Thiên 50 — Quẻ 50: Đỉnh (Cái vạc)

 50. Quẻ Đỉnh (quẻ thứ năm mươi). Quẻ là một trong 64 hình tượng của Kinh Dịch. Mỗi quẻ gồm sáu vạch xếp chồng từ dưới lên; mỗi vạch gọi là một hào, vạch liền là hào dương, vạch đứt là hào âm. "Đỉnh" là cái vạc ba chân, có hai quai, dùng để nấu thức ăn và làm đồ thờ cúng, và cũng là biểu tượng của quyền lực nhà vua.

 [Ký hiệu hình quẻ: ⅵ] (?)

 [Ký hiệu: ⅳ] (?) (Quẻ Tốn ở dưới, quẻ Ly ở trên. Tốn và Ly là hai quẻ đơn, mỗi quẻ chỉ có ba vạch; hai quẻ đơn chồng lên nhau thành một quẻ sáu vạch. Tốn tượng trưng cho gió, cho gỗ cây, mang tính mềm thuận, len lỏi đi vào. Ly tượng trưng cho lửa, cho ánh sáng và sự sáng suốt.)

 Quẻ Đỉnh: nguyên cát (tốt lành lớn, tốt từ gốc), hanh (thông suốt, mọi việc suôn sẻ).

 Lời Thoán (phần giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Đỉnh là mượn hình tượng cái vạc. Hình sáu hào của quẻ giống cái vạc: hào dưới cùng đứt đôi như chân vạc, các hào giữa liền như thân vạc chứa đồ, hào thứ năm đứt đôi như hai quai, hào trên cùng liền như đòn khiêng.

 Đem gỗ đưa vào lửa (Tốn là gỗ ở dưới, Ly là lửa ở trên) để nấu chín thức ăn. Bậc thánh nhân nấu đồ cúng để dâng lên Thượng đế, và nấu cỗ thật thịnh soạn để nuôi dưỡng các bậc thánh hiền.

 Thuận theo lẽ phải (đức của quẻ Tốn) mà tai mắt sáng suốt (đức của quẻ Ly). Cái mềm tiến lên mà đi lên trên: hào âm, tượng trưng cho sự mềm mỏng, đi lên ở ngôi thứ năm là ngôi tôn quý. Hào ấy được ở vị trí giữa, tức đứng giữa quẻ trên, tượng trưng cho sự vừa phải, không thiên lệch. Lại được ứng với cái cứng: "ứng" là hào ở quẻ trên với hào ở quẻ dưới cùng vị trí, một âm một dương thì hợp nhau, hỗ trợ nhau; ở đây hào thứ năm ứng với hào dương thứ hai ở giữa quẻ dưới. Vì vậy mà rất hanh thông.

 Lời Tượng (phần giải thích hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Trên gỗ có lửa, đó là quẻ Đỉnh. Người quân tử (người có đức, người cầm quyền) theo đó mà giữ ngay ngắn ngôi vị của mình, làm cho mệnh lệnh và sứ mệnh được vững chắc như cái vạc đứng vững.

 Sơ Lục (hào thứ nhất tính từ dưới lên, là hào âm; "sơ" nghĩa là đầu tiên, "lục" là số sáu, dùng để gọi hào âm): vạc chổng chân lên trời, lợi cho việc đổ bỏ cặn bẩn bên trong. Lấy được người thiếp vì nàng sinh được con trai, không có lỗi gì.

 Lời Tượng nói: "Vạc chổng chân lên trời" là chưa trái lẽ. "Lợi cho việc đổ bỏ cặn bẩn" là để theo người cao quý, tức bỏ cái cũ mà đón cái mới để dâng lên người sang.

 Cửu Nhị (hào thứ hai, là hào dương; "cửu" là số chín, dùng để gọi hào dương): vạc có thức ăn bên trong; kẻ đối địch với ta mắc bệnh, không thể đến gần ta được, tốt lành.

 Lời Tượng nói: "Vạc có thức ăn" thì phải thận trọng với nơi mình đi đến. "Kẻ đối địch với ta mắc bệnh" thì rốt cuộc ta không có điều gì đáng trách.

 Cửu Tam (hào thứ ba, là hào dương): quai vạc bị biến dạng, không khiêng đi được, mỡ chim trĩ ngon lành trong vạc mà không ai ăn được. Sắp có mưa (tượng âm dương hòa hợp), nỗi hối hận vơi bớt, cuối cùng tốt lành.

 Lời Tượng nói: "Quai vạc bị biến dạng" là đã mất đi công dụng vốn có của nó.

 Cửu Tứ (hào thứ tư, là hào dương): vạc gãy chân, đổ cả món ăn dâng bậc công hầu, thân mình bị vấy bẩn (?), xấu.

 Lời Tượng nói: "Đổ cả món ăn dâng bậc công hầu" thì còn ai tin cậy được nữa!

 Lục Ngũ (hào thứ năm, là hào âm): vạc có quai màu vàng và đòn khiêng bằng kim loại (đòn khiêng là thanh luồn qua hai quai để nhấc vạc lên). Lợi trinh (giữ vững đường ngay chính một cách bền bỉ thì có lợi).

 Lời Tượng nói: "Vạc có quai màu vàng" là lấy đức vừa phải, không thiên lệch làm cốt lõi của mình.

 Thượng Cửu (hào trên cùng, là hào dương): vạc có đòn khiêng bằng ngọc, rất tốt lành, không có việc gì là không lợi.

 Lời Tượng nói: Đòn khiêng bằng ngọc ở trên cùng là cứng và mềm điều hòa vừa phải (hào dương cứng rắn mà ở vị trí trên cùng, nên biết tiết chế, cương nhu hài hòa).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video