Hạ kinh (phần sau của Kinh Dịch, gồm các quẻ từ quẻ thứ ba mươi mốt đến quẻ thứ sáu mươi tư).
31. Quẻ Hàm (quẻ thứ ba mươi mốt; "quẻ" là hình gồm sáu vạch liền hoặc đứt dùng để bói và suy xét lẽ biến đổi; "Hàm" nghĩa là cảm, tức là rung động, ứng hợp qua lại với nhau).
(Ký hiệu hình quẻ, bản gốc bị lỗi không hiện được) (?)
(Ký hiệu hình quẻ, bản gốc bị lỗi) (?) (quẻ Cấn ở dưới, quẻ Đoài ở trên; Cấn là quẻ ba vạch tượng trưng cho núi, mang nghĩa dừng lại; Đoài là quẻ ba vạch tượng trưng cho đầm nước, mang nghĩa vui vẻ).
Quẻ Hàm: hanh (thông suốt, thuận lợi). Lợi trinh (lợi ở chỗ giữ vững điều chính đáng). Lấy vợ thì cát (tốt lành).
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ) nói: Hàm nghĩa là cảm. Cái nhu (mềm, thuộc âm, ở đây chỉ quẻ Đoài) ở trên, còn cái cương (cứng, thuộc dương, ở đây chỉ quẻ Cấn) ở dưới. Hai khí âm dương cảm ứng nhau để cùng hoà hợp. Dừng lại (đức của quẻ Cấn) mà vui vẻ (đức của quẻ Đoài), người con trai hạ mình dưới người con gái (Cấn tượng trưng cho chàng trai trẻ, Đoài tượng trưng cho cô gái trẻ). Vì thế mới nói "hanh, lợi trinh, lấy vợ thì cát".
Trời đất cảm nhau nên muôn vật được hình thành và sinh sôi. Thánh nhân (bậc có đức và trí cao nhất) cảm được lòng người nên thiên hạ hoà bình. Xem xét chỗ chúng cảm nhau
thì có thể thấy được tình trạng chân thật của trời đất và muôn vật.
Lời Tượng (lời giải thích dựa vào hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Trên núi có đầm nước, đó là hình tượng quẻ Hàm. Người quân tử (người có đức hạnh) noi theo đó, giữ lòng trống rỗng, khiêm tốn, không định kiến để đón nhận người khác.
Sơ Lục (hào thứ nhất, tính từ dưới lên, là hào âm; "hào" là mỗi vạch trong quẻ, vạch đứt là âm, gọi là "Lục", vạch liền là dương, gọi là "Cửu"): cảm ở ngón chân cái.
Lời Tượng nói: "Cảm ở ngón chân cái" là chí hướng đặt ra bên ngoài.
Lục Nhị (hào thứ hai, là hào âm): cảm ở bắp chân, hung (xấu, có tai hoạ). Ở yên thì cát.
Lời Tượng nói: Tuy "hung, nhưng ở yên thì cát", là vì thuận theo lẽ phải thì không bị hại.
Cửu Tam (hào thứ ba, là hào dương): cảm ở bắp đùi, cứ khư khư bám theo người khác, cứ thế mà đi tới thì lận (đáng hổ thẹn, đáng tiếc).
Lời Tượng nói: "Cảm ở bắp đùi" là cũng không chịu ở yên. Chí ở chỗ đi theo người khác, nên điều mình giữ lấy là thấp kém.
Cửu Tứ (hào thứ tư, là hào dương): giữ chính đáng thì cát, hối (điều ăn năn, hối hận) sẽ mất đi. Lăng xăng qua lại không yên, thì chỉ có bạn bè mới theo ý nghĩ của ngươi.
Lời Tượng nói: "Giữ chính đáng thì cát, hối sẽ mất đi" là vì chưa bị cảm theo điều có hại. "Lăng xăng qua lại" là vì chưa được sáng tỏ, rộng lớn.
Cửu Ngũ (hào thứ năm, là hào dương): cảm ở thịt sống lưng, vô hối (không có gì phải ăn năn).
Lời Tượng nói: "Cảm ở thịt sống lưng" là chí hướng chỉ ở phần ngọn, nông cạn.
Thượng Lục (hào trên cùng, tức hào thứ sáu, là hào âm): cảm ở hàm, má và lưỡi.
Lời Tượng nói: "Cảm ở hàm, má và lưỡi" là chỉ buông lời nói suông.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video