Thiên 29 — Phẩm 29 – Ba độc

 Phẩm Ba Độc (tam độc: ba thứ độc hại tâm là tham dục, sân giận, si mê), thứ hai mươi chín

 Bấy giờ đồng chân Nhu Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi; "đồng chân" là người tu giữ thân trong sạch như trẻ nhỏ) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật)! Nay nghe Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đã đạt đến chân lý như thật) giảng trí tuệ về các pháp môn bốn pháp, rất sâu xa vi diệu, giúp lập căn đắc lực (gây dựng gốc lành và có được sức mạnh tu hành); đó là chỗ Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) thực hành, chẳng phải chỗ La-hán (A-la-hán: bậc đã dứt phiền não, tự giải thoát cho mình) hay Bích-chi (Bích-chi-phật: bậc tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không giáo hóa người) theo kịp. Nay con xin hỏi Như Lai: ở vị lai định (định sơ khởi, chưa đến được tầng thiền thứ nhất), trung gian định (tầng định chuyển tiếp giữa thiền thứ nhất và thiền thứ hai) và sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất), khi suy ngẫm phép quán ác lộ bất tịnh (quán thân thể nhơ nhớp, chất bẩn rỉ chảy, để dứt lòng tham đắm), là quán thân mình bất tịnh hay quán thân người khác bất tịnh?"

 Phật bảo đồng chân Nhu Thủ: "Có Bồ-tát chưa lên địa vị Bồ-tát, liền tự quán thân mình ác lộ bất tịnh mà lập căn đắc lực. Hoặc có vị tự quán thân mình và quán thân người khác. Lại có vị dùng quyền tuệ (trí tuệ khéo léo, linh hoạt tùy cơ) hiện ra thân hôi thối, mủ máu chảy tràn, nhờ đó khai ngộ cho vô số chúng sinh, khiến họ lìa bỏ cái tâm cho rằng thân là sạch, đều biết thân không chân thật.

 Lại nữa, Nhu Thủ, có Bồ-tát ở trong địa vị lai, tu tiến lên trung gian mà chưa sáng tỏ sơ thiền. Lại có Bồ-tát đã lìa vị lai, trụ ở trung gian, lại dùng quyền tuệ tu tiến lên sơ thiền. Hoặc có Bồ-tát đã vượt qua vị lai, trung gian, tịnh địa, rồi tiếp tục tu tập sơ thiền, giữ niệm năm hành làm gốc (?), rồi lại tiến lên pháp nhị thiền (tầng thiền định thứ hai). Hoặc có Bồ-tát gác lại tứ thiền ở trên (?), từ vị lai, trung gian, sơ thiền, nhị thiền theo thứ tự tu lên, lấy niềm vui an ổn căn bản của tam thiền (tầng thiền định thứ ba) mà tự giữ. Lại có Bồ-tát đã lìa tam thiền, lại bỏ bốn hành (?) mà tu đệ tứ thiền (tầng thiền định thứ tư), rồi ở trong tứ thiền suy ngẫm phép quán ác lộ bất tịnh. Lại có Bồ-tát không qua bảy định (các tầng thiền định tu theo thứ lớp trước đó) mà thẳng đến ý định diệt tận định (tầng định cao nhất, diệt hết mọi cảm thọ và tư tưởng).

 Hoặc có Bồ-tát đã vào tam-muội vĩnh tịch (trạng thái định lặng hẳn) mà quán khắp thế giới: không có chúng sinh, không có cái ta, cái người, cái thọ mạng; cái sinh, cái diệt đều không có gì cả. Hoặc có Bồ-tát trụ ở một địa (một giai vị tu chứng), nhận địa vị Bồ-tát, phân biệt các pháp tam độc dâm dục, sân giận, si mê, dùng quyền tuệ tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa, quán tâm chúng sinh: tâm có vô minh (sự mê tối không thấy chân lý), tâm không có vô minh; tâm có ái dục, tâm không có ái dục; tâm có sân giận, tâm không có sân giận, Bồ-tát đều biết cả.

 Tối Thắng (vị Bồ-tát đang hỏi pháp) nên biết: Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) quán khắp các pháp, không thấy cái sinh, không thấy cái diệt; lại đối với các pháp không thấy rốt ráo, không thấy không rốt ráo. Những câu hỏi như thế là thanh tịnh. Lại nữa, Tối Thắng, Bồ-tát ma-ha-tát quán các sự trói buộc mà ở trong đó cầu thanh tịnh, nên hỏi, sẽ hỏi (?): pháp này vĩnh viễn lặng yên, an ổn, là pháp không biến đổi; sinh tử thanh tịnh, không thấy nhơ đục. Đó là luận vô sinh (giáo lý cho rằng các pháp vốn không thật có sinh ra) của Bồ-tát ma-ha-tát. Vượt qua sinh tử mà không thấy có vượt qua, đó là luận vô sinh. Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới diệt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) không hình tướng, lặng lẽ vô vi (không tạo tác, không sinh diệt), đó mới đúng là luận vô sinh.

 Nếu, này Tối Thắng, đối với các sự trói buộc đều biết là quy về không, không thấy trong sinh tử có người chứng đắc, không thấy chỗ sinh ra, khởi lên, diệt mất, cũng không thấy ra khỏi, cũng không thấy Nê-hoàn, đó là luận vô sinh của Bồ-tát. Lại nữa, Tối Thắng, nhân duyên hợp tan, ác lộ bất tịnh, đó là luận vô sinh của Bồ-tát. Gần gũi và thành tựu quả bất thoái chuyển (quả vị không còn lùi lại), trí đoạn trừ không chướng ngại, biết phiền não đã hết, không còn sinh, đó là luận vô sinh của Bồ-tát. Lại nữa, Tối Thắng, Bồ-tát ma-ha-tát do nhân duyên hợp tan mà chứng quả không thoái lui, đoạn trừ và hiểu biết không chướng ngại, vĩnh viễn lìa tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), đó là luận vô sinh của Bồ-tát.

 Đó gọi là thiện căn (gốc lành) của các pháp không đoạn dứt. Biết thiện và bất thiện; đây là pháp thế gian, đây là pháp vượt khỏi thế gian; đây là pháp chướng ngại, đây là pháp không chướng ngại; đây là pháp hữu vi (pháp có tạo tác, do nhân duyên hợp thành, có sinh có diệt), đây là pháp vô vi (pháp không tạo tác, không sinh diệt); đây là pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dính vào sinh tử), đây là pháp vô lậu (pháp đã hết phiền não). Đó là luận vô sinh của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Lại nữa, Tối Thắng, suy ngẫm phân biệt rằng hình tượng Phật không có hình tướng; cũng phân biệt pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) có nhiều thứ; suy ngẫm công đức của thánh chúng (các bậc thánh trong tăng đoàn) khó lường; theo thứ tự suy ngẫm rằng chúng sinh chẳng phải một loại; lại nên phân biệt các cõi nước khác nhau, chỗ tâm hướng đến khó mà xét cho cùng. Đó là luận vô sinh của Bồ-tát ma-ha-tát. Lại nữa, Tối Thắng, hết thảy các pháp đều thanh tịnh, hết thảy các pháp đều không thanh tịnh, đó là luận vô sinh của Bồ-tát."

 Tối Thắng bạch Phật: "Thế nào mà hết thảy các pháp (đều thanh tịnh) là luận vô sinh, hết thảy các pháp đều không thanh tịnh cũng là luận vô sinh?" Phật bảo Tối Thắng: "Các pháp không có thức (sự hay biết), cũng không có hành (tạo tác) và quả báo; những gì có thức, có tưởng thì tương ứng với pháp. Đó là thanh tịnh và không thanh tịnh. Hết thảy các pháp có nhiều loại tướng; hoặc có các pháp chưa lìa niệm trì (sự giữ niệm), bèn cầu phương tiện để tăng thêm đức; đã tăng đức thì mọi điều lành đầy đủ khắp; mọi điều lành đã đủ thì đếm hơi thở ra vào (phép sổ tức: đếm hơi thở để định tâm). Phép đếm hơi thở đã định, đó là thanh tịnh và không thanh tịnh."

 Tối Thắng lại hỏi: "Thế nào là quán xét các pháp định hay không định?" Đáp: "Tự nơi cảnh giới của mình vĩnh viễn lìa xa, không còn dục; đối với ức vạn pháp đều biết nghĩa định và không định." Lại hỏi: "Định thì chẳng phải tịnh, chẳng phải không có tịnh; không định thì chẳng phải tịnh; có thể gọi đó là định và không định chăng?" Đáp: "Ít có người sáng suốt hiểu được nghĩa định và không định." (Tối Thắng thưa:) "Bạch Thế Tôn, thế nào là vĩnh viễn lìa xa, không còn dục, đối với ức vạn pháp biết định và không định: định là đạo, không định chẳng phải đạo?" Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái nhà lành, có căn lành) đối với các pháp giới (toàn thể các sự vật, hiện tượng) mà không biết cái gì đã định, sẽ định, chưa định, thì đối với các pháp cũng chưa hiểu cái gì đã hiểu, sẽ hiểu (?). Vì sao? Như kinh Hương Lạc nói: các pháp đã định thì nghe không nghi ngờ, liền có thể tiến lên mà không thoái chuyển; pháp đã nghe thế nào thì nghiền ngẫm, tập luyện không bỏ. Đó là nghĩa định và không định. Nếu có chúng sinh đối với định và không định mà sinh nghi ngờ, thì không thể từ một địa tiến lên địa khác; vì không vượt qua thứ lớp từ Can địa (?) (có lẽ là Kiền tuệ địa: giai vị đầu tiên, trí tuệ còn khô khan, chưa được thấm nhuần bởi định) nên không thể lìa sinh tử mà trụ vào pháp Nê-hoàn. Vì sao? Vì chư Phật Thế Tôn (dạy rằng) không xét tận gốc rễ sinh tử thì không đến được Nê-hoàn."

 Phật bảo Tối Thắng: "Chư Phật Thế Tôn chẳng phải luôn diễn nói việc vượt qua sinh tử, an trụ nơi Nê-hoàn sao?" Đáp: "Đúng vậy." Lại hỏi: "Ông có từng nghe Thế Tôn diễn nói các pháp rằng đây là sinh tử, đây là Nê-hoàn chăng?" Đáp: "Không ạ." Phật nói: "Vì thế, này thiện nam tử, chư Phật Thế Tôn không nói sinh tử là thấp kém, không nói Nê-hoàn là cao hơn. Chỉ vì, này thiện nam tử, hễ nói sinh tử và Nê-hoàn thì liền có hai thức (cái biết phân đôi), nên không thể lìa sinh tử mà đến bờ Nê-hoàn." Phật lại bảo Tối Thắng: "Bồ-tát ma-ha-tát từ trong cái không mà qua lại, không thấy chúng sinh mà có ý tưởng về chúng sinh, không thấy Nê-hoàn mà có ý tưởng về Nê-hoàn. Vì sao? Vì không thấy có ai xoay vòng ở trong sinh tử, không thấy trong Nê-hoàn có ai được diệt độ (diệt hết khổ, qua bờ giải thoát)."

 Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng, chắp tay, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, lành thay, lành thay điều Như Lai nói: nói tướng không có chúng sinh, không có Nê-hoàn; nói về pháp, nói về nghĩa đều đúng là lặng lẽ, không thấy sinh tử và Nê-hoàn." Bấy giờ trong hội có hai nghìn bảy trăm tỳ-kheo (người nam xuất gia thọ giới đầy đủ), tâm hữu lậu được giải thoát, được bất khởi pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh khởi). Vì sao? Vì hiểu rõ sinh tử thì không có sinh tử, hiểu rõ Nê-hoàn thì không có Nê-hoàn; cũng không nói có chúng sinh được độ, cũng không nói Nê-hoàn vĩnh viễn lặng yên. Hiểu được pháp tính không (bản tính rỗng không của các pháp) thì chẳng có sinh tử, chẳng có Nê-hoàn.

 Bấy giờ trong hội có bảy trăm tỳ-kheo lặng lẽ đứng dậy, thu gom y bát, chẳng bao lâu thì bỏ đi. Ai nấy cúi đầu bảo nhau: "Chúng ta vì sao phải chịu khổ nhọc thế này, ngày đêm siêng năng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới, dứt dâm dục)? Có người nói có Nê-hoàn, (nay lại nói) Nê-hoàn không có người diệt độ, cũng không có đạo, huống gì có người thành đạo."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video