Thiên 41 — Quẻ 41: Tổn (Bớt đi)

 41. Quẻ Tổn (quẻ thứ bốn mươi mốt; "quẻ" là một trong 64 hình, mỗi hình gồm sáu vạch, dùng để bói và để giảng đạo lý trong Kinh Dịch; "Tổn" nghĩa là giảm bớt)

 ⅶ (ký hiệu trong bản gốc, có lẽ là chỗ đặt hình vẽ quẻ (?))

 ⅷ (Đoài ở dưới, Cấn ở trên; Đoài và Cấn là hai trong tám quẻ đơn ba vạch, gọi là bát quái: Đoài tượng trưng cho đầm nước, Cấn tượng trưng cho núi. Quẻ sáu vạch do hai quẻ đơn chồng lên nhau mà thành)

 Quẻ Tổn: có lòng thành tín thì nguyên cát (rất tốt lành), vô cữu (không mắc lỗi lầm, không gặp tai hại). Có thể trinh (giữ bền điều chính đáng), có lợi nếu có việc cần đi tới. Dùng gì để tỏ lòng? Chỉ cần hai cái quỹ (đồ đựng thóc lúa nấu chín, dùng làm lễ vật khi cúng tế; hai quỹ là lễ rất đơn sơ) cũng đủ để dâng cúng.

 Lời Thoán (phần lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, là một trong các thiên chú giải Kinh Dịch) nói: Tổn là bớt ở dưới để thêm cho ở trên, đạo của nó là đi lên trên. Bớt mà có lòng thành tín, thì rất tốt lành, không lỗi lầm, có thể giữ bền điều chính đáng, có lợi nếu có việc cần đi tới. Dùng gì để tỏ lòng? Hai quỹ cũng đủ để dâng cúng. Dùng hai quỹ phải đúng lúc. Bớt cái cương (phần cứng rắn, tức hào dương) để thêm cho cái nhu (phần mềm mỏng, tức hào âm) cũng phải đúng lúc. Bớt và thêm, đầy và vơi, đều phải theo thời mà vận hành.

 Lời Tượng (phần lời giải thích hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Dưới núi có đầm, ấy là quẻ Tổn. Người quân tử (người có đức hạnh) noi theo đó mà răn bỏ cơn giận, ngăn chặn lòng ham muốn.

 Sơ cửu (hào thứ nhất, tức vạch dưới cùng, là hào dương; "hào" là mỗi vạch trong quẻ, vạch liền là hào dương, gọi bằng số "cửu" tức chín; vạch đứt là hào âm, gọi bằng số "lục" tức sáu): gác việc của mình lại, mau đến giúp người, thì không lỗi lầm. Nhưng phải cân nhắc mà bớt phần mình cho vừa phải.

 Lời Tượng nói: "Gác việc của mình, mau đến giúp người", là vì hợp chí hướng với người ở trên.

 Cửu nhị (hào thứ hai, là hào dương): có lợi nếu giữ bền điều chính đáng. Hấp tấp tiến đi thì xấu. Không cần bớt phần mình mà vẫn làm lợi được cho người.

 Lời Tượng nói: "Cửu nhị có lợi nếu giữ bền điều chính đáng", là vì lấy đức trung (sự vừa phải, không thái quá cũng không bất cập; hào này ở chính giữa quẻ dưới) làm chí hướng.

 Lục tam (hào thứ ba, là hào âm): ba người cùng đi thì sẽ bớt mất một người; một người đi một mình thì sẽ tìm được bạn.

 Lời Tượng nói: "Một người đi" thì được bạn, còn "ba người" thì sinh ra nghi ngờ lẫn nhau.

 Lục tứ (hào thứ tư, là hào âm): bớt được tật xấu của mình, khiến cho mau có niềm vui, thì không lỗi lầm.

 Lời Tượng nói: "Bớt được tật xấu của mình", ấy cũng là điều đáng mừng.

 Lục ngũ (hào thứ năm, là hào âm): có người ban thêm cho con rùa quý đáng giá mười bằng ("bằng" là đơn vị tiền tệ thời xưa tính bằng chuỗi vỏ sò; mai rùa quý dùng để bói), không thể từ chối được, rất tốt lành.

 Lời Tượng nói: Hào lục ngũ rất tốt lành, là vì được trời ở trên phù hộ.

 Thượng cửu (hào trên cùng, là hào dương): không bớt của ai mà vẫn làm lợi cho người, không lỗi lầm; giữ bền điều chính đáng thì tốt lành, có lợi nếu có việc cần đi tới. Được người khắp nơi quy phục làm bề tôi, không phân biệt là người nhà nào.

 Lời Tượng nói: "Không bớt của ai mà vẫn làm lợi cho người", ấy là thỏa được chí lớn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video