Phẩm Hỏi về Nê-hoàn (tức Niết-bàn), thứ ba mươi
Bấy giờ Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) Tối Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), nếu có chúng sinh muốn cho các pháp có sinh ra, thì không có đạo nào để thành Đẳng chính giác (sự giác ngộ chân chính, bình đẳng, viên mãn của Phật), huống gì muốn nơi Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới diệt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) mà thành đạo sao? Điều đó không phải vậy. Nê-hoàn không có họ, cũng không có tên hiệu, sao lại muốn ở trong cái không mà tìm cái không? Nê-hoàn không có lấy một, huống gì muốn tìm số lượng các pháp.
Bạch Thế Tôn, bảy trăm tỳ-kheo (người nam xuất gia thọ giới đầy đủ) này ở chỗ Như Lai (danh hiệu của Phật) cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y (ba tấm áo theo phép của người xuất gia), tay cầm ứng khí (bình bát: đồ đựng thức ăn đúng phép của tăng), tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới) thanh tịnh, vậy mà lại thoái chuyển (lùi lại), trở về địa vị phàm phu, muốn tìm hang ổ, chỗ chốn của Nê-hoàn. Ví như dầu mè, đề hồ (thứ tinh túy nhất chế từ sữa), lạc, tô (các chế phẩm từ sữa như sữa chua, bơ): dầu thì loang khắp, còn tô thì đông đặc lại. Sinh tử và Nê-hoàn cũng như vậy. Nê-hoàn rốt ráo không có tướng của các pháp; đại đạo Nê-hoàn cũng không có bờ đáy. Những người mê lầm chấp mê đã lâu, lại cho rằng Nê-hoàn có sinh có diệt, chấp vào chỗ đoạn dứt (?). Chỉ có người tu hành giữ chính kiến (cái thấy đúng đắn), không thấy các pháp có khởi có diệt, không thấy các pháp có nhận có bỏ."
Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, bảy trăm tỳ-kheo này vừa nghe giáo pháp liền mỗi người bỏ đi tán loạn, phải trải qua bao lâu mới được độ thoát, vĩnh viễn lìa sinh tử, không còn ở trong tà kiến (cái thấy sai lệch)?" Phật bảo Tối Thắng: "Ông muốn biết thì hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ; ta sẽ vì ông dứt trừ nghi ngờ." Thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Qua số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng mới có một vị Phật ra đời. Trải qua như vậy bảy mươi hai ức hằng sa kiếp (số kiếp nhiều như cát sông Hằng) mà vẫn chưa được độ. Vì sao? Ức nghìn vạn kiếp Phật mới ra đời, gặp Phật rất khó, kinh khó được nghe. Hôm nay Như Lai, bậc Chí chân (chân thật tột cùng), Đẳng chính giác, ở giữa đại chúng diễn giảng đạo giáo, nói pháp Nê-hoàn không sinh không diệt, vậy mà họ ở trong chính pháp lại sinh tâm tà kiến, nên những nơi họ sinh ra sẽ luôn ở trong tà kiến, không ở chính đạo.
Ví như có người đàn ông dũng mãnh, nhiều sức, các kỹ thuật phương thuật không gì không thông thạo, đủ cả sáu nghệ (sáu môn học thời xưa: lễ, nhạc, bắn cung, đánh xe, chữ viết, tính toán), thiên văn, địa lý, tinh tú, tai biến quái lạ đều thông suốt. Thế nhưng người lực sĩ ấy luôn sợ hư không, lén tự tính kế, chạy về bốn phương, mong đến được cõi không có hư không; nhưng ở bất cứ chỗ nào cũng luôn thấy hư không. Các tỳ-kheo này cũng vậy, dẫu trải qua trăm nghìn vạn kiếp, muốn ở trong cái không mà lập ra cái tên Nê-hoàn, việc ấy không thể được. Đến đâu cũng không hiểu tính không, cầu đạo rốt cuộc không thể thành.
Như lại có người muốn tìm cái không, chỗ nào chỗ nào cái không cũng luôn ở trước mặt; cũng không nói cái không này, cái không kia có bao nhiêu tướng; không thấy từ cái không mà qua lại để làm thành được gì: đó mới là hiểu biết chỗ cốt yếu của Nê-hoàn. Các tỳ-kheo kia đời trước tập theo điều tà, đến nay chưa tỉnh, muốn cầu đại đạo Nê-hoàn vô vi (không tạo tác, không sinh không diệt), mà ngay đến tên gọi, họ chữ còn chưa biết, há có thể phân biệt được đạo Nê-hoàn sao? Suốt ngày xoay vòng tìm cầu diệt độ (diệt hết khổ, qua bờ giải thoát), uổng công mà không thể được. Vì sao? Nê-hoàn là tên gọi giả tạm, như huyễn như hóa (như trò ảo thuật, như hình biến hiện), rỗng không chẳng có gì, tạm đặt tên là không; tên gọi giả tạm thì hư dối, là điều người ngu truyền nhau, chẳng phải điều mà pháp luật của bậc hiền thánh khen ngợi."
Bấy giờ lại có hơn bảy trăm tỳ-kheo chuyên tâm tu hạnh, ngay tại chỗ ngồi dứt hết mọi bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt pháp trong sạch, tức thấy rõ chân lý), được tam đạt (ba trí sáng suốt: biết đời trước, biết đời sau của chúng sinh, biết phiền não đã dứt sạch) và lục thông (sáu năng lực thần thông), không có gì vướng ngại; hiểu rõ Phật là vô sinh (không thật có sinh), cũng không khởi không diệt; không lấy các pháp quá khứ để cầu Nê-hoàn. Vô số chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong quá khứ đã nói lời dạy răn, trí tuệ, biện tài đều không khác nhau; từ phàm phu cho đến bậc vô học (bậc đã học xong, không còn gì phải học, tức A-la-hán), diễn nói đạo giáo không sai khác. Không thấy chúng sinh trôi lăn trong sinh tử, không thấy Nê-hoàn sẽ có khởi có diệt. Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều rỗng không như hư không, không thấy hang ổ nơi chư Phật xuất hiện.
Bấy giờ trong hội có sáu trăm ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia thọ giới) và ba trăm ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia thọ giới) đều được hạnh tin trọn vẹn; vô số chư thiên và người đời đều phát ý cầu đạo vô thượng chính chân (sự giác ngộ cao tột, chân chính, tức quả Phật).
Bấy giờ trưởng lão Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ) bảo năm trăm tỳ-kheo: "Các ông mỗi người đã được trí tuệ thần thông, có đúng với bản nguyện (lời nguyện ban đầu) không?" Các tỳ-kheo nói: "Thưa tôn giả Xá-lợi-phất, điều nguyện xưa nay đã được, việc cần làm đã xong, không còn thọ thân sau nữa." Xá-lợi-phất nói: "Người khéo hỏi có biết chỗ mình hướng đến chăng (?)?" Các tỳ-kheo nói: "Dứt hết các sự trói buộc, không còn nhiễm vào hữu (sự tồn tại trong sinh tử); không ưa sinh tử, không bám Nê-hoàn. Nê-hoàn vô vi, việc làm hợp với tính không; không có trói buộc nào để dứt hết, cũng không thấy có dứt hết. Đó là Nê-hoàn."
Bấy giờ Xá-lợi-phất khen các tỳ-kheo ấy: "Lành thay, lành thay, các thiện nam tử (người con nhà lành, có căn lành), thật đã hiểu nghĩa rất sâu của tính không. Nay có mấy bậc hiền trụ nơi đất phúc?" Các tỳ-kheo nói: "Thưa tôn giả Xá-lợi-phất, chính ngài là phúc điền (ruộng phúc: người đáng được cúng dường, cúng dường vào thì sinh phúc như gieo hạt vào ruộng tốt) mà Như Lai khen ngợi, làm việc Phật chưa từng uổng phí. Chúng tôi chưa được một phần trong mười sáu phần của ngài." Xá-lợi-phất nói: "Năm trăm người các ông đều là những người đã giải thoát cả bên này lẫn bên kia (?), cũng là phúc điền." Các tỳ-kheo nói: "Trí tuệ thánh của Như Lai bản tính tự thanh tịnh, đối với các pháp giới (toàn thể các sự vật, hiện tượng) không nhiễm không bám."
Lúc ấy Bồ-tát Tối Thắng tiến lên bạch Phật: "Ở đời có những bậc hiền nào ắt báo đáp được ơn bố thí?" Phật bảo Tối Thắng: "Không bám vào pháp thế gian thì có thể báo đáp ơn bố thí." Lại hỏi: "Lại có những bậc hiền nào thanh tịnh trong việc bố thí?" Đáp: "Không nhận lấy các pháp mới gọi là thanh tịnh." Lại hỏi: "Thế nào là phúc điền của việc bố thí?" Đáp: "Quên cả đạo pháp của Phật (không chấp vào đạo pháp) mới gọi là phúc điền." Lại hỏi: "Lại có những bậc hiền nào đối với các loài chúng sinh làm thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt), chỉ dạy điều thiện điều ác?" Đáp: "Không bỏ hết thảy các loài chúng sinh, đó là thiện tri thức." Lại hỏi: "Ở đời những bậc hiền nào báo được ơn Phật?" Đáp: "Được bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp: tự tin mình đã giác ngộ hết thảy, đã dứt sạch phiền não, chỉ rõ được những điều chướng ngại đạo, chỉ rõ được con đường thoát khổ), không để dứt giống Phật." Lại hỏi: "Ở đời những bậc hiền nào cúng dường được Như Lai?" Đáp: "Tu hành trong ức vạn kiếp mà ở trong đó không mê lầm, đó là cúng dường." Lại hỏi: "Ở đời những bậc hiền nào giữ gìn được kho tàng của Phật?" Đáp: "Suốt đời không phá giới của Phật." Lại hỏi: "Lại có những bậc hiền nào dấy được lòng cung kính?" Đáp: "Giữ gìn các căn (các giác quan), đóng được sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý)."
Lại hỏi: "Cái gì ở thế gian gọi là của báu lớn?" Đáp: "Người thành tựu bảy báu (bảy thứ của báu của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, biết hổ với mình, biết thẹn với người, học rộng, bố thí, trí tuệ)." Lại hỏi: "Thế nào là hiểu hạnh biết đủ?" Đáp: "Tu nghĩa trí tuệ vô thượng bậc nhất." Lại hỏi: "Thế nào là ở đời ít ham muốn?" Đáp: "Không mong cầu gì ở đời." Lại hỏi: "Thế nào là hiểu đời mà không bám víu?" Đáp: "Dứt các sự trói buộc, không còn năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, sân giận, mê mờ buồn ngủ, xao động hối tiếc, nghi ngờ)." Lại hỏi: "Ở đời ai vui sướng, không còn các khổ?" Đáp: "Không bị lệ thuộc vào đâu nên gọi là vui." Lại hỏi: "Thế nào là không bị lệ thuộc?" Đáp: "Hiểu biết năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, thọ là cảm nhận, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là sự tạo tác của tâm, thức là sự hay biết) và mười tám bản trì (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu thức) đều rỗng không, lặng lẽ, vô vi." Lại hỏi: "Ai làm được điều khó này (?)?" Đáp: "Bên ngoài bỏ sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý), bên trong bỏ sáu tình." Lại hỏi: "Ai vượt qua bờ bên này mà đến được bờ bên kia?" Đáp: "Người lập căn đắc lực (gây dựng gốc lành, có được sức mạnh tu hành) mà thành đạo."
Lại hỏi: "Thế nào là tâm bố thí của Bồ-tát không dứt?" Đáp: "Tiêu trừ ba tưởng (ba ý tưởng về người cho, người nhận và vật đem cho), không dấy trần lao (phiền não làm nhọc tâm)." Lại hỏi: "Thế nào là giữ giới mà không thiếu sót?" Đáp: "Đạo tâm (tâm cầu giác ngộ) bền chắc, không bỏ thệ nguyện lớn." "Thế nào là thực hành nhẫn nhục, gặp đối nghịch mà không sợ?" Đáp: "Hiểu tâm vốn rỗng lặng, không khởi gốc giận dữ." "Thế nào là Bồ-tát tu tinh tấn (nỗ lực không ngừng)?" Đáp: "Những điều tâm nghĩ đến không có đầu mối (?)." Lại hỏi: "Thế nào là thiền định mà ý không bị tổn hoại?" Đáp: "Tâm định, lặng hẳn, không nhận bụi trần bên ngoài." "Thế nào là việc trí tuệ diễn giảng các pháp?" Đáp: "Phân biệt ý nghĩa mà không bỏ đạo tâm." Lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát tu tâm từ (thương yêu ban vui) mà không bỏ gốc đạo?" Đáp: "Không bỏ chúng sinh, thấy họ có thể được độ (?)." Lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát thực hành tâm bi (xót thương cứu khổ)?" Đáp: "Suy ngẫm các pháp mà không thoái chuyển." Lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát giữ tâm hỷ (vui theo điều tốt của người) không dứt mà đến được diệt độ?" Đáp: "Không dấy ý tưởng về ngã, không cho là có cái ta." Lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát giữ tâm hộ (buông xả, che chở bình đẳng) không dứt?" Đáp: "Giữ gìn gốc đạo cho đến khi thành Phật, ở khoảng giữa không dấy ý tưởng nào khác." Lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát lập tín căn (gốc rễ của niềm tin)?" Đáp: "Vượt khỏi các pháp ngoài đạo, không đi cùng điều tà." Lại hỏi: "Thế nào là hiểu không mà không do dự?" Đáp: "Hiểu đạo và chẳng phải đạo, đạo không có cội nguồn. Đó là những việc Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) nên thực hành."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video