Thiên 20 — Phẩm 20 – Diệt độ theo ba thừa

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết (kinh nói về mười bậc tu của Bồ-tát và việc cắt đứt các mối trói buộc của phiền não), quyển thứ mười một. Phẩm thứ hai mươi: Tam đạo diệt độ (ba con đường tu, tức Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát, cùng đi đến diệt độ; diệt độ là dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết).

 Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng (Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài; Tối Thắng là tên vị Bồ-tát này) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, quỳ thẳng, chắp tay, tiến lên bạch Phật: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính). Đạo đức của Như Lai Chí Chân (Như Lai là danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến; Chí Chân là bậc chân thật tột cùng) không có bờ bến. Ngài không nương vào cửa ngõ của đạo mà cầu thoát ra để được giải thoát (?). Ngài siêng năng tu tập, mến mộ sự học thanh tịnh, cùng với Kim cang tam-muội (tam-muội là trạng thái tâm định yên, tập trung trọn vẹn; Kim cang tam-muội là loại định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não) không thể cân lường. Nay con nghe Như Lai nói về diệt độ thanh tịnh, ba đạo quy về một, không còn hai tên gọi, cũng không chấp vào hai. Nếu quả thật đúng như vậy thì còn cầu đạo Vô thượng Chí chân (đạo cao nhất, chân thật tột cùng, tức quả Phật) để làm gì? Thưa vâng, bạch Thế Tôn, xin Ngài giảng bày, khiến những người khát khao đạo mãi mãi quên đi sự mê lầm của tâm thức."

 Lúc ấy Thế Tôn xoay thân màu vàng, nhìn khắp bốn phía những người đến dự hội. Ai nấy đều lặng yên, không còn tên gọi (?), không còn các ý nghĩ. Ngài khẽ nhìn Tối Thắng mà bảo: "Hay thay câu hỏi! Thật khó được nghe. Như Lai sẽ vì ông mà giảng giải từng điều một, khiến người học đời sau mãi không còn do dự." Tối Thắng bạch Phật: "Con rất mong được nghe."

 Phật bảo Tối Thắng: "Gốc đạo thanh tịnh thì không mọc ra cành nhơ. Vì thể tánh (bản chất vốn có) trong sạch nên các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều trong sạch. Lại đối với pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp) cũng đều thanh tịnh. Dần dần sẽ phân biệt cái có số lượng và cái không có số lượng (?). Người thanh tịnh nơi cái không có số lượng thì được ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) thanh tịnh. Vì đã thấu rõ ba đời đều là không mà quán sát ba cõi (dục giới: cõi còn ham muốn; sắc giới: cõi chỉ còn hình sắc vi tế; vô sắc giới: cõi không còn hình sắc), đó gọi là Vi tịnh tam-muội (cảnh định trong sạch vi tế).

 Tối Thắng nên biết: ba đạo diệt độ có phẩm loại không giống nhau, chí hướng khác nhau. Thân là gốc của nhơ bẩn; niệm (ý nghĩ ghi nhớ) là ao nhơ; tưởng (sự hình dung, nhận biết hình ảnh) là bụi bay; thức (sự phân biệt, nhận biết) là đầu mối của kết (các mối trói buộc của phiền não). Diệt một còn ba thì không đến được thanh tịnh; diệt hai còn hai cũng không đến thanh tịnh; diệt ba còn một cũng không đến thanh tịnh; diệt cả bốn, chỉ còn cái không, mới đến được thanh tịnh. Đến Nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí của Phật) thanh tịnh cũng như vậy. Từ quả Đạo tích (quả vị đầu tiên của người tu Thanh văn, mới thấy được dấu vết của đạo) lên đến quả Vô trước (quả A-la-hán, bậc không còn dính mắc vào đâu), lại từ Trụ thứ nhất cho đến Trụ thứ mười (mười bậc tu của Bồ-tát), đều diệt bốn, trở về bốn, quy về bốn, vượt chướng ngại của bốn (?).

 Thế nào là bốn? Bốn ấy là: thân là gốc của nhơ bẩn, kẻ phàm phu có đầy đủ; niệm là ao nhơ, buông thả theo bốn dòng thác (bốn dòng cuốn trôi người ta trong sống chết: ham muốn, chấp vào sự tồn tại, kiến chấp sai lầm, và vô minh tức si mê); tưởng là bụi bay, dấy lên tám vạn thứ ái luyến; thức là đầu mối của kết, buộc chặt vào ba cõi. Vì thế bậc Đại Thánh hiện ra có ba đạo, hình như có hơn có kém, nhưng thật ra diệt độ không có gì sai khác. Đạo ở nơi nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sống chết) không rời sự rỗng không vắng lặng. Nê-hoàn của Bồ-tát lấy việc độ người làm tên; nê-hoàn của Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần nghe ai dạy, và thường không đi giáo hóa người) lấy việc hiện thần túc (thần thông bay đi, biến hiện tự do) làm tên; nê-hoàn của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu lo cứu mình) lấy việc hiện ra sự hẹp hòi, kém cỏi làm tên.

 Lại nữa, Tối Thắng, nê-hoàn của Bồ-tát là dùng từ (ban vui), bi (cứu khổ), hỷ (vui theo điều lành của người), hộ (che chở, buông xả không thiên vị) mà nuôi dưỡng chúng sinh. Giả như dẫn dắt được một người vào đạo (?), thì các giác quan đều vui vẻ, hân hoan vô lượng. Lúc ấy tâm ý lắng trong, không tạo tác, không có ý nghĩ đạo hay đời, các tình cảm đều trong sạch. Trong sạch như nê-hoàn, ở đó dứt hẳn mà không có gì cả, đó gọi là vô niệm (không có ý nghĩ vướng mắc). Ứng hợp với chỗ không có gì để nghĩ, cũng không thấy niệm, niệm cũng là không niệm. Người học vô niệm thì học cũng như không học; sắc (hình tướng vật chất) cũng không phải sắc, cũng không thấy sắc; tâm, ý, thức, niệm cũng không có thức và niệm. Từ thân năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là hình dung nhận biết, hành là các hoạt động tâm ý, thức là sự phân biệt) cho đến chỗ không hình tướng, thể của pháp vẫn thanh tịnh, không thấy có niệm mà cũng không có chỗ để niệm.

 Tối Thắng nên biết: nói đến nê-hoàn, nê-hoàn như vậy há là xa xôi sao? Đừng quán như thế. Vì sao vậy? Thể của pháp vô niệm, thể của sự quán không hình tướng, đó tức là nê-hoàn. Thể tánh của nê-hoàn tức là sự quán pháp. Một chứ không hai, cũng không sai khác. Nê-hoàn không có tên, không thể thấy được, cũng không ai lập được danh hiệu cho nê-hoàn. Đó, Tối Thắng, là chỗ Bồ-tát Đại sĩ (bậc Bồ-tát lớn) học đạo thanh tịnh của nê-hoàn: nên ứng hợp với đạo, ứng với niệm mà không niệm.

 Tối Thắng lại nên phân biệt: Bồ-tát Đại sĩ muốn thực hành và thấu đạt thể tánh nê-hoàn của đạo thanh tịnh này thì nên tu tịnh hạnh (nếp sống trong sạch). Thế nào là Bồ-tát tu tịnh hạnh? Luôn giữ cho thân, miệng, ý thanh tịnh, không có tì vết nhơ bẩn. Thế nào là thân thanh tịnh không tì vết? Ở đây, Bồ-tát thân mình đã sạch, hiểu rằng các thân bên ngoài cũng đều thanh tịnh. Thân mình rỗng lặng, hiểu các thân đều là không. Thân mình vắng lặng, biết các thân đều vắng lặng. Thân mình giải thoát, các thân khác cũng vậy. Bồ-tát lại nên suy nghĩ về phép quán pháp: biết rõ sự lười biếng kiêu mạn cũng vốn không có lười biếng kiêu mạn. Thân mình không kiêu mạn thì đạo há có kiêu mạn? Vì vậy Bồ-tát hiểu rằng thân không có kiêu mạn. Bồ-tát khởi ý quán thế gian là ác lộ (quán thân đầy những thứ dơ bẩn rỉ chảy ra), thân như bóng, như tiếng vang, không thấy ý tưởng cho là sạch. Thấu đạt cái sạch không có tưởng mới ứng hợp với nê-hoàn. Đó gọi là đạo nê-hoàn thanh tịnh của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) không có gì sai khác."

 Bồ-tát Tối Thắng lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát có thể thanh tịnh, không ham muốn, ham muốn mà như không ham muốn?" Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát Đại sĩ xoay vần trong năm đường (năm nẻo tái sinh: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời), trôi lăn trong sống chết, dùng phương tiện quyền xảo (cách khéo léo, linh hoạt tùy cơ để dẫn dắt người) mà hiện ra, giáo hóa thích hợp đúng lúc. Có khi nói thân thanh tịnh thì bàn đến vô sinh (lẽ thật các pháp vốn không thật có sinh ra). Khi thấy sống chết thì biết không có sống chết, hiểu rõ vô sinh. Sống và chết là một chứ không khác, cũng không có những tên gọi sai khác. Bồ-tát lại nên phân biệt rõ thân hành (việc làm của thân), nơi ấy thấu đạt vô sinh. Đối với những sự sống chết ấy thì biết rằng thân hành thấu đạt các pháp trong và ngoài.

 Thế nào là thân hành? Là sự thịnh suy trong ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại. Quá khứ không còn dấu vết, hiện tại không thể ghi nhận (?), vị lai chưa có tên gọi. Lại nữa, Tối Thắng, cái đã qua thì dứt hẳn, cái sắp đến thì không cùng tận, hiện tại thì luôn đổi dời; cũng nên suy nghĩ về pháp tận và bất tận (cái có cùng tận và cái không cùng tận). Thế nào là suy nghĩ về pháp tận và bất tận? Ở đây Bồ-tát phân biệt, thấu đạt ý tưởng thanh tịnh như hư không. Cái không cùng tận thì lặng lẽ, vô vi (không tạo tác), không có tưởng niệm. Người còn tưởng niệm thì đối với giới luật của bậc hiền có sự thiếu sót lớn."

 Phật bảo Tối Thắng: "Xưa kia khi Ta thành Phật, ngồi dưới cây đạo (cây Bồ-đề, nơi Phật giác ngộ), bảy ngày bảy đêm nhìn cây không chớp mắt, trong tâm nghĩ về chư Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng: do đâu các Ngài tự giác ngộ, trước tiên thấu đạt pháp gì. Lúc ấy, Tối Thắng, Ta lại nghĩ thế này: chư Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng trước tiên thấu đạt pháp về thân rồi mới đạt Tối Chánh Giác (sự giác ngộ chân chánh cao nhất). Nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ trợ) hòa hợp thì có thức, có tưởng. Người biết rõ duyên thì thấy là không, không có tưởng, không có chỗ nhiễm trước (dính mắc), cũng không thấy sinh, diệt, dính mắc hay đoạn dứt (?). Như vậy, Tối Thắng, quán được như thế gọi là thân thanh tịnh. Người thân thanh tịnh thì đều quy về biển trí tuệ.

 Tối Thắng nên biết, nghĩa quy về biển có mười điều. Thế nào là mười? Một là quy về biển Phật: phép quán pháp không hình tướng. Quy về biển chúng sinh: vượt qua mọi tai nạn. Quy về biển pháp: vì gom nhóm mọi trí tuệ. Quy về biển phước điền (ruộng phước, nơi gieo điều lành để được phước): lập gốc mà không có rễ. Quy về biển năm ấm: thị hiện các pháp nhơ. Quy về biển trí tuệ: phân biệt các lời dạy răn và chỗ hướng đến của chúng. Quy về biển nghĩa của căn: vì làm tăng thêm căn lành. Quy về biển tâm an trụ: biết rõ bao nhiêu tâm ý và điều suy nghĩ của chúng sinh, hiểu biết vô lượng không ngăn ngại. Quy về biển hạnh: vì không trái với nguyện. Quy về biển hoằng thệ (lời thề nguyện rộng lớn cứu độ chúng sinh): tìm đến tận nguồn gốc của sống chết. Đó, Tối Thắng, là nghĩa mười cửa quy về biển của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Nên nhớ mà tu hành, tất cả đều quy về pháp thân vô lậu của Như Lai (pháp thân là thân chân thật của Phật, chính là chân lý; vô lậu là không còn rỉ chảy phiền não, hoàn toàn trong sạch). Lại quán thân vô lậu của Như Lai: không trụ nơi bổn vô (bản tánh vốn không của mọi pháp, tức chân như), không rơi vào ba cõi; thấu biết bổn vô là một pháp thân. Quán thân vô lậu như bổn vô mà trụ; trụ mà không thấy trụ, cũng không có chỗ trụ. Dùng thân vô lậu đi vào biển sống chết, thị hiện thân có hình sắc như thân không hình sắc, không bờ không mé, không hình tướng, không thể nhìn thấy. Thân hình sắc diệt rồi cũng không thấy diệt, cũng không thấy sinh; bổn vô của thân như bổn vô mà trụ. Thân Như Lai trong sạch, không có tì vết; đi vào các đám chúng sinh, tùy theo hình chất của họ, tùy hình tượng mà hiện ra. Thấu rõ sự thanh tịnh của thân chúng sinh: thân mình thanh tịnh thì thân chúng sinh thanh tịnh, một mà không hai, cũng không phải nhiều thứ, bình đẳng trong bổn vô.

 Bổn vô không có đạo, không thấy có đạo, cũng không có pháp thế tục, hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) hay vô lậu; cũng không thấy lời dạy răn của ba thừa (ba cỗ xe chở người ra khỏi sống chết: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), rằng đây là đạo A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đạo Bích-chi-phật, đạo Bồ-tát, đạo Phật. Cũng không thấy mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi giảng pháp giữa đại chúng), mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không ai khác có). Đối với các pháp đạo của bậc hiền thánh đều không chấp trước. Đó gọi là hạnh của Bồ-tát nên thanh tịnh, ứng hợp mà không có chỗ ứng hợp.

 Lại nữa, Tối Thắng, Bồ-tát Ma-ha-tát nên nhớ nghĩ đến lời nói thanh tịnh. Thế nào là lời nói nên thanh tịnh? Ở đây Bồ-tát đi vào Hư không giới thanh tịnh tam-muội (cảnh định trong sạch như cõi hư không), quán khắp ba nghìn thế giới; các loài chúng sinh có hình thể trong đó, tất cả hiền hay ngu, trong sạch, đẹp hay xấu, đều quy về không, đều thanh tịnh. Bồ-tát lại nên suy nghĩ và quán bình đẳng: nơi đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, chân thật nhất) cũng không thấy bình đẳng, cũng không thấy không bình đẳng. Vì sao vậy? Vì quán bằng tướng bình đẳng. Cũng không thấy bình đẳng và không bình đẳng, có tướng và không tướng. Lại dùng tướng bình đẳng mà quán xét các pháp: không thấy pháp đạo là vô hạn vô biên, không thấy pháp đời là có hạn có biên, không thấy bậc hiền thánh vượt qua ba cõi, không thấy sức của phàm phu có hơn có kém.

 Tối Thắng nên hiểu rõ: Bồ-tát phân biệt âm thanh thanh tịnh, không có ý tưởng về chúng sinh hay ý chấp trước. Khéo xét tiếng vang, quán rõ là không có tiếng vang. Không thấy lo hay mừng, là thường còn hay không thường còn, ưa sự điên đảo (thấy sai lệch, trái với sự thật) hay không điên đảo. Thấu biết tất cả chúng sinh đều thanh tịnh, không ham muốn, không nhiễm ô, cũng không có sinh, diệt, dính mắc hay đoạn dứt; không có gốc rễ của ba độc là dâm dục, giận dữ và si mê. Lại nên quán xét mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sống chết, bắt đầu từ si mê tức vô minh, đến hành, thức... và cuối cùng là già chết) và mười tám bản trì (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng, và sáu thức nhận biết): từ si mê cho đến chết đều thanh tịnh. Si mê cũng không biết rằng ta tạo ra hành (hoạt động tạo nghiệp); hành cũng không biết rằng mình từ si mê mà có. Các pháp tự sinh, các pháp tự diệt. Pháp không thấy pháp, đâu có si mê và hành? Như vậy, Tối Thắng, các pháp không biết nhau; pháp sinh thì sinh, pháp diệt thì diệt; pháp không tự biết sinh hay không sinh, diệt hay không diệt. Cho nên nói là không có sinh, diệt, dính mắc hay đoạn dứt."

 Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, si mê và hành trong ba đời xoay vần theo thân; có thân thì hành theo, không thân thì hành diệt, cho đến già chết cũng như vậy. Cúi xin Thế Tôn giảng giải mối nghi ngờ, khiến chúng sinh đời sau mãi không vướng mắc nghi ngờ."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Si mê không nhiễm vào thân, thân không nhiễm vào si mê. Si mê cũng không thấy rằng ta có thân, thân cũng không thấy rằng ta có si mê. Mỗi thứ đều thanh tịnh, cũng không có cái tôi. Cái gọi là tôi đều tự rỗng lặng. Đó gọi là Bồ-tát tất cả đều thanh tịnh. Nói thanh tịnh thì cái gì là lời nói, cái gì không phải lời nói? Lời nói không ở trong, cũng không ở ngoài, không thấy lời nói có ra có vào. Khi ấy liền nên đầy đủ mười nghĩa kiên cố, phân biệt chỗ hướng đến của các loại chúng sinh hợp bởi năm ấm.

 Thế nào là mười? Ở đây Bồ-tát trước hết tìm đường thoát ra, vì muốn giáo hóa tất cả chúng sinh nên hiện vô số hóa thân; vì tinh tấn mà không chấp trước nên hiện sức không ngăn ngại; vì tất cả pháp đều là không nên hiện sức dứt lặng ý nghĩ; vì được tự tại đối với tất cả pháp nên hiện việc xoay chuyển tâm, ý, thức, chuyển hay không chuyển; vì phân biệt được ý nghĩa nên hiện sức của pháp tự tánh; vì trí tuệ sáng rõ nên hiện sức tự tại; vì nói pháp cho chúng sinh nên hiện sức không sợ hãi; vì an trụ nơi chánh pháp nên hiện tài biện luận; vì bày hiện từng điều một nên hiện trí vô lượng; vì không ai sánh bằng nên hiện sức không có hai (?). Như vậy, Tối Thắng, Bồ-tát Ma-ha-tát phân biệt chỗ hướng đến của chủng tánh chúng sinh, cũng không ở trong, cũng không ở ngoài, cũng không ở khoảng giữa.

 Muốn lấy lời nói làm Bồ-tát chăng?" Đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn." "Vậy ham muốn, dâm dục, giận dữ, si mê là Bồ-tát chăng?" Đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn." "Nếu không lấy ham muốn, giận dữ, si mê làm Bồ-tát, thì lại lấy các thứ nhơ bẩn trói buộc làm Bồ-tát chăng?" Đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn."

 Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không chấp vào lời nói, cũng không chấp vào không nói. Tất cả các pháp đều không có chấp hay không chấp. Mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm cũng không thấy chấp hay không chấp. Âm thanh phát ra là do gió động mà tiếng thoát ra; nhân duyên hòa hợp mới có tiếng vang. Người hiền hay ngu, đẹp hay xấu, tiếng nói không có gì khác nhau. Tiếng không ở trong, lại không ở ngoài, tìm ở khoảng giữa cũng không thể được." Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát Ma-ha-tát trụ trong Bổn vô động tam-muội (cảnh định an trụ nơi bản tánh vốn không, không lay động) thì sự suy nghĩ, siêng năng nhớ nghĩ và việc làm của mình đều bình đẳng như hư không, không trụ cũng không phải không trụ, cũng không có các tưởng. Đó, Tối Thắng, lời nói của chúng sinh và tất cả âm thanh đều là không, không chân thật; là pháp giả tạm dối trá, không thể nương cậy."

 Bấy giờ Tối Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Thánh đế (những chân lý của bậc thánh) của Như Lai thành tựu đạo quả của hiền thánh; nếu giả dối không chân thật thì làm sao thành Tối Chánh Giác được?" Phật bảo Tối Thắng: "Như Lai là bậc Đẳng Chánh Giác (giác ngộ chân chánh, bình đẳng trọn vẹn); pháp đạo xét kỹ là chân thật, vì đã được pháp chân thật nên hiểu biết các pháp không phải chân thật, cũng không phải có.

 Lại nữa, Tối Thắng, Bồ-tát Ma-ha-tát xoay vần trong năm đường để dạy dỗ chúng sinh, tùy theo chỗ thích hợp của người trước mặt mà độ thoát họ, quán sát tên gọi và âm thanh của chúng sinh, chuyển bánh xe pháp vô thượng (giảng giáo pháp cao nhất, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), theo nghĩa của từng câu pháp mà khiến họ thấu suốt quả báo. Với chúng sinh ưa nghe về khổ thì nói nguồn gốc của khổ, khiến hiểu rõ rằng lời của các pháp đều là không lời. Cái gì là lời? Lời từ đâu mà ra? Biết rõ lời không có sinh ra. Khi ấy Bồ-tát lại vì chúng sinh ưa nghe về tập (nguyên nhân gây ra khổ, do phiền não tích tập) mà nói gốc rễ của tập: đây là tập, đây là sinh, đây là nhân, đây là duyên; phân biệt nhân duyên vốn không có mối tập, không thấy có tập, cũng không thấy có chữ. Đó, Tối Thắng, là tất cả âm thanh của chúng sinh ưa nghe về tập đều là không, không chân thật.

 Lại nữa, Bồ-tát tùy theo chúng sinh trước mặt mà đáp lại bằng lời dạy về đạo, khiến người nghe pháp theo pháp mà làm, nhưng cũng không biết chỗ hướng đến của việc làm và quả báo ứng. Đó gọi là Bồ-tát làm mà không có gì để làm, chứng mà không thấy chứng. Như vậy, một tướng bình đẳng diệt hết các khổ. Lại nữa, Bồ-tát lại nên suy nghĩ về chúng sinh ưa nghe về tận (sự dứt sạch khổ): thấu đạt các pháp không thấy sinh ra; lời nói, âm thanh không có chỗ dừng trụ. Hoặc ngồi hoặc đi, luôn như một tâm; dù đi giữa chốn ồn náo vẫn như nơi thanh vắng; nếu ở giữa đại chúng thì im lặng như bậc hiền thánh; ý muốn nói ra thì lời liền tự dừng. Truy tìm lời đã nói thì ở chỗ chấp mà không chấp, không thấy hết hay không hết; tất cả các pháp cũng không thấy hết. Sinh, diệt, dính mắc, đoạn dứt, tiếng thoát ra thành lời, mãi không có dấu vết.

 Lại nữa, Bồ-tát đối với chúng sinh ưa nghe về đạo thì suy nghĩ về tám hạnh (tám con đường chân chánh dẫn đến hết khổ: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng nghề, tinh tấn đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), để chúng sinh tu tập tiến đến nê-hoàn: chánh ngữ (nói đúng), chánh nghiệp (làm đúng), cho đến chánh định (định tâm đúng). Người đúng pháp hay không đúng pháp đều bình đẳng một mực, quán như hư không, không hai, không có sai lầm. Đó gọi là lời nói của Bồ-tát Ma-ha-tát thanh tịnh, không có tì vết.

 Lại nữa, Bồ-tát Ma-ha-tát nên nhớ nghĩ đến ý thức thanh tịnh. Thế nào là ý thức của Bồ-tát thanh tịnh? Ở đây tâm của Bồ-tát thanh tịnh, không có tì vết; bổn vô thanh tịnh, không thấy có gốc. Gốc của tâm không thể bị nhiễm ô, không ai có thể gây chướng ngại cho tâm. Vì sao vậy? Bồ-tát Ma-ha-tát hiểu rõ gốc tâm vốn sạch mà không thấy có sạch. Người đời phần nhiều ngu mê, ở chỗ này mà nhiễm trước; còn người thấu đạt lẽ không mà suy nghĩ thì không có chỗ chấp. Phân biệt đến rốt ráo, dùng phương tiện quyền xảo nơi cái vốn tự sạch. Bồ-tát nên biết: gốc của tâm vốn không qua lại, không chọn cao thấp, tôn ti, sang hèn; không thấy trước có nay không, không thấy nay có trước không. Không nghĩ đến đức bổn (cội gốc công đức). Nghĩ đến đức bổn thì đó gọi là không, gọi là vô sinh, gọi là nê-hoàn (?)."

 Hỏi: "Đức bổn ấy là biết rõ gốc của tâm chăng?" Đáp: "Không phải." "Gốc bên trong là không, vậy hiểu được bên ngoài chăng?" Đáp: "Không phải." Tối Thắng bạch Phật: "Nếu vậy thì thế nào là không?" Phật nói: "Gốc tâm là không, cũng không phải gốc, không phải không gốc; cũng không phải tâm, không phải không tâm. Bồ-tát định nơi tâm không, nếu không tự thấy tâm, thì tâm mình vốn không, bên ngoài cũng vốn không, một mà không hai, không có tên gọi sai khác. Tâm không phải là tâm của ta, không có tâm ở nơi tâm; ta và tâm không phải là tâm, không có ta ở nơi ta. Sắc không phải là sắc của ta, không có sắc ở nơi sắc; ta không phải là sắc của ta, không có ta ở nơi ta. Tâm ta, sắc ta, chẳng phải là tâm ta, sắc ta; sắc ta, tâm ta, chẳng phải là sắc ta, tâm ta. Cho đến âm thanh, mùi hương, vị, sự xúc chạm mịn trơn, ý và pháp, cũng không phải ý của ta, pháp của ta, cũng không phải ý là ta, pháp là ta.

 Vì sao vậy? Gốc tâm là không, bên ngoài cũng không. Vì biết bên ngoài là không nên thấu rõ các pháp cũng như hư không, một mà không hai, không có các hình tướng khác nhau. Tất cả các pháp cũng như vậy: không thấy trước có nay không, cũng không thấy nay có trước không. Không cũng chẳng phải không, có cũng chẳng phải có. Cái có không biết vì sao mà có, cái không không biết vì sao mà không. Không của không thường tự không, có của có thường tự có. Có không ra khỏi có, không không ra khỏi không. Không của không chẳng tự không, có của có chẳng tự có. Có không biết không, không không biết có. Tất cả âm thanh đều là không, không chân thật. Đó gọi là tâm của Bồ-tát thanh tịnh.

 Người tâm thanh tịnh thì không bị ba mươi sáu thứ nhơ uế làm vấy bẩn (?); bụi bẩn nơi gốc tâm mãi không có chỗ bám. Lại dùng phương tiện quyền xảo thấu đạt cái gốc vốn tự sạch, cũng không ở nơi cái sạch mà khởi ý tưởng chấp trước. Bồ-tát Ma-ha-tát vì đã hiểu rõ gốc và ngọn đều sạch, đều không, được Định ý tự tại tam-muội (cảnh định tâm hoàn toàn tự tại), thì có thể hạ mình trở lại xoay vần trong sống chết, qua lại năm đường, gieo trồng các đức bổn. Đức bổn ấy là biết tâm, ý, thức vốn không có tâm, ý, thức. Lại dùng bản tâm thương xót đến tất cả, biết rõ chúng sinh là không, không có gì; cái ta, con người, thọ mạng, gốc và ngọn đều thanh tịnh. Lại đem đức bổn trải khắp tất cả, khiến các loài chúng sinh tiến tu theo đạo. Chúng sinh và đạo bình đẳng không hai; quán được như vậy gọi là gốc ngọn thanh tịnh. Lại dùng sự thanh tịnh này mà thấy dâm dục, giận dữ, si mê bình đẳng, si mê bình đẳng với đạo; đạo tức là ham muốn, giận dữ, si mê, si mê tức là đạo. Đạo sạch, si mê sạch, là một không có hai, cũng không phải nhiều thứ. Bồ-tát quán xét gốc và ngọn tự sạch, không chấp vào các thứ nhơ."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Việc làm của thân thanh tịnh thì không làm điều ác; lời nói thanh tịnh thì luôn quy về sự chí thành; ý nghĩ thanh tịnh thì từ bi với tất cả. Các hạnh đầy đủ mới gọi là Bồ-tát." Khi Thế Tôn nói phẩm Bổn vô thanh tịnh này, năm nghìn vị Bồ-tát đều được bậc Nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ nối ngôi Phật), vô số nghìn người đều phát tâm cầu đạo vô thượng bình đẳng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video