18. Quẻ Cổ (quẻ thứ mười tám trong sáu mươi tư quẻ của Kinh Dịch; chữ "Cổ" vốn chỉ đồ vật để lâu sinh sâu mọt, mục nát, ở đây chỉ tình trạng hư hỏng, rối ren đã lâu ngày, cần được sửa sang lại)
ⅶ (ký hiệu hình quẻ, bản gốc bị lỗi, không đọc được (?))
ⅳ (ký hiệu hình quẻ, bản gốc bị lỗi (?)). Quẻ đơn Tốn ở dưới, quẻ đơn Cấn ở trên. (Mỗi quẻ kép gồm hai quẻ đơn ba vạch chồng lên nhau. Tốn tượng trưng cho gió, có tính thuận theo, len lỏi. Cấn tượng trưng cho núi, có tính dừng lại, đứng yên.)
Quẻ Cổ: nguyên hanh (rất mực hanh thông, mọi việc thông suốt từ gốc). Lợi cho việc vượt qua sông lớn (ví với việc dấn thân làm những việc lớn, khó khăn, nguy hiểm). Trước ngày Giáp ba ngày, sau ngày Giáp ba ngày. (Giáp là can đứng đầu trong mười thiên can, tức mười ký hiệu người xưa dùng để đếm ngày theo vòng tuần hoàn, nên tượng trưng cho sự khởi đầu. Ý nói trước khi bắt tay sửa chữa phải suy xét kỹ nguyên nhân, sau khi sửa phải lo liệu chu đáo cho về sau.)
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Quẻ Cổ là cương ở trên mà nhu ở dưới. (Cương là tính cứng rắn, thuộc dương; nhu là tính mềm mỏng, thuộc âm. Ở đây Cấn là quẻ dương cứng nằm trên, Tốn là quẻ âm mềm nằm dưới, trên dưới cách biệt, không giao hòa với nhau.) Ở dưới thì thuận theo, ở trên thì dừng lại (kẻ dưới chỉ biết chiều theo, người trên trì trệ không làm gì), vì thế mà sinh ra hư nát. Gặp lúc hư nát mà sửa sang được thì rất hanh thông, và thiên hạ được yên ổn, có trật tự. "Lợi cho việc vượt qua sông lớn" nghĩa là tiến tới thì có việc cần phải làm. "Trước ngày Giáp ba ngày, sau ngày Giáp ba ngày" nghĩa là hết thì lại bắt đầu, đó là lẽ vận hành của trời.
Lời Tượng (lời giải thích dựa vào hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Dưới núi có gió, đó là hình tượng quẻ Cổ (gió gặp núi bị chặn lại, quẩn quanh làm cho mọi vật hư nát). Người quân tử (người có đức hạnh và có trách nhiệm với đời) noi theo đó mà làm cho dân chúng phấn chấn lên, đồng thời nuôi dưỡng đạo đức của mình.
Sơ Lục (hào thứ nhất, tức vạch dưới cùng của quẻ, là hào âm; "Sơ" nghĩa là đầu tiên, "Lục" là con số dùng để chỉ hào âm): Sửa sang chỗ hư nát do cha để lại; có được người con như vậy thì người cha đã khuất không mắc lỗi. Tuy có nguy hiểm, nhưng sau cùng sẽ tốt lành.
Lời Tượng nói: "Sửa sang chỗ hư nát do cha để lại", ý là nối theo chí hướng của người cha đã khuất.
Cửu Nhị (hào thứ hai, là hào dương; "Cửu" là con số dùng để chỉ hào dương): Sửa sang chỗ hư nát do mẹ để lại, không nên cứ khư khư giữ cứng một mực (trinh: giữ vững điều chính đáng; ở đây ý là không nên quá cứng rắn, phải mềm mỏng khéo léo).
Lời Tượng nói: "Sửa sang chỗ hư nát do mẹ để lại", là giữ được đạo trung (đạo giữ mức vừa phải, không thái quá cũng không bất cập; hào này nằm ở giữa quẻ dưới nên có tượng ấy).
Cửu Tam (hào thứ ba, là hào dương): Sửa sang chỗ hư nát do cha để lại, có chút ân hận nhỏ, nhưng không mắc lỗi lớn.
Lời Tượng nói: "Sửa sang chỗ hư nát do cha để lại", rốt cuộc không có lỗi gì.
Lục Tứ (hào thứ tư, là hào âm): Nới lỏng, để mặc chỗ hư nát do cha để lại; cứ thế mà đi tới thì sẽ gặp điều đáng hổ thẹn, đáng tiếc.
Lời Tượng nói: "Nới lỏng, để mặc chỗ hư nát do cha để lại", là đi tới mà chưa đạt được gì.
Lục Ngũ (hào thứ năm, là hào âm): Sửa sang chỗ hư nát do cha để lại, nhờ vậy mà được khen ngợi.
Lời Tượng nói: "Sửa sang chỗ hư nát do cha để lại mà được khen ngợi", là vì nối nghiệp cha bằng đức hạnh.
Thượng Cửu (hào trên cùng của quẻ, là hào dương): Không ra phục vụ vua chúa, chư hầu, giữ cho việc làm của mình được cao thượng.
Lời Tượng nói: "Không ra phục vụ vua chúa, chư hầu", chí hướng ấy đáng để người khác noi theo làm khuôn mẫu.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video