Thiên 49 — Quẻ 49: Cách (Đổi thay)

 49. Quẻ Cách (quẻ thứ bốn mươi chín; "quẻ" là một hình gồm sáu vạch xếp chồng trong Kinh Dịch, dùng để bói và suy xét lẽ biến đổi; "Cách" nghĩa là thay đổi, cải cách, đồng thời cũng có nghĩa là tấm da thuộc)

 ⅷ (?) (ký hiệu bị hỏng, có lẽ là chỗ vẽ hình quẻ)

 ⅵ (?) (quẻ Ly ở dưới, quẻ Đoài ở trên; Ly và Đoài là hai quẻ đơn ba vạch: Ly tượng trưng cho lửa, Đoài tượng trưng cho đầm nước; hai quẻ đơn chồng lên nhau thành quẻ kép Cách)

 Lời quẻ Cách: Phải đợi đến ngày việc thay đổi đã thành (?) thì người ta mới tin theo. Quẻ này nguyên hanh (rất mực hanh thông, mọi việc từ gốc đã thuận lợi), lợi trinh (lợi ở chỗ giữ vững điều chính đáng). Hối vong (những điều đáng ân hận đều tiêu mất).

 Lời Thoán (Thoán truyện: phần lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Cách là nước và lửa dập tắt lẫn nhau; lại như hai người con gái cùng ở một nhà (Ly là con gái giữa, Đoài là con gái út) mà chí hướng không hợp nhau, nên gọi là Cách. "Phải đợi đến ngày việc thay đổi đã thành thì người ta mới tin theo", nghĩa là thay đổi rồi thì người ta mới tin. Bên trong sáng suốt, có văn vẻ (đức của quẻ Ly), bên ngoài vui vẻ hòa thuận (đức của quẻ Đoài), nhờ đó mà rất hanh thông và giữ được chính đạo. Thay đổi mà thỏa đáng thì những điều đáng ân hận mới tiêu mất. Trời đất thay đổi mà thành bốn mùa; vua Thang (Thành Thang, người lật đổ vua Kiệt nhà Hạ, lập ra nhà Thương) và vua Vũ (Chu Vũ Vương, người lật đổ vua Trụ nhà Thương, lập ra nhà Chu) làm cách mệnh (thay đổi mệnh trời, tức thay đổi triều đại),

 thuận theo ý trời mà hợp với lòng người. Ý nghĩa của thời thay đổi thật là lớn lao thay!

 Lời Tượng (Tượng truyện: phần lời giải thích quẻ và từng hào dựa vào hình tượng của chúng) nói: Trong đầm có lửa, đó là hình tượng quẻ Cách. Người quân tử (người có đức hạnh, có địa vị) theo đó mà soạn định lịch pháp (phép tính lịch), làm rõ thời tiết bốn mùa.

 Hào Sơ Cửu (hào thứ nhất, tức vạch dưới cùng của quẻ; "Cửu" chỉ hào dương, là vạch liền): Buộc chặt bằng da bò vàng.

 Lời Tượng nói: "Buộc chặt bằng da bò vàng", nghĩa là chưa thể làm nên việc gì.

 Hào Lục Nhị (hào thứ hai; "Lục" chỉ hào âm, là vạch đứt): Đến ngày đã định (?) (chữ trong bản gốc có thể đọc là "ngày Tị", hoặc là "khi thời cơ đã đến") mới tiến hành thay đổi; tiến lên thì tốt lành, vô cữu (không mắc lỗi lầm, không bị trách cứ).

 Lời Tượng nói: "Đến ngày đã định mới thay đổi", nghĩa là cứ tiến hành thì sẽ có điều tốt đẹp.

 Hào Cửu Tam (hào thứ ba, là hào dương): Tiến lên thì gặp điều xấu. Dù giữ chính đạo cũng vẫn nguy hiểm. Lời bàn về việc thay đổi đã được xem xét kỹ ba lần và thành tựu, thì có được lòng tin của mọi người.

 Lời Tượng nói: "Lời bàn về việc thay đổi đã được xem xét kỹ ba lần và thành tựu", thì còn phải đi đâu nữa (ý nói việc đã chín chắn, không cần tìm cách khác).

 Hào Cửu Tứ (hào thứ tư, là hào dương): Những điều đáng ân hận đều tiêu mất. Có lòng thành tín mà thay đổi mệnh (thay đổi chế độ, đổi mới việc lớn), thì tốt lành.

 Lời Tượng nói: "Thay đổi mệnh mà tốt lành", là vì chí hướng được mọi người tin theo.

 Hào Cửu Ngũ (hào thứ năm, là hào dương): Bậc đại nhân (người có đức lớn, ở ngôi cao, như bậc vua chúa) thay đổi như con hổ thay lông, vằn vện rực rỡ; chưa cần bói mà đã được mọi người tin theo.

 Lời Tượng nói: "Bậc đại nhân thay đổi như con hổ thay lông", nghĩa là vẻ đẹp của sự đổi mới ấy sáng rõ rực rỡ.

 Hào Thượng Lục (hào trên cùng, là hào âm): Người quân tử thay đổi như con báo thay lông, kẻ tiểu nhân (người tầm thường, kém đức) thì đổi sắc mặt (chỉ thay đổi vẻ bên ngoài mà thuận theo); tiến lên nữa thì gặp điều xấu, ở yên mà giữ chính đạo thì tốt lành.

 Lời Tượng nói: "Người quân tử thay đổi như con báo thay lông", nghĩa là vẻ đẹp của sự đổi mới ấy rậm rạp tươi tốt. "Kẻ tiểu nhân đổi sắc mặt", nghĩa là thuận phục mà theo vua.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video