Thiên 26 — Phẩm 26 – Thành đạo trong mộng

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết (kinh nói về mười địa vị tu hành của Bồ-tát và việc dứt bỏ các phiền não trói buộc), quyển thứ mười bốn — Phẩm Thành Đạo Trong Mộng, thứ hai mươi sáu

 Bấy giờ Bồ-tát Trị Địa (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật, tu hành để cứu độ chúng sinh) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, gối phải quỳ sát đất, chắp tay thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), thật là kỳ lạ đặc biệt! Nay được nghe Bồ-tát Nhu Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) cùng Bồ-tát Tối Thắng luận bàn về pháp không hình tướng, về đạo không lời dạy, là điều chưa từng nghe, chưa từng thấy; như thế là nối tiếp giống Phật (hạt giống thành Phật) không để đứt đoạn, lại làm việc Phật, là pháp không thể nghĩ bàn." Phật bảo Trị Địa: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Từ trăm nghìn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tích chứa công đức, làm rạng rỡ việc Phật chưa từng hao giảm; có Phật ra đời thì pháp mới được lưu truyền."

 Lúc ấy Nhu Thủ tiến lên thưa Phật: "Các Đức Phật ra đời thì pháp mới được lưu truyền; vậy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) có hình tướng chăng, mà nói là lưu truyền?" Phật đáp: "Không có." Lại thưa Phật: "Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) xuất hiện khiến vô lượng chúng sinh đều được diệt độ (dứt hết phiền não và sinh tử, vào Niết-bàn). Nay nghe Như Lai muốn đặt giới hạn cho chúng sinh; mà đặt giới hạn cho chúng sinh thì không có diệt độ." Phật bảo Nhu Thủ: "Ông có từng nghe ta nói không có chúng sinh mà lại nói có chúng sinh chăng?" Thưa: "Không." "Muốn cho có chúng sinh hay không có chúng sinh?" Thưa: "Không." "Muốn cho sự khởi diệt của Như Lai có hang ổ để bám trụ chăng?" Thưa: "Không." "Nếu Như Lai không có hang ổ, thì làm sao Như Lai độ chúng sinh khiến tất cả đều diệt độ?" Nhu Thủ thưa Phật: "Nay con nói ra, phân biệt theo bốn câu (bốn cách xét: có, không, vừa có vừa không, chẳng có chẳng không); hiểu biết các pháp thì đều được tổng trì (năng lực nắm giữ trọn vẹn nghĩa lý, không để quên mất). Tìm đến bản tánh thì không sinh không diệt, không thấy có sinh tử, cũng không có nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Vì lẽ đó, vô số chúng sinh sẽ được diệt độ."

 Phật bảo Nhu Thủ: "Trong cái tận và cái vô tận, pháp giới (toàn thể các pháp xét theo thực tánh) vốn thanh tịnh; thấu rõ nghĩa lý nên gọi là vô trước (không vướng mắc). Vì biết văn tự không có ý, không có tưởng, cũng không có sự bám chấp của thức (tâm phân biệt), thì há lại do thức và tưởng mà phân biệt các trí tuệ sao? Hiểu rõ rằng bản tánh thanh tịnh của chúng sinh và con người là không thể thấu tận. Nay ta sẽ vì ông phân biệt ý nghĩa; hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh, cầu thành Phật) của Bồ-tát là không thể nghĩ bàn, không phải La-hán (A-la-hán: bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử, chỉ lo giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi (Bích-chi-phật: bậc tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không có thầy dạy) theo kịp được." Nhu Thủ vâng lời dạy, mong muốn được nghe.

 Phật bảo Nhu Thủ: "Có thức không hình, thức không có hay biết, thức không có tưởng niệm, thức huyễn hóa trong mộng; dùng những thức ấy để cứu giúp, thu nhận vô lượng chúng sinh. Có cõi Phật thì dùng văn tự để giáo hóa, khiến hiểu biết rằng tánh của văn tự là không, vắng lặng. Ở phương trên, cách đây bảy vạn sáu ức a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm) cõi nước, có một cõi Phật tên là An Tịch; Phật hiệu là Diệu Thức Như Lai, Chí Chân (bậc chân thật tột cùng, xứng đáng được cúng dường), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chánh, trọn khắp), Minh Hạnh Thành (bậc trí tuệ và đức hạnh đều đầy đủ), Vi Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát), đầy đủ mười danh hiệu (mười danh hiệu tôn quý của một Đức Phật)."

 "Chúng sinh cõi ấy các căn (giác quan và năng lực tu tập) đầy đủ, quen tu theo bản nguyện (lời nguyện ban đầu của mình) không để sót mất. Chúng sinh ở đó nhận sự giáo hóa: phải ngủ rồi mới được tỉnh ngộ. Chỉ có Như Lai nhập tịch định (thiền định vắng lặng), tùy theo căn cơ của chúng sinh mà dùng phương tiện tạm hiện ra như đang ngủ. Khi muốn nói pháp, Ngài tự nằm nghiêng hông phải xuống đất, hai chân chồng lên nhau. Chúng sinh thấy vậy đều bắt chước Như Lai, nằm nghiêng hông phải xuống đất, hai chân chồng lên nhau, ai nấy đều ngủ."

 "Khi ấy Đức Phật kia ở trong giấc ngủ nói pháp cho thần thức (tâm thức) của các chúng sinh: hoặc nói về bố thí, dứt bỏ ba tưởng (chấp có người cho, người nhận và vật đem cho); hoặc nói về giữ giới, hương đức lan tỏa xa; hoặc nói về nhẫn nhục, hàng phục ý để giận không khởi lên; hoặc nói về tinh tấn, trừ bỏ biếng nhác; hoặc giảng thiền định, khiến thức không chạy tán loạn; hoặc tuyên dương trí tuệ, ngăn lấp sự ngu tối; hoặc tu hành phương tiện khéo léo, tùy theo từng loại mà không vướng mắc; đối với bốn pháp môn (?) thì thông suốt không trở ngại. Tùy theo thức cao hay thấp mà giảng lời dạy; tùy theo nói pháp lớn hay nhỏ mà trao chánh pháp."

 "Bấy giờ Như Lai kia lại giảng về trí tuệ bốn điều phi thường (bốn sự thật về đời: vô thường, khổ, không, và thân này không phải là 'ta'). Dần dần nói cho họ giáo pháp ba mươi bảy đạo phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), gồm: tứ ý chỉ (bốn chỗ an trú tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán pháp), tứ ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, siêng năng, chuyên tâm, suy xét), ngũ căn (năm căn lành: tin, siêng, nhớ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh), thất giác ý (bảy yếu tố của giác ngộ), bát hiền thánh đạo (tám con đường chân chánh của bậc thánh, như thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng...). Lại giảng cùng tột về định ý (thiền định) không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp là không, không có tướng để chấp, không có gì để mong cầu)."

 "Bấy giờ những thức nhận giáo hóa trong mộng nào đáng thành đạo tích (quả thánh đầu tiên, người mới vào dòng thánh), thì ngay trong mộng, thức ấy thành đạo. Tần lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), cho đến đạo vô trước (quả A-la-hán) cũng như thế. Những bậc Duyên giác chứng quả cũng vậy: thức trong mộng ở nơi đồng hoang, không thầy mà tự tỉnh ngộ; trong giấc ngủ thân hiện sắc vàng ròng, các tướng tự trang nghiêm, bay bát lên hư không, hiện mười tám phép biến hóa (các thần biến như thân trên phun lửa, thân dưới phun nước, lớn nhỏ tự tại...). Lại trong mộng thân trên phun lửa, thân dưới phun nước, ngồi nằm giữa hư không không gì ngăn ngại. Khi muốn vào cảnh nê-hoàn vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), cũng ở trong mộng ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), nơi vô dư nê-hoàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác) mà bát nê-hoàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn). Cho nên thân cũ như đá, không còn hay biết gì. Các chúng sinh khác khi tỉnh dậy, ai nấy không nói lời nào, theo điều thức đã ghi nhận trong mộng (?), liền lấy xá-lợi (phần di cốt) mà làm lễ da-duy (lễ hỏa táng)."

 "Các Bồ-tát từ khi thọ quyết (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) cho đến khi thành Phật, đều ở trong mộng mà ngồi dưới cây vua (cây Bồ-đề, nơi Phật thành đạo), đất hiện sắc vàng ròng, hàng phục ma oán, đầy đủ vô lượng phước đức, thân có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm hình dáng đặc biệt của thân Phật), sắc vàng tử ma (vàng ròng ánh tía, loại vàng quý nhất), ánh sáng chiếu xa. Trong mộng như thế, khi tỉnh dậy thì thân cũng sắc vàng ròng, đủ các tướng tốt, thần túc (năng lực thần thông đi lại biến hóa) biến hóa không gì ngăn ngại. Ở đó không có lời dạy, không có âm thanh qua lại; muốn độ ai đều ở trong mộng, không nhờ đến hình thể bên ngoài mà vẫn cứu giúp được."

 "Nhu Thủ nên biết: căn nguyên của chúng sinh và cách tỉnh ngộ không giống nhau; sự giáo hóa phương tiện của chư Phật, trí tuệ ấy không có giới hạn. Có cõi Phật do địa đại (yếu tố đất, tính cứng chắc, một trong các yếu tố cấu thành vạn vật) tạo thành, chúng sinh trong cõi đất nhiều không kể xiết; Như Lai vào đó giáo hóa, khiến chúng sinh đều nơi cõi vô dư nê-hoàn mà bát nê-hoàn. Có cõi Phật do thủy đại (yếu tố nước) tạo thành, chúng sinh trong cõi nước nhiều không kể xiết; Như Lai vào đó giáo hóa, khiến chúng sinh đều nơi cõi vô dư nê-hoàn mà bát nê-hoàn. Có cõi Phật do hỏa đại (yếu tố lửa) tạo thành, chúng sinh trong cõi lửa nhiều không kể xiết; Như Lai vào đó giáo hóa, khiến chúng sinh đều nơi vô dư nê-hoàn mà bát nê-hoàn. Có cõi Phật do phong đại (yếu tố gió) tạo thành, chúng sinh trong cõi gió nhiều không kể xiết; Như Lai vào đó giáo hóa, khiến chúng sinh đều nơi vô dư nê-hoàn mà bát nê-hoàn. Có cõi Phật do không đại (yếu tố khoảng không) tạo thành, chúng sinh trong cõi không nhiều không kể xiết; Như Lai vào đó giáo hóa, khiến chúng sinh đều nơi vô dư nê-hoàn mà bát nê-hoàn. Có cõi Phật do thức đại (yếu tố tâm thức) tạo thành, đó là cõi Phật An Tịch của Diệu Thức Như Lai: thức thần thông đạt, ở trong mộng nhận lời dạy mà được diệt độ."

 Phật lại bảo Nhu Thủ: "Ở phương Bắc, cách đây bảy mươi ức cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, có một cõi Phật tên là Thâm Yếu; Phật hiệu là Phạm Tuệ Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười danh hiệu. Chúng sinh cõi ấy đều do phát thệ nguyện mới sinh về đó, tất cả cùng một danh hiệu là Tiếp Thức. Nhu Thủ nên biết: chúng sinh cõi ấy đều có thần thông, tâm nghĩ đến đâu thì thân theo đến đó, không gì ngăn ngại. Gọi là Tiếp Thức, vì họ phát tâm hoằng thệ (lời nguyện lớn cứu độ tất cả): những thần thức sắp đi vào cửa sinh để nhận thân trong bào thai, họ dùng thần túc bay đi lại trên hư không, đón lấy thức ấy giữ lại, giáo hóa cho được diệt độ, không phải nhận thân tứ đại (thân xác do bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành). Nay trong hội này, tám vị Bồ-tát như Bạt-đà-hòa (tức Bồ-tát Hiền Hộ) chính là những vị ấy."

 "Ở phương Đông Nam, cách đây một trăm bốn mươi cõi nước nhiều như cát sông Hằng, có một cõi Phật tên là Phạm Âm; Phật hiệu là Thai Chân Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười danh hiệu. Chúng sinh cõi ấy sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa, dứt sạch phiền não) trong suốt, cùng một màu sắc hình tướng; đó là do thệ nguyện mới sinh về cõi ấy. Gọi là Thai Chân, vì họ phát tâm hoằng thệ: những thức thần đã vào ở trong thai mẹ, họ nguyện dùng thần túc vào thai để giáo hóa, khiến người mẹ không biết họ đang ở đâu, ngay trong thai mà cứu vớt thức ấy vào cảnh vô vi, đạt đến nê-hoàn. Nay trong hội này, Bảo Tích đồng chân (đồng chân: danh hiệu người tu giữ thân tâm trong sạch như trẻ thơ) và Bồ-tát Trị Địa chính là những vị ấy."

 "Sự giáo hóa phương tiện và thần biến của Như Lai không có giới hạn: đem trăm nghìn ức cõi Phật đặt trong lòng bàn tay, rồi trả lại như cũ mà không ai hay biết. Hư không và pháp giới không thể nghĩ bàn. Đó gọi là dấu hạnh mà Bồ-tát ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn, tu hành sâu xa) phải đi theo, không phải La-hán hay Bích-chi theo kịp được. Phân biệt những thức vi tế để giáo hóa các chúng sinh, khiến ai nấy đều được độ; hoặc nói pháp hư vô, không có gì, không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng, là pháp không khởi không diệt."

 "Thế nào, Nhu Thủ? Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân phát tâm hoằng thệ, khiến cho mười phương thế giới đầy dẫy Bích-chi và La-hán, ai nấy đều thành đạo, tâm không thoái lui, thì phước ấy có nhiều chăng?" Nhu Thủ đáp: "Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thiên Trung Thiên (trời của các trời, danh hiệu tôn xưng Phật)." Phật nói: "Nếu có Bồ-tát đem pháp không hình tướng giảng nói cho thức, hoặc nói vô thường, khổ, không, thân này không phải là 'ta', không, vô tướng, vô nguyện, phân biệt từng điều là không hình không tướng, không thể nắm giữ được, thì đó là giáo hóa thức, phước ấy vô lượng. Vì sao vậy? Tứ đại hữu vi (bốn yếu tố tạo thân xác, do nhân duyên mà có, có sinh có diệt) là chỗ mà Già-ca-việt-la (Chuyển luân thánh vương: vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp) đã từng trải qua; còn tứ đại vô vi thì vĩnh viễn vắng lặng không khởi. Đó là pháp mà chư Phật giảng nói. Nhờ phương tiện ấy mà thức vi tế được vắng lặng; pháp tánh không có lời dạy mà không thể đo lường. Hữu vi thì có tướng, vô vi thì không có tướng. Vì sao vậy? Vì không lìa hữu vi, cũng không lìa vô vi. Cũng không nói rằng: tập cái này, bỏ cái kia. Giáo pháp không hình tướng không có lối dạy rằng: đây là pháp phàm phu, đây là pháp hiền thánh; đây là pháp hữu học (của bậc thánh còn phải tu học), đây là pháp vô học (của bậc đã tu xong, không còn gì phải học); đây là pháp Thanh văn (người nghe lời Phật mà giác ngộ, cầu giải thoát riêng), đây là pháp Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên), đây là pháp Bồ-tát, đây là pháp Phật."

 Phật lại bảo Nhu Thủ: "Như Lai giảng nói, nói pháp cho thức, mà không thấy có các pháp, cũng không có ý tưởng về pháp. Hư không không có hình, cũng không thể thấy được. Kẻ phàm phu ngu mê lấy các thứ màu vẽ lên hư không, muốn vẽ hình trời, rồng, quỷ thần, tám bộ (tám loài thần hộ trì Phật pháp như trời, rồng, dạ-xoa...); việc người ấy làm có thể thành được chăng?" Nhu Thủ đáp: "Rất khó, rất khó, bạch Thiên Trung Thiên, xưa nay chưa từng có." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Các pháp là vô số, sự giáo hóa của Như Lai cũng vô số. Các pháp không có hình thì không có hai. Theo ý Nhu Thủ thế nào, pháp không hình tướng có chỗ chốn chăng?" Thưa: "Không, bạch Thế Tôn." Phật bảo Nhu Thủ: "Vì thế nên biết Phật pháp là vô số, không có lời, không có dạy, đều chẳng có gì cả."

 Bấy giờ Nhu Thủ tiến lên thưa Phật: "Vừa rồi nghe Thế Tôn dạy các pháp không có tướng, cũng không có hình chất; Như Lai lòng bi rộng lớn, không vật gì không xét thấu. Vậy sao lại nói khai hóa chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật; nói đây là pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn trong sinh tử), đây là pháp vô lậu (pháp đã sạch phiền não); đây là pháp hiện tại, đây là pháp quá khứ, vị lai? Phật lại nói đây là pháp độ thế (vượt ra khỏi thế gian), đây không phải độ thế; có vướng, không vướng; có thể gọi tên, không thể gọi tên; có số, không số; đây là pháp sinh tử, đây là nê-hoàn. Thế nào, bạch Thế Tôn, lại nói các pháp không có tướng, cũng không có hình chất?"

 Phật bảo Nhu Thủ: "Đúng vậy, đúng vậy, như điều ông hỏi. Các pháp của tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), ba đời, lục độ (sáu pháp đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), độ thế và sinh tử, hữu vi và vô vi, không hữu vi và không vô vi, có vướng và không vướng, có thể gọi tên và không thể gọi tên, có số và không số, hữu lậu và vô lậu, ba mươi bảy phẩm, không, vô tướng, vô nguyện, từ pháp hữu vi cho đến vô vi — tất cả đều là tục số (cách nói theo quy ước của thế gian, chân lý tương đối), không phải là đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, tuyệt đối). Pháp không hình tướng thì không có hình, không có tiếng, không thể thấy được. Bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, phương tiện khéo léo đều là việc thế tục, không phải đệ nhất nghĩa. Diệt tận nê-hoàn thì vĩnh viễn vắng lặng, an vui."

 Phật bảo Nhu Thủ: "Bồ-tát tìm đến bản tánh rồi lại giảng nói, có quả báo chăng? Nói về trừ bỏ tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp), âm thanh không có tiếng vang, có quả báo chăng? Thấu suốt chúng sinh, tìm đến căn nguyên, có quả báo chăng? Thuận theo kinh điển, trừ bỏ kết sử (những phiền não trói buộc và sai khiến con người), có quả báo chăng? Giả sử Như Lai không nhiễm ba đời, dùng chánh pháp khai hóa chưa từng uổng phí, có quả báo chăng? Giả sử các pháp có quả báo, thì quả ấy có thể hết được chăng? Tâm thức xoay vần ra vào không trở ngại, có thể hết được chăng? Hoặc bước theo trí tuệ phương tiện mà thuận theo ái dục, có thể hết được chăng? Oai nghi lễ tiết thuận theo mà không phạm, có thể hết được chăng? Giáo hóa tam thừa khiến đều đầy đủ, có thể hết được chăng? Suy nghĩ về gốc của pháp, không rời tổng trì, có thể hết được chăng?"

 "Hiểu rõ chương cú các pháp thanh tịnh, thấu suốt chương cú pháp mầu rõ ràng, quán tứ ý chỉ và định ý của chư Phật, có thể hết được chăng? Phân biệt các ý đoạn chưa từng rời bỏ, giảng pháp không cùng mà không lấy làm khó, có thể hết được chăng? Thần túc không ngăn ngại, núi sông vách đá đều thông qua không trở ngại, có thể hết được chăng? Phân biệt từng điều trong thánh điển về năm căn, không phải tà ma bên ngoài có thể phá hoại được, có thể hết được chăng? Thần lực của Như Lai, lời chân thật về chánh pháp, không khởi ý nghĩ ngờ vực phải trái; lấy hoa bảy giác ý làm chuỗi ngọc trang sức cho mình, ở giữa đại chúng không mang lòng khiếp nhược, luận nói đạo ba mươi bảy phẩm của hiền thánh, vĩnh viễn lìa xa tà ma bên ngoài, có thể hết được chăng? Giảng nói chánh thọ tam-muội (trạng thái thiền định, tâm hoàn toàn an trú) theo chiều thuận và chiều nghịch, hoặc lại phân biệt danh thân, cú thân và nghĩa (các tên gọi, các câu và ý nghĩa của lời nói), có thể hết được chăng? Khổ, tập, tận, đạo (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), đạo tột cùng ấn chứng ba mươi hai tướng (?), mỗi tướng đều nhận quả báo, có thể hết được chăng?"

 Nhu Thủ thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, giáo pháp không hình tướng thì không thể hết; các pháp hữu vi đều hao giảm; nê-hoàn vô vi thì không thể hết." Bấy giờ Tối Thắng lại thưa Phật: "Nê-hoàn, nê-hoàn — thế nào là nê-hoàn?"

 Phật bảo Tối Thắng: "Cái gọi là nê-hoàn, tức là dứt nghỉ." Lại hỏi: "Thế nào là dứt nghỉ?" Đáp: "Là vô vi, là nhàn tĩnh." Lại hỏi: "Thế nào là vô vi? Thế nào là nhàn tĩnh?" Đáp: "Tưởng diệt là nhàn tĩnh; thức dừng là vô vi." Lại hỏi: "Là phi không (chữ 'phi' ở đây, theo lời Phật giảng ở dưới, là tên gọi chung của các pháp) chăng?" Đáp: "Là phi không không (?)." Lại hỏi: "Nếu là phi không không, thì sao lại là thức dừng?" Đáp: "Là phi không không."

 Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng càng thêm ngờ vực, liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vừa rồi con hỏi hai việc, sao Ngài lại đáp giống nhau?" Phật bảo Tối Thắng: "Thôi, thôi, này tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt; cách Phật gọi người tu có căn lành)! Chớ cho rằng Như Lai đáp về tánh không là giống nhau; chỉ là ý của tộc tánh tử chưa hiểu mà thôi. Nay ta hỏi ông về nghĩa phi không không và về thức lắng trong vắng lặng; tùy theo tài biện luận của ông mà đáp ta từng điều. Thế nào, này tộc tánh tử, là nghĩa phi không?" Thưa: "Các pháp là vô số, nhưng không phải là không có số." Phật nói: "Không phải vậy, này tộc tánh tử." Phật lại hỏi: "Thế nào là thức dừng, lắng trong vắng lặng?" Tối Thắng thưa Phật: "Tất cả đều quy về không khởi, nhưng không phải là không có khởi." Phật nói: "Không phải vậy, này tộc tánh tử."

 Bấy giờ Tối Thắng liền từ chỗ ngồi đứng dậy, năm vóc gieo sát đất (hai gối, hai tay và trán chạm đất, cách lạy cung kính nhất), ôm chân Phật mà lạy, giây lát lui ra, lại thưa Phật: "Con tự xét mình có lỗi đối với lời Như Lai dạy; xin Thế Tôn thương xót tha thứ cho chỗ con chưa theo kịp, xin rủ lòng giảng rộng để con vĩnh viễn dứt trừ ngu mê."

 Phật bảo Tối Thắng: "Pháp không có nhiều thứ khác nhau, chỉ lấy sự hiểu làm gốc. Ở núi Hương Sơn (một ngọn núi lớn ở phương Bắc trong truyền thuyết Ấn Độ) có loại cây, một cành dài cả vạn tầm (tầm: đơn vị đo chiều dài, khoảng hai sải tay), phải uốn cong cắm xuống đất thì quả mới chín; quả lẽ ra ở trên cao, lại trở ngược vào đất. Điều ông thấy hôm nay cũng như thế: ta hỏi ông về cái không, ông lại đáp bằng cái có, thì khác gì cây ăn quả kia? Ta sẽ vì ông phân biệt từng điều; hãy khéo suy nghĩ ghi nhớ." Thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn."

 Phật bảo Tối Thắng: "'Phi' tức là phi không. Hết thảy các pháp đều được gọi là 'phi'; 'phi' là tên gọi của các pháp. Đã có tên gọi thì chưa phải là không; hiểu thấu cái 'phi' mà trở về không, nên gọi là phi không. Còn cái gọi là thức thì chẳng phải có, chẳng phải không. Thế nào là thức chẳng phải có, chẳng phải không? Không nhiễm vào đời, đó gọi là chẳng phải có; ở trong cái không mà lắng trong vắng lặng, đó gọi là chẳng phải không. Thức bỏ chỗ này đến chỗ kia, đó gọi là chẳng phải có; ngồi bên bờ sinh tử ngoảnh lại thương xót chúng sinh, đó gọi là chẳng phải không. Có thể dùng hóa thân đầy khắp mười phương, mà các hóa thân đều không, vắng lặng, đó gọi là chẳng phải có; một thức cảm ứng biến hóa, các hóa thân đều nói pháp, đó gọi là chẳng phải không. Như Lai nhập định, thân tâm vắng lặng, trải qua số kiếp nghìn ức na-thuật (con số cực lớn) nhiều như cát sông Hằng mà không có ý tưởng khởi diệt, đó gọi là chẳng phải có; rồi từ định đứng dậy, tiếp độ chúng sinh đưa đến vô vi, đó gọi là chẳng phải không."

 "Thế nào, Tối Thắng? Nay ta vì ông phân biệt từng điều về chẳng phải có, chẳng phải không; đó có phải là nghĩa chân không và nê-hoàn chăng?" Tối Thắng thưa Phật: "Không thật là không, nê-hoàn thật là nê-hoàn." Phật bảo Tối Thắng: "Thôi, thôi, này tộc tánh tử! Đó không phải là không, cũng không phải là nê-hoàn. Vì sao vậy? Tất cả đều do những tên gọi giả tạm của thế tục, văn tự quyền biến truyền nối cho nhau, nên mới nói là chẳng phải có, chẳng phải không. Cảnh giới của pháp tánh hoàn toàn không có đầu mối, là pháp không có tên gọi, há lại có chẳng phải có, chẳng phải không sao? Dứt bỏ cao thấp, không có tâm phải trái; biết dục và giận mà không có tâm dục giận; hiểu vô minh (sự mê tối, không thấy rõ chân lý) mà không có tâm vô minh; năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) và các trói buộc, thấu rõ chúng là một, mà cũng không thấy là một — đó gọi là không, đó gọi là nê-hoàn."

 Bấy giờ Tối Thắng tiến lên thưa Phật: "Lành thay, lành thay, bạch Thế Tôn! Ngài nói pháp tánh không và cõi nê-hoàn, chẳng phải có, chẳng phải không, thật không gì sánh bằng." Khi nói pháp này, sáu vạn tỳ-kheo (người nam xuất gia tu hành) vốn nguyện làm Thanh văn đã chuyển ý hướng về Đại thừa, đều được bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu). Mười một na-thuật chư thiên và người đời đều được hạnh tin trọn vẹn (?). Lại có tám mươi nghìn Bồ-tát từ phương khác đến, đều được bất khởi pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh khởi).

 Phật lại bảo tộc tánh tử: "Bồ-tát ma-ha-tát hiểu pháp tánh không, có mười việc thực hành mà đạt đến diệt độ. Mười việc ấy là gì? Một là chư Phật Thế Tôn thường trụ nơi pháp giới, không rời đạo trí. Hai là chư Phật Thế Tôn thương xót tất cả, không rời lòng đại bi. Ba là điều mình thực hành đúng như lời nguyện, không sai trái. Bốn là độ các chúng sinh khiến các căn thuần thục. Năm là chư Phật Thế Tôn quán rõ các pháp là không, chẳng có gì cả. Sáu là chư Phật Thế Tôn phân biệt trí tuệ, thấy ba độc (tham, giận, si) và các phiền não xen lẫn cũng chẳng có gì cả. Bảy là chư Phật Thế Tôn đối với các pháp giới không khởi tăng giảm. Tám là phát tâm khởi học, bình đẳng không hai. Chín là hiểu đúng như pháp tánh, không rời bản tế (cội nguồn tột cùng của các pháp). Mười là chư Phật Thế Tôn thực hành các đạo pháp, một tướng mà không tướng. Đó gọi là, này tộc tánh tử, Bồ-tát ma-ha-tát hiểu pháp tánh không, tu mười pháp này mà đạt đến nê-hoàn."

 "Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát thực hành sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa, dứt sạch phiền não) để đến pháp giới không, có mười việc thực hành. Mười việc ấy là gì? Một là quán hết quá khứ mà không mất ánh sáng trí tuệ. Hai là quán hết vị lai mà không mất ánh sáng trí tuệ. Ba là quán hết hiện tại mà không mất ánh sáng trí tuệ. Bốn là quán chúng sinh trong năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời), biết hết căn nguyên mà không mất ánh sáng trí tuệ. Năm là đối với hết thảy những gì sinh, những gì diệt trong thế gian mà không mất ánh sáng trí tuệ. Sáu là quán hết thảy chúng sinh từ có mà sinh, từ có mà diệt, không mất ánh sáng trí tuệ. Bảy là quán hết thảy chúng sinh từ không mà sinh, từ không mà diệt, không mất ánh sáng trí tuệ. Tám là đạo tâm bền chắc, không bỏ chúng sinh, không mất ánh sáng trí tuệ. Chín là không có tâm chọn lựa rằng người này độ được, người kia không độ được, không mất ánh sáng trí tuệ. Mười là hiểu biết các căn môn của pháp giới không thiếu sót, không mất ánh sáng trí tuệ. Đó gọi là, này tộc tánh tử, Bồ-tát ma-ha-tát tu sáu thần thông mà đến pháp giới không."

 Phật lại bảo tộc tánh tử: "Bồ-tát ma-ha-tát đến pháp giới không phải tu mười trí tuệ. Mười trí tuệ ấy là gì? Một là quán các chúng sinh có bao nhiêu thứ tâm, bao nhiêu thứ hạnh đều biết hết; đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát. Hai là quán hết thảy chúng sinh có bao nhiêu thứ tâm, bao nhiêu thứ quả báo đều biết hết. Ba là vắng lặng không nói, như Thái tử Vụ Phách (vị thái tử trong kinh xưa, giữ im lặng suốt nhiều năm không nói một lời), mà biết hết những điều chúng sinh nghĩ trong tâm ý. Bốn là biết các chúng sinh tâm khác nhau, hạnh khác nhau, đem trí tuệ thánh của Phật mà dạy bảo. Năm là từ lâu xa đến nay tu pháp tánh, không rời tâm Đại thừa. Sáu là đặt chúng sinh an trú nơi chỗ Phật an trú. Bảy là đem trí tuệ thánh của Phật mà biết hết tâm, ý, thức, niệm của chúng sinh trong năm đường. Tám là lời nói ra điều gì cũng không rời Đại thừa. Chín là được tâm thức của Phật, định ý không loạn. Mười là tâm độ người vô lượng mà không dừng lại nơi giải thoát riêng mình, cũng không thấy có chúng sinh được độ. Đó gọi là, này tộc tánh tử, Bồ-tát ma-ha-tát đến pháp giới không mà tu các trí tuệ ấy."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video