20. Quẻ Quán (quẻ thứ hai mươi trong Kinh Dịch; "Quán" vừa có nghĩa là nhìn ngắm, quan sát, vừa có nghĩa là bày ra cho người khác trông vào)
ⅳ (?) (ký hiệu hình quẻ, bị lỗi trong bản gốc)
ⅱ (?) (Khôn dưới, Tốn trên: quẻ Quán gồm quẻ đơn Khôn ở dưới, tượng trưng cho đất, có tính thuận theo; và quẻ đơn Tốn ở trên, tượng trưng cho gió, có tính nhún nhường, thấm khắp nơi)
Quẻ Quán: Đã làm lễ "quán" (lễ rửa tay, rót rượu xuống đất mời thần lúc mở đầu cuộc cúng tế) mà chưa làm lễ "tiến" (bước dâng cỗ cúng, lễ vật lên thần). Lòng đầy thành tín, dáng vẻ nghiêm trang kính cẩn.
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Bậc đáng được chiêm ngưỡng lớn lao ở trên cao, thuận theo lẽ phải và nhún nhường, giữ đức trung chính (ở đúng chỗ giữa và đúng ngôi của mình: hào Cửu Ngũ là hào dương ở ngôi thứ năm, nằm giữa quẻ trên, lại là ngôi lẻ hợp với hào dương) để cho thiên hạ trông vào, nên gọi là Quán. "Đã rửa tay rót rượu mời thần mà chưa dâng lễ vật, lòng đầy thành tín, dáng vẻ nghiêm trang kính cẩn", nghĩa là người dưới trông vào mà được cảm hóa. Nhìn vào đạo thần diệu của trời thì thấy bốn mùa vận hành không hề sai lệch; bậc thánh nhân noi theo đạo thần diệu ấy mà đặt ra việc dạy dỗ, giáo hóa, nên thiên hạ đều phục theo.
Lời Tượng (lời giải thích dựa trên hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Gió thổi đi trên mặt đất, đó là hình tượng quẻ Quán. Các bậc vua đời trước noi theo đó mà đi tuần xem xét các phương, quan sát dân tình để đặt ra việc giáo hóa.
Hào Sơ Lục (hào thứ nhất, tính từ dưới lên, là hào âm; trong Kinh Dịch, "Lục" chỉ hào âm, "Cửu" chỉ hào dương): nhìn ngắm như trẻ con (nông cạn, không thấy được xa); với kẻ tiểu nhân thì không có lỗi, với người quân tử thì đáng hổ thẹn.
Lời Tượng nói: "Hào Sơ Lục nhìn ngắm như trẻ con", đó là cách của kẻ tiểu nhân.
Hào Lục Nhị (hào thứ hai, là hào âm): nhìn lén qua khe cửa; có lợi nếu là phụ nữ biết giữ mình ngay chính, bền vững.
Lời Tượng nói: "Nhìn lén qua khe cửa, phụ nữ giữ mình ngay chính", (nếu là đàn ông mà như vậy) thì cũng là điều đáng xấu hổ.
Hào Lục Tam (hào thứ ba, là hào âm): xem xét chính việc làm của mình mà quyết định tiến hay lui.
Lời Tượng nói: "Xem xét việc làm của mình mà quyết định tiến hay lui", tức là chưa đánh mất đạo lý.
Hào Lục Tứ (hào thứ tư, là hào âm): ngắm nhìn vẻ rực rỡ của một nước (nền chính trị, giáo hóa tốt đẹp của nước ấy); có lợi khi được vua đối đãi như khách quý (tức là ra giúp vua).
Lời Tượng nói: "Ngắm nhìn vẻ rực rỡ của một nước", tức là chuộng được làm khách quý của vua.
Hào Cửu Ngũ (hào thứ năm, là hào dương, ứng với ngôi vua): xem xét việc làm của chính mình; người quân tử thì không có lỗi.
Lời Tượng nói: "Xem xét việc làm của chính mình", tức là xem xét dân (nhìn vào đời sống, phong tục của dân mà biết việc cai trị của mình hay hay dở).
Hào Thượng Cửu (hào trên cùng, là hào dương): xem xét việc làm của người ấy (tức tự nhìn lại việc làm của mình như người đứng ngoài, vì mình đang bị thiên hạ trông vào) (?); người quân tử thì không có lỗi.
Lời Tượng nói: "Xem xét việc làm của người ấy", tức là trong lòng vẫn chưa được yên.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video