30. Quẻ Ly (quẻ thứ ba mươi trong Kinh Dịch. "Quẻ" là một hình gồm sáu vạch, mỗi vạch là vạch liền hoặc vạch đứt, dùng để xem điềm; mỗi quẻ tượng trưng cho một tình thế trong đời. "Ly" nghĩa là bám vào, nương vào, và cũng tượng trưng cho lửa và ánh sáng).
(Ký hiệu hình quẻ) (?)
(Hình quẻ) (?) (Ly ở dưới, Ly ở trên: quẻ sáu vạch này do hai quẻ ba vạch Ly chồng lên nhau mà thành; quẻ ba vạch Ly tượng trưng cho lửa, mặt trời và ánh sáng.)
Quẻ Ly: lợi trinh (có lợi khi giữ vững lẽ chính, bền lòng ngay thẳng). Hanh (hanh thông, mọi việc suôn sẻ). Nuôi bò cái thì cát (tốt lành). (Bò cái là con vật hiền lành, dễ bảo; hình ảnh này ý nói nuôi dưỡng đức mềm mỏng, thuận theo.)
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Ly nghĩa là bám, là nương vào. Mặt trời, mặt trăng nương vào bầu trời; trăm thứ lúa và cỏ cây nương vào đất. Ánh sáng chồng lên ánh sáng (tức hai quẻ ba vạch Ly chồng lên nhau) mà nương vào lẽ chính, thì mới cảm hóa được mọi người và làm nên cả thiên hạ. Hào nhu (hào âm, tức vạch đứt, mang tính mềm) nương vào vị trí trung chính. "Trung" là vị trí ở giữa của mỗi quẻ ba vạch, tức hào thứ hai và hào thứ năm. "Chính" là hào đứng đúng vị trí hợp với tính âm hay dương của nó. Vì thế mà hanh thông, cho nên mới nói "nuôi bò cái thì tốt lành".
Lời Tượng (lời giải thích dựa vào hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Ánh sáng hai lần bừng lên, đó là quẻ Ly. Bậc đại nhân (người có đức lớn, ở ngôi cao như bậc vua) theo đó mà nối tiếp ánh sáng, soi chiếu khắp bốn phương.
Sơ Cửu (hào thứ nhất, tức vạch dưới cùng của quẻ, là hào dương. "Sơ" là đầu tiên; "Cửu" là số dùng để gọi hào dương, tức vạch liền): bước chân ngổn ngang lộn xộn; nếu giữ lòng kính cẩn thì vô cữu (không mắc lỗi, không gặp tai hại).
Lời Tượng nói: "Kính cẩn khi bước chân còn lộn xộn" là để tránh lỗi lầm.
Lục Nhị (hào thứ hai tính từ dưới lên, là hào âm. "Lục" là số dùng để gọi hào âm, tức vạch đứt): ánh sáng màu vàng nương bám (màu vàng là màu của phương chính giữa, tượng trưng cho đức trung hòa), nguyên cát (rất tốt lành, tốt lành từ gốc).
Lời Tượng nói: "Ánh sáng màu vàng nương bám, rất tốt lành" là vì được đạo trung (đường lối ở giữa, không thái quá cũng không thiếu sót).
Cửu Tam (hào thứ ba, là hào dương): ánh sáng lúc mặt trời xế bóng. Nếu không gõ chiếc phữu (vò bằng đất nung, người xưa gõ làm nhạc cụ) mà ca hát, tức là không vui vẻ yên phận với tuổi già, thì sẽ có tiếng than thở của người già lụ khụ. Như vậy là hung (xấu, gặp tai họa).
Lời Tượng nói: "Ánh sáng lúc mặt trời xế bóng" thì làm sao lâu bền được?
Cửu Tứ (hào thứ tư, là hào dương): đột ngột thay, ập đến thay; bị thiêu đốt thay, phải chết thay, bị vứt bỏ thay.
Lời Tượng nói: "Đột ngột ập đến" là vì không có chỗ nào dung chứa.
Lục Ngũ (hào thứ năm, là hào âm; vị trí thứ năm thường tượng trưng cho ngôi vua): nước mắt tuôn như mưa, buồn rầu than thở, nhưng cát (tốt lành).
Lời Tượng nói: Sự tốt lành của hào Lục Ngũ là vì nó nương vào ngôi vương công (ngôi vua và các bậc công hầu).
Thượng Cửu (hào trên cùng, tức hào thứ sáu, là hào dương): vua dùng người này đem quân đi chinh phạt. Có công tốt là chém được kẻ đầu sỏ, còn những kẻ bắt được thì không phải là bè đảng của hắn (?) (tức chỉ trừng trị kẻ cầm đầu, không bắt bớ tràn lan những kẻ đi theo). Như vậy là vô cữu (không mắc lỗi).
Lời Tượng nói: "Vua dùng người này đem quân đi chinh phạt" là để làm cho đất nước trở lại ngay chính.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video