Thiên 18 — Phẩm 18 – Trí phương tiện

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết, quyển thứ mười, phẩm Quyền Trí thứ mười tám.

 Lại nữa, này Tối Thắng (tên vị Bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này), Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người tu hạnh giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh) lại nên suy nghĩ về tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung tuyệt đối vào một điểm) Quyền trí định tuệ thứ mười (quyền trí: trí khéo léo biết dùng phương tiện linh hoạt tùy hoàn cảnh; định: tâm lắng yên; tuệ: trí hiểu biết sáng suốt). Phải luôn nhớ mà tu hành.

 Thế nào là Bồ-tát tu hành tam-muội Quyền trí định tuệ thứ mười? Này Tối Thắng, Bồ-tát ma-ha-tát có một tam-muội tên là Vô lượng định ý (tâm định không có giới hạn). Bồ-tát trụ trong tam-muội này thì quán sát và biết vô lượng việc làm của thân, quán sát và biết vô lượng việc làm của miệng, quán sát và biết vô lượng việc làm của ý. Bồ-tát quán sát và biết vô lượng phật sát (cõi nước do một đức Phật giáo hóa) rồi đến đó làm cho trang nghiêm tốt đẹp. Bồ-tát quán sát và biết vô lượng chúng sinh, biết rồi đến cảm hóa, thu phục họ. Bồ-tát quán sát và biết vô lượng chúng sinh đã nhận sự giáo hóa đều thành tựu sự nghiệp trí tuệ. Bồ-tát quán sát và biết vô lượng lần phóng ra ánh sáng lớn để đón lấy những người chưa được cứu độ. Bồ-tát quán sát và biết vô lượng lần phóng ra ánh sáng của tướng uy nghi bậc đại nhân, không nơi nào không chiếu đến.

 Bồ-tát quán sát và biết vô lượng lần chuyển pháp luân (quay bánh xe chánh pháp, tức thuyết giảng giáo pháp để phá trừ mê lầm), là điều mà chư thiên (các vị trời), người đời, ma (loài chuyên quấy phá, ngăn cản người tu), ma thiên (các vị trời thuộc phe ma), Phạm thiên (vị trời làm chủ cõi Sắc), Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) đều không chuyển được, mà riêng mình chuyển được. Bồ-tát quán sát và biết vô lượng Bồ-tát đi khắp các cõi Phật, làm người dẫn đầu cho chúng sinh.

 Tuy được sức mạnh của Phật mà không nương tựa vào sức mạnh ấy; tự buông thả thân và ý mà như không buông thả gì; được trí tuệ của Phật mà cũng không dựa dẫm vào trí tuệ. Nhờ Phật hưng khởi mà mình phát khởi; nắm lấy thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại không bị ngăn ngại) của Phật mà vượt qua vô lượng cảnh giới. Nhờ sự trong sạch của Phật mà làm trong sạch mọi hạnh; theo việc làm của Phật mà vượt qua việc làm của mình; lấy tầm vóc của Phật mà vượt qua mọi thứ đo lường; nhờ phép định mạnh mẽ nhanh chóng như sư tử vươn mình của Phật mà không mang lòng khiếp nhược; được sự trong sạch của Phật mà làm việc của Phật.

 Bồ-tát ma-ha-tát trụ trong tam-muội này rồi thì quán sát khắp nhất thiết trí (trí biết hết tất cả mọi điều, tức trí của Phật). Vì đã quán sát nhất thiết trí, lại quán sát sự nghiệp của nhất thiết trí. Đã quán sát sự nghiệp của trí thì liền có thể tu trí. Vì có thể tu trí nên liền nhận lời dạy về trí. Đã nhận lời dạy về trí thì suy nghĩ về trí nhiệm mầu. Đã suy nghĩ về trí nhiệm mầu thì liền tìm cầu duyên của trí. Đã có duyên của trí thì liền được trí giải thoát. Vì được giải thoát nên liền được giải thoát trọn vẹn không còn sót. Vì được trọn vẹn không còn sót nên liền hợp với pháp và luật (giáo pháp và giới luật của Phật), là điều chính yếu cao tột.

 Bồ-tát làm tăng trưởng hạnh Bồ-tát, thành tựu sự nghiệp Bồ-tát, tiến tới chí hướng Bồ-tát, nhẫn chịu cái khổ của Bồ-tát, đẩy lui điều xấu ác của Bồ-tát, đi vào kho tàng Bồ-tát, cầm lấy ánh sáng Bồ-tát, trừ bỏ sự tối tăm của Bồ-tát, trụ nơi địa vị Bồ-tát (các cấp bậc tu chứng của Bồ-tát), hiện ra tướng Bồ-tát, khơi thông sự điếc lác của Bồ-tát, làm trong sạch tiếng nói của Bồ-tát. Bồ-tát nghe điều này thì không lay động, không quay lui, lại không mang lòng sợ hãi, cũng không thoái chuyển; trong lòng không chán ngán, không nghĩ đến lợi ích cho mình, cũng không bỏ rời, lại không nghi ngờ, cũng không bỏ dở giữa chừng, cũng không nương dựa.

 Sở dĩ Bồ-tát nghe thấy mà được như vậy là vì: Bồ-tát ma-ha-tát ở giữa các chúng sinh, theo từng loài mà nhập vào, quán sát phép tắc mà thành tựu tâm hoằng thệ (lời nguyện lớn rộng cứu độ chúng sinh), làm khuôn mẫu cho chúng sinh, cưỡi pháp Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", chủ trương tự mình giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh) đi vào biển lớn của Phật, đi thẳng đến nơi mình hướng tới mà không mất sự thông suốt.

 Bồ-tát ma-ha-tát phải thường suy nghĩ về ba hoằng thệ lớn, giữ tâm hoằng thệ mà dẫn dắt chúng sinh, đưa họ từ bờ bên này (bờ sinh tử khổ đau) sang bờ bên kia (bờ giải thoát, Niết-bàn). Thế nào gọi là ba hoằng thệ lớn? Một là hoằng thệ tăng thượng (bậc cao trong hàng cao), hai là hoằng thệ tăng trung (bậc giữa trong hàng cao), ba là hoằng thệ tăng hạ (bậc thấp trong hàng cao). Lại nữa, Bồ-tát còn có ba hoằng thệ. Thế nào là ba? Một là trung thượng (bậc cao trong hàng giữa), hai là trung trung (bậc giữa trong hàng giữa), ba là trung hạ (bậc thấp trong hàng giữa). Đó là ba hoằng thệ. Lại nữa, Bồ-tát còn có ba hoằng thệ. Thế nào là ba? Một là hạ thượng (bậc cao trong hàng thấp), hai là hạ trung (bậc giữa trong hàng thấp), ba là hạ hạ (bậc thấp trong hàng thấp). Đó là ba hoằng thệ.

 Này Tối Thắng, nên biết rằng Bồ-tát ma-ha-tát nào đạt được tam-muội Quyền trí định tuệ thứ mười này thì mới có thể đạt đến tâm đại hoằng thệ tăng thượng bậc nhất này: nuôi dưỡng chúng sinh, làm trong sạch cõi Phật, nắm lấy quyền biến mà thực hành trí, lìa khỏi sự trói buộc của ái dục, khéo học và đi sâu vào nhất tướng của Bồ-tát (một tướng duy nhất, tức chỗ mọi pháp vốn đồng như nhau, không có sai khác), hiểu biết rằng các tướng cũng không có tướng, khéo hiểu rõ pháp huyễn hóa (biến hiện như ảo thuật) của Bồ-tát, làm cho ý chí chúng sinh được vững chắc, đem lòng bố thí và buộc ý mình trọn vì muôn loài.

 Noi theo chư Như Lai Vô Sở Trước Đẳng Chánh Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân lý mà đến; Vô Sở Trước là bậc không còn dính mắc vào gì; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) của vị lai, quá khứ và hiện tại, Bồ-tát thực hành đại từ bi che chở khắp tất cả: với người không có trí thì hiện ra ánh sáng trí tuệ; với người mù không có mắt thì làm con mắt cho họ; với người không ai cứu giúp thì làm chỗ che chở cho họ; làm đầy đủ tất cả các pháp của chư Phật; khiến chúng sinh còn mong cầu trừ bỏ ý niệm chấp vào pháp.

 Vì sao như vậy? Ví như một vị trưởng giả chứa của cải nghìn ức: vàng bạc châu báu, xa cừ, mã não, trân châu, hổ phách đầy trong kho, lại thêm có ngọc báu như ý minh nguyệt (viên ngọc quý sáng như trăng, muốn gì được nấy). Ngọc ấy đặt ở đâu thì không chỗ nào không được soi sáng, màu sắc hình tướng bậc nhất, vì bản tính của viên ngọc ấy tự nó sáng. Bồ-tát cũng như vậy: được viên ngọc tâm ý, mở ra cửa trí tuệ, dùng ánh sáng trí tuệ soi chiếu khắp nơi, thông suốt đi lại không bị vướng ngại, đi vào phép định này cũng không bị cản trở. Như ánh sáng viên ngọc kia chiếu ra, tự hiện ra khả năng của nó, bản tính tự nhiên vốn như vậy, không ai có thể ngăn cản khiến nó không như vậy được.

 Vì sao thế? Vì thể tính vốn tự nhiên như vậy, không ai có thể làm cho nó không như vậy. Nhiên (nghĩa đen là "như thế", ở đây chỉ trạng thái có sinh khởi, có hình tướng, có trôi lăn) cũng chẳng phải nhiên; bất nhiên (nghĩa đen là "không như thế", ở đây chỉ trạng thái vốn không, không sinh khởi) cũng chẳng phải bất nhiên. Không thấy chúng sinh là nhiên, không thấy chúng sinh là bất nhiên. Này Tối Thắng, nên biết rằng chúng sinh cũng từ nhiên mà ra, cũng từ bất nhiên mà ra.

 Thế nào là chúng sinh cũng từ nhiên mà ra, cũng từ bất nhiên mà ra? Nói chúng sinh từ nhiên mà ra là: trong phạm vi năm đường (ngũ đạo: năm cảnh giới tái sinh là trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) trôi lăn không dứt, một thân, trăm thân, hoặc nghìn vạn thân; một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), trăm kiếp, hoặc nghìn vạn kiếp, bỏ thân này nhận thân khác, hình thành tứ đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất và thân thể: đất, nước, lửa, gió), nuôi lớn ngũ ấm (năm nhóm hợp thành một con người: sắc – thân xác; thọ – cảm giác; tưởng – nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành – các tạo tác của tâm; thức – sự phân biệt nhận biết). Đó gọi là chúng sinh từ nhiên mà ra.

 Thế nào là chúng sinh từ bất nhiên mà ra? Ở đây, thể tính của chúng sinh vốn là không; trong cái không ấy cũng không có thức, lại không có ý tưởng suy nghĩ. Khi ấy, bốn phương có bốn luồng gió nổi lên: một là khí đất bị gió thổi đến chỗ không, hai là khí nước bị gió thổi đến chỗ không, ba là khí lửa bị gió thổi đến chỗ không, bốn là khí gió, tức chính là gió của không. Thần thức (cái biết, tâm thức đi tái sinh) giao kết, bị vướng mắc, bỗng nhiên gặp nhau (?); năm pháp (bốn khí cùng với thần thức) tụ hội thì thành hình thể. Gặp cõi trời thì thành trời, gặp cõi người thì thành người, theo hình thể mà nó bị nhiễm vào thì thành thân ấy.

 Giả sử có khí đất mà không có nước, lửa, gió thì cũng không thành được. Giả sử có khí nước mà không có đất, lửa, gió thì cũng không thành được. Giả sử có khí lửa mà không có đất, nước, gió thì cũng không thành được. Giả sử có khí gió mà không có đất, nước, lửa thì cũng không thành được. Giả sử có thần thức nương vào cái không, tự mình làm chủ, mà không có đất, nước, lửa, gió thì cũng không thành được.

 Bồ-tát nên quán rằng thức là thứ thuộc về pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) có tính không. Có thức cùng tứ đại, năm pháp ấy ứng hợp với nhau mà thành thân ngũ ấm. Nếu thức ấy mạnh mẽ, lanh lợi, nhanh nhạy thì ngay ở cõi không, thức tự cảm thấy lạnh lẽo, thô nhám, cứng rắn (?), liền biết lìa khỏi cái không, chuyên ý suy nghĩ, trong tâm nhớ đến ý tưởng về không, vắng lặng vô vi (không tạo tác, không sinh diệt), liền tự tỉnh ngộ ngay trong hư không, không đến đời này nữa, đi vào cõi vô vi vô dư Nê-hoàn (Nê-hoàn tức Niết-bàn, cảnh giới tịch diệt đã chấm dứt mọi phiền não và sinh tử; vô dư là không còn sót lại thân ngũ ấm nào) mà chứng diệt độ (dứt hẳn sinh tử, nhập Niết-bàn).

 Nếu thần thức ấy chậm chạp, không lanh lợi, mê mờ mù mịt (?), không tin vào việc lìa khỏi cái không, cho rằng thân mình chính là hư không, thì nhân có hình mà nhận lấy đối tượng, sẽ đi vào cửa sinh. Gặp điều lành thì thành lành, gặp điều ác thì thành ác. Chúng sinh gặp điều lành thì tin có thiện ác, biết có đời này đời sau, có sang hèn lớn nhỏ, chán ghét nỗi khổ ở đời, tập làm điều lành không mỏi mệt, lâu dần thì đắc đạo. Thần thức gặp điều ác thì mãi lìa xa điều lành, cam lòng làm ác, trôi lăn trong sinh tử, trải qua khổ ở địa ngục; thần thức chịu khổ não không lúc nào ngưng nghỉ, rồi mới tự tỉnh ngộ, nghĩ lại việc mình đã làm là không hợp giới luật, dần dần tự sửa đổi, tự trách mình, bỏ ác theo lành; từ lúc mới phát tâm trải qua vô số kiếp, tích công dồn đức, đầy đủ mọi hạnh rồi mới thành đạo. Đó gọi là chúng sinh cũng từ bất nhiên mà ra.

 Bồ-tát ma-ha-tát phải thường suy nghĩ, một lòng quán sát nhiên và bất nhiên. Bồ-tát quán nhiên và bất nhiên như thế nào? Nhiên là pháp thế gian, bất nhiên là đạo. Nhiên là sự ràng buộc, bất nhiên là không dính mắc. Nhiên là có, bất nhiên là không. Nhiên là có thức, bất nhiên là đã lìa thức. Nhiên là có danh, có sinh, có già, có bệnh, có chết. Bất nhiên là không sinh, là pháp không khởi không diệt, cũng không trôi lăn chạy theo năm đường.

 Bồ-tát nên nhớ: bỏ pháp có của nhiên, tu hạnh không có nhiên; mọi sự hiểu biết sáng suốt không bị vướng ngại; bỏ và diệt pháp của riêng mình thì tự nhiên không khởi lên, cũng không thấy có diệt; làm trong sạch tất cả thế giới trong mười phương, ai chưa được độ thì độ cho; tuy có gần gũi mà cũng không thấy là gần; vì người khác mà chịu nhọc nhằn, không kể là khổ; gánh vác gánh nặng, thường làm người đứng đầu, dẫn dắt mọi người vào biển pháp, tìm cầu phép định không rối loạn; thu góp vô hạn vô lượng của báu, đó là: năm phần pháp tính (?) (có lẽ chỉ năm phần công đức của bậc giải thoát: giới, định, tuệ, giải thoát, và sự hiểu biết về giải thoát), không, vô tưởng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không bám vào tướng, không còn mong cầu), thiền định, giải thoát, tướng hảo (các tướng tốt và vẻ đẹp trên thân Phật), thần túc. Lấy những thứ ấy làm của báu, trong lòng không sợ sệt, cũng không hoảng hốt.

 Lại có một tam-muội tên là Vô vi định. Bồ-tát ma-ha-tát trụ trong tam-muội này thì dùng chánh thọ (tức nhập định đúng đắn, một tên khác của tam-muội) sáng rỡ để làm trong sạch dấu vết của chúng sinh mà không lấy làm chán. Đối với các chúng sinh, Bồ-tát diễn giảng rằng pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) là không. Chúng sinh hiểu được không thì liền tỉnh ngộ, quay lòng hướng về đạo, trọn không thoái lui.

 Khi ấy, Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) bảo Tối Thắng: "Như hôm nay Ta trụ trong phép định Pháp giới tự tại này, dùng thiên nhãn (con mắt thần thông nhìn thấy xa và khắp mọi nơi) quán sát đến tận cùng hư không phía trên, nơi cảnh giới của chúng sinh bất nhiên, thì trong khoảng một cái búng tay, có hàng ức trăm nghìn chúng sinh, nhiều không thể đếm được, mới bắt đầu muốn nhận lấy hình hài mà đi vào cửa sinh.

 Khi ấy, vô số chư Phật Thế Tôn ở mười phương, nhiều như cát sông Hằng, đều dùng hóa thân (thân do thần thông biến hiện ra) trụ ở cõi hư không, vì những thần thức của bốn khí ấy mà nói pháp hư vô rằng:
'Vừa đến chỗ không lại rời không,
Lìa thức tạo ra cũng thế thôi;
Ta vốn là không mà tưởng có,
Thế là mãi mãi lìa không rồi.' (?)

 Nếu thần thức nương vào cái không mà nhận hình của thức ấy, suy nghĩ quán chiếu về không, thì ngay ở cõi không bỏ được hình chất của thức, đi vào cảnh giới vô dư mà chứng diệt độ, không đến đời này nhận thân ngũ ấm mà trải qua các khổ não.

 Trí quyền biến của Như Lai không có hình tướng, độ các thức đi vào cõi hư không, hiện ra những biến hóa thần diệu kỳ đặc và sự cảm hóa bằng đức. Có khi hiện ra cõi nước trong sạch của chư Phật; có khi đứng yên trong sự im lặng của bậc hiền thánh; có khi kinh hành (đi qua đi lại thong thả để tu tập), tụng đọc không mỏi mệt. Thức tuy không trông thấy, nhưng uy nghi và lễ tiết của chư Phật Thế Tôn chưa từng bỏ qua.

 Bồ-tát nên quán rằng hư không che phủ vô biên cõi nước, nhưng hư không cũng không có ý nghĩ: 'Nay ta che phủ chừng ấy cõi nước.' Hư không cũng không tự nghĩ: 'Ta có công lao rất lớn.' Vì sao vậy? Vì hư không che phủ là do bản tính vốn như thế. Pháp không đổi khác, tự nhiên thường còn; pháp không lay động, cũng không có nhiều thứ khác nhau; không sinh không diệt, lại không biến đổi. Vì sao như vậy? Vì tính của pháp giới hư không vốn tự nhiên là thế.

 Bồ-tát lại nên suy nghĩ về thần thức trong hư không. Thức có ba tướng. Thế nào là ba? Một là thú (đi tới, tức hướng đến tái sinh), hai là hối (hối lại, tức không muốn nhận hình), ba là không thú cũng không hối.

 Thế nào là thần thức trong hư không thứ nhất là thú? Gọi là thú, tức là hướng đến cửa sinh, nuôi lớn hạt giống của ấm, theo từng loài mà nhiễm vào thần thức, liền nhận lấy hình thể. Bồ-tát nên biết, thần thức trong hư không cũng có trung chỉ (chỗ dừng ở giữa, tức trạng thái trung gian sau khi chết và trước khi tái sinh). Thức hợp với bốn khí mà đến trung chỉ, ở trung chỉ thì nhận hình; hoặc trải qua nửa tháng, hoặc trọn một tháng, hoặc ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, mười một, mười hai tháng, rồi từ trung chỉ của hư không đến năm đường. Trung chỉ của năm đường liền hiện ra trước mặt. Vào trung chỉ của năm đường rồi, hoặc trải qua một, hai, ba, bốn cho đến mười hai tháng. Trung chỉ do biến hóa của cõi trời thì không có kỳ hạn ngày tháng năm. Địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh cũng có trung chỉ, mỗi loài khác nhau. Trung chỉ của thức trong không thì lặng lẽ không hình, không thể thấy được; chỉ có bậc A-duy-nhan (bậc Bồ-tát đã lên đến địa vị cao nhất, sắp thành Phật) và chư Phật Thế Tôn mới thấy được mà thôi. Đó gọi là trung chỉ trong hư không hướng đến cửa sinh mà Bồ-tát ma-ha-tát quán sát.

 Thế nào là thần thức trong hư không thứ hai là hối? Gọi là thứ hai là hối, tức là bốn khí đã hợp lại, thức ở trong đó, nhưng hối không muốn nhận hình ấy, trong tâm nhớ đến ý tưởng về không, lặng lẽ vô vi, không còn tính toán chấp trước ý tưởng nào. Lại được chư Phật Thế Tôn dùng tính Phật biến hóa mà trụ lại giáo hóa, thức ấy liền tỉnh ngộ, ở cõi vô dư Nê-hoàn mà bát Nê-hoàn (nhập Niết-bàn).

 Này Tối Thắng, nên biết rằng chư Phật Thế Tôn trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) răn dạy chúng sinh, khiến họ đến được bờ vô vi kia, nhiều không thể đếm được. Vì một chúng sinh mà đi khắp ba đời, chịu nhọc nhằn khổ cực, dùng vô số phương tiện (cách thức khéo léo) giáo hóa cho được độ thoát; tuy ở trong khổ não mà không cho là nhọc, cũng không có lòng mệt mỏi chán nản. Như Lai ra đời, hóa hiện thân chư Phật ở cõi hư không, nơi trung chỉ của thần thức, vì họ nói giáo pháp vô thượng cực kỳ vi diệu. Thần thức ở trung chỉ (vốn đang tìm cha mẹ để thác sinh) (?) liền tỉnh ngộ, nhận lời pháp giáo hóa, ngay tại chỗ ấy mà vào cõi vô dư Nê-hoàn, bát Nê-hoàn, nhiều không thể đếm được, nhiều hơn số chúng sinh được độ bởi chư Phật Thế Tôn trong mười phương, không có gì để ví được. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát trụ trong tam-muội Pháp giới định ý tự tại này thì có thể nắm quyền biến mà thực hành trí, tu vô lượng pháp, rồi bước lên địa vị Bồ-tát.

 Thế nào là thần thức trong hư không thứ ba, không thú cũng không hối? Gọi là không thú cũng không hối, tức là thức ở trong pháp tính của cõi không, hình chất ở trung chỉ như bóng, như ánh sáng, ý thức nhớ nghĩ về không cực kỳ nhỏ nhiệm, cực kỳ vi tế, tiến thì không đạt đến cảnh giới vô vi, lùi thì không kịp đến cái có của cõi người. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát quán thức không thú cũng không hối."

 Khi ấy, Bồ-tát Tối Thắng tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, đúng như vậy. Thế Tôn đã nói thần thức trong hư không và trung chỉ trong hư không có hình như ánh sáng, như bóng, chỉ có Bồ-tát A-duy-nhan và chư Phật Thế Tôn mới thấy được. Nếu thần thức của bốn khí và trung chỉ trong không có đi có lại, thì cõi Nê-hoàn kia và đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất, tuyệt đối) cũng phải có thần thức, cũng phải có trung chỉ. Giả sử có thức, có trung chỉ, thì cõi Nê-hoàn kia với thức trong hư không và trung chỉ trong không có gì khác nhau? Nếu không có gì khác nhau thì không có Nê-hoàn. Vì không có Nê-hoàn thì không có đạo quả (quả vị chứng đắc nhờ tu đạo) và không có pháp tam thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn – người nghe pháp mà giác ngộ; Duyên giác – người tự quán nhân duyên mà giác ngộ; Bồ-tát – người cầu thành Phật để độ tất cả). Pháp giới sinh tử và cõi Nê-hoàn thì không có khác nhau; Nê-hoàn chính là sinh tử, sinh tử chính là Nê-hoàn. Bạch Thế Tôn, như con nghe Phật nói về thần thức trong hư không và trung chỉ trong hư không, lòng nghi ngờ càng tăng gấp bội."

 Khi ấy, Đức Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Cõi Nê-hoàn kia và đệ nhất nghĩa cũng có thần thức, cũng có trung chỉ. Thần thức của Nê-hoàn và trung chỉ của nó khác với pháp tính của thần thức và trung chỉ trong không. Thần thức của Nê-hoàn lặng lẽ không lay động, không dời đổi, cũng không có cửa sinh; chỗ nó hướng tới cũng không có sinh, già, bệnh, chết, sầu lo, khổ não. Nói thức ấy diệt hẳn thì cũng không diệt hẳn; nói thức ấy sinh lại thì cũng không sinh. Trung chỉ ấy lấy sự vắng lặng vĩnh viễn làm trung chỉ."

 Phật bảo Tối Thắng: "Như Lai ra đời, chư Như Lai Đẳng Chánh Giác của quá khứ, vị lai, hiện tại nhiều như cát sông Hằng đều không giữ lấy Nê-hoàn, cũng không diệt hẳn. Nếu Phật Thế Tôn nhập Nê-hoàn thì không phải là bậc chánh giác, không phải là bậc đầy đủ hoằng thệ." Phật bảo Tối Thắng: "Từ khi chư Phật Thế Tôn ba đời có danh hiệu đến nay, Ta chưa thấy vị nào nhập Nê-hoàn cả. Dẫu cho chư Phật vị lai xuất hiện trong pháp giới thì cũng đi lại, dừng trụ nơi hữu dư Nê-hoàn (Niết-bàn còn thân: phiền não đã dứt nhưng thân vẫn còn), không vào cảnh giới vô dư Nê-hoàn.

 Này Tối Thắng, nên biết rằng thần thức của Như Lai và thần thức của Nê-hoàn không có khác nhau. Chỉ là thần thức của Nê-hoàn không hình, không bóng, cũng không có tướng ánh sáng, không lay động và không thể dời đổi; còn thức của Như Lai thì có động, có dời. Thức kia và thức này là một, không khác, chỉ có chỗ động và không động là khác nhau mà thôi. Bồ-tát nên quán cái không: không thì có thức, có trung chỉ; có thì có thức, có trung chỉ. Nếu lại có pháp nào ở ngoài Nê-hoàn thì có thức, có trung chỉ. Này Tối Thắng, đó là thần thức trong hư không và trung chỉ trong hư không, thần thức của Nê-hoàn và trung chỉ của Nê-hoàn; đó gọi là sự khác biệt của mỗi thứ."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video