.

 Cõi Phật (của chúng con) thanh tịnh, / Không nghe đến tên năm đường (năm nẻo luân hồi);

 Bỏ cõi kia mà đến cõi này, / Lòng từ bi khó gì sánh bằng.

 Điều Thế Tôn nay thị hiện, / Giữa loài người thật khó có;

 Đức chất cao như núi Tu-di, / (Chúng con) gieo mình dưới chân Ngài.

 Dù cho siêng tu tinh tấn / Từ một kiếp đến trăm kiếp,

 Cũng không bằng trong khoảnh khắc / Ở cõi Nhẫn mà thực hành lòng thương xót.

 Chư Phật khi ra đời / Trước hết chọn cõi thanh tịnh;

 Riêng bậc Nhân Tôn (bậc nhân từ tôn quý) chịu đựng được / Ở nơi đời ngũ trọc (năm thứ vẩn đục: thời đại, tà kiến, phiền não, chúng sinh, thọ mạng) này.

 Lành thay, thật khó có, / Che chở, cứu độ một cách bình đẳng;

 Truyền giáo pháp cùng Tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), / Khiến thân, miệng, ý thanh tịnh.

 Đã thành đạo Bồ-tát / Cũng không có lòng thoái lui;

 Ý hướng càng tinh tấn bội phần, / Nên nay cúi đầu lễ bái.

 Dứt các mối nghi ngờ, / Vui tu mười điều lành;

 Pháp của chư Phật đầy đủ, / Lời nói như biển trí sâu thẳm.

 Nếu ở cõi nước của mình / Làm bậc dẫn đường trăm ức kiếp,

 Không bằng ở cõi này / Ở lại một kiếp để độ một người.

 Chúng con cũng đi khắp vô lượng cõi, / Nhiều như cát sông Hằng không đếm xuể,

 Không nghe có khổ não / Và tám chốn vô nhàn (tám hoàn cảnh không có dịp nghe tu Phật pháp).

 Người cõi này nhiều cứng cỏi, / Thân do các thứ nhơ bẩn tạo thành;

 Lấy nước chân như (thực tướng chân thật) của Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân khổ, dứt khổ, con đường dứt khổ) / Tắm rửa cho trong ngoài thanh tịnh.

 Chúng con lòng tin chí thành, / Nên từ xa đến quy mệnh (nương về trọn đời).

 Muốn nghe pháp định ý, / Xin Ngài đúng lúc giảng bày.

 Bấy giờ Bồ-tát Biện Thông dùng kệ khen Phật xong, bước lên thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát chí ý bền chắc, kham nhận được định ý, nghe lời răn dạy không biết chán? Thế nào là Bồ-tát lời nói và việc làm tương ứng, tính trong lòng mềm mỏng?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Biện Thông: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ; ta sẽ vì ông phân biệt nghĩa ấy." Đáp: "Vâng, bạch Thế Tôn."

 Phật bảo Bồ-tát Biện Thông: "Tu tâm định thì thành tựu bốn pháp, khiến Bồ-tát chí ý bền chắc, kham nhận được định, nghe lời răn dạy không biết chán. Thế nào là bốn pháp? Đó là: tứ đẳng tâm từ bi (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) không lười biếng; (thấy) người mình độ như huyễn như hóa; (biết) trí tuệ Phật không gì sánh bằng (?). Đó gọi là, này Biện Thông, Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì chí ý bền chắc, kham nhận được định.

 Thế nào là Bồ-tát một ý hướng tới, lời nói không rối loạn?" Phật bảo Biện Thông: "Ở đây Bồ-tát lại nên thành tựu bốn pháp. Thế nào là bốn pháp? Bồ-tát một mực nói chúng sinh là không, nói các pháp là không; đối với các thọ nhập (sự tiếp nhận qua giác quan) đều không chấp trước; khen ngợi công đức Bồ-tát đã làm; phân biệt thiện ác, pháp hữu vi và vô vi, nghĩ đến việc thực hành thiện quyền. Đó là bốn pháp.

 Thế nào là Bồ-tát tăng thêm gốc lành, càng nhiều không giảm?" Phật bảo Biện Thông: "Lại có bốn pháp làm tăng gốc lành. Thế nào là bốn? Một là tin, hai là nghe, ba là bố thí, bốn là xuất yếu (cốt yếu của sự ra khỏi sinh tử). Đó là bốn pháp làm Bồ-tát tăng thêm gốc lành.

 Thế nào là Bồ-tát lòng không rối loạn, cũng không ngờ vực?" Phật bảo Biện Thông: "Lại nên suy ngẫm bốn pháp thì ý chuyên nhất không loạn. Thế nào là bốn pháp? Đó là: lòng thường chuyên nhất; giữ gìn lễ tiết; không mong lợi lộc cúng dường; không cầu danh tiếng. Đó là bốn pháp khiến ý không loạn.

 Lại có bốn pháp làm tăng gốc lành. Thế nào là bốn? Đó là: dạy người khác lập lòng tin; bố thí xong không mong báo đáp; và giữ gìn người chủ hộ pháp; lời Bồ-tát dạy bảo thì không trái. Đó là bốn pháp cần tu hành.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm, (để biết) từ một địa (bậc tu) đến một địa khác, hoặc lui hoặc tiến. Thế nào là bốn pháp? Dạy các loài chúng sinh tập gốc lành; xa lìa các điều ác; không làm điều ngu mê; không bỏ thệ nguyện lớn, ý không khiếp nhược. Đó là bốn pháp Bồ-tát tu hành.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát vâng giữ. Thế nào là bốn? Đó là: giáo hóa chúng sinh bằng phương tiện quyền xảo; đặt người phàm phu vào địa vị có lòng tin; độ người không hư dối; hiện oai tướng Phật mà tiếp độ chúng sinh. Đó là bốn pháp Bồ-tát vâng giữ.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là bốn? Đó là: tùy nghi mà tiến dừng; không đắm áo quần trang sức; tùy hợp thời thế của người; luôn nhẫn chịu khổ vui. Đó là bốn pháp cần tu hành.

 Lại có bốn pháp. Thế nào là bốn pháp? Đó là: tự hàng phục tính ý; thường phát tâm đạo; không lìa thiện quyền; chuyên ý niệm Phật. Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là bốn? Ở đây Bồ-tát nên nghĩ đến việc ở một mình; xa lòng Thanh văn và ý Bích-chi Phật (Duyên giác); cầu pháp không biết chán; chính pháp đã nghe thì rộng nói cho người. Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là bốn? Tìm của báu cấp cho người nghèo thiếu; dùng thuốc men chữa bệnh; cầu nghĩa lý không biết chán; nhẫn chịu mọi khổ. Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là bốn? Thực hành bất khởi nhẫn (sự an nhẫn trước lẽ các pháp không khởi sinh); vượt qua diệt tận nhẫn (?); suy ngẫm gốc rễ mười hai nhân duyên; đối với nhẫn mà không dính vào nhẫn, mỗi thứ tự lìa. Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là bốn? Suy ngẫm phép quán ác lộ bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp, chứa đầy thứ dơ bẩn chảy ra); phép sổ tức (đếm hơi thở ra vào để định tâm); thực hành pháp trong trắng; nên tự khiêm nhường. Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là bốn? Nên xem chúng sinh hợp với pháp nào rồi mới cho thuốc; thường nghĩ đến cung kính, chớ tự cao; nếu ở giữa đại chúng thì không đắm lợi lộc cúng dường; thực hành phương tiện quyền xảo, đi đến đâu cũng không ngăn ngại. Đó là bốn pháp.

 Lại có năm pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là năm? Nhận pháp bình đẳng mà không bỏ sót; quán thân mình và thân người bằng nhau không khác; làm việc cùng thiện tri thức; dứt hẳn kết sử (các phiền não trói buộc, sai khiến tâm) không còn sót. Đó là năm.

 Lại có năm pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là năm? Tự xét lỗi mình, không nhìn chỗ kém của người; nếu ở trong đám người ác thì khiến họ làm theo lòng từ; đốt sáng các pháp, bỏ duyên dính mắc; tâm đạo bền chắc, rốt cuộc không quên mất; cũng khiến người trước mặt thực hành ý đạo. Đó là năm.

 Lại có năm việc Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là năm? Bố thí luôn đi trước; kế đến dạy người khác cũng làm bố thí; giữ lòng khi bố thí không lựa chọn, không xét chúng sinh phải trái; các pháp rất sâu đều được giải thoát; cho đến khi thành Phật, trang nghiêm đạo thụ (cây Bồ-đề, nơi Phật thành đạo). Đó là năm pháp.

 Lại có năm pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là năm? Biết sự khởi diệt của hạnh; ở trong các lực (mười trí lực của Phật) và các vô úy (những điều không sợ hãi của Phật) mà không bỏ chúng sinh; phân biệt các thứ trí; cũng biết trí tăng thượng; không trái nghịch nhau. Đó là năm pháp.

 Lại có năm pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là năm? Ở trong năm đường mãi cứu độ không cùng; cúng dường chư Phật, lễ bái phụng sự cung kính; vào tam muội Từ để tự vui; trí Phật vô lượng hiện trước mắt; vô lượng tam muội cũng không ngờ ngại. Đó là năm.

 Lại có năm pháp Bồ-tát nên nhớ nghĩ, suy ngẫm. Thế nào là năm? Phát lòng thệ nguyện lớn, rốt cuộc không giữa đường hối bỏ; nói ra thì làm theo lời, không nói càn; nương thiền mà không dính vào thiền; nhớ giữ mà không dính mắc; ở nơi nào cũng không ham thích. Đó là năm pháp. Này Biện Thông, Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) tu hạnh gốc của định ý này thì liền được chính thọ của Như Lai."

 Khi Thế Tôn nói pháp này, hai ức chư thiên và người đời phát tâm đạo Vô thượng Chính chân; lại có năm nghìn thiên tử (con trời, các vị trời) được pháp nhẫn bất khởi. Lúc ấy các Bồ-tát ở các cõi Phật ai nấy mang hoa hương đến cúng dường, hoa rải ngập đến đầu gối.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video