Thiên 4 — Quẻ 4: Mông (Non dại, mờ tối)

 04. Quẻ Mông (quẻ thứ tư). (Quẻ: trong Kinh Dịch, mỗi quẻ là một hình gồm sáu vạch xếp chồng lên nhau, mỗi vạch liền hoặc đứt gọi là một "hào"; người xưa dùng quẻ để bói và để suy xét lẽ của sự việc. Mông: tối tăm, non dại, chưa được mở mang hiểu biết.)

 (Ký hiệu hình quẻ; chữ trong bản gốc bị hỏng) (?)

 (Ký hiệu hình quẻ) (?) Khảm ở dưới, Cấn ở trên. (Quẻ sáu hào được ghép từ hai quẻ ba hào chồng lên nhau. Khảm là quẻ ba hào tượng trưng cho nước và sự hiểm trở. Cấn là quẻ ba hào tượng trưng cho núi và sự dừng lại.)

 Quẻ Mông: hanh (thông suốt, việc làm được trôi chảy). Không phải ta đi tìm đứa trẻ non dại, mà là đứa trẻ non dại tìm đến ta. Lần bói đầu thì bảo cho biết. Hỏi đi hỏi lại hai ba lần là khinh nhờn, đã khinh nhờn thì không bảo nữa. (Bói ở đây là phệ, tức cách bói bằng cách chia đếm các cọng cỏ thi để lập quẻ.) Lợi về trinh (bền giữ điều chính đáng thì có lợi).

 Lời Thoán nói (Thoán là phần lời giải thích tên quẻ và lời quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn): Mông là dưới núi có chỗ hiểm. Gặp hiểm mà dừng lại, ấy là Mông. "Mông mà hanh" là vì lấy sự thông suốt mà hành động, hợp thời và giữ được đạo trung (vừa đúng mức, không thái quá cũng không thiếu sót; trong quẻ, "trung" còn chỉ hào đứng ở vị trí giữa của mỗi quẻ ba hào). "Không phải

 ta tìm đứa trẻ non dại, mà đứa trẻ non dại tìm đến ta" là vì chí hướng hai bên ứng hợp với nhau. (Ứng: hai hào ở vị trí tương ứng trong quẻ trên và quẻ dưới, một âm một dương, thì hô ứng với nhau; ở đây là hào thứ hai và hào thứ năm.) "Lần bói đầu thì bảo cho biết" là vì có đức cương (cứng rắn, thuộc dương) lại ở vị trí trung. "Hỏi đi hỏi lại hai ba lần là khinh nhờn, đã khinh nhờn thì không bảo nữa" là vì làm như thế chỉ khiến kẻ non dại thêm rối. Ngay từ lúc còn non dại mà nuôi dưỡng điều chính đáng, đó là công lao của bậc thánh.

 Lời Tượng nói (Tượng là phần lời giải thích hình ảnh tượng trưng của quẻ và của từng hào): Dưới núi có suối chảy ra, ấy là Mông. Người quân tử (người có đức hạnh và học vấn) noi theo đó mà quả quyết trong việc làm, nuôi dưỡng đức hạnh.

 Sơ lục (hào thứ nhất, tức hào dưới cùng, là hào âm; "sơ" chỉ hào dưới cùng, "lục" chỉ hào âm, tức vạch đứt): mở mang cho kẻ non dại thì nên dùng hình phạt để răn người, rồi tháo bỏ gông cùm cho họ. Nếu cứ thế mà dùng hình phạt mãi thì lận (đáng hối tiếc, đáng xấu hổ).

 Lời Tượng nói: "Nên dùng hình phạt để răn người" là để làm cho phép tắc được ngay chính.

 Cửu nhị (hào thứ hai, là hào dương; "cửu" chỉ hào dương, tức vạch liền): bao dung kẻ non dại, cát (tốt lành). Cưới vợ thì tốt. Con cái gánh vác được việc nhà.

 Lời Tượng nói: "Con cái gánh vác được việc nhà" là vì cương và nhu hòa hợp với nhau. (Cương nhu: cứng và mềm, tức dương và âm; ở đây là hào dương thứ hai cứng rắn tiếp hợp với hào âm thứ năm mềm mỏng.)

 Lục tam (hào thứ ba, là hào âm): chớ lấy người con gái này. Thấy kẻ đàn ông lắm vàng là cô ta không giữ được thân mình. Không có việc gì lợi.

 Lời Tượng nói: "Chớ lấy người con gái này" là vì cách cư xử của cô ta không thuận theo lẽ phải.

 Lục tứ (hào thứ tư, là hào âm): bị vây khốn trong sự non dại, đáng hối tiếc.

 Lời Tượng nói: "Bị vây khốn trong sự non dại nên đáng hối tiếc" là vì chỉ riêng nó ở xa cái thực. (Thực: chỉ hào dương, tượng trưng cho người có thực tài thực đức; hào thứ tư bị kẹp giữa các hào âm, cách xa các hào dương.)

 Lục ngũ (hào thứ năm, là hào âm): đứa trẻ non dại, tốt lành.

 Lời Tượng nói: Đứa trẻ non dại mà tốt lành là vì biết thuận theo và khiêm nhường.

 Thượng cửu (hào trên cùng, là hào dương): đánh vào sự non dại (dùng biện pháp mạnh để trị kẻ ngu tối). Không lợi nếu hành động như giặc cướp, có lợi nếu dùng để chống giặc cướp.

 Lời Tượng nói: Có lợi khi dùng để chống giặc cướp là vì trên dưới đều thuận theo nhau.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video