Phẩm Thân, Miệng, Ý, thứ hai mươi lăm
Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật và tu hành để cứu độ chúng sinh; Tối Thắng là tên vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh này) tiến lên thưa với Phật: "Hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều như huyễn như hóa (như trò ảo thuật, như vật do phép biến ra, có hình mà không thật). Vậy ở ngay trong các pháp như huyễn như hóa ấy, làm sao giáo hóa chúng sinh (mọi loài có sự sống và tâm thức) và làm cho cõi Phật được thanh tịnh? Làm sao dứt sạch ba tưởng là ngã, nhân, thọ mạng (ba ý niệm chấp trước: cho rằng có một 'cái tôi', có 'người khác', và có một 'sinh mạng' kéo dài liên tục)? Làm sao đi từ cõi Phật này sang cõi Phật khác để phụng sự, cúng dường các Đức Phật Thế Tôn (Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)?"
Phật bảo Tối Thắng: "Lành thay, lành thay! Ông đã có thể ở trước Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử; ví với lời nói pháp mạnh mẽ, không chút sợ hãi). Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ và ghi nhớ; ta sẽ vì ông mà giảng rộng ý nghĩa ấy. Tối Thắng nên biết: Bồ-tát ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn, đã tu hành sâu xa) thường nhớ tu tập pháp hạnh của thân, miệng và ý, quán thấy rõ các pháp như huyễn như hóa, đối với quá khứ, vị lai và hiện tại đều không có chỗ nào vướng mắc."
Bấy giờ trong hội có vị Bồ-tát tên là Hoan Lạc tiến lên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, những chúng sinh nào ưa thích cội gốc của pháp sâu xa, lại còn cúng dường, làm thanh tịnh thân, miệng, ý, khiến các căn (các giác quan và các năng lực tu tập) đều thuần thục, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Tăng Thượng nói: "Hiểu biết rằng các pháp không lìa cũng không nhiễm; ở trong pháp không nhiễm ấy mà làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Đẳng Từ nói: "Những ai thực hành lòng từ, thương xót khắp tất cả, hiểu biết rằng văn tự rốt ráo không có chỗ để bám, không thấy có pháp do thân và miệng làm ra, và ngay trong đó đạt được pháp thanh tịnh, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Nhu Thủ đồng chân (Nhu Thủ: tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; đồng chân: danh hiệu chỉ người tu giữ thân tâm trong sạch như trẻ thơ) nói: "Hết thảy các pháp vốn là nói mà không thấy có nói, không thấy có tưởng về pháp; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Viêm Quang nói: "Phật pháp không có hai, cũng không thấy có hai; dứt hết các kết sử (những phiền não trói buộc và sai khiến con người), không còn khởi, không còn diệt; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Liên Hoa Kết nói: "Có thể đi khắp các thế giới trong mười phương, thấy thế giới thanh tịnh mà không khởi lên ý tưởng thanh tịnh; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Quang Minh nói: "Hết thảy các pháp quy về chỗ không có chỗ để quy; nơi thân, miệng, ý cũng không có khởi, không có diệt; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Pháp Tịnh nói: "Hết thảy các pháp đều quy về không (tánh không: mọi thứ đều do duyên hợp mà có, không có tự thể cố định); ở trong chánh thọ định (thiền định chân chánh, tâm hoàn toàn an trú vào cảnh định) thu nhiếp ý không cho tán loạn; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Liên Hoa Hạnh nói: "Đối với pháp bổn vô (cái vốn không, tức thực tánh chân như của các pháp) mà có hạnh tu không cùng tận; ở trong pháp không cùng tận ấy làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Chánh Đẳng nói: "Biết khổ, biết vui mà cũng không có khổ vui; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Trừ Nộ Tạng nói: "Hiểu rằng hết thảy các pháp đều không khởi lên giận dữ; ở trong pháp không khởi giận ấy làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Sư Tử Đồng Chân nói: "Nơi cội gốc của ba pháp vốn không có sân, dâm, si (giận dữ, ham muốn dục lạc, mê muội), cũng không thấy sắc (hình chất vật chất) có khởi có diệt; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Thí Bảo nói: "Ngã, nhân, thọ mạng thì có khởi có diệt; hiểu rõ các pháp đều không có khởi diệt; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Dũng Tuệ nói: "Pháp môn tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất) không thấy có chỗ quy hướng; ở nơi pháp không có chỗ quy hướng ấy, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Hiền Hộ nói: "Danh hiệu là giả dối, không thể giữ gìn được, vậy mà kẻ phàm phu ngu si lại cho là chân thật; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Nguyệt Quang nói: "Nơi như như, như nhĩ (đều là cách gọi chân như: cái đúng thật như vậy, không thay đổi), nơi tánh và bản tế (cội nguồn tột cùng của các pháp) mà thanh tịnh tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, xa lìa dục lạc); không thấy có như như, như nhĩ, tánh (?); ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Thiện Lai nói: "Đem hương thơm của giới đức (đức hạnh do giữ giới mà có, lan tỏa như hương thơm) xông khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, là cõi giáo hóa của một Đức Phật); hương ấy như gió, mà cũng không thấy hương, cũng không thấy gió; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Bất Tư Nghị nói: "Vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) không lìa hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), hữu vi không lìa vô vi; hiểu rằng hữu vi và vô vi đều không có gì cả; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Khiết Tịnh nói: "Những ai sinh lên cõi trời Tịnh Cư (các tầng trời cao, nơi những bậc thánh đã dứt hết ham muốn của cõi Dục sinh về) mà không thấy có hạnh thanh tịnh của phước trời; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Chí Thành nói: "Không thấy rằng có lòng chí thành mà lại phạm bốn pháp (có lẽ chỉ bốn tội nặng nhất) (?), không thấy rằng dối trá thì sẽ chịu quả báo về sau; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Thiện Quán nói: "Hết thảy ý tưởng về sắc, giác ngộ ra thì không có ý tưởng về sắc; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Bảo Anh nói: "Ở trong sinh tử (vòng sinh ra rồi chết, chết rồi lại sinh), quán thấy chúng sinh có khổ có vui, rồi tự quán thân mình cũng khổ vui như họ; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Vô Hủy Căn nói: "Đối với các kết sử, biết rằng gốc của chúng vốn thanh tịnh; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Thường Tiếu nói: "Nơi pháp của các căn không thấy có 'ta', cũng không thấy có kẻ tạo ra 'ta'; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Thường Bi nói: "Thực hành tứ đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn, bình đẳng với mọi chúng sinh) là từ, bi, hỷ, hộ (thương yêu mang vui đến, xót thương cứu khổ, vui mừng với điều lành của người, buông xả mà che chở) trùm khắp cõi Phật, mà không thấy bốn tâm ấy có cứu chúng sinh; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Phạm Ý nói: "Đưa chúng sinh có tà kiến (cái thấy sai lầm) về an trú trong chánh kiến (cái thấy đúng đắn), mà trong chánh kiến lại không thấy có tà hay chánh; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Bố Diễn nói: "Tâm hoằng thệ (lời nguyện lớn cứu độ tất cả) bền chắc, không bị đạo nhỏ (con đường chỉ cầu giải thoát riêng cho mình) khuất phục; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Dũng Sĩ nói: "Kéo chúng sinh ra khỏi dâm dục, không còn nhiễm vào tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc); ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Tâm Thắng nói: "Dựng lập trí tuệ và sức nhẫn, luôn luôn tu tập tinh tấn (siêng năng không lùi); ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Lôi Âm nói: "Đối với các căn lành, quán thấy pháp giới (toàn thể các pháp xét theo thực tánh của chúng) không tăng không giảm, không thấy các pháp có hang ổ để bám trụ; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Vô Yếm Hoạn nói: "Lấy số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng làm một ngày, mười lăm ngày như thế làm nửa tháng, ba mươi ngày làm một tháng, mười hai tháng làm một năm; trải qua trăm nghìn ức kiếp như vậy mới có một Đức Phật ra đời soi sáng thế gian. Lại dùng phương tiện cúng dường các Như Lai nhiều như cát sông Hằng, thanh tịnh tu phạm hạnh, về sau mới được thọ quyết (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật). Tu đạo Bồ-tát mà chưa từng chán ngán nỗi khổ sinh tử; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Trụ Thọ nói: "Thường dùng thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) để giáo hóa những người mang sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của ngoại đạo); ngay nơi sáu mươi hai kiến ấy làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Tận Ý nói: "Quán thấy cội gốc các pháp là không, chẳng có gì cả; cái sinh thì tự sinh, cái diệt thì tự diệt; pháp này sinh pháp kia, pháp này diệt pháp kia; sinh mà không biết sinh, diệt mà không biết diệt; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Tâm Quảng nói: "Tâm nhớ nghĩ đến hơi thở ra, hơi thở vào, phân biệt từng hơi một không sai thứ tự, mà cũng không thấy ra, cũng không thấy vào; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Thiện Thắng nói: "Phân biệt ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) là từ đâu khởi, từ đâu diệt, mà cũng không thấy khởi, cũng không thấy diệt; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Trì Cấm nói: "Không thấy có giữ giới và phạm giới, không thấy phạm giới thì phải vào địa ngục, không thấy giữ giới thì được hưởng phước báo cõi trời; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Vô Úy nói: "Tu tứ thần túc (bốn nền tảng sinh ra thần thông: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm và sự suy xét), ở nơi tứ ý chỉ (bốn chỗ an trú tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán pháp) không mang lòng khiếp nhược; tâm vốn không có gốc, không thấy có gốc của tâm; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Vô Lượng Bi nói: "Những ai phát tâm thương xót tất cả, đi đến vô lượng cõi Phật ở phương khác, quyết độ chúng sinh mà không mỏi mệt, cũng không thấy có độ, cũng không thấy có người không được độ; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Bảo Thí nói: "Làm hưng thịnh tứ ân (bốn ơn lớn: ơn cha mẹ, ơn chúng sinh, ơn vua nước, ơn Tam Bảo), gần gũi Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), bố thí, nói lời thương yêu, làm lợi cho người và cùng chung lợi ích với người, mà không thấy mình nhận quả báo của công đức bốn ơn; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Hủy Căn nói: "Nhìn hết thảy chúng sinh như con đỏ của mình; muốn tự giữ gìn thân mình thì phải giữ gìn người khác; đưa chúng sinh an ổn đến bờ vô vi, mà không thấy có ai diệt độ (dứt hết phiền não và sinh tử, vào Niết-bàn) đến bờ bên kia; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Tịch Chí nói: "Phật là không thể nghĩ bàn, quả báo khó lường; các căn vắng lặng an định, có lòng tin mà không tham lam ganh ghét; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Hộ Thân nói: "Thành tựu Phật đạo, thân giữ đủ các tướng tốt; đến sau khi nê-viết (tức Niết-bàn, lúc Phật nhập diệt), xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật) được chia ra khắp nơi, đầy cả bốn phương, bốn góc, phương trên, phương dưới; trời, rồng, quỷ thần không ai không tôn thờ; vậy mà cũng không thấy xá-lợi có giáo hóa ai; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Hương Thủ nói: "Mỗi lỗ chân lông tỏa ra vô lượng hương thơm, mỗi làn hương lại phát ra vô lượng lời dạy, cứu độ chúng sinh không có cùng tận; oai lực thần túc cao vời vô lượng, đều khiến chúng sinh phát vô lượng đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ). Trong số ấy có những chúng sinh lầm lạc, không hợp với đạo chánh chân, thì hoặc thành đạo Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên), hoặc đạo Thanh văn (người nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), hoặc sinh lên cõi trời rồi trở lại làm thân người; tâm vẫn không ôm hận. Đạo lớn là đáng quý, nhưng cũng không mang lòng hổ thẹn khi độ những người theo đạo nhỏ; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Hoằng Thệ nói: "Ở trong chỗ nhiễm mà không bị nhiễm; đối với tám pháp thế gian (được, mất, chê, khen, vinh, nhục, khổ, vui — tám điều thường lay động lòng người) không khởi ý tưởng vướng mắc; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Mẫn Cứu nói: "Có đạo thì là hai, không có đạo thì là một; cũng không thấy một, cũng không thấy hai; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Vô Thượng nói: "Có Phật có pháp thì không thành đạo giác ngộ; không Phật không pháp mới thành đạo giác ngộ; cũng không thấy thành, cũng không thấy không thành; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Phụng Đức nói: "Những chúng sinh tự đặt ra danh hiệu: đây là nam, đây là nữ, đây là ngã, nhân, thọ mạng. Hiểu biết bản tánh thì đều không có nam nữ, cũng không thấy từ kia sinh ra đây, từ đây sinh sang kia. Nên biết những pháp tạm bợ giả lập, do nhiều phần gom hợp mà thành, đều không chân, không thật; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Mục Kiến nói: "Những hình sắc đang có, hiểu ra thì không có hình sắc; sắc bên kia và thức (cái biết) bên ta, trong lẫn ngoài đều không có hình; hiểu tánh của sắc là không, đều không khởi diệt; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Diệu Cẩm nói: "Cái 'ta' và thọ mạng vốn tự không có chủ; như tiếng ở bên ngoài, nhĩ thức (sự nhận biết của tai) nghe bằng tai, mà cái so đo tính toán về tiếng thì vốn không có hình chất; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Thường Trụ nói: "Nếu đối với bảy pháp (?) mà phân biệt từng điều một, không dính dáng đến ba chỗ (?), không cầu năm quả (?); ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Huyền Thông nói: "Vắng lặng hay không vắng lặng đều là cấu bẩn; giữ giới hay không giữ giới đều là cấu bẩn; nhẫn hay không nhẫn đều là cấu bẩn; cũng không thấy nhẫn, cũng không thấy không nhẫn; hiểu rằng trong nhẫn nhục không có vắng lặng hay không vắng lặng; đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bồ-tát Hương Huân nói: "Không thấy có bệnh của âm và cái (âm: năm nhóm yếu tố che lấp chân tánh, tức thân và tâm; cái: những phiền não che lấp tâm), không thấy ngủ mê, xao động hối hận, keo kiệt tham lam, nịnh hót dua bợ, rối loạn và phạm giới; ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng liền từ chỗ ngồi đứng dậy, quỳ thẳng chắp tay, tiến lên thưa Phật: "Lành thay, lành thay, bạch Thế Tôn! Con cũng mong muốn được nói về trí tuệ của Bồ-tát làm thanh tịnh thân, miệng, ý: hiện ra khắp tất cả mà không có quá khứ, vị lai, hiện tại; thanh tịnh đúng như vậy, trụ mà không có chỗ trụ; các pháp như huyễn hóa, không thể nắm giữ, ví như ánh mặt trời, mặt trăng hiện trong nước. Các Đức Phật Thế Tôn cũng lại như thế, không có sinh diệt, cũng không chấp lấy nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử); ngay trong đó làm thanh tịnh thân, miệng, ý, đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát."
Phật bảo Tối Thắng: "Thế nào, này tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt; cách Phật gọi người tu có căn lành)? Ông quán xét nghĩa gì mà ở trước Như Lai nói ra nghĩa 'trụ mà không có chỗ trụ' này?" Đáp: "Chỗ trụ của Như Lai giống như chỗ trụ của chân như, giống như chỗ trụ của chúng sinh." "Thế nào là chỗ trụ của Như Lai giống như chỗ trụ của chân như, giống như chỗ trụ của chúng sinh?" Đáp: "Giống như chúng sinh trụ, giống như hữu vi trụ, giống như không có chỗ trụ." "Thế nào là giống như chúng sinh trụ, giống như hữu vi trụ, giống như không có chỗ trụ?" Đáp: "Chỗ trụ của Như Lai là trụ nơi không có chỗ trụ." "Vậy có phải là trụ từ nghĩa đệ nhất không (cái không tột bậc, chân lý cao nhất) chăng?" Đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn." "Thế nào, này tộc tánh tử, chỗ trụ của Như Lai giống như chỗ trụ của phàm phu chăng?" Thưa: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Không phải chỗ trụ của Như Lai, cũng không phải chỗ trụ của phàm phu, vậy từ đâu mà thành chánh giác (sự giác ngộ chân chánh, tức thành Phật)?" Đáp: "Không từ pháp của Như Lai, cũng không từ pháp của phàm phu mà thành chánh giác." "Thế nào, này tộc tánh tử, chân như chí thật so với địa vị phàm phu có gì khác biệt?" Thưa: "Bạch Thế Tôn, lẽ nào lại muốn khiến hư không có khác biệt sao?"
Phật bảo Tối Thắng: "Hết thảy các pháp đều không, đều vắng lặng, không có khác biệt." Tối Thắng thưa Phật: "Vì các pháp không thể nắm giữ, tướng mà không có tướng, nên chỗ trụ của chân như cũng giống như không có chỗ trụ."
Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng hỏi Nhu Thủ đồng chân: "Trụ thì thế nào là trụ? Nói không trụ thì thế nào là không trụ?" Nhu Thủ đáp: "Cái gọi là trụ, ấy là chỗ trụ của chân như, trụ nơi không có chỗ trụ." Lại nói: "Hiểu được tứ phạm đường (bốn chỗ an trú cao quý của tâm: từ, bi, hỷ, xả) mà trụ nơi không có chỗ trụ, nên gọi là trụ mà trụ nơi không có chỗ trụ."
Tối Thắng hỏi: "Cái trụ tôi hỏi không phải là tứ phạm đường, cũng không phải chỉ một loại: hoặc ở nơi nhàn tĩnh, hoặc ở nơi làng xóm, hoặc ở giữa bãi tha ma, hoặc ở dưới gốc cây — có thể gọi đó là trụ chăng?" Nhu Thủ đáp: "Điều tôi gọi là trụ nơi tứ phạm đường, ấy là tâm được dừng nghỉ, an chỉ; kiềm giữ điều ác không cho khởi lên, nên gọi là trụ."
Tối Thắng hỏi: "Thế nào là tâm được dừng nghỉ?" Nhu Thủ đáp: "Lấy nghĩa của trí tuệ làm gốc, nên gọi là dừng nghỉ." Tối Thắng lại hỏi: "Trí tuệ không có gốc, cũng không có chỗ rốt ráo, vậy có thể từ sự hiểu biết mà thành dừng nghỉ chăng?" Nhu Thủ đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói: trước hết tự quán cái 'ta', sau đó mới làm thanh tịnh trí tuệ." Tối Thắng lại hỏi: "Thế nào, thưa Nhu Thủ, là trước hết tự quán cái 'ta'?" Nhu Thủ đáp: "Các pháp không có 'ta', rốt ráo là chân như; cái 'ta' tự nó không có 'ta', không khởi cũng không phải không khởi; đó gọi là 'ta' tự quán 'ta'."
Tối Thắng lại hỏi: "Giả sử Nhu Thủ là do nghĩa lý mà đạt được, hay không do nghĩa lý mà đạt được? Tự quán cái 'ta' là quán hình tượng Phật chăng? Nếu có 'ta' thì có Phật chăng? 'Ta' tự không có 'ta' thì sao có Phật? Cũng không thấy lời nói, lời nói cũng không có 'ta', vậy làm sao quán hình tượng Phật?" Nhu Thủ đáp: "Những lời nói 'quán ta', mà 'ta' tức là không có 'ta', đó gọi là quán ta. Vì sao vậy? Quán 'ta' tức là quán các pháp; quán các pháp tức là quán Phật. Phật thì không có hình, cũng không thể thấy được."
Tối Thắng hỏi: "Có phương tiện nào khiến những kẻ chưa thành tựu đạt đến chánh kiến chăng?" Nhu Thủ đáp: "Có phương tiện ấy: những kẻ chưa thành tựu, còn ở trong cảnh giới hữu vi, đều được đặt vào an trú trong chánh kiến." Lại hỏi: "Thế nào, thưa Nhu Thủ, chỉ như vậy là chánh kiến sao?" Nhu Thủ đáp: "Không lấy sự chứng đắc rốt ráo, cũng không có quả báo, cũng không chấp lấy quả báo, nên gọi là chánh kiến." Lại hỏi: "Thế nào là thấy?" Đáp: "Không dùng tuệ nhãn (con mắt trí tuệ, thấy thấu bản chất các pháp) mà thấy các pháp, cũng không phải không dùng tuệ nhãn mà thấy các pháp; không phải dùng cái thấy hữu vi, cũng không phải dùng cái thấy vô vi mà thấy các pháp. Vì sao vậy? Tuệ nhãn thì thấy cả cảnh hữu vi, cũng thấy cả cảnh vô vi; không có con mắt hữu vi nào thấy được cả cảnh hữu vi lẫn cảnh vô vi."
Lại hỏi: "Thế nào, thưa Nhu Thủ, có phương tiện nào từ cái thấy bình đẳng mà thành quả chứng của tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia tu hành; quả chứng: các quả vị thánh do tu mà chứng được) chăng?" Nhu Thủ đáp: "Cũng không từ cái thấy bình đẳng mà thành quả chứng, cũng không lìa cái thấy bình đẳng mà thành quả chứng. Tối Thắng nên biết: tất cả đều do sự mong cầu và năm thứ cấu bẩn (?) mà thành; hiểu được nghĩa này mới thành quả chứng." Tối Thắng lại hỏi: "Thế nào là do mong cầu và năm thứ cấu bẩn mà thành?" Nhu Thủ đáp: "Cấu bẩn là gốc của tâm, tâm là rễ của đạo; đạo thì không có hình, không thể thấy được, nên mới thành quả chứng."
Tối Thắng lại hỏi: "Đạo không có hình, không thể thấy được, thì làm sao thành quả chứng?" Nhu Thủ đáp: "Đạo tôi chứng được là do quả chứng; người thành quả chứng thì chẳng phải là đạo hay sao? Kẻ phàm phu ngu si cho quả chứng là đạo chăng? Chớ quán như vậy. Vì sao? Đạo không phải là quả chứng, quả chứng không phải là đạo; nhưng cũng không lìa đạo, cũng không lìa quả chứng." Tối Thắng lại hỏi: "Đạo và quả chứng không có khác biệt sao?" Nhu Thủ đáp: "Đạo là vô vi và không thể thấy; quả chứng là hữu vi và cũng không thể thấy; đó gọi là khác biệt."
Lại hỏi: "Thưa Nhu Thủ, như lời ngài nói, đó là từ chỗ có bờ mé đến chỗ không có bờ mé chăng?" Nhu Thủ đáp: "Các pháp chưa sinh thì cũng không thấy sinh, nhưng không phải là không có sinh; sinh mà cũng không có sinh. Cũng không thấy đã sinh, nhưng không phải là không có đã sinh; cái đã sinh cũng không có đã sinh. Các pháp không có sẽ sinh, nhưng không phải là không có sẽ sinh; hiểu biết rằng cái sẽ sinh đều chẳng có gì cả. Đó gọi là từ chỗ có bờ mé đến chỗ không có bờ mé."
Tối Thắng lại hỏi: "Không phải từ cái có sinh mà đến chỗ không bờ mé sao?" Nhu Thủ đáp: "Từ cái có sinh mà đến được chỗ không bờ mé." Lại hỏi: "Từ cái không sinh cũng đến được chỗ không bờ mé chăng?" Đáp: "Đúng vậy, từ cái không sinh cũng đến được chỗ không bờ mé." "Thế nào, thưa Nhu Thủ, từ cái có sinh đến được chỗ không bờ mé, từ cái không sinh cũng đến được chỗ không bờ mé, vậy có gì khác biệt?" Nhu Thủ đáp: "Sinh cũng là không sinh, không sinh cũng là không sinh; đó gọi là khác biệt."
Tối Thắng lại hỏi: "Sinh đã có hình, không sinh thì không có tên gọi, vậy khác biệt ở chỗ nào?" Bấy giờ Nhu Thủ đáp lại Tối Thắng: "Tôi xin đưa ví dụ cho ông; người có mắt nhờ ví dụ mà tự hiểu. Thế nào, Tối Thắng, hư không có hình chăng?" Đáp: "Không có." Lại hỏi: "Hư không có thể thấy rõ đúng như thật chăng (?)" Đáp: "Không có." Lại hỏi: "Thế nào gọi là không?" Đáp: "Không là không vậy." Nhu Thủ lại hỏi: "Thế nào là không là không?" Tối Thắng đáp: "Các pháp là không là không." Lại hỏi: "Thế nào là các pháp không là không?" Tối Thắng đáp: "Các pháp không có lời, không có nói, không giống như không." Nhu Thủ hỏi: "Các pháp không có lời, không có nói, vậy thế nào là không giống như không?"
Bấy giờ Tối Thắng lặng thinh, không đáp.
Lúc ấy Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Lành thay, lành thay, này tộc tánh tử! Ông đã thật sự hiểu được đạo nê-hoàn, nơi không có cả cái không. Đạo thì không có hình, cũng không thể thấy được, không có lời, không có dạy, cũng không có người nhận." Khi nói pháp không hình tướng này, hết thảy chúng sinh đều khen ngợi là việc chưa từng có. Chín nghìn tỳ-kheo có tâm hữu lậu (tâm còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói buộc vào sinh tử) được giải thoát. Hai vạn bảy nghìn thiên tử (người cõi trời) dứt sạch mọi trần cấu, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy pháp trong sạch, tức thấy rõ chân lý, là bước đầu vào dòng thánh). Lại có một nghìn hai trăm vị trời và người đời phát tâm cầu vô thượng chánh chân đạo (đạo giác ngộ cao tột, chân chánh, tức quả vị Phật). Năm nghìn Bồ-tát ngay tại chỗ ngồi được bất khởi pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh khởi). Bấy giờ trong hội có Ma vương Vô Úy (Ma vương: vua cõi ma, kẻ thường ngăn trở người tu), tự dẫn quyến thuộc của mình tiến lên thưa Phật: "Chúng con ngu mê, mãi ở trong tối tăm mù lòa; hôm nay mới được nghe giáo pháp không hình tướng. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào thọ trì, đọc tụng kinh điển này, chúng con sẽ luôn che chở cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Rồi đọc chú (thần chú: những câu linh nghiệm, giữ nguyên âm gốc, không dịch nghĩa) rằng:
Na-la-già-la a-tỳ ha ha.
"Dùng chú này che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân đọc tụng kinh điển, ghi giữ trong lòng." Bấy giờ Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) cũng từ chỗ ngồi đứng dậy, dẫn đoàn tùy tùng tiến lên thưa Phật: "Con sẽ che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng kinh điển này; trong vòng trăm do-diên, nghìn do-diên (do-diên: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), không để tà ma bên ngoài làm hại được thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy." Liền ở trước Phật đọc chú rằng:
Y-ma-tỳ-chu-na-tỳ-già-xa-lê-la.
"Sẽ che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân này cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Lúc ấy Thích-đề-hoàn-nhân (tức trời Đế Thích, vua cõi trời Đao Lợi) cũng dẫn đoàn tùy tùng tiến lên thưa Phật: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng kinh điển này, chúng con sẽ che chở cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Rồi đọc chú rằng:
Lưu-già-da-ma-na-na-tăng-cầu-thời-na-tả.
"Dùng chú này che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Lúc ấy Thiên vương phương Đông là Đề-đê-lại-tra (tức Trì Quốc thiên vương, một trong bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) dẫn đoàn tùy tùng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên thưa Phật: "Chúng con sẽ che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân đọc tụng, giảng nói kinh điển này, luôn luôn che chở cho đến khi thành Phật." Rồi đọc chú rằng:
Đế-na-tứ-na-đế-na-tứ.
"Dùng chú này che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Lúc ấy Thiên vương phương Nam là Tỳ-lâu-lặc-già (tức Tăng Trưởng thiên vương, vua trời giữ phương Nam) dẫn đoàn tùy tùng tiến lên thưa Phật: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng kinh điển này, (chúng con sẽ che chở) cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Rồi đọc chú rằng:
Ma-ha-tứ-đà-na-tứ.
"Dùng chú này che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Thiên vương phương Tây là Tỳ-lâu-ba-xoa (tức Quảng Mục thiên vương, vua trời giữ phương Tây) dẫn đoàn tùy tùng tiến lên thưa Phật: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng kinh điển này, con sẽ che chở cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Rồi đọc chú rằng:
Y-nặc-di-nặc-xa-di.
"Dùng chú này che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân này cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Lúc ấy Thiên vương phương Bắc là Câu-tỳ-la (tức Đa Văn thiên vương, vua trời giữ phương Bắc) dẫn đoàn tùy tùng tiến lên thưa Phật: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng kinh điển này, con sẽ che chở cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Rồi đọc chú rằng: Đà-thí-đà-la-thí.
"Dùng chú này che chở cho thiện nam tử, thiện nữ nhân này cho đến khi thành Phật, không để gặp trở ngại." Bấy giờ Ma vương Vô Úy, Phạm thiên vương, Thích-đề-hoàn-nhân và bốn vị Thiên vương, mỗi vị đọc thần chú xong, đi quanh Phật ba vòng, cúi đầu lạy sát chân Phật, rồi ai nấy trở về chỗ ngồi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video