03. Quẻ Truân (quẻ thứ ba). "Quẻ" là một trong 64 hình gồm sáu vạch xếp chồng của Kinh Dịch, mỗi hình tượng trưng cho một tình thế. "Truân" nghĩa là gian nan lúc mới khởi đầu, như mầm cây vừa nhú lên khỏi đất còn khó khăn.
(Ký hiệu hình quẻ, bản gốc bị hỏng, không rõ (?))
(Ký hiệu hình quẻ (?)) (Chấn ở dưới, Khảm ở trên. Chấn là quẻ đơn ba vạch, tượng trưng cho sấm và sự chuyển động. Khảm là quẻ đơn ba vạch, tượng trưng cho nước, mưa, mây và sự hiểm trở. Hai quẻ đơn chồng lên nhau thành quẻ sáu vạch.)
Quẻ Truân: nguyên hanh, lợi trinh (rất hanh thông, có lợi nếu giữ được sự chính đáng và bền vững). Chớ vội đi đâu. Có lợi cho việc lập chư hầu (lập người đứng đầu cai quản một vùng đất).
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Truân là lúc cương và nhu (hào dương cứng và hào âm mềm, tức hai sức mạnh đối nghịch của trời đất) vừa mới gặp nhau, nên khó khăn nảy sinh. Chuyển động ngay giữa chốn hiểm nguy (sấm động ở dưới, nước hiểm ở trên), nếu giữ được chính đáng thì sẽ rất hanh thông. Sấm và mưa chuyển động tràn đầy khắp nơi, như lúc trời mới tạo dựng muôn vật trong cảnh hỗn độn tối tăm. Nên lập chư hầu (chữ "tầm" ở đây có lẽ là chữ thừa (?)), và chớ cho mình được yên nghỉ.
Lời Tượng (lời giải thích dựa trên hình ảnh tượng trưng của quẻ và của từng hào) nói: Mây ở trên, sấm ở dưới, đó là quẻ Truân. Người quân tử (người có đức, người lãnh đạo) noi theo đó mà kinh luân (sắp đặt, tổ chức việc lớn, như người gỡ mối tơ rối để dệt thành tấm).
Sơ cửu (hào thứ nhất, là hào dưới cùng, và là hào dương; trong Kinh Dịch, "cửu" chỉ hào dương, "lục" chỉ hào âm, các hào được đếm từ dưới lên): chần chừ quanh quẩn chưa tiến lên được, có lợi nếu ở yên và giữ sự chính đáng. Có lợi cho việc lập chư hầu.
Lời Tượng nói: Tuy chần chừ quanh quẩn, nhưng chí hướng và việc làm vẫn chính đáng. Người cao quý biết hạ mình đứng dưới kẻ thấp hèn (hào dương nằm dưới các hào âm), nên được lòng dân rất nhiều.
Lục nhị (hào thứ hai, là hào âm): khó khăn thay, quanh quẩn thay, cưỡi ngựa mà dùng dằng không tiến. Người đến không phải giặc cướp mà là người đến cầu hôn. Người con gái giữ mình trong sạch, chưa chịu nhận lời gả chồng; mười năm sau mới nhận lời.
Lời Tượng nói: Hào lục nhị gặp khó là vì nó cưỡi lên trên hào cương (nằm ngay trên hào dương thứ nhất). Mười năm sau mới nhận lời gả chồng, tức là đã trở lại lẽ thường.
Lục tam (hào thứ ba, là hào âm): đuổi theo hươu mà không có người coi rừng dẫn đường (ngày xưa có quan "ngu" trông coi núi rừng, dẫn lối khi đi săn), chỉ lạc sâu vào giữa rừng. Người quân tử thấy được dấu hiệu từ sớm thì chẳng bằng bỏ đi; nếu cứ đi tiếp thì sẽ phải hối tiếc.
Lời Tượng nói: "Đuổi theo hươu mà không có người coi rừng" là vì chỉ mải mê đuổi theo con thú. Người quân tử bỏ đi, vì nếu cứ đi tiếp thì sẽ hối tiếc và rơi vào cảnh cùng quẫn.
Lục tứ (hào thứ tư, là hào âm): cưỡi ngựa mà dùng dằng, rồi đi tìm việc kết hôn. Đi thì tốt, không có gì là không lợi.
Lời Tượng nói: Biết tìm cầu rồi mới đi, đó là sáng suốt.
Cửu ngũ (hào thứ năm, là hào dương): ân huệ bị ứ đọng, khó ban ra được (chữ "cao" vốn nghĩa là mỡ, ở đây ví với ơn huệ, của cải ban cho người). Việc nhỏ mà giữ chính đáng thì tốt; việc lớn thì dù giữ chính đáng cũng xấu.
Lời Tượng nói: "Ân huệ bị ứ đọng" nghĩa là ơn ban ra chưa được rộng khắp, sáng tỏ.
Thượng lục (hào thứ sáu, là hào trên cùng, là hào âm): cưỡi ngựa mà dùng dằng, khóc đến chảy máu mắt, nước mắt ròng ròng.
Lời Tượng nói: "Khóc đến chảy máu mắt, nước mắt ròng ròng" thì sao có thể kéo dài lâu được.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video