Thiên 19 — Phẩm 19 – Giáo hóa chúng sinh

 Phẩm Hóa Chúng Sinh (giáo hóa chúng sinh) thứ mười chín.

 Khi ấy, Bồ-tát Tối Thắng (tên vị Bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người tu hạnh giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh) trải qua sinh tử, làm những hạnh khổ nhọc siêng năng, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, nuôi dưỡng chúng sinh, trang nghiêm đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo), tuy giáo hóa chúng sinh mà không thấy có sự giáo hóa, cũng không thấy có chúng sinh, cũng không tự thấy mình có giáo hóa ai? Sở dĩ như vậy là vì dùng pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) mà quán thì thấy hư vô, vắng lặng, không có gì cả."

 Phật bảo Tối Thắng: "Đúng thế, đúng thế, như lời ông nói. Bồ-tát ma-ha-tát giữ hoằng thệ lớn (lời nguyện lớn rộng cứu độ chúng sinh) với tâm ý không bờ bến, nuôi dưỡng chúng sinh, làm trong sạch cõi Phật; tuy giáo hóa chúng sinh mà không thấy có sự giáo hóa, cũng không thấy có chúng sinh. Vì sao như vậy? Vì dùng pháp tính mà quán thì thấy hư vô, vắng lặng, hoàn toàn không có gì, tất cả đều không, đều tịch lặng, không hình không tướng, không thể thấy được. Tất cả các pháp, pháp tự nó là không; chúng sinh, chúng sinh tự nó là không; cõi nước, cõi nước tự nó là không; Nê-hoàn (tức Niết-bàn, cảnh giới tịch diệt đã chấm dứt mọi phiền não và sinh tử), Nê-hoàn tự nó là không; Bồ-tát, Bồ-tát tự nó là không.

 Như vậy, này Tối Thắng, Bồ-tát nên quán như thế: đi sâu vào chỗ cốt yếu của pháp, hiểu biết các pháp đều là một tướng như vậy; các pháp và mọi trí đều hư không, vắng lặng, vô vi (không tạo tác, không sinh diệt), không nhiễm trước. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, chế ngự tâm ý hướng về đạo, lòng khó bị phá hoại, ắt đến được đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ chân chính, cao tột không gì hơn), thành bậc chánh giác tối thượng; chí như kim cương, không thoái chuyển; lấy pháp vô vi làm chuỗi ngọc trang sức cho cây đạo (cây Bồ-đề, nơi Phật thành đạo); từ lúc mới phát tâm cho đến khi tới đạo tràng, ngồi dưới cây vua (cây Bồ-đề, được tôn là vua của các loài cây), đối với những kẻ đã hàng phục, sẽ hàng phục và chưa hàng phục, ở khoảng giữa ấy không khởi lòng kiêu mạn.

 Các thứ kiêu mạn là: "ta hơn người, người không bằng ta" là mạn; "ta với người ngang nhau" là mạn; "người hơn ta, ta không bằng người" là mạn; mạn bậc cao trong hàng cao, mạn bậc giữa trong hàng cao, mạn bậc thấp trong hàng cao; mạn bậc cao trong hàng giữa, mạn bậc giữa trong hàng giữa, mạn bậc thấp trong hàng giữa; mạn bậc cao trong hàng thấp, mạn bậc giữa trong hàng thấp, mạn bậc thấp trong hàng thấp. Như thế, Bồ-tát ma-ha-tát nên nhớ nghĩ trừ bỏ các thứ kiêu mạn này, cũng không ganh ghét, dẹp bỏ lòng tự cao.

 Bồ-tát nhập định quán sát chúng sinh nào nên độ, chúng sinh nào chưa nên độ, rồi dùng phương tiện khéo léo đi vào năm đường (ngũ đạo: năm cảnh giới tái sinh là trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) và tám nơi không có lúc rảnh (bát vô nhàn xứ, cũng gọi là tám nạn: tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp, như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, vùng biên địa xa xôi, đui điếc câm ngọng, kẻ thông minh lý sự theo tà kiến, sinh vào thời trước hoặc sau khi có Phật). Nếu có chúng sinh nên nhận sự giáo hóa thì Bồ-tát làm bạn bè quen biết với người ấy, hoặc làm cha mẹ, anh em, người thân, hoặc làm bậc trưởng giả giàu có quyền quý, tùy theo chúng sinh trước mặt mà cấp cho người nghèo thiếu: mở ra vô lượng kho tàng vàng bạc châu báu, xa cừ, mã não, trân châu, hổ phách, ngọc minh nguyệt tốt và ngọc báu như ý (viên ngọc muốn gì được nấy); hoặc đem cơm ăn, giường nệm, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, đều đem cho hết không chút tiếc rẻ. Hoặc có người đến chỗ Bồ-tát, ân cần xin đầu, mắt, tay, chân, đất nước, của cải, vợ con và các thứ bảy báu, Bồ-tát đều có thể ban cho, mà cũng không có ý tưởng là mình bố thí.

 Lúc ấy, Bồ-tát liền nhập tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung tuyệt đối) chánh thọ (nhập định đúng đắn) Pháp giới tự tại định ý, dùng phương tiện quyền biến mà nói pháp hư vô cho chúng sinh ấy: "Các người nên biết, pháp là vô vi, cũng không có gì để làm. Phân biệt sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) thì đều không có chủ. Như mắt thấy sắc (hình sắc), sắc cũng không có đối tượng; chúng sinh ngu mê mới ở trong đó khởi lên thức, phân biệt suy nghĩ; nhãn thức (cái biết của mắt) vốn không có chủ. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi biết vị, thân biết sự trơn mịn, ý phân biệt các pháp, Bồ-tát quán sát đều không có gì cả. Pháp khởi lên thì theo chỗ của nó mà khởi, pháp diệt đi thì theo chỗ của nó mà diệt; khởi mà không biết là khởi, diệt mà không biết là diệt. Mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau làm thành vòng sinh tử) và mười tám bản trì (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu thức tương ứng) cũng như vậy."

 Có khi Bồ-tát nhập tam-muội Sư tử phấn tấn (phép định mạnh mẽ nhanh chóng như sư tử vươn mình), lại có thể thị hiện nhiều thứ biến hóa, ở trong đó diễn giảng bằng âm thanh trong sạch; hiện ra cõi nước của mình được trang hoàng bằng các thứ báu, hương hoa thơm ngát, năm sắc rực rỡ, uy nghi trong sạch; chí như núi An Minh (tức núi Tu-di, ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới), không thể lay chuyển. Lại hiện ra vô lượng pháp môn định ý mà Như Lai thường an vui trong đó; tất cả các pháp và cội gốc của chúng sinh đều hiện ra trước mặt.

 Lúc ấy, Bồ-tát lại dùng thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại), nhập vô lượng phép định mà tự thị hiện, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân gác lên hai đùi) trên một hoa sen, hiện ra sắc thân với công đức của các pháp tích lũy trong vô hạn vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều đến mức không đếm được; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), làm sạch dấu vết chấp trước của chúng sinh, dẫn đường cho Bồ-tát lối ra khỏi sinh tử, dựa vào nhất thiết trí (trí biết hết tất cả, tức trí của Phật) mà diễn giảng pháp cam lộ (nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp đem lại giải thoát), tỏa ánh sáng trí tuệ, chỉ bày trí tuệ của Phật không nhiễm trước.

 Hoặc dùng châu báu xây tháp bảy báu đầy cả một thiên hạ (một châu lớn trong bốn châu của một thế giới), hoặc hai thiên hạ, hoặc ba, hoặc bốn, hoặc lên đến Phạm thiên (cõi trời của vị trời làm chủ cõi Sắc), đến cõi trời Nhất Cứu Cánh (cõi trời cao nhất trong cõi Sắc), sống lâu trải qua nhiều kiếp mà không nhập diệt độ.

 Có khi Bồ-tát dùng phương tiện quyền biến, nhập phép định vắng lặng vô vi, đầy đủ các thiện căn (gốc lành sinh ra mọi điều thiện), không rời Như Lai, đầy đủ nhất thiết trí, dùng sức tam-muội mà dạy dỗ chúng sinh. Có chúng sinh nên nghe lời dạy bằng âm thanh mà được độ; có chúng sinh nên nghe lời dạy bằng hương thơm mà được độ; có chúng sinh hiểu được ý nghĩa của vị mà được độ; có chúng sinh thân được cảm giác mềm mại mà được độ; có chúng sinh thể nhận pháp, ý tỉnh ngộ mà được độ.

 Lúc ấy, Bồ-tát lại nghĩ: "Chúng sinh nghe tiếng ắt muốn nghe nghĩa thanh tịnh của ta. Nay ta nên diễn tám âm của Như Lai (tám đức tính của giọng nói Phật), mỗi âm diễn ra tám câu: âm khổ, âm tập (nguyên nhân của khổ), âm tận (sự dứt khổ), âm đạo (con đường dứt khổ); thấy khổ và hướng đến khổ, thấy tập và hướng đến tập, thấy tận và hướng đến tận, thấy đạo và hướng đến đạo (thấy: chứng ngộ chân lý ấy; hướng: đang tiến tới sự chứng ngộ ấy)."

 Lúc ấy, chúng sinh nghe tiếng như vậy mà ý chưa tỉnh ngộ, muốn được thấy ánh sáng và thân thể của Bồ-tát. Bồ-tát nhập định, dùng cái nhìn bình đẳng, liền biến đất đai, núi sông, vách đá, cây cối, hoa quả đều thành bảy báu: xa cừ, mã não, thủy tinh, lưu ly, san hô, hổ phách, đều phóng ra ánh sáng, ánh sáng soi chiếu lẫn nhau, che lấp cả ánh sáng mặt trời mặt trăng.

 Lúc ấy, chúng sinh vẫn chưa tỉnh ngộ, lại muốn được thấy ánh sáng mặt trời mặt trăng. Bồ-tát quán sát biết ý nghĩ trong lòng họ, liền nhập tam-muội Vô ngại tâm niệm, phóng ra ánh sáng từ nghìn ức vô số lỗ chân lông. Mỗi tia sáng có hoa sen bảy báu; mỗi hoa sen có đài bảy báu; trên mỗi đài có lọng bảy báu; dưới mỗi lọng có tòa bảy báu; trên mỗi tòa đều có Như Lai, vì chúng sinh ấy nói cội gốc của khổ: "Sinh ra khổ mà không có khổ, đó là đế (chân lý) không khổ; sinh ra tập mà không có tập, đó là đế không tập; sinh ra tận mà không có tận, đó là đế không tận; sinh ra đạo mà không có đạo, đó là đế không đạo."

 Những chúng sinh nghe tiếng và thấy ánh sáng ấy, nghe tiếng nói về khổ thì trong lòng chán ghét, mỗi người khởi lên ý tưởng khổ, không, vô ngã, không còn ý tưởng sinh diệt, liền ngay trên chỗ ngồi dứt tận đáy gốc của khổ, ứng hợp với âm thanh thanh tịnh.

 Lúc ấy, những chúng sinh ưa hương trong hội chúng vẫn chưa tỉnh ngộ, lại nghĩ: "Ý chúng ta ưa thích hương thơm tuyệt diệu, mà nay bậc Đại Thánh lại nói lời dạy bằng âm thanh." Bồ-tát biết ý nghĩ trong lòng chúng sinh ấy, liền nhập tam-muội chánh thọ Cực vi chúng hương định ý (phép định về các hương thơm cực kỳ vi diệu), liền biến đất đai, núi sông, vách đá, cây cối, hoa quả đều thành hương thơm ngào ngạt: chiên-đàn đầu trâu (loại gỗ thơm quý nhất), hương kê thiệt (đinh hương), ngải nạp, bạt hương, mộng kinh (?), mộc mật (?), tô hợp; hoa phân-đà-lợi (sen trắng), hoa tu-can-đề, hoa mãn nguyện can-đề (?), hoa sen xanh thơm. Các loài hoa như thế có đến mấy nghìn trăm thứ, khắp bốn phương không đâu không ngửi thấy hương.

 Lúc ấy, chúng sinh tuy ngửi hương này mà ý vẫn chưa tỉnh ngộ, muốn cho trong hương phát ra lời dạy về đạo. Khi ấy, Bồ-tát biết ý nghĩ trong lòng chúng sinh ấy, liền ở trong hương nói pháp sáu tầng (?). Lúc ấy, chúng sinh ngửi hương liền mở lòng tỉnh ngộ, dứt hết hoạn nạn của đời này, không còn sinh lại nữa, đến tận cùng bờ khổ, liền thành đạo quả (quả vị chứng đắc nhờ tu đạo).

 Lúc ấy, những chúng sinh tham vị trong hội chúng vẫn chưa tỉnh ngộ, liền nghĩ: "Ý ta là ưa thích, đắm say vị ngon tuyệt diệu, mà nay bậc Đại Thánh lại nói lời dạy bằng hương, thật không phải điều lòng ta tham muốn." Bồ-tát biết ý nghĩ của chúng sinh ấy, liền nhập tam-muội chánh thọ Cực vi tịnh vị định ý (phép định về vị thanh tịnh cực kỳ vi diệu), liền biến đất đai, núi sông, vách đá, cây cối, hoa quả đều thành đồ ăn thức uống cam lộ tự nhiên, hương thơm ngào ngạt, ngon ngọt vô lượng.

 Khi ấy, chúng sinh tuy được vị này mà ý vẫn chưa tỉnh ngộ, trong ý tham muốn có người tự nhiên đem thức ăn đến dâng trước mặt, lại được thấy hình người dâng thì mới thỏa nguyện (?). Bồ-tát biết ý nghĩ trong lòng chúng sinh ấy, liền nhập tam-muội Tốc tật vô ngại (phép định nhanh chóng không bị ngăn ngại), liền biến đất đai, núi sông, vách đá, cây cối, hoa quả đều thành chúng sinh; mỗi chúng sinh ấy bưng nhiều thứ cam lộ tự nhiên. Trong thức ăn cam lộ phát ra những lời như sau: "Vị ngọt ở bên ngoài, thức của lưỡi nếm lấy; hai thứ ấy gặp nhau thì sinh ra trần lao (phiền não làm nhọc nhằn, vẩn đục tâm). Nay ta tự tiết chế, biết đủ là hơn hết; chỉ cốt nuôi giữ thân hình, khiến cho đau đớn không sinh ra. Như xe cần có dầu mỡ mới chở được nặng; như mụn nhọt được thuốc, gắng cầm cho đỡ đau." Những lời dạy về pháp như thế đều phát ra từ vị. Chúng sinh nghe rồi mở lòng tỉnh ngộ, dứt hết hoạn nạn của đời này, không còn sinh lại nữa, đến tận cùng bờ khổ, liền thành đạo quả.

 Lúc ấy, trong hội chúng, những chúng sinh tham sự trơn mịn vẫn chưa tỉnh ngộ, liền nghĩ: "Ý ta nay là tham đắm sự trơn mịn, mà nay bậc Đại Thánh lại nói về vị ngon, thật không phải điều lòng ta tham muốn." Bồ-tát biết ý nghĩ trong lòng chúng sinh ấy, liền nhập tam-muội chánh thọ Cực dục vi tế nhu thuận định ý (phép định về sự mềm mại vi tế), liền biến đất đai, núi sông, vách đá, cây cối, hoa quả đều thành chúng sinh; mỗi chúng sinh đều mặc áo kiếp-ba-dục tự nhiên (áo dệt bằng sợi bông kiếp-ba, loại vải rất mịn và quý), lấy lụa trời, gấm trời quấn quanh mình. Chúng sinh thấy vậy đưa tay sờ đến, tự thấy mềm mại không cầm nắm được; trong ý nghĩ đến một chiếc áo thì trăm bộ tự đến.

 Chúng sinh tỉnh lòng, mới tự trách mình: "Than ôi! Vì sao lại tham đắm chiếc áo này? Chẳng phải là tự rơi xuống, làm tăng thêm trần lao sao? Thân hình chỉ là bộ xương khô được quấn bằng máu thịt." Liền nghe trong không trung phát ra những lời như sau: "Này thiện nam, nên biết năm thú vui ở cõi người (năm thứ dục lạc do sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm đem lại) không thật, không có thật. Lòng đắm vào sự trơn mịn thì dần dần sinh ra ràng buộc. Hãy nghĩ mà tự trách mình, bỏ lòng tham ái này." Khi ấy, chúng sinh nghe tiếng trong không trung mới tỉnh ngộ, dứt hết nỗi khổ của đời này, không còn sinh lại nữa, đến tận cùng bờ khổ, liền thành đạo quả.

 Lúc ấy, trong hội chúng, những chúng sinh tham pháp vẫn chưa tỉnh ngộ, liền nghĩ: "Ý ta nay là ở pháp vi diệu, mà hôm nay bậc Đại Thánh lại nói về sự trơn mịn, thật không phải điều lòng ta tham muốn." Bồ-tát biết ý nghĩ của chúng sinh ấy, liền nhập tam-muội chánh thọ Vô lượng pháp giới định ý, liền biến đất đai, núi sông, vách đá, cây cối, hoa quả đều thành chúng sinh; mỗi chúng sinh đều nói về lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), không, vô tưởng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không bám vào tướng, không còn mong cầu), thiền định, giải thoát, hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) và vô vi, hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) và vô lậu (đã hết phiền não), sinh và diệt, chấp và đoạn, rằng những thứ ấy đều không có gì cả.

 Có khi Bồ-tát quán sát chỗ hướng tới của tâm ý chúng sinh, liền dùng kế quyền biến hiện ra sắc tướng của thân, ẩn hiện tự do, bay lên hư không làm mười tám phép biến hóa (mười tám thứ thần thông biến hiện như bay lên, đi trên không, thân phun lửa phun nước…), từ trong không trung qua lại không bị vướng ngại. Hoặc lại thị hiện cõi nước, thành quách, diễn nói Phật pháp, khiến chúng sinh đạt được phép định cốt yếu không thể nghĩ bàn của chư Phật.

 Lúc ấy, trong thành quách do Bồ-tát hóa ra, dân chúng qua lại, ai nấy đều kính trọng đối đãi với nhau vô hạn, như cha, như mẹ, như anh, như em, khiêm cung hạ mình, luôn tỏ lòng kính trước. Khi ấy, Bồ-tát lại nhập phép định Vô dụ quang minh (ánh sáng không gì sánh được), khiến các Bồ-tát vào trong ánh sáng này ngồi kiết già, hoặc ngồi trên tòa cao, hoặc ngồi trên hoa sen, đầy khắp thế giới không chỗ nào trống. Hoặc hiện thân Phật ngồi trên hoa sen báu, đều diễn nói lục độ vô cực của chư Phật, không, vô tướng, vô nguyện, thiền định, giải thoát; lại dùng mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) và bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) của Như Lai mà gia hộ chúng sinh, ai nấy đều được cứu giúp.

 Khi ấy, Bồ-tát lại dùng sức thần túc phóng ra ánh sáng lớn, hiện ra ức trăm nghìn cõi nước trong thế giới của Phật. Mỗi tia sáng đều dẫn đến ức trăm nghìn chúng sinh, cưỡi ánh sáng đến đây nghe pháp mà được độ. Mỗi lỗ chân lông có mười ức tia sáng; mỗi tia sáng có mười ức cõi nước. Bấy giờ trong cõi nước hóa hiện có ngọc ma-ni (ngọc báu) tự nhiên tự sáng, xen lẫn với nhiều thứ châu báu khác. Ngọc ma-ni ấy treo lơ lửng trên hư không, cách mặt đất mười nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao thời xưa, chừng bảy tám thước), ánh sáng của ngọc trong suốt, không đâu không soi đến.

 Lại có ngọc ma-ni kỳ lạ dùng để trang hoàng. Trên mỗi viên ngọc có các cõi Phật nhiều bằng số cát của mười ức con sông, có mười ức trăm nghìn lầu quán đài gác. Mỗi lầu quán có tòa sư tử hoa sen báu của mười ức trăm nghìn cõi Phật. Mỗi tòa sư tử báu có hoa sen báu thần diệu của mười ức trăm nghìn cõi nước. Trên mỗi hoa có mười ức trăm nghìn Như Lai ngồi tòa sư tử. Mỗi Như Lai phóng ra ánh sáng lớn che phủ mười ức trăm nghìn cõi Phật. Mỗi cõi Phật có mười ức trăm nghìn đức vô úy như sư tử của Như Lai. Mỗi đức vô úy có chỗ ở của mười ức trăm nghìn chúng sinh. Mỗi chúng sinh có mười ức trăm nghìn cõi Phật hiện ra. Mỗi cõi Phật có mười ức trăm nghìn ý vị của câu pháp và các pháp của Phật. Mỗi pháp về ý vị của câu pháp có mười ức trăm nghìn kinh pháp sinh ra, thiêu đốt trần lao (?). Cho đến các pháp môn định cũng như vậy. Trong mỗi pháp môn diễn ra vô lượng tướng trạng của các trí và pháp không thoái chuyển, nhiều thứ trí với ý vị khác nhau. Trong mỗi bánh xe pháp được chuyển, độ mười ức trăm nghìn chúng sinh đạt được hạnh thuần thục. Mỗi cõi của chúng sinh lại có mười ức trăm nghìn cõi Phật, mỗi cõi giáo hóa cảnh giới của mình, khiến hướng đến nơi lành, khiến chúng sinh đều đến được Phật đạo.

 Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân, tức Bồ-tát) nhập tam-muội này thì tự hiện ra vô lượng biến hóa oai thần. Cảnh giới của tam-muội ấy chưa từng có, chưa từng thấy; những điều hóa hiện kỳ lạ đến tột cùng, không phải tâm có thể đo lường, không phải ý có thể suy tính; trong, ngoài và khoảng giữa đều không thấy có chỗ nào; cũng không thấy lúc đến, cũng không thấy lúc đi. Vì sao vậy? Vì thể tính của các pháp vốn tự nhiên như thế. Tu hành trăm kiếp để dứt hết cấu nhiễm, thực hành lời nguyện của Như Lai mà ban cho chúng sinh, lại trải qua vô lượng vô hạn kiếp, không dính mắc, không trụ vào đâu, cũng không nhiễm trước, cũng không ai có thể đặt tên cho được; tìm đến cội gốc của nó thì hoàn toàn không có chỗ nào. Nếu có người muốn dùng mưu kế khéo léo để tìm xét hình tướng tạo hóa của phép định này, thì nghĩa của nó cực kỳ sâu xa, không thể nghĩ bàn; đó là pháp mà chư Phật mới nên thực hành, không phải điều mà La-hán (bậc tu đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử, là quả vị cao nhất của hàng nghe pháp mà giác ngộ) hay Bích-chi (Bích-chi Phật, bậc tự mình quán nhân duyên mà giác ngộ, không đi giáo hóa người khác) tu được.

 Này Tối Thắng, lại nên suy nghĩ về lẽ này: Bồ-tát khiêm nhường chịu khổ, đi vào tám nạn, quán sát ý chúng sinh: có tâm ái dục hay không có tâm ái dục, nhiều hay ít cũng đều biết rõ; có tâm sân hận hay không có tâm sân hận, nhiều hay ít cũng đều biết rõ; có tâm ngu si hay không có tâm ngu si, nhiều hay ít cũng đều biết rõ.

 Nếu chúng sinh ấy có tâm ái dục, đắm riêng vào sắc đẹp phụ nữ, cho rằng béo tốt trắng trẻo là đẹp, lòng say mê không thể rời bỏ, lúc ấy Bồ-tát lại hiện ra quyền biến, bày nhiều mưu kế, liền thị hiện để họ nhận thấy và quán tưởng sự dơ nhớp chảy ra từ thân, tưởng về sự bất tịnh (không trong sạch). Ngay trước mặt chúng sinh, Bồ-tát hiện ra thân vô thường: tứ đại (bốn yếu tố cấu thành thân: đất, nước, lửa, gió) tan rã, rơi rớt mỗi thứ một nơi; một ngày, hai ngày, cho đến bảy ngày, thân thể sình trương, hôi thối nhơ nhớp. Có khi xác chết máu thịt tiêu hết, chỉ còn gân xương dính liền nhau. Lại hiện ra nhiều hình dạng biến đổi khác: hoặc hiện ra đầu lâu, xương đùi, xương cánh tay, khuỷu tay, mỗi thứ một nơi; lâu dần biến đổi thành màu như chim bồ câu trắng; năm tháng càng lâu thì giống như phân đất.

 Chúng sinh quán thấy như vậy rồi thì tự tỉnh ngộ, mới biết dục vọng là hư dối, là hạnh của phàm phu, sẽ rơi vào ác thú (những đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không phải đường chánh để quay về; trong lòng tự sửa lỗi, ăn năn chuyện cũ không kịp, bèn quy y bậc Đại Thánh, theo tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt hẳn dâm dục), đi vào vực sâu thanh tịnh, rửa sạch nhơ nhớp của dâm dục, rèn luyện tâm thần, vứt bỏ trói buộc, đạt thành bậc chánh giác vô thượng chí chân, làm trong sạch cõi nước của mình, nuôi dưỡng chúng sinh. Đó gọi là Bồ-tát quán tâm ái dục rồi vì họ nói pháp, khiến họ thành đạo quả.

 Bồ-tát nên biết, có chúng sinh không có tâm ái dục nhưng ý bó hẹp trong điều nhỏ, không đến được đạo lớn. Bồ-tát khuyên gắng họ thành tựu đạo chánh giác bình đẳng, dùng pháp không hai trong kho tàng trí tuệ mà dẫn dắt chỉ bày, khiến họ biết đường chánh, an lập nơi Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", chủ trương tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh), không giữ lấy tiểu đạo (đạo nhỏ, chỉ cầu giải thoát riêng cho mình). Họ từ vô số kiếp tích công lập đức, làm lành không mỏi mệt, nhưng ý mê lòng lầm, không phân biệt thật giả, nay mới tự biết mình chưa đến chỗ rốt ráo.

 Thế nào là đạo không hai của Bồ-tát? Bồ-tát tu hành đạo không hai là: Bồ-tát luôn trong sạch mà không ở yên trong sự trong sạch, an vui trong sự trong sạch mà bên ngoài giáo hóa chúng sinh, đó là đạo không hai. Bồ-tát luôn vắng lặng mà bên ngoài hiện ra như rối loạn, an vui trong sự vắng lặng mà giáo hóa chúng sinh, đó là đạo không hai. Bồ-tát nhập định chưa từng sai lầm, từ trong định đứng dậy mà bên ngoài giáo hóa chúng sinh, đó là đạo không hai. Bồ-tát có lòng bố thí, chưa từng hối tiếc, giữ ý vững chắc không mong báo đáp, bên ngoài giáo hóa chúng sinh khiến họ trừ bỏ ba tưởng (ba ý niệm khi bố thí: có người cho, có người nhận, có vật cho), đó là đạo không hai. Bồ-tát giữ giới đầy đủ chưa từng thiếu sót, lại dùng giới luật mà bên ngoài giáo hóa chúng sinh, đó là đạo không hai. Bồ-tát trí suy xét rất sâu xa rộng lớn, không tự khen mình làm được việc gì, bên trong luôn một lòng, không bị vấy nhiễm, đó là đạo không hai. Nắm lấy trí để tạo hóa thật không có bờ bến, ở trong đó thu nhiếp ý không cho tán loạn, cũng dùng pháp này dạy dỗ giáo hóa chúng sinh, khiến họ vượt qua đồng hoang mà đến vùng đầm không lo âu, đó là đạo không hai.

 Bồ-tát tu tam-muội Nhẫn chánh định, hiện thân siêng năng chịu khổ ở nơi núi đầm không người, hoặc gần làng xóm hiện ra đi xin ăn, hoặc trải qua một năm đến trăm nghìn năm, hoặc trải qua một kiếp đến trăm nghìn kiếp, ở trong đó hiện thân chịu vô lượng khổ. Khi ấy, người và phi nhân (những loài không phải người như quỷ thần) trong núi, hoặc quỷ La-xoa (tức La-sát, loài quỷ dữ ăn thịt người) loài hai chân, bốn chân và vô số chân, mỗi kẻ cầm dao gậy đến đụng chạm Bồ-tát, hoặc dùng dao bén cắt mũi Bồ-tát; mũi liền mọc lại như quả Diêm-phù (quả của cây Diêm-phù, một loài cây ăn quả ở Ấn Độ).

 Này Tối Thắng, nên biết rằng quả Diêm-phù, hái một quả thì mọc ra hai, hái hai quả thì mọc ra bốn, hái bốn thì mọc ra tám, hái tám thì mọc ra mười sáu, hái mười sáu thì mọc ra ba mươi hai; cứ thế lần lượt, cả cây đều thành quả, không còn hình dáng cây, cũng không thấy cành lá thân đốt. Bồ-tát nhập định thực hành nhẫn cũng như vậy. Nếu có người đến cắt mũi Bồ-tát, cắt một thì mọc ra hai, cắt hai thì mọc ra bốn, cắt bốn thì mọc ra tám, cắt tám thì mọc ra mười sáu, cắt mười sáu thì mọc ra ba mươi hai; cứ thế lần lượt, cả thân đều thành mũi, không còn hình dáng thân, cũng không thấy tay chân đầu mắt. Chúng sinh chỉ thấy mũi nhiều vô số, liền nảy ý ăn năn việc cắt mũi, mong muốn được thấy bản thân của Bồ-tát.

 Lúc ấy, Bồ-tát xả tam-muội rồi, tâm ý an tĩnh thong thả mà ra khỏi định, hiện lại hình dáng như cũ không khác, dần dần cử động, hiện ra hơi thở ra vào, rồi mở mắt như muốn nói điều gì. Chúng sinh thấy vậy đều gieo mình xuống đất, năm vóc (đầu, hai tay, hai chân) sát đất mà quy phục, nguyện làm kẻ hầu hạ bên cạnh Bồ-tát. Lúc ấy, Bồ-tát quán sát ý nghĩ trong lòng chúng sinh, tùy lúc thích hợp mà độ thoát cho họ.

 Bồ-tát lại vào tam-muội, trong lòng vắng lặng không có ý nghĩ nào khác. Lại có chúng sinh đến chỗ Bồ-tát, cùng nhau vây quanh mà khoét mắt Bồ-tát; mắt liền mọc lại, như lưu ly nấu chảy văng ra. Giả sử có người lấy lưu ly đã nấu chảy, chừng bằng quả tỳ-la (?) (một loại quả ở Ấn Độ), đem rảy xuống đất thì tung tóe như hạt cải, không thể thu nhặt lại, nhưng ánh sáng soi chiếu lẫn nhau, mỗi hạt đều có tia sáng tinh tường. Chúng sinh chỉ thấy thân thể Bồ-tát toàn là mắt, không còn thấy hình tướng dung mạo của thân thể ban đầu, liền nảy ý ăn năn việc mình đã làm, tự trách mình, mong muốn được thấy bản thân của Bồ-tát.

 Lúc ấy, Bồ-tát liền xả tam-muội, tâm ý an tĩnh thong thả mà ra khỏi định, hiện lại hình dáng như cũ không khác, dần dần cử động, tỏ ra hơi thở ra vào như muốn nói điều gì. Chúng sinh thấy vậy đều gieo mình xuống đất, năm vóc sát đất mà quy phục, nguyện làm kẻ hầu hạ bên cạnh Bồ-tát. Lúc ấy, Bồ-tát quán sát ý nghĩ trong lòng chúng sinh, tùy lúc thích hợp mà độ thoát cho họ.

 Lúc ấy, Bồ-tát lại nhập định, trong lòng vắng lặng không có ý nghĩ nào khác. Lại có chúng sinh đến chỗ Bồ-tát, tay cầm dao bén chặt đầu và chân Bồ-tát; đầu và chân lại mọc ra như cây Cù-đa-la (?) (một loài cây). Cây Cù-đa-la là: nếu có người đến chặt phá cành lá thân đốt của cây ấy, các khúc góc từng đoạn mỗi thứ một nơi, thì trong khoảng một cái búng tay, nhờ khí đất mà lại mọc ra như cũ, cành lá thân đốt mỗi thứ đều thành cây. Khi ấy, Bồ-tát cũng như vậy, thân thể tay chân các đốt đều thành đầu và chân, không còn hình dáng cũ. Chúng sinh chỉ thấy thân thể Bồ-tát toàn là đầu và chân, không còn thấy hình ảnh dung mạo ban đầu, liền nảy ý ăn năn việc mình đã làm, tự trách mình, mong muốn được thấy bản thân của Bồ-tát. Bồ-tát liền xả tam-muội, tâm ý an tĩnh thong thả mà ra khỏi định, hiện lại hình dáng như cũ không khác, dần dần cử động, tỏ ra hơi thở ra vào, rồi mở mắt như muốn nói điều gì. Chúng sinh thấy vậy đều gieo mình xuống đất, năm vóc sát đất mà quy phục, nguyện làm kẻ hầu hạ bên cạnh Bồ-tát. Lúc ấy, Bồ-tát quán sát ý nghĩ trong lòng chúng sinh, tùy lúc thích hợp mà độ thoát cho họ.

 Đó gọi là Bồ-tát biết rõ chúng sinh có tâm ái dục hay không có tâm ái dục, nhiều hay ít đều biết hết. Bồ-tát cũng không tự nghĩ: "Ta ở trong trần lao, uổng phí công sức." Cũng không nghĩ: "Những chúng sinh này dễ dắt dẫn." Việc Bồ-tát làm thì làm mà không thấy có việc làm, cũng không thấy có người nhận lời dạy; hai việc làm và dạy đều tự hư không vắng lặng. Cũng không thấy một, cũng không thấy không có một; một tự nó không có một, huống chi nói có một. Nói một pháp cũng chỉ là tên gọi tạm đặt. Nói mắt, mắt cũng là tên gọi tạm đặt; tai, mũi, lưỡi, thân, ý, các pháp, cùng sắc, tiếng, hương, vị, trơn mịn cũng như vậy. Sở dĩ Bồ-tát nói một pháp là vì muốn mở ra cửa pháp, hiện ra vô lượng cửa, dẫn đến chỗ không có pháp để dạy dỗ chúng sinh.

 Lúc ấy, Tối Thắng lại bạch Phật: "Thế nào là biết rõ chúng sinh có tâm sân hận hay không có tâm sân hận, nhiều hay ít đều biết hết?" Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát đại sĩ đi vào vô lượng cõi Phật trong thế giới, quán sát từng loài có hình thể: loài bay lượn, loài bò, loài đi, loài có hơi thở, cho đến con kiến, có tâm sân hận hay không có tâm sân hận, nhiều hay ít đều phân biệt rõ, xem xét từng loài mà cho thuốc thích hợp.

 Giả sử có chúng sinh nhiều sân hận thì được thấy những biến cố khổ, không, vô thường: hoặc bị sâu bọ, thú dữ ăn thịt; hoặc bị trộm cướp, binh đao làm hại; hoặc bị nước lửa bất ngờ thiêu nấu; những biến cố như thế nhiều không kể xiết. Nếu chúng sinh ấy trong lòng tỉnh ngộ thì theo lời răn dạy mà nhận sự giáo hóa, ngay tại chỗ ấy liền được độ thoát. Nếu có chúng sinh thấy những biến cố vô thường mà lòng vẫn không tỉnh ngộ, khi ấy Bồ-tát lại dùng tuệ quyền biến nhập tam-muội Nhẫn; tam-muội ấy tên là Vô thường quán (quán sự vô thường). Lại có tam-muội tên là Từ hàng phục khử nhuế (dùng lòng từ hàng phục, trừ bỏ sân hận). Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nhập chánh thọ tam-muội này thì có thể hàng phục, trừ bỏ tâm sân hận. Nếu có quỷ La-xoa, quỷ thần cực ác, cọp sói, trộm cướp, những bọn xấu ác kéo đến chỗ Bồ-tát muốn làm hại, thì chưa đến nơi, giữa đường đã quay về. Vì sao như vậy? Vì sức của phép định từ bi che chở khắp các phương, ức cai (số lượng cực kỳ lớn) cõi nước không đâu không được cứu giúp.

 Người đã nhập tam-muội Từ thì phép độ có mười việc. Thế nào là mười? Đó là: tu trí rất sâu, làm vô lượng việc; tổng trì (năng lực nhớ giữ không quên mọi giáo pháp), nhớ dai, ý khó bị phá hoại; tự mình không có hạn lượng, lấy pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) làm hạn lượng mà đi vào chỗ vô lượng; điều chư Phật vị lai, quá khứ, hiện tại tu tập, dùng pháp ấn (dấu ấn xác chứng giáo pháp chân thật) vô thượng mà đóng dấu; nương sức Như Lai làm tăng thêm cõi Phật; luôn tự lập chí, tu sạch đạo tràng, xây dựng sự nghiệp Bồ-tát.

 Người tu hành như thế là hợp với pháp và luật (giáo pháp và giới luật), hợp với chỗ vô sở sinh (chân lý không sinh không diệt), được mở mắt, bỗng chốc (?) tỉnh ngộ lớn; tuệ nhãn (con mắt trí tuệ thấy được tính không của mọi pháp) trong sạch, mãi không còn bụi che; được con mắt dòng giống (?), được Phật nhãn (con mắt của Phật thấy suốt tất cả) trong sạch; tuệ nhãn không có gì ở ngoài; con mắt bàn luận sâu xa; pháp nhãn (con mắt thấy rõ các pháp để độ người) luôn vững định; con mắt thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt tu tập) dùng để che chở; con mắt đạo rất sâu; được con mắt biện tài, nói năng không bị vướng mắc; được con mắt không nghi ngờ, lòng không phân bỉ thử, cũng không do dự; con mắt vào cửa pháp, dẫn dắt chỉ đường cho kẻ mù lòa; phân biệt ý vị, mở bày cửa pháp; gần gũi thiện tri thức chân thật, thành tựu đạo tâm; cảnh giới đã xây dựng không gì có thể che lấp, cũng không ai có thể tìm cách chê bai. Đó gọi là Bồ-tát phân biệt các loại mắt, thành tựu sự nghiệp đạo.

 Bồ-tát làm người giúp đỡ tốt, làm bạn lành cho mọi thế gian; biết trước những điều chưa sinh, hiển bày tướng uy nghi; đứng vững nơi thiện căn, giáo hóa không bị ngăn ngại; công đức trong sạch, điều nguyện ắt thành; thai sinh chân chính, gặp các pháp giải thoát, cắt đứt lưới nghi; giăng mây trí tuệ dày đặc khắp cõi không; dùng pháp của bậc hiền thánh mà gỡ sạch cấu bẩn trong lòng; chí nguyện đã lập luôn hiện ra trước mặt; việc lòng làm trọn không nghi ngại; gốc tin vững chắc, công nghiệp vô tận; gần gũi phụng sự chư Phật, trừ bỏ ý tưởng lo và vui; đạo tâm càng sâu, thu góp châu báu trí tuệ; cúng dường bậc trí như hương hoa thơm đẹp, được gió thổi đi thì không ai không ngửi thấy; những gì nhơ bẩn xấu ác đều trở nên trong sạch.

 Này Tối Thắng, nên biết rằng nay Ta ở trong cõi Diêm-phù-lợi (cõi Diêm-phù-đề, châu lớn ở phía nam, nơi loài người sinh sống), nước Ta ở tên là Tỳ-xá-ly (một thành nước lớn ở Ấn Độ thời Phật). Dùng mắt thịt quán sát các cõi nước trong các phương, thì khổ não lo buồn không đâu hơn nơi này, vậy mà lại sinh ra dòng giống Như Lai. Nay mùi hôi không thơm của chúng sinh nơi đây xông thẳng lên hư không đến mười nghìn do-diên (cũng gọi là do-tuần, đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần dài chừng mười mấy cây số). Thế nhưng trời là nhờ người, người là giống của trời. Chư thiên cũng tự biết, khi quán xét đời trước của mình thì thấy: "Những đức mà ta tích lũy đều nhờ thân người; nếu không từ thân người mà trồng các gốc đức thì không được hưởng phúc lành."

 Này Tối Thắng, nên biết rằng khi ấy chư thiên mỗi vị dẫn theo đoàn tùy tùng, muốn đến thế gian, đều đến giữa không trung, nơi ranh giới tầng mây dày của hơi hôi cõi người, liền ngửi thấy mùi tanh hôi nhơ nhớp của cõi người, liền quay về chỗ cũ, không đến cõi người. Vì sao như vậy? Vì họ thơm sạch nên không chịu nổi mà ở lại.

 Bồ-tát đại sĩ thực hành đại từ bi, cõi nước mình giáo hóa thì không lựa chọn chỗ này tốt chỗ kia xấu, chỗ này sạch chỗ kia không sạch, cũng không trong lòng nghĩ: "Nay ta thích và kham nổi việc giáo hóa ở chỗ này, không kham nổi ở chỗ kia." Như hôm nay Ta ở cõi Nhẫn (cõi Sa-bà, thế giới chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ đau, nơi Phật Thích-ca giáo hóa) giáo hóa chúng sinh, nhân duyên đã trọn không còn sót, thì chư Như Lai Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) ở mười phương đều từ xa khen ngợi, mỗi vị ở cõi nước mình bảo bốn bộ chúng (bốn hàng đệ tử: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ): "Ở phương nọ có vị Phật họ tên như thế, danh hiệu là Năng Nhân Như Lai (tức Phật Thích-ca Mâu-ni; 'Năng Nhân' là nghĩa của chữ 'Thích-ca'), ở cõi Nhẫn ấy, giữa năm vạc nước sôi, giữa năm thứ gai sắt, giữa năm thứ dao kiếm, giữa năm ngọn lửa rực cháy, giữa năm cảnh hoang loạn, giữa năm cảnh không ai cứu, giữa năm món nợ khó trả (các hình ảnh 'năm…' này đều ví cho năm thứ vẩn đục và khổ nạn của cõi đời xấu ác) (?), vậy mà có thể ở trong đó dạy dỗ chúng sinh, thật là rất kỳ lạ, rất đặc biệt, phân biệt các pháp độ vô cực của bậc hiền thánh."

 Chư thiên thân thể trong sạch, không có cấu bẩn nhơ nhớp, đến ranh giới tầng mây hôi thì liền trở về trời, vào trong cung điện rồi ra vườn sau, vào ao Vô Ưu tắm gội suốt bảy ngày bảy đêm, vẫn còn sợ mùi hôi của cõi người dính vào thân, trong lòng không muốn qua lại cõi người. Khi ấy, gió thơm của chư thiên tỏa xa, xuống đến cõi không trung một vạn tám nghìn do-tuần; vượt quá số ấy lại có gió Tùy-lam (luồng gió cực mạnh), hương thơm theo đó xuống thêm đến cõi hương của gió trong không trung hai nghìn do-tuần. Chư thiên tuy có hương thơm của các đức, nhưng vẫn không bằng hương giữ giới của người không có dục vọng nơi đây.

 Bồ-tát nên quán rằng chư thiên hưởng phúc mà cho là lâu dài mãi mãi, đến khi sứ giả của trời (những dấu hiệu suy tàn báo trước rằng phúc trời sắp hết, sắp phải chết) hiện ra trước mặt mới hối hận không kịp, mong muốn ở trong cõi người mà làm công đức phúc nghiệp. Lúc ấy, ý họ đâu còn để ở chuyện thơm hay hôi nữa? Bồ-tát đại sĩ cũng như vậy, tuy ở trong khổ não, giữa năm ngọn lửa rực cháy, mà lòng không mỏi mệt chán nản, cũng không hối hận quay lui, ý luôn nghĩ đến việc độ thoát chúng sinh.

 Nếu có bậc hiền thánh có thần thông dùng sức thần thông đưa một phàm phu lên cõi thơm ngát trên hư không, rồi lại đưa xuống thế gian này, thì thân thể người ấy thơm ngát, trải qua hai mươi mốt ngày hương thơm mới hết. Còn người không có dục vọng, giữ giới trọn vẹn, thì qua kiếp này đến kiếp khác, hương của đức giữ giới trọn không dứt. Thế nhưng Bồ-tát đại sĩ cùng ở trong thế gian, lớn lên trong thế gian, lại ở trong thế gian làm ngọn đuốc sáng lớn; tuy siêng năng nhọc nhằn mà không cho là khổ, ý đạo hưng thịnh, lòng không suy giảm. Đó gọi là Bồ-tát quán sát chúng sinh có tâm sân hận hay không có tâm sân hận, nhiều hay ít đều biết hết."

 Khi ấy, Tối Thắng lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát một lòng suy nghĩ quán sát chúng sinh có tâm ngu si hay không có tâm ngu si, nhiều hay ít đều biết hết?" [Phật dạy:] "Bồ-tát liền nhập tam-muội chánh thọ Minh tuệ (trí tuệ sáng suốt), quán khắp thế giới đến tận cùng hư không, tất cả các loài chúng sinh ở trong đó, loài một chân, hai chân cho đến vô số chân, trời, rồng, quỷ thần, A-tu-luân (tức A-tu-la, loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen tức, thường gây chiến với trời), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chiên-đà-la (ở đây có lẽ chỉ Khẩn-na-la, loài thần ca nhạc) (?), Ma-hưu-lặc (Ma-hầu-la-già, loài thần rắn lớn), người hay phi nhân, đều biết cội gốc của chúng, phân biệt từng loài, tìm xét cho đúng thật.

 Nếu có chúng sinh nhiều ngu si thì Bồ-tát vì họ mà so tính, diễn nói mười hai cội gốc của nhân duyên: vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) làm duyên sinh ra hành (các tạo tác của thân, miệng, ý); hành làm duyên sinh ra thức (tâm thức đi thác sinh); thức làm duyên sinh ra danh sắc (phần tâm và phần thân mới hình thành); danh sắc làm duyên sinh ra lục nhập (sáu giác quan); lục nhập làm duyên sinh ra cánh lạc (sự xúc chạm giữa giác quan và đối tượng); cánh lạc làm duyên sinh ra thống (cảm thọ khổ vui); thống làm duyên sinh ra ái (lòng ham muốn); ái làm duyên sinh ra thọ (sự nắm giữ, bám chấp); thọ làm duyên sinh ra hữu (sự tồn tại, tạo nghiệp dẫn đến đời sau); hữu làm duyên sinh ra sinh; sinh làm duyên sinh ra chết, sầu lo, khổ não, cùng các tâm ý tưởng rối loạn không trong sạch.

 Bồ-tát diễn nói xuôi ngược, phô bày trí vô tận: vô minh diệt thì hành diệt; hành diệt thì thức diệt; thức diệt thì danh sắc diệt; danh sắc diệt thì lục nhập diệt; lục nhập diệt thì cánh lạc diệt; cánh lạc diệt thì thống diệt; thống diệt thì ái diệt; ái diệt thì thọ diệt; thọ diệt thì hữu diệt; hữu diệt thì sinh diệt; sinh diệt thì chết diệt; chết diệt thì không còn sầu lo, khổ não và các hạnh không trong sạch. Lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) là hoạn nạn lớn, Nê-hoàn là nhiệm mầu. Như thế, Bồ-tát quán sát các tướng trạng mà vì họ diễn nói đến tận cùng cội gốc.

 Nếu có chúng sinh lòng si càng thêm bền chặt, thức không sáng tỏ, Bồ-tát dần dần dẫn dắt đưa đến chỗ yên tĩnh, lại giảng giải cho họ pháp bản vô (bản tính vốn không của mọi pháp), pháp không sinh không diệt, pháp không chấp thường cũng không chấp đoạn; phân biệt tướng thịnh suy của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai): hạnh si đã qua mà thức chưa thể diệt. Bồ-tát chiếu sáng rộng cửa pháp, làm hiện ra trí nhiệm mầu, hưng khởi Phật đạo, đầy đủ mọi đức, không bỏ hạnh thiện tri thức của Bồ-tát, thường dạo chơi nơi nhà nhàn tĩnh của Bồ-tát, đi vào phép quán sâu xa cốt yếu của chư Như Lai. Lại nên suy nghĩ về mười pháp cốt yếu bền chắc.

 Thế nào là suy nghĩ về mười pháp cốt yếu bền chắc? Gần gũi tướng pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) trong kho tàng Phật; nhớ nghĩ điều không thể nghĩ bàn rồi thu về làm một; hiểu không, không có niệm, cũng không có nhiều thứ khác nhau; tự khởi tự diệt, cũng không có chủ thể; hạnh đã qua không có đầu mối, không thể giữ gìn mà sinh ra các đường; cảnh giới pháp giới và hư không cũng không cùng tận; trói buộc và cởi mở tự nó cởi, gỡ bỏ sự chấp trước của chúng sinh; nương vào thiện căn mà thành nhất thiết trí; vượt qua cảnh giới vô lượng trí tuệ; trí nhanh nhạy đều thành tựu cả; làm đầy đủ lòng mong cầu của Bồ-tát; làm trong sạch hạnh lời nói và việc làm của các Bồ-tát; đạo nghĩa của Như Lai chưa từng để sót mất; không bỏ tướng pháp tính của tất cả; chỗ đi vào cực kỳ vi tế mà ý không sai lầm; lòng như kim cương, sức không thể phá hoại; được chư Phật thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) và ban danh hiệu; thấy hoàn toàn không có chúng sinh nào để độ; điều nói ra không có hai, không thể lay chuyển quay lui. Đó gọi là mười pháp cốt yếu bền chắc của Bồ-tát; tiến lên thành đạo quả, đạt đạo không khó. Này Tối Thắng, đó gọi là pháp vô tận cao tột nhiệm mầu của Bồ-tát, phải nhớ mà tu hành."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video