Thiên 24 — Phẩm 24 – Đạo trí

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết (kinh nói về mười địa vị tu hành của Bồ-tát và việc cắt đứt các kết sử — tức các phiền não trói buộc con người), quyển thứ mười ba, phẩm Đạo Trí (trí tuệ về đạo) thứ hai mươi bốn.

 Lúc bấy giờ, trên pháp hội có trăm ức chúng sinh, cùng các vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) trong đại hội, cùng Thiên đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên), các cõi trời Đâu-thuật, Diễm thiên, Hóa tự tại thiên, Tha hóa tự tại thiên, cho đến cõi trời Nhất cứu cánh (cõi trời cao nhất của cõi Sắc). Ai nấy đều nghi hoặc, muốn được nghe giảng điều cốt yếu của đạo tối thượng. Họ nghĩ: "Đạo thì không có hình tướng, không thể thấy được, sao Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) lại nói là có đạo?"

 Lúc ấy Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật) biết điều hội chúng đang nghĩ trong lòng, liền bảo Bồ-tát Tối Thắng: "Các ông muốn được nghe giảng giải rộng rãi điều cốt yếu của đạo tối thượng vi diệu chăng?" Đáp: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn, chúng con mong muốn được nghe."

 Phật bảo Tối Thắng cùng các Bồ-tát ma-ha-tát (các Bồ-tát lớn), trời, rồng, quỷ thần, a-tu-la (loài thần hay nổi giận, hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên), chiên-đà-la (tức khẩn-na-la, loài thần ca nhạc) (?), ma-hưu-lặc (tức ma-hầu-la-già, loài thần rắn lớn), người và loài chẳng phải người: "Hãy hiểu rằng đạo không có dấu vết, lặng lẽ không tên. Giả sử, này Tối Thắng, đạo có nơi chốn thì Bồ-tát ma-ha-tát không thể ở trong pháp bình đẳng mà thành Tối chính giác (giác ngộ chân chính tột bậc, tức thành Phật). Chính vì quả đạo không có nơi chốn nên Bồ-tát ma-ha-tát mới thành Đẳng chính giác (giác ngộ chân chính, bình đẳng trọn vẹn)."

 Phật lại bảo Tối Thắng: "Đạo trí định ý (định ý: tâm chuyên chú, định tĩnh) của Bồ-tát có mười. Thế nào là mười? Không tạo hành nghiệp nơi thân, cũng không chấp trước; không tạo hành nghiệp nơi miệng, cũng không chấp trước; không tạo hành nghiệp nơi ý, cũng không chấp trước; dạo trong cảnh giới Phật mà không khởi ý tưởng về Phật; giáo hóa chúng sinh đạt được trí vô ngại (trí không gì ngăn trở); khiến mọi loài đều hiểu rằng đạo là không có đạo; lại khiến chúng sinh thành Tối chính giác; phóng ánh sáng lớn, không chỗ nào không chiếu tới, trong mỗi luồng ánh sáng có vô lượng hóa Phật (thân Phật do thần lực biến hiện ra), mỗi vị hóa Phật diễn nói sáu độ vô cực (sáu pháp đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) rất sâu xa; luôn chuyển bánh xe pháp (tức thuyết pháp), khiến người phát tâm Bồ-tát; hiểu rằng ngã là vô ngã (không có cái 'ta' thật), cũng không có thọ mạng; thân tâm tự nhiên, thế mới gọi là đạo.

 Cái tự nhiên ấy là: giác ngộ đạo mà không có trí, cũng chẳng phải có trí; giác mà không có gì được giác, hoàn toàn không thấy có giác. Nói 'ta là đạo' mà cũng không thấy ta; nói 'ngã là đạo' mà cũng không thấy ngã. Ngã, người, thọ mạng cũng lại như thế. Mọi thứ trí cũng đều không có hình tượng."

 Lúc ấy Bồ-tát Tối Thắng bước tới bạch Phật: "Nếu đạo không có hình, không thể thấy, thì nay vì sao Ngài chuyển pháp luân diễn nói bốn đạo quả chứng, nói Tu-đà-hoàn (quả Thánh thứ nhất, mới bước vào dòng Thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả thứ tư, dứt sạch phiền não, thoát hẳn sinh tử), Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên), Bồ-tát và Phật? Vì sao lại nói năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), tát-vân-nhiên (nhất thiết trí, trí biết tất cả), bốn ý chỉ (bốn phép quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng sinh ra thần thông), năm căn (năm gốc rễ của điều thiện: tin, siêng, nhớ, định, tuệ), năm lực (năm căn ấy khi mạnh lên thành sức lực), bảy giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám hiền thánh đạo (tám con đường chân chính: thấy, nghĩ, nói, làm, sống, siêng, nhớ, định đúng đắn)?

 Vì sao lại nói việc làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa chúng sinh, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, phân biệt trí sáng, sáu thức (sự nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), cánh lạc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng)? Sao lại còn nói bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả), sáu độ, chân như (thực tướng chân thật, như như không đổi của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), mà có cái tên gọi là đạo?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Như điều ông hỏi, Bồ-tát ma-ha-tát hiểu rõ tuệ Phật, năm phần pháp thân (năm phẩm chất làm nên thân pháp của bậc giác ngộ: giới, định, tuệ, giải thoát, và cái thấy biết về giải thoát), cùng mọi phương tiện khéo léo, mà không thấy có lay động chuyển dời. Ai thấy có lay động chuyển dời thì đó không phải là ý nghĩa của đạo. Phải xa lìa mọi chỗ nương tựa, bám trụ. Truy xét đến pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) thì cũng không có pháp giới. Vì sao thế? Vì tất cả đều vốn là không, nên không có cái trí chấp vào đạo. Vì vốn thanh tịnh nên mới giả lập việc chuyển pháp luân, để hiểu rõ rằng mọi pháp đều không có gì để chấp trước.

 Cho nên, này Tối Thắng, các Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả đều không chấp trước, cũng không thấy sinh, cũng không thấy diệt. Cõi Phật thanh tịnh thì chúng sinh cũng thanh tịnh, bày hiện vô lượng ánh sáng trí tuệ. Cho nên Bồ-tát ma-ha-tát nên đứng vững trong hạnh tổng trì (ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi pháp không để mất), không thoái lui, bước lên địa vị Bồ-tát; hoặc nhập định ý, chính thụ tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất; chính thụ: nhập vào định một cách đúng đắn), giáo hóa chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật. Không có nhiều thứ đạo nhẫn (sự an nhận, an trú vào chân lý) khác nhau, vì chỉ là một hạnh. Pháp trí vốn không lời, chỉ gượng mà gọi là trí. Bậc Bồ-tát đại sĩ nên ghi nhớ tu hành, giáo hóa những người chưa ngộ, khiến ai cũng không còn tưởng chấp của thức.

 Thế gọi là, này Tối Thắng, nhập vào một định ý. Đạo trí thanh tịnh, tất cả không chút bụi nhơ. Điều phục những kẻ chưa được điều phục mà không tính đến khổ hay vui; thường hay vô thường, đẹp hay xấu đều không có tưởng chấp. Bậc trí không rối loạn tìm cầu kho tàng Phật, đầy đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), bốn phân biệt tuệ (bốn tài biện luận không ngăn ngại), đại từ đại bi, chân như pháp tính — tất cả đều không có thật, đều hư, đều tịch lặng. Phân biệt báo ứng (quả báo đáp lại việc làm) và đạo trí chí thành, vì không có khởi diệt, nên gọi là Không, Vô tướng, Vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không có tướng, không có gì để mong cầu), cũng không có gì sinh ra.

 Cho nên, này Tối Thắng, điều cốt yếu của đạo tối thượng của bậc Bồ-tát đại sĩ là: cái gọi là đạo chính là cõi hư không. Vì sao thế? Đạo chính là không, không chính là đạo; là một chứ không phải hai, cũng không có nhiều thứ khác nhau."

 Lúc ấy Bồ-tát Tối Thắng bước tới bạch Phật: "Lành thay, lành thay! Ngài nói pháp này thật hay."

 Bấy giờ trong hội chúng, các trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-hòa (càn-thát-bà, loài nhạc thần cõi trời), a-tu-la, ca-lưu-la (ca-lâu-la, chim thần cánh vàng), chiên-đà-la, ma-hưu-lặc, người và loài chẳng phải người, trong lòng tự nghĩ: "Như Lai hôm nay vì đại hội mà diễn bày pháp đạo trí không gì sánh bằng, làm thỏa nguyện chúng sinh theo chỗ hướng tới của mỗi người. Vị Bồ-tát Tối Thắng này đến bao giờ sẽ thành Tối chính giác, đạo vô thượng?"

 Phật biết điều trời, rồng, thần trong lòng đang nghĩ, liền bảo bốn bộ chúng (tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ): "Vị Bồ-tát Tối Thắng này, về sau vô số ba trăm ba mươi a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều không đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), sẽ thành Phật, hiệu là Minh Tuệ Chí Chân Như Lai Đẳng Chính Giác; thế giới tên là Vô Lượng, kiếp tên là Thanh Tịnh. Đức Như Lai ấy có đệ tử theo hầu chín nghìn chín trăm chín mươi hai ức, thọ một trăm hai mươi tiểu kiếp."

 Bấy giờ hội chúng nghe Phật thụ ký (lời Phật báo trước việc một người sẽ thành Phật trong tương lai), ai nấy đều phát nguyện mong được sinh về thế giới của đức Phật ấy. Phật liền bảo: "Như điều các ông nguyện, chắc chắn sẽ được sinh về đó, không phải nghi."

 Phật lại bảo Tối Thắng (?) rằng: "Nay trong đại chúng này có nhiều vị trời cõi Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, do Đế Thích làm vua) cùng a-tu-la đánh nhau. Có khi chư thiên thắng, a-tu-la thua; có khi a-tu-la thắng, chư thiên thua. Hai bên đánh nhau, ôm lòng oán kết, bên nào cũng mang nọc giận không thể buông bỏ. Cúi mong Thiên Tôn (bậc tôn quý hơn cả trời, chỉ Phật) dùng phương tiện khéo léo giảng cho họ pháp đạo trí hư vô, khiến các trời và a-tu-la đều hòa hợp, khởi lòng từ bi."

 Lúc ấy Thế Tôn bảo hội chúng: "Đạo không có hình, cũng không thể thấy. Gốc rễ của ba độc (tham lam, giận dữ, si mê) vĩnh viễn không có gốc ngọn. Ở đời tu đạo thì chỉ có lòng tin là mạnh nhất. Người thực hành lòng từ thì thiện thần hộ vệ, mười phương chư Phật đều cùng khen ngợi, đời này đời sau tích đức vô lượng. Trong cõi Diêm-phù-lợi (cõi Diêm-phù-đề, tức thế giới loài người chúng ta) này, mọi loài có hình, từ côn trùng bay đến sâu bọ bò, đều sẽ quy về chỗ diệt tận. Mạng người như ánh chớp, như ảo ảnh hơi nắng trên đồng, như bóng trong gương, như bọt nổi trên mặt nước. Có hợp ắt có tan, có sinh ắt có chết. Các ông đã mang thân hình thì không tránh khỏi nỗi khổ này. Dù được thọ mạng cõi trời, vẫn chưa thoát khỏi ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Hãy tự cẩn thận, tìm cách lìa khỏi nẻo này. Các ông hãy lắng nghe kỹ, nhận lời ta răn dạy."

 Bấy giờ bốn bộ chúng đều vui mừng, ai nấy khởi lòng cung kính, muốn nghe lời dạy về đạo pháp của Như Lai.

 Lúc ấy Thế Tôn bảo bốn bộ chúng: "Các ông hãy lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ. Bồ-tát ma-ha-tát nên nhớ tu hành pháp môn tám giải thoát. Thế nào là tám? Nếu thiện nam, thiện nữ giữ giới luật không thiếu sót, giữ gìn thân, miệng, ý; thực hành bốn tâm bình đẳng là từ, bi, hỷ, hộ (hộ: tức xả, buông bỏ, giữ tâm bình thản); thường nhớ gần gũi, đi theo thiện tri thức (bạn hiền, thầy tốt dẫn dắt mình tu đạo), làm rực sáng Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng); thường nhớ lập chí cầu đạo Phật vô thượng; chính pháp đã nghe thì giảng nói lại cho người; đạo giáo mình diễn nói thì không nói Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, giáo pháp chỉ cầu tự mình giải thoát); khuyến khích chúng sinh tu hành đạo lớn.

 Hoặc có khi Bồ-tát giảng diễn Đại thừa (cỗ xe lớn, giáo pháp cứu độ mọi người cùng thành Phật), bình đẳng không hai, không thấy có người nhận giáo, giống như hư không không hình không tượng. Điều Phật dựng lập không thể nghĩ bàn, bao chứa muôn hạnh, không pháp nào không trọn vẹn. Hoặc nói về hạnh không, vô, hư không tịch lặng; hoặc nói về năm phần pháp thân. Ví như có người được viên ngọc ma-ni như ý (ngọc báu muốn gì hiện nấy), đứng giữa đại chúng muốn cho uy đức của ngọc hiện ra màu xanh, vàng, trắng, đen, lại khiến mọi người cũng mang cùng màu sắc ấy. Bồ-tát ma-ha-tát cũng thế, tùy theo điều mọi người suy nghĩ trong tâm ý mà diễn nói pháp đạo trí vô cùng, khiến ai cũng vui mừng, lập chí tôn sùng đạo Phật, dẫn dắt hết thảy, chỉ bày pháp môn trí tuệ, làm lợi cho chúng sinh khiến họ phát đạo lớn. Như vậy Bồ-tát phát tâm thệ nguyện rộng lớn, cứu độ chúng sinh mà cũng không thấy có ai được độ, giống như hư không qua lại không ngăn ngại. Bồ-tát phát ý độ người cũng như vậy, mà cũng không thấy có chúng sinh nào được độ."

 Phật bảo Tối Thắng: "Sau khi ông bát-niết-bàn (nhập niết-bàn, tức bậc giác ngộ qua đời, hoàn toàn tịch diệt), việc cúng dường xá-lợi (di cốt còn lại sau khi hỏa táng) của ông sẽ kéo dài mười hai trung kiếp, tất cả chúng sinh đều phụng thờ. Ai không có nhân duyên thì vì họ tạo nhân duyên; ai không có người cứu giúp thì vì họ làm chỗ cứu giúp; ai không có chỗ che chở thì vì họ làm chỗ che chở. Bấy giờ mọi người dân đều sẽ cúng dường hoa, hương, kỹ nhạc, cúi đầu quy y. Mỗi viên xá-lợi đều phóng ánh sáng, thần đức biến hóa, ai thấy cũng vui mừng — đều do thệ nguyện rộng lớn đã phát mà nên. Giống như sự biến hiện đặc biệt do oai thần của Phật, cao vời rực rỡ, không đâu không chiếu sáng, bày hiện vô lượng ánh sáng trí tuệ; nhân đó mà người ta khởi phát ý cầu đạo vô thượng.

 Trong số chúng sinh ấy, những ai phát ý sai lệch thì hoặc thành theo pháp Duyên giác (bậc tự ngộ nhờ quán mười hai nhân duyên), Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát); hoặc sinh lên cõi trời, hoặc được thân người. Xá-lợi phân bố khắp tám phương trên dưới; các trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-hòa, a-tu-la, ca-lưu-la, chiên-đà-la, ma-hưu-lặc, người và loài chẳng phải người, cùng mọi loài có hình biết bò, biết thở, đều sẽ cúng dường, dùng năm thứ nhạc để tự vui."

 Phật lại bảo Tối Thắng: "Khi ông thành Phật, đất có màu vàng ròng, đầy đủ bảy báu: vàng, bạc, châu báu, xà cừ, mã não, san hô, hổ phách, thủy tinh, lưu ly. Có chúng sinh nào muốn cúng dường xá-lợi toàn thân thì liền được như nguyện, đều theo ý muốn. Mấy nghìn vạn ức xá-lợi toàn thân bày hiện ở đời; kinh pháp lưu truyền mười bảy trung kiếp."

 Bấy giờ trên tòa có vị Bồ-tát tên là Vô Lượng Giác Tuệ, trong lòng tự nghĩ: "Xá-lợi di thân của bậc đại sĩ Tối Thắng phân bố ở đời, khơi dậy đạo tâm, độ được nhiều ít người, là bao nhiêu?" Phật biết điều vị ấy đang nghĩ trong lòng, liền bảo: "Thôi, thôi, này bậc hiền sĩ (?), đừng nói lời ấy. Chớ đem cái trí hạn hẹp của bản thân mà đo lường tuệ vô ngại và tam-muội định ý của Như Lai. Ánh sáng xá-lợi tiếp độ chúng sinh, không phải điều cái tâm có thể độ, không phải điều cái ý có thể xét. Thần đức và đạo trí của Như Lai tự tại; lại những sự biến hiện khác lạ bằng phương tiện trong việc giáo hóa của chư Phật không phải là điều Bích-chi-phật hay Thanh văn đạt tới được.

 Bồ-tát ma-ha-tát được tam-muội tịch định (định lặng yên), hoàn toàn không có ý niệm chấp trước về gần hay xa, đi khắp mười phương: quận, nước, huyện, ấp, cung trời, cung rồng, cung các vị tôn thần, xóm làng, trong loài người, đồng hoang, trên trời — tức mọi nơi năm đường (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) đi đến — đều thị hiện xá-lợi toàn thân. Mỗi viên xá-lợi phóng ánh sáng, giảng giải pháp sáu độ không gì sánh bằng, không, vô tướng, vô nguyện, đại từ đại bi, bốn ân (ơn cha mẹ, ơn chúng sinh, ơn quốc vương, ơn Tam bảo), tuệ sáng phân biệt sự hư tịch, thông suốt định ý. Cúng dường xá-lợi một cách bình đẳng không hai, tâm bố thí bền chắc, không tăng không giảm. Thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát nhập tam-muội tâm định ý tịch lặng, liền có thể phân biệt sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) trong và ngoài.

 Vì sao gọi là sáu tình? Cái gọi là sáu tình là thế này: nếu mắt thấy sắc (hình sắc, đối tượng của mắt) mà không khởi tưởng về sắc, hiểu sắc là vật bên ngoài mà khởi nhãn thức (sự nhận biết của mắt), thì liền sinh ra nỗi khổ của bảy mươi bốn trần lao (phiền não, như bụi bặm làm nhọc nhằn tâm). Bảy mươi bốn là gì? Thức ở cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục, gồm loài người và các tầng trời thấp) mười lăm; thức ở cõi Sắc (các cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) mười lăm; thức ở cõi Hữu tưởng vô tưởng (cõi trời cao nhất của cõi Vô sắc, nơi tâm thức cực kỳ vi tế, không hẳn có tưởng cũng không hẳn không có tưởng) mười lăm; sinh ấm (ấm: thân do năm ấm hợp thành; sinh ấm: thân khi thọ sinh vào một cõi) mười lăm; trung ấm (thân tạm thời ở khoảng giữa lúc chết và lúc tái sinh) mười bốn."

 Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát: "Ở trong nhãn thức mà khởi những trần lao này thì liền khởi nhãn thức. Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát, giả như thiện nam, thiện nữ (nguyên văn: con trai, con gái nhà dòng dõi) nếu tai nghe tiếng mà không khởi cái hại của tai, hiểu tiếng là vật bên ngoài mà khởi nhĩ thức (sự nhận biết của tai), thì liền sinh ra nỗi khổ của bảy mươi bốn trần lao: nhĩ thức cõi Dục mười lăm, nhĩ thức cõi Sắc mười, nhĩ thức cõi Hữu tưởng vô tưởng mười, trung ấm và ấm thọ hình ba mươi chín."

 Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát: "Ở trong nhĩ thức mà khởi những trần lao này thì liền khởi nhĩ thức. Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát, nếu mũi ngửi hương mà không khởi tỷ thức (sự nhận biết của mũi), hiểu hương là vật bên ngoài của mũi mà khởi tỷ thức, thì liền sinh ra nỗi khổ của bảy mươi bốn trần lao: tỷ thức cõi Dục mười lăm, cõi Sắc mười lăm, cõi Hữu tưởng vô tưởng cùng bốn không định (bốn tầng thiền định của cõi Vô sắc) bốn mươi bốn."

 Phật lại bảo Bồ-tát ma-ha-tát: "Giả như thiện nam, thiện nữ dùng thiệt thức (sự nhận biết của lưỡi) biết vị mà khởi cái hại của lưỡi; ở trong đó phân biệt thì đều thấy rõ là không có chủ. Trong dục và trong thức (?), liền có thể khởi lên nỗi khổ của bảy mươi bốn trần lao. Bảy mươi bốn là gì? Cõi Dục mười lăm, cõi Sắc mười lăm, cõi Hữu tưởng vô tưởng cho đến trung ấm bốn mươi bốn.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nên suy nghĩ về pháp khởi và diệt: sự tiếp xúc bên ngoài, cảm thọ vui bên trong, trần lao thô và tế, phân biệt từng thứ đều thấy là không có thật. Thế mà nhân sự tiếp xúc lại khởi thân thức (sự nhận biết của thân), bèn sinh ra nỗi khổ của bảy mươi bốn trần lao. Bảy mươi bốn là gì? Cái gọi là bảy mươi bốn là: cõi Dục mười lăm, cõi Sắc mười lăm, cõi Hữu tưởng vô tưởng cho đến trung ấm bốn mươi bốn.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nên suy nghĩ về hoạt động của ý đối với các pháp: pháp sinh thì sinh, pháp diệt thì diệt, mà cũng không thấy sinh, cũng không thấy diệt. Người ngu mê ở trong đó khởi lên tưởng của ý thức, liền sinh ra nỗi khổ của bảy mươi bốn trần lao. Thế nào là nỗi khổ của bảy mươi bốn trần lao? Cõi Dục mười lăm, cõi Sắc mười lăm, cõi Hữu tưởng vô tưởng và trung ấm bốn mươi bốn."

 Phật lại bảo Bồ-tát ma-ha-tát: "Thế nào là đạo trí? Đạo trí của Bồ-tát ở cõi Dục có mười lăm. Mười lăm ấy là: quán đời có bảy. Bảy là gì? Một là chê bai đạo. Hai là tin lời. Ba là nhận giáo. Bốn là đã ở trong chân lý mà có khi lại thoái lui. Năm là được quả báo mà còn do dự. Sáu là ý muốn tiến mà thân bị ngăn trở. Bảy là mắt thấy mà không đạt được.

 Nương vào kho tàng sâu xa của Phật có tám việc. Tám là gì? Một là pháp Phật không có hình tượng mà lại dựng làm hang ổ để bám víu. Hai là hiện tại không dừng lại mà nghĩ tính rằng còn mãi. Ba là quá khứ đã diệt hẳn mà thề nói là không thấy (?). Bốn là tương lai chưa đến mà nói không có sinh diệt. Năm là do duyên khổ mà gặp hoạn nạn, tự chuốc lấy duyên đối đãi. Sáu là chưa hết mà nói đã hết, tập làm theo phương tiện. Bảy là thấy đạo rồi bỏ đạo, bắt đầu lại từ bước một. Tám là pháp Phật không hai mà ý lại so le. Thế gọi là mười lăm hạnh trần lao trong đạo trí của Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi Dục.

 Thế nào là mười lăm hạnh trần lao ở cõi Sắc? Mười lăm ấy là: một, đắm vào ân huệ thấm nhuần (?); hai, tâm không dời đổi; ba, đắm vui cõi trời; bốn, quên tội phúc; năm, cho là lâu bền mãi; sáu, không còn cảm giác đau ngứa; bảy, ở nơi đất ngay chính; tám, hành xử quân bình; chín, nhẫn mà không khởi; mười, cho đạo không biến đổi; mười một, tưởng đã đầy đủ; mười hai, chấp vào sắc; mười ba, tự tại; mười bốn, chiếu xa; mười lăm, yết-ma (vốn là nghi thức tác pháp của tăng đoàn, ở đây có lẽ chỉ việc làm, nghiệp) (?). Thế gọi là khi Bồ-tát ma-ha-tát đến các cõi trời Sắc thì nên nhớ xa lìa mười lăm hạnh trần lao này.

 Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi Hữu tưởng vô tưởng và trung ấm xa lìa bốn mươi bốn hạnh trần lao? Khi ấy Bồ-tát nhập tam-muội thần thông định ý vô hình, đi đến nơi ấy, nói về bốn mươi bốn hạnh chấp trước của thức. Thế nào là bốn mươi bốn? Bồ-tát vì thức mà nói các hạnh: một là biết cái thức của ta không có gốc; hai là bỏ sắc thì không còn hình; ba là có cảm thọ thì phải nhận quả báo; bốn là tưởng không bền chắc; năm là hành thì gốc ngọn đều đứt; sáu là nương vào không mà không có tuệ; bảy là tịch lặng nghỉ yên trong định; tám là vô tưởng như diệt; chín là ở trong thức mà không loạn; mười là quên ý, chẳng phải ý; mười một là cũng không ở nơi ý; mười hai là thức không ở nơi đạo; mười ba là cũng không ở nơi tục; mười bốn là như thế mà tính là không; mười lăm là nghe tiếng vang mà không có hình; mười sáu là nhớ đạo không cùng tận; mười bảy là cho rằng là không, không còn gì; mười tám là niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát sinh tử) thanh tịnh; mười chín là giác ngộ mà hướng về tịch diệt; hai mươi là tâm si đắm ân huệ thấm nhuần;

 hai mươi mốt là dời đổi hiện thành trung ấm; hai mươi hai là thấy trung ấm thọ hình; hai mươi ba là cùng hình trung ấm qua lại giao tiếp; hai mươi bốn là biết mình từ đâu đến; hai mươi lăm là thấy chúng sinh ở trung ấm kia qua lại; hai mươi sáu là thấy trong các hình trung ấm có kẻ sinh, kẻ diệt; hai mươi bảy là tự thấy mình thọ hình, thọ ấm địa ngục; hai mươi tám là có hình chịu tội, có hình không chịu tội; hai mươi chín là thấy kẻ thọ ấm cõi trời, có kẻ hưởng phúc, có kẻ không hưởng phúc; ba mươi là thấy kẻ thọ ấm người, có kẻ hưởng phúc, có kẻ không hưởng phúc; ba mươi mốt là thấy kẻ thọ trung ấm ngạ quỷ (quỷ đói), có cao có thấp; ba mươi hai là thấy kẻ thọ ấm súc sinh, có nặng có nhẹ;

 ba mươi ba là có kẻ từ ấm trời lại vào ấm trời, đó là do lúc chết thức không loạn; ba mươi bốn là có kẻ từ ấm trời sinh vào ấm người, đó là do thức vốn tuy mạnh mà không có tuệ; ba mươi lăm là có kẻ từ ấm trời thọ ấm súc sinh, đó là do thức nông cạn, ý khởi tưởng loạn; ba mươi sáu là có kẻ từ thân trời thọ ấm ngạ quỷ, đó là do lúc chết ý tham không biết chán; ba mươi bảy là có kẻ từ thân trời thọ ấm địa ngục, đó là do thần thức thề thốt phỉ báng hiền thánh (?); ba mươi tám là có kẻ từ ấm người lại thọ ấm trời, đó là do giữ giới pháp thanh tịnh; ba mươi chín là có kẻ từ thân người thọ ấm súc sinh, đó là do trong gốc rễ việc làm, ý không chuyên nhất; bốn mươi là có kẻ từ ấm người thọ ấm ngạ quỷ, vì chỉ riêng mình hưởng điều tốt, không chia sẻ rộng khắp;

 bốn mươi mốt là có kẻ từ ấm người thọ ấm địa ngục, trước hưởng phúc, sau chịu họa; bốn mươi hai là có kẻ từ ấm súc sinh thọ ấm trời, người, đó là do phúc đã tạo hết mà không tạo phúc mới (?); bốn mươi ba là có kẻ từ ấm súc sinh thọ ấm ngạ quỷ, địa ngục, đó là do mắc tội ở tám nạn vô nhàn (tám hoàn cảnh không có dịp gặp Phật, nghe pháp) không có ai cứu; bốn mươi bốn là có ấm thọ ấm mà hình và thần thức không lẫn lộn. Thế gọi là nỗi khổ của bốn mươi bốn trần lao của Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi Hữu tưởng vô tưởng và hình trung ấm."

 Phật lại bảo Tối Thắng: "Bồ-tát ma-ha-tát lại nên suy nghĩ về trung ấm của thần thức trong các cõi hư không: hoặc từ thức ở Không xứ (tầng trời thứ nhất của cõi Vô sắc — cõi không có thân hình, chỉ có tâm thức — nơi quán hư không vô biên) sinh vào ấm Thức xứ (tầng thứ hai, nơi quán thức vô biên); hoặc từ ấm Thức xứ thọ ấm Bất dụng xứ (tức Vô sở hữu xứ, tầng thứ ba của cõi Vô sắc); hoặc từ ấm Bất dụng xứ thọ ấm trời Vô sắc; từ ấm trời Vô sắc thọ ấm sáu cõi trời (sáu tầng trời của cõi Dục), cho đến trời Nhất cứu cánh; từ trời Nhất cứu cánh lại thọ ấm các cõi trời Sắc và Vô sắc.

 Người thọ ấm trời thì hình to như một nhận rưỡi (nhận: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng bảy, tám thước), đi tới ngay không dừng lại ở giữa chừng. Người thọ ấm người thì hình như ba khuỷu tay rưỡi (khuỷu tay: đơn vị đo bằng chiều dài từ khuỷu tay đến đầu ngón tay), chậm nhất trải qua bảy ngày, hoặc sáu, năm, bốn, ba, hai, một ngày. Người thọ ấm súc sinh thì chậm nhất ba ngày rưỡi, hoặc hai ngày, một ngày, nửa ngày. Người thọ ấm ngạ quỷ thì chậm nhất khoảng nửa bữa ăn, hoặc trong khoảnh khắc búng ngón tay. Người thọ ấm địa ngục thì hình như ba nhận rưỡi; hoặc có kẻ ra (?), chưa qua mười ngày, vừa chết là đến ngay nơi đó. Bồ-tát ma-ha-tát đều theo từng người mà giáo hóa, giảng đạo vi diệu cho họ; người nào tâm mau ngộ thì không phải thọ các thân hình, ngay ở khoảng giữa mà đắc đạo.

 Súc sinh thọ ấm người thì hình như hai khuỷu tay rưỡi, chậm nhất trải qua bốn ngày, hoặc ba, hai, một ngày. Súc sinh thọ ấm trời thì hình như ba nhận rưỡi, chậm nhất một ngày rưỡi, hoặc một ngày, nửa ngày, khoảnh khắc búng tay. Súc sinh thọ ấm ngạ quỷ thì hình như bảy nhận; hoặc có kẻ ra, chậm nhất trải qua năm ngày, hoặc bốn, ba, hai, một ngày. Súc sinh thọ ấm địa ngục thì hình như một nhận rưỡi, chậm nhất nửa bữa ăn, hoặc trong khoảnh khắc búng tay.

 Ngạ quỷ thọ ấm trời thì hình như nửa nhận (?), chậm nhất trải qua một ngày, hoặc nửa ngày, khoảng một bữa ăn, hoặc khoảnh khắc búng tay. Ngạ quỷ thọ ấm người thì hình như hai khuỷu tay rưỡi, chậm nhất bốn ngày rưỡi, hoặc ba, hai, một ngày. Ngạ quỷ thọ ấm súc sinh thì hình như bốn nhận rưỡi, chậm nhất mười lăm ngày, bốn, ba, hai, một ngày, mười ngày, chín, tám, bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai, một ngày. Ngạ quỷ thọ ấm địa ngục thì hình như năm nhận rưỡi, chậm nhất chín mươi ngày; hoặc có kẻ ra thì tám, bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai, một ngày cũng như thế.

 Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát nên quán sát như thế này: chúng sinh địa ngục thọ ấm trời kia thì hình như bốn nhận rưỡi, chậm nhất trải qua năm tháng, bốn, ba, hai, một tháng. Nếu ấm địa ngục thọ trung ấm người thì hình như hai khuỷu tay rưỡi, chậm nhất trải qua ba tháng, hai, một tháng. Địa ngục thọ ấm súc sinh thì hình như tám khuỷu tay rưỡi, chậm nhất ba tháng rưỡi, hai, một tháng cũng như thế. Địa ngục thọ ấm ngạ quỷ thì hình như chín nhận, chậm nhất trải qua ba ngày.

 Có khi ấm trời đáng phải thọ ấm người, giữa chừng chưa đến lại thọ ấm trời — đó là những bậc căn tính lanh lợi, đi qua mà không dính khổ. Có khi ấm trời đáng phải thọ ấm người, bỗng nhiên lại sinh vào ấm súc sinh — đó là những kẻ phúc đã hết, nghiệp làm ác ập đến. Có khi ấm trời đáng phải thọ ấm súc sinh, bỗng nhiên lại sinh vào trung ấm người — đó là những kẻ không hủy phạm giới và các độ. Có khi ấm trời đáng phải thọ ấm ngạ quỷ, bỗng nhiên lại sinh vào ấm súc sinh — đó là những kẻ tu tập đỉnh và nhẫn (các bậc tu tập căn lành gần đến chỗ thấy chân lý). Có khi ấm trời đáng phải thọ ấm địa ngục, bỗng nhiên lại ở trong ấm ngạ quỷ — đó là những kẻ quả báo đã chín, sinh vào đường người (?).

 Có khi ấm người đáng phải thọ trung ấm ngạ quỷ, chúng sinh ấy bỗng nhiên lại ở trong trung ấm trời — đó là do định ý không loạn. Có kẻ đáng phải thọ trung ấm ở ba đường ác, bỗng nhiên lại thọ trung ấm người, trời — đó là do có trí, tuệ thông suốt, ý rộng lớn. Có kẻ đáng phải thọ trung ấm trời Nhất cứu cánh, bỗng nhiên lại ở trung ấm trời Quang âm (cõi trời cao nhất của tầng thiền thứ hai trong cõi Sắc) — đó là do tâm chuyên nhất. Có kẻ đáng phải thọ trung ấm trời Biến tịnh (cõi trời cao nhất của tầng thiền thứ ba trong cõi Sắc), bỗng nhiên lại ở trung ấm cõi Hữu tưởng vô tưởng — đó là do có trí mà ý không thông đạt."

 Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát ma-ha-tát ngồi dưới cây đạo (cây bồ-đề, nơi thành đạo), dùng nhất thiết trí, trí bình đẳng vô ngại, nắm giữ trí thông suốt huyền diệu, trí tuệ biện tài, trí hiểu rõ âm thanh, trí không thoái chuyển, quán khắp ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ): ai thọ hình, ai không thọ hình; ai thọ trung ấm, ai không thọ trung ấm; có bao nhiêu chúng sinh ở đường người, có bao nhiêu chúng sinh ở trung ấm người. Bồ-tát lại quán chúng sinh ở ấm người thọ hình của bốn ấm kia, đều biết nhiều ít."

 Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát ma-ha-tát quán chúng sinh đường trời ở trung ấm trời, lại quán chúng sinh đường trời đi vào bốn đường kia, đều biết nhiều ít. Hoặc khi Bồ-tát ma-ha-tát dùng sáu thần thông (mắt thấy xa, tai nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại, dứt sạch phiền não) và trí không thoái chuyển, quán chúng sinh thọ hình súc sinh: có bao nhiêu chúng sinh thọ trung ấm súc sinh, chuyển sang thọ trung ấm bốn đường kia, đều biết nhiều ít. Bồ-tát lại quán chúng sinh thọ thân ngạ quỷ: có bao nhiêu chúng sinh ở trung ấm ngạ quỷ, sẽ thọ bốn đường kia, đều biết nhiều ít. Hoặc khi Bồ-tát ma-ha-tát quán chúng sinh thọ thân địa ngục: có bao nhiêu chúng sinh thọ trung ấm địa ngục, đi vào bốn đường kia, đều biết nhiều ít."

 Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát ma-ha-tát dùng trí không thoái chuyển quán khắp trung ấm của năm đường, có kẻ thọ hình, có kẻ không thọ hình. Có kẻ đang ở ấm người, bỗng nhiên lại ở trong hình ấm trời, ngay ở hình ấm trời mà nhập diệt độ (nhập niết-bàn, thoát hẳn sinh tử), rốt cuộc không thọ thân trời hay thân người. Có kẻ đang ở trung ấm trời, bỗng nhiên lại ở hình trung ấm người, liền nhập diệt độ, không thọ thân trời hay thân người. Có kẻ đang ở trung ấm súc sinh, từ trung ấm súc sinh bỗng nhiên lại ở trung ấm người, ngay ở trung ấm người mà nhập diệt độ, không thọ hình súc sinh hay hình người. Có kẻ đang ở trung ấm súc sinh, từ trung ấm súc sinh bỗng nhiên lại ở trung ấm trời, ngay ở trung ấm trời mà nhập diệt độ, không thọ thân súc sinh hay thân trời.

 Có kẻ đang ở trung ấm ngạ quỷ, từ trung ấm ngạ quỷ bỗng nhiên lại ở trung ấm người, ngay ở trung ấm đường người mà nhập diệt độ, không thọ thân ngạ quỷ hay thân người. Có kẻ đang ở trung ấm ngạ quỷ, từ trung ấm ngạ quỷ bỗng nhiên lại ở trung ấm trời, ngay ở trung ấm trời mà nhập diệt độ, không thọ thân ngạ quỷ hay thân trời. Có kẻ đang ở trung ấm địa ngục, từ trung ấm địa ngục bỗng nhiên lại ở trung ấm người, ngay ở trung ấm người mà nhập diệt độ, không thọ hình địa ngục hay hình người. Có kẻ đang ở trung ấm địa ngục, bỗng nhiên lại ở trung ấm trời, ngay ở trung ấm trời mà nhập diệt độ, không thọ hình địa ngục hay hình trời. Thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát dùng trí không thoái chuyển quán khắp ba nghìn đại thiên thế giới, kẻ thọ hình, kẻ không thọ hình, kẻ có tội, kẻ có phúc, đều biết hết."

 Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng cùng một vạn tám nghìn người, mười vạn trời và người, cùng trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-hòa, a-tu-la, ca-lưu-la, chân-đà-la (tức khẩn-na-la), ma-hưu-lặc, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay quỳ thẳng bạch Phật, khác tiếng mà cùng một lời khen là chưa từng có: "Lành thay, lành thay, bạch Thế Tôn! Ngài nói thật hay pháp trung ấm không hình, vô hạn vô lượng, không thể nghĩ bàn, không phải điều La-hán hay Bích-chi-phật đo lường được. Chúng con mong muốn được thấy hình chất của trung ấm. Cúi mong Thế Tôn thương xót chúng sinh thấp kém, cho chúng con được gột rửa, trừ hẳn cấu bẩn trong tâm."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo hội chúng: "Lành thay, lành thay! Các ông hỏi nghĩa này thật hay. Nay ta vì các ông hiện thần túc (thần thông biến hóa), khiến tám bộ chúng (tám loài: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già) được thấy hình chất của trung ấm." Lúc ấy Thế Tôn liền nhập tam-muội quán vô hình, thấy khắp chúng sinh trung ấm ở năm đường, kẻ thọ hình, kẻ không thọ hình, kẻ có tội, kẻ có phúc, đều biết hết.

 Bấy giờ chúng sinh trên tòa cũng thấy hình chất trung ấm của năm đường kia, lại nghe Như Lai giảng đạo giáo cho họ, liền ngay nơi hình ấy mà sạch hết mọi bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt pháp trong sạch, thấy rõ chân lý — tức bước đầu chứng đạo). Hoặc có kẻ phát tâm Đại thừa, hoặc có kẻ nói về hạnh ý chí sâu kín (?), tùy theo từng loài mà giáo hóa, không nhiễm trước. Họ cũng thấy hình chất trung ấm kia từ trụ địa thứ nhất đến trụ địa thứ mười (mười bậc tu hành của Bồ-tát), thấy trong đó có vị được Nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật), ngồi dưới cây vua (cây bồ-đề) hàng phục vô số ức trăm nghìn ma, thân sắc vàng ròng, đầy đủ các tướng tốt.

 Cũng có các vị trời như Đế Thích, Phạm vương, Tứ thiên vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) đến thỉnh Bồ-tát diễn nói, tiếng pháp vang khắp ba nghìn đại thiên thế giới. Lại thấy chư Phật Thế Tôn ở phương khác sai các Bồ-tát hóa thân đến, thỉnh nói về danh hiệu, cõi nước xa gần và hạnh thanh tịnh. Hoặc thấy có vị đứng trước khen ngợi pháp mười hiệu của Như Lai; hoặc có vị khởi giáo, dâng lễ cúng dường; hoặc có vị dùng các bài kệ (bài thơ tụng trong kinh) khen ngợi đức của Như Lai. Chúng sinh cõi này ở trong trung ấm kia, thấy đủ mọi thứ thần túc biến hóa không thể nghĩ bàn.

 Lại thấy Như Lai hiện tướng lưỡi phóng ánh sáng, mỗi luồng sáng đều có hóa Phật, cùng tám bộ chúng vây quanh trước sau, nói pháp không sợ hãi, trí không thoái chuyển, kho tàng sâu xa của các pháp thảy đều đầy đủ. Hoặc thụ ký cho hàng đệ tử và Duyên giác rằng: "Đời sau ông sẽ thành Phật, hiệu là như thế." Bấy giờ một vạn tám nghìn người và trăm nghìn thiên tử, ngay trên tòa đều phát ý cầu đạo vô thượng chính chân (tâm cầu giác ngộ tối thượng, chân chính).

 Bấy giờ Thế Tôn thu thần túc lại, ngồi như cũ, bảo bốn bộ chúng: "Thần đức của Như Lai không thể xét cho cùng tận. Lại có bốn pháp không thể nghĩ bàn. Thế nào là bốn? Một là ý chí sâu kín của Như Lai không thể nghĩ bàn. Hai là gốc rễ của chúng sinh không thể nghĩ bàn. Ba là đạo tuệ của Như Lai không thể nghĩ bàn. Bốn là âm thanh của Như Lai không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Tối Thắng, lại có bốn việc không thể nghĩ bàn. Thế nào là bốn? Một là oai nghi phép tắc của Như Lai không thể nghĩ bàn. Hai là pháp tòa của Như Lai không thể nghĩ bàn. Ba là lời răn dạy của Như Lai không thể nghĩ bàn. Bốn là định ý kim cương (định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não) không thể nghĩ bàn.

 Lại có bốn việc không thể nghĩ bàn. Thế nào là bốn? Ở dưới cây đạo mà ý như hư không, không thể nghĩ bàn. Cũng không thấy phải, cũng không thấy trái, không thể nghĩ bàn. Lấy nhỏ làm lớn, lấy lớn làm nhỏ, không thể nghĩ bàn. Lời nói ắt có cứu độ mà cũng không thấy có cứu độ, không thể nghĩ bàn.

 Lại có bốn việc là những pháp nên làm mà không thể nhiễm trước: nói có ta, mà cũng không thấy sinh, lại không có diệt; không tạo không làm, cũng không chấp vào sự dứt đoạn (?); tất cả chúng sinh gốc rễ vốn thanh tịnh. Thế gọi là, này Tối Thắng, những pháp Bồ-tát ma-ha-tát nên làm mà không nhiễm trước.

 Thế nào, Tối Thắng, Thế Tôn có bờ mé chăng?" Đáp: "Không có." Thế Tôn lại bảo Tối Thắng: "Các chính pháp sinh ra từ pháp giới vốn không có bờ mé, vậy là do có mà có sinh, hay do không mà thành không?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không phải từ có mà có, không phải từ không mà không." "Thế nào, Tối Thắng, các pháp không bờ mé đã không từ có mà có, không từ không mà không, thì làm sao thành Đẳng chính giác?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không có ai thành chính giác cả."

 Phật bảo Tối Thắng: "Như Lai ngồi dưới cây đạo, dùng pháp không bờ mé, lời dạy không khởi không diệt, tất cả đều hư, đều tịch; tự nhiên không có trí, cũng chẳng phải có trí. Đã không có trí thì ai là người biết? Cho nên, này Tối Thắng, pháp về cái ta là giả dối không thật. Cũng không thấy đạo, đạo cũng không thấy đạo; không thấy, không nghe, không tuệ, không chấp; hiểu pháp giới cũng như thế. Không thấy khởi diệt mà lại dựng làm hang ổ để bám víu. Có người nhận giáo mà cũng không thấy văn tự, chương cú. Như vậy, Tối Thắng, hiểu biết rằng các pháp là hư không, không hình. Giả như có kẻ ngu không trí thì có thể đặt để hư không được chăng?"

 Đáp: "Không thể được, bạch Thế Tôn. Tất cả các pháp đều như thế, là pháp tính, chân tế (bờ mé chân thật của các pháp) vốn là không, ở đây không có gì cả. Nay nói có đạo, đại từ đại bi, bốn ý chỉ, bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám hạnh hiền thánh, không, vô tướng, vô nguyện, sáu pháp tăng thượng (?), mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) — không phải do những pháp này mà thành đạo. Đạo không có hình, cũng không thể thấy; lấy pháp không hình mới gọi là đạo. Đạo cũng không đến, cũng không thấy đi. Thế gọi là, này Tối Thắng, mới gọi là đạo. Nếu Như Lai sinh ra từ pháp giới, diệt đi từ pháp giới, thì đó là hạnh nhơ đục của sinh tử. Vì không sinh không diệt nên mới gọi là đạo."

 Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát ma-ha-tát nhập tam-muội quán hư không, ở trong các cảnh giới thực hành thiền không nhiễm. Dùng phép thiền này mà đi đến chỗ vô ngại, cũng không lẫn loạn; không phải thân, không phải tâm, không có bằng hay chẳng bằng. Tư duy về định không mà không thấy cứng hay mềm. Chí ý lặng lẽ đạm bạc, không có chỗ ứng hợp (?); ứng cũng không thấy là ứng, cũng không thấy là chẳng ứng. Thế gọi là, này Tối Thắng, định không của Bồ-tát vô hạn vô lượng, không thể nghĩ bàn, không phải La-hán hay Bích-chi-phật theo kịp.

 Ví như, này Tối Thắng, đốt cháy núi đồng, rừng rậm, cỏ cây: lửa không phải là rừng, rừng không phải là lửa, cũng chẳng phải lửa, cũng chẳng lìa lửa. Nên biết kết sử (phiền não trói buộc) của Bồ-tát cũng như vậy: kết sử không phải là đạo, đạo không phải là kết sử, mà cũng không lìa đạo. Hiểu biết về định không và tam-muội vô hình cũng như thế. Các pháp thanh tịnh, bình đẳng, vốn là không. Hoặc dùng chính thụ quán sát bờ mé của pháp mà đạt đến bình đẳng, không nhiễm không ô. Tâm không ở bên trong, cũng không dạo bên ngoài; sắc không có chỗ trụ, cũng không thấy trụ; cứu độ tất cả những kẻ đang ở trong điên đảo. Lập ra pháp không hình, đó gọi là đạo.

 Hoặc dùng năm thần thông và ba đạt (ba thứ sáng suốt: biết đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não) cùng trí vi diệu, đi khắp bốn cõi muốn hóa độ chúng sinh; sự hóa độ tự có hóa độ mà cũng không thấy có hóa độ — đó gọi là đạo, vượt khỏi năm thần thông của ngoại đạo. Hoặc lìa định ý của Thanh văn, Duyên giác, không thấy năm thần thông hay định ý Duyên giác — đó gọi là đạo. Lại dùng định ý chính thụ tam-muội quán sát gốc của pháp: pháp từ đâu sinh, từ đâu diệt? Cũng không thấy sinh, cũng không có diệt, mới gọi là đạo.

 Hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) là pháp thế tục, vô vi (không tạo tác, không sinh diệt) là pháp của đạo; cũng không thấy tục, lại không thấy đạo, mới gọi là đạo. Hữu lậu (còn rỉ chảy phiền não) là bụi nhơ, vô lậu là thanh tịnh; cũng không thấy lậu, cũng không có lậu. Mười điều thiện là dấu vết của việc làm lành, mười điều ác là gốc của pháp ác; cũng không thấy thiện, lại không có ác. Lợi, suy, hủy, dự, xưng, cơ, khổ, lạc (tám ngọn gió đời: được lợi, mất mát, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được ca ngợi trước mặt, bị chê trước mặt, khổ, vui); cũng không thấy khổ, lại không thấy vui. Không thấy thành đạo, cũng không ở nơi tục; không thấy nói pháp, bậc hiền thánh im lặng. Thế gọi là, này Tối Thắng, Bồ-tát ma-ha-tát nhập chính thụ về không, mới gọi là đạo."

 "Lại nữa, Tối Thắng, Bồ-tát ma-ha-tát lại nên tư duy về tam-muội Hư không tạng (kho tàng hư không): không thấy có niết-bàn hữu dư (niết-bàn còn thân sót lại) mà sống trụ trải qua nhiều kiếp, không thấy có niết-bàn vô dư (niết-bàn không còn thân) không biến đổi, mới gọi là đạo. Thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát dựng lập tuệ về không cùng phương tiện khéo léo, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường chư Phật, phụng sự chư Phật Thế Tôn, giáo hóa chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật; không thấy sắc tướng mà vẫn hiện ra sắc tượng; tiếng, hương, vị, sự xúc chạm mịn trơn (đối tượng của thân) và thức cũng như thế. Không thấy có ai được độ đến niết-bàn, không thấy có ai lưu chuyển trong sinh tử.

 Nếu thiện nam, thiện nữ đọc tụng, giữ gìn, ôm ấp không quên, thì ngay đời hiện tại được tám thứ phúc công đức. Thế nào là tám? Quán các pháp không mà tin không do dự. Được kho tàng sâu xa của Phật mà ý không khiếp nhược. Ý trong sạch không nhơ, không nhiễm ô. Tâm như kim cương, không gì phá hoại được. Việc làm chân chính, không sa vào cõi ma. Làm thanh tịnh cõi Phật, độ những người chưa được độ. Tâm rộng mở với Đại thừa, không ưa trí nhỏ. Gần gũi thiện tri thức, không vướng vào các phái ngoài Phật pháp. Điều mong cầu là quán chân thật, không có tưởng về ta, về người. Thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát được tám công đức.

 Hiểu biết pháp thế gian không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng; ở nơi pháp vốn không mà ứng hợp với chính thụ; thường dùng thiền định đi đến diệt độ, khai hóa chúng sinh không hề biết mệt. Đó là thấy pháp mới ứng hợp với đạo, vì thấy các pháp vắng lặng, không hình, không hành, không nơi chốn. Thế gọi là, này Tối Thắng, đối với Bồ-tát ma-ha-tát: không chẳng phải là có không, cũng chẳng phải là có không (?); không mà chẳng phải không thì vắng lặng không tên; tên cũng chẳng có, chẳng không. Đó gọi là đạo.

 Hoặc khi Bồ-tát dạo trong các pháp quán, không nương vào ba chỗ (?), không vướng vào ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc). Như vậy Bồ-tát ở cõi người, cõi trời phát tâm thệ nguyện rộng lớn độ khắp mọi loài, mà không thấy có chúng sinh nào được độ. Thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát dựng lập tuệ về không, mãi mãi không chấp trước.

 Tối Thắng nên biết, Như Lai xoay vần nhập định ý vô hình, không phải hai thừa (Thanh văn và Duyên giác) hiểu thấu được, chỉ Phật mới rõ. Trí tuệ của Phật vô ngại, không chấp, không nhiễm, không chút nhơ bẩn; đối với các cảnh giới không hề nhiễm trước; dù được pháp sâu cũng không lấy làm vui; không vướng thế tục và nghiệp của tám nạn vô nhàn; bốn biện tài vô ngại; không tắt không cháy mà chẳng phải không có cháy; không khởi không sinh mà chẳng phải không có sinh; quá khứ đã diệt hẳn nên chẳng có quá khứ; hiện tại không dừng nên cũng chẳng có dừng; tương lai chưa khởi nên không thấy có người sinh. Thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát không chấp, không ngại, không vướng ba chỗ, không nhiễm ba cõi."

 Bấy giờ trên tòa có chín vạn chúng sinh, mười một na-thuật (đơn vị số rất lớn) trời và người, cùng các trời, rồng, quỷ thần, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng chắp tay bạch Phật: "Chúng con hèn kém mà được dự vào pháp thanh tịnh, mới được nghe giảng rộng pháp không hình, pháp không có dấu hiệu. Cúi mong Thế Tôn cho chúng con đời sau được sinh vào trung ấm của người, trời, ngay ở cảnh giới cõi Phật nơi ấy mà chứng được vô vi, cùng ngày cùng giờ, chung một cõi nước."

 Bấy giờ Thế Tôn mỉm cười, miệng phóng ánh sáng năm màu, chiếu khắp ba nghìn đại thiên thế giới, nhiễu quanh thân ba vòng rồi trở vào lại từ miệng. A-nan (vị đệ tử thị giả luôn hầu cận Phật) quỳ thẳng chắp tay bạch Phật: "Con tự nghĩ đã hầu Phật hơn ba mươi năm, chưa từng thấy ánh sáng nào vượt hơn thế này. Cúi mong Thế Tôn giảng bày, để những người dự hội đời sau mãi mãi không còn bị bụi che lấp."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo A-nan: "Ông nay thấy chín vạn chúng sinh và mười một na-thuật trời người này; sau khi mạng chung ở đây, họ đều sẽ vãng sinh vào trung ấm của cõi Vi trần không giới (cõi không nhỏ như hạt bụi) (?). Sinh vào trung ấm rồi, mỗi vị lần lượt thành Phật, đều cùng một hiệu, hiệu là Vô Sắc Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật Thế Tôn (mười danh hiệu tôn xưng của Phật). Các vị ấy hoàn toàn lấy Bồ-tát làm người theo hầu. Ở trung ấm ấy sống trụ một kiếp; sau khi bát-niết-bàn, giáo pháp còn lưu lại một kiếp. Lần lượt thành Phật, giữa chừng không dứt."

 Bấy giờ khi Thế Tôn nói pháp này, Bồ-tát Biến Tịnh cùng vô số chúng sinh hối tiếc vì đã thọ thân người và thân trời kia, ngồi trong hội khóc lóc không tự kìm được. Phật biết mà hỏi: "Này thiện nam, vì sao buồn khóc như vậy, điều chưa từng thấy?" Biến Tịnh thưa: "Chúng con cũng mong muốn được sinh về cõi kia mà không được dự vào, nên mới buồn khóc." Phật bảo Biến Tịnh: "Thôi, thôi, đừng nói lời ấy. Xưa kia ông phát nguyện, tâm thệ nguyện rộng lớn của ông khác với họ, sao giữa chừng lại muốn sinh về nước khác? Khi kiếp Hiền (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời) diệt hết (?), ông sẽ nối tiếp kế đó thành Phật, hiệu là Biến Tịnh Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, đầy đủ mười hiệu."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video