Thiên 15 — Quẻ 15: Khiêm (Khiêm nhường)

 15. Quẻ Khiêm (quẻ thứ mười lăm). Quẻ là một trong 64 hình quẻ của Kinh Dịch. Mỗi quẻ gồm sáu vạch xếp chồng lên nhau, mỗi vạch gọi là một hào, có thể là vạch liền hoặc vạch đứt. "Khiêm" nghĩa là khiêm tốn, nhún nhường.

 ⅱ (ký hiệu hình quẻ trong bản gốc, không rõ nghĩa ?)

 ⅶ (ký hiệu hình quẻ trong bản gốc ?) (Cấn ở dưới, Khôn ở trên. Cấn là quẻ đơn gồm ba vạch, tượng trưng cho núi. Khôn là quẻ đơn gồm ba vạch, tượng trưng cho đất. Hai quẻ đơn chồng lên nhau thành một quẻ sáu vạch.)

 Quẻ Khiêm: hanh (thông suốt, việc làm trôi chảy). Người quân tử (người có đức hạnh, biết tu dưỡng bản thân) sẽ có kết cục tốt đẹp.

 Lời Thoán (phần lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Khiêm thì hanh thông. Đạo trời (quy luật vận hành của trời) hạ xuống cứu giúp muôn vật mà vẫn sáng tỏ rực rỡ. Đạo đất ở chỗ thấp mà khí của đất bốc lên giao hòa với trời. Đạo trời làm vơi cái đầy mà bù thêm cho cái khiêm. Đạo đất làm biến đổi cái đầy mà dồn chảy về cái khiêm, như nước từ chỗ cao đầy chảy về chỗ trũng thấp. Quỷ thần gây hại cho kẻ tự mãn mà ban phúc cho người khiêm. Lòng người ghét kẻ tự mãn mà ưa người khiêm. Người khiêm ở ngôi cao thì càng sáng rỡ, ở chỗ thấp thì cũng không ai vượt qua được,

 đó là kết cục tốt đẹp của người quân tử.

 Lời Tượng (phần giải thích dựa vào hình tượng của cả quẻ và của từng hào) nói: Trong lòng đất có núi, đó là hình tượng của quẻ Khiêm (núi vốn cao mà chịu ở dưới đất, tức cao mà biết hạ mình). Người quân tử theo đó mà bớt chỗ nhiều, thêm vào chỗ ít, cân nhắc sự vật mà chia phát cho công bằng.

 Sơ Lục (hào thứ nhất, tức vạch dưới cùng, là hào âm, nghĩa là vạch đứt. "Sơ" là đầu tiên, "Lục" là số sáu, dùng để gọi hào âm): Người quân tử khiêm lại càng khiêm, nhờ vậy mà có thể vượt qua sông lớn (ví với việc làm những việc gian nan, hiểm trở), tốt lành.

 Lời Tượng nói: "Người quân tử khiêm lại càng khiêm" là tự đặt mình ở chỗ thấp để tu dưỡng bản thân.

 Lục Nhị (hào thứ hai, là hào âm): Tiếng tăm về sự khiêm tốn vang ra bên ngoài. Trinh (giữ vững đạo chính một cách bền bỉ) thì tốt lành.

 Lời Tượng nói: "Tiếng khiêm vang ra, giữ vững đạo chính thì tốt lành" là vì trong lòng thật sự có được đức khiêm. Hào này ở vị trí chính giữa của quẻ đơn bên dưới, tượng trưng cho sự ngay thẳng, đúng mực từ trong tâm.

 Cửu Tam (hào thứ ba, là hào dương, nghĩa là vạch liền. "Cửu" là số chín, dùng để gọi hào dương): Người quân tử có công lao mà vẫn khiêm tốn, sẽ có kết cục tốt đẹp, tốt lành.

 Lời Tượng nói: "Người quân tử có công lao mà vẫn khiêm tốn" thì muôn dân đều phục.

 Lục Tứ (hào thứ tư, là hào âm): Không việc gì là không thuận lợi, nên phát huy đức khiêm (?).

 Lời Tượng nói: "Không việc gì là không thuận lợi, nên phát huy đức khiêm" là vì không làm trái phép tắc.

 Lục Ngũ (hào thứ năm, là hào âm): Không cậy giàu có mà vẫn khiến láng giềng theo mình. Thuận lợi cho việc đem quân đánh dẹp, không việc gì là không thuận lợi.

 Lời Tượng nói: "Thuận lợi cho việc đem quân đánh dẹp" là để đánh những kẻ không chịu phục tùng.

 Thượng Lục (hào trên cùng, tức vạch thứ sáu, là hào âm): Tiếng tăm về sự khiêm tốn vang ra bên ngoài. Thuận lợi cho việc ra quân đánh dẹp các thành ấp, các nước nhỏ.

 Lời Tượng nói: "Tiếng tăm về sự khiêm tốn vang ra bên ngoài" là vì chí hướng chưa thực hiện được. "Có thể ra quân" là để đánh dẹp các thành ấp, các nước nhỏ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video