29. Quẻ Khảm (quẻ thứ hai mươi chín. "Quẻ" là hình gồm sáu vạch liền hoặc đứt trong Kinh Dịch, dùng để xem điềm và suy ra lẽ đời. "Khảm" nghĩa gốc là cái hố, chỗ trũng hiểm, tượng trưng cho nước và sự hiểm nguy).
ⅴ (ký hiệu hình quẻ, bản gốc hiển thị lỗi (?))
ⅴ (hình quẻ (?)) (Khảm dưới, Khảm trên: quẻ này do hai quẻ đơn Khảm chồng lên nhau. Quẻ đơn là hình ba vạch. Mỗi quẻ sáu vạch gồm một quẻ đơn ở dưới và một quẻ đơn ở trên).
Quẻ Tập Khảm ("Tập" là lặp lại, chồng lên; "Tập Khảm" là hiểm nạn chồng chất): có lòng thành tín, giữ vững trong lòng thì hanh thông (mọi việc thông suốt). Cứ đi tới thì được khen ngợi, quý trọng.
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: "Tập Khảm" là hiểm nạn chồng lên hiểm nạn. Nước chảy mà không đầy tràn. Đi qua chốn hiểm mà không mất lòng thành tín. "Giữ vững trong lòng thì hanh thông", ấy là
nhờ cứng mạnh mà ở vị trí giữa (hào dương, tức vạch liền, nằm ở chính giữa cả quẻ đơn dưới lẫn quẻ đơn trên. Điều này tượng trưng cho người cứng cỏi mà giữ được đạo trung chính, không lệch về bên nào). "Đi tới thì được quý trọng", nghĩa là tiến lên sẽ lập được công. Cái hiểm của trời là không thể leo lên được. Cái hiểm của đất là núi sông, gò đồi. Các bậc vua chúa, vương công đặt ra chỗ hiểm yếu để giữ gìn đất nước mình. Dùng sự hiểm cho đúng lúc thì công dụng lớn lao thay!
Lời Tượng (lời giải thích dựa vào hình tượng của cả quẻ và của từng hào) nói: Nước chảy đến liên tiếp, lớp này nối lớp kia, đó là hình tượng quẻ Tập Khảm. Người quân tử (người có đức hạnh và tài năng) noi theo đó mà giữ đức hạnh cho bền lâu, và luyện tập việc dạy dỗ cho thường xuyên.
Sơ lục (hào thứ nhất, ở dưới cùng, là hào âm. "Hào" là mỗi vạch trong sáu vạch của quẻ, đếm từ dưới lên. "Lục" chỉ hào âm, tức vạch đứt; "cửu" chỉ hào dương, tức vạch liền): hiểm nạn chồng chất, sa vào trong hố, lọt xuống tận đáy hố sâu, xấu.
Lời Tượng nói: "Hiểm nạn chồng chất, sa vào trong hố" là vì lạc mất đường đi đúng, nên xấu.
Cửu nhị (hào thứ hai, là hào dương): ở trong hố có hiểm nguy, cầu việc nhỏ thì được.
Lời Tượng nói: "Cầu việc nhỏ thì được" là vì chưa ra khỏi chốn hiểm ở giữa.
Lục tam (hào thứ ba, là hào âm): tới hay lui đều gặp hố hiểm, đã hiểm nguy lại còn sâu (chữ gốc vốn nghĩa là cái gối, ở đây thường hiểu là sâu, hoặc là chỗ dựa không vững (?)). Sa vào trong hố, lọt xuống tận đáy hố sâu, đừng hành động gì.
Lời Tượng nói: "Tới hay lui đều gặp hố hiểm" thì rốt cuộc chẳng có công gì.
Lục tứ (hào thứ tư, là hào âm): một chén rượu, hai bát cơm, đựng bằng đồ sành mộc mạc, đưa lời giao ước vào qua cửa sổ (ý nói dâng lòng thành bằng cách giản dị, kín đáo, không cần lễ nghi rườm rà), cuối cùng không có lỗi.
Lời Tượng nói: "Một chén rượu, hai bát cơm" là chỗ cứng và mềm gặp nhau (hào âm thứ tư mềm mỏng ở sát ngay hào dương thứ năm cứng mạnh, như bề tôi gần gũi, giao kết với vua).
Cửu ngũ (hào thứ năm, là hào dương): nước trong hố chưa đầy tràn, chỉ cần đã ngang bằng miệng hố thì không có lỗi.
Lời Tượng nói: "Nước trong hố chưa đầy tràn" là vì đức trung chính tuy có nhưng chưa được rộng lớn.
Thượng lục (hào trên cùng, là hào âm): bị trói bằng dây thừng to bện chặt, giam giữa bụi gai rậm (ngày xưa nhà ngục thường rào bằng gai góc), ba năm không thoát ra được, xấu.
Lời Tượng nói: hào Thượng lục lạc mất đường đi đúng, nên chịu điều xấu đến ba năm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video