12. Quẻ Bĩ (quẻ thứ mười hai; "quẻ" là hình gồm sáu vạch dùng để bói và suy xét đạo lý trong Kinh Dịch; "Bĩ" nghĩa là bế tắc, trên dưới không thông với nhau)
i
ii (quẻ Khôn ở dưới, quẻ Càn ở trên; Khôn là quẻ ba vạch tượng trưng cho Đất, thuộc âm; Càn là quẻ ba vạch tượng trưng cho Trời, thuộc dương)
Quẻ Bĩ: thời bế tắc, không phải là đạo của con người. Người quân tử (người có đức hạnh, sống theo lẽ phải) có giữ trinh (giữ vững điều chính đáng một cách bền bỉ) cũng không được lợi. Cái lớn ra đi, cái nhỏ kéo đến (cái lớn chỉ dương, cái nhỏ chỉ âm: ba vạch dương đi ra ngoài, ba vạch âm đi vào trong).
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: "Thời bế tắc, không phải là đạo của con người; người quân tử có giữ trinh cũng không được lợi; cái lớn ra đi, cái nhỏ kéo đến." Nghĩa là trời đất không giao hòa nên muôn vật không thông suốt; trên dưới không giao hòa nên thiên hạ như không còn nước. Bên trong là âm mà bên ngoài là dương, bên trong mềm yếu mà bên ngoài cứng rắn, bên trong là kẻ tiểu nhân (kẻ thấp kém về đạo đức, chỉ biết tư lợi) mà bên ngoài là người quân tử;
đạo của kẻ tiểu nhân lớn dần, đạo của người quân tử tiêu mòn.
Lời Tượng (lời giải thích hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Trời đất không giao hòa, đó là hình tượng quẻ Bĩ. Người quân tử noi theo đó mà thu giữ đức của mình, sống kiệm ước để tránh tai họa, không thể lấy bổng lộc làm vinh hiển.
Hào Sơ Lục (hào là một vạch trong quẻ, đếm từ dưới lên; "Sơ" là hào thứ nhất ở dưới cùng, "Lục" là số sáu, chỉ hào âm — tức hào âm ở vị trí thứ nhất): nhổ cỏ tranh thì rễ kéo theo cả đám cùng loài. Giữ trinh thì cát (tốt lành), hanh (hanh thông, mọi việc suôn sẻ).
Lời Tượng nói: "Nhổ cỏ tranh, giữ trinh thì tốt lành", vì chí hướng vẫn đặt nơi vua.
Hào Lục Nhị (hào âm ở vị trí thứ hai): bao dung và vâng thuận người trên; kẻ tiểu nhân như thế thì tốt lành, bậc đại nhân (người có đức lớn, địa vị cao) thì chịu bế tắc mà rồi sẽ hanh thông.
Lời Tượng nói: "Bậc đại nhân chịu bế tắc mà hanh thông", vì không chịu lẫn lộn vào bầy tiểu nhân.
Hào Lục Tam (hào âm ở vị trí thứ ba): ôm chứa nỗi xấu hổ.
Lời Tượng nói: "Ôm chứa nỗi xấu hổ", vì vị trí không thích đáng (hào âm mà đứng ở vị trí dáng của hào dương).
Hào Cửu Tứ ("Cửu" là số chín, chỉ hào dương — tức hào dương ở vị trí thứ tư): có mệnh lệnh, thì vô cữu (không mắc lỗi lầm, không bị trách cứ), bạn bè cùng loài đều được nhờ phúc.
Lời Tượng nói: "Có mệnh lệnh, không mắc lỗi lầm", vì chí hướng được thực hiện.
Hào Cửu Ngũ (hào dương ở vị trí thứ năm): chấm dứt được thời bế tắc, bậc đại nhân được tốt lành. Luôn tự nhắc "sắp mất rồi, sắp mất rồi", như buộc chặt vào gốc dâu um tùm (ý nói luôn lo sợ đề phòng nên giữ được vững chắc).
Lời Tượng nói: Bậc đại nhân được tốt lành, vì vị trí ngay chính thích đáng (hào dương ở vị trí dương, lại nằm giữa quẻ trên).
Hào Thượng Cửu ("Thượng" là hào trên cùng — tức hào dương ở vị trí thứ sáu): lật đổ thời bế tắc, trước thì bế tắc, sau thì vui mừng.
Lời Tượng nói: Bế tắc đến cùng cực thì sẽ đổ, sao có thể kéo dài mãi được.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video