Thiên 51 — Quẻ 51: Chấn (Sấm, động)

 51. Quẻ Chấn (quẻ thứ năm mươi mốt trong Kinh Dịch. "Quẻ" là một hình gồm sáu vạch, mỗi vạch liền hoặc đứt, dùng để tượng trưng cho một tình thế trong đời. "Chấn" nghĩa là sấm động, rung chuyển).

 ⅲ (ký hiệu hình vẽ của quẻ, chữ in bị lỗi (?))

 ⅲ (Chấn ở dưới, Chấn ở trên. Nghĩa là quẻ này do hai quẻ đơn Chấn chồng lên nhau. Quẻ đơn là hình ba vạch, và quẻ đơn Chấn tượng trưng cho sấm.)

 Quẻ Chấn: hanh (thông suốt, mọi việc trôi chảy). Sấm động đến thì sợ hãi run rẩy, rồi sau đó cười nói ha hả. Sấm động làm kinh sợ cả trăm dặm, mà người chủ lễ không đánh rơi cái muôi và chén rượu tế. Muôi và rượu tế ở đây gọi là chủy sưởng: "chủy" là cái muôi dùng múc thịt trong lễ tế, "sưởng" là rượu nếp ủ với nghệ cho thơm, dùng để dâng thần.

 Lời Thoán (Thoán truyện là phần giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Quẻ Chấn thì thông suốt. "Sấm động đến thì sợ hãi run rẩy" nghĩa là biết sợ hãi mà giữ mình thì sẽ đem lại phúc. "Cười nói ha hả" nghĩa là sau đó đã có phép tắc để noi theo.

 "Sấm động làm kinh sợ trăm dặm" nghĩa là làm cho người ở xa phải kinh sợ, người ở gần phải e dè. "Không đánh rơi muôi và rượu tế" nghĩa là khi ra gánh vác thì có thể giữ gìn tông miếu và xã tắc, làm người chủ trì lễ tế. Tông miếu là nhà thờ tổ tiên của dòng họ vua. Xã tắc là đàn tế thần đất và thần lúa, tượng trưng cho cả quốc gia.

 Lời Tượng (Tượng truyện là phần giải thích hình tượng của cả quẻ và của từng vạch) nói: Sấm nối tiếp nhau dồn dập, đó là quẻ Chấn. Người quân tử (người có đức hạnh, có tư cách) noi theo đó mà biết sợ hãi, tu sửa bản thân và tự xét lỗi mình.

 Sơ Cửu (vạch thứ nhất, tức vạch dưới cùng, là một hào dương. "Hào" là mỗi vạch trong sáu vạch của quẻ. "Cửu" chỉ hào dương, vẽ bằng vạch liền. "Lục" chỉ hào âm, vẽ bằng vạch đứt. "Sơ" là đầu tiên): Sấm động đến thì sợ hãi run rẩy, sau đó cười nói ha hả, tốt lành (cát: điềm tốt).

 Lời Tượng nói: "Sấm động đến thì sợ hãi run rẩy" nghĩa là biết sợ hãi thì đem lại phúc. "Cười nói ha hả" nghĩa là sau đó đã có phép tắc để noi theo.

 Lục Nhị (vạch thứ hai từ dưới lên, là một hào âm): Sấm động đến dữ dội, nguy hiểm (lệ: tình thế nguy). Liệu chừng sẽ mất của cải (có cách hiểu là mất rất nhiều; "bối" là vỏ sò, thời xưa dùng làm tiền). Hãy leo lên chín tầng gò cao để tránh, đừng đuổi theo tìm, bảy ngày sau sẽ được lại.

 Lời Tượng nói: "Sấm động đến dữ dội, nguy hiểm" là vì vạch này cưỡi lên hào cương (thừa cương: hào âm mềm yếu nằm ngay trên một hào dương cứng mạnh, giống kẻ yếu đè lên kẻ mạnh, nên bất an).

 Lục Tam (vạch thứ ba từ dưới lên, là một hào âm): Sấm động làm người bủn rủn, hoảng hốt không yên. Nếu nhân lúc sấm động mà biết sợ để hành động sửa mình thì không có tai vạ (sảnh: tai họa, lỗi lầm).

 Lời Tượng nói: "Sấm động làm bủn rủn, hoảng hốt" là vì vị trí không thích đáng (vị bất đáng: hào âm nằm ở vị trí số lẻ, vốn là chỗ dành cho hào dương, tức là ở không đúng chỗ).

 Cửu Tứ (vạch thứ tư từ dưới lên, là một hào dương): Sấm động mà sa xuống bùn lầy, sức sấm chìm đi, không vang lên được.

 Lời Tượng nói: "Sấm động mà sa xuống bùn lầy" là vì chưa sáng tỏ, chưa rạng rỡ được.

 Lục Ngũ (vạch thứ năm từ dưới lên, là một hào âm): Sấm động lúc đến lúc đi, nguy hiểm. Nếu biết liệu tính kỹ thì không mất mát gì, vẫn giữ được việc lớn của mình (có lẽ chỉ việc tế lễ (?)).

 Lời Tượng nói: "Sấm động lúc đến lúc đi, nguy hiểm" nghĩa là đang đi trong nguy hiểm. Việc làm của vạch này ở chỗ giữa (trung: vạch nằm ở vị trí chính giữa của quẻ đơn phía trên, tượng trưng cho việc giữ được đường lối ngay thẳng, không thiên lệch), nên hoàn toàn không mất mát gì.

 Thượng Lục (vạch trên cùng, là một hào âm): Sấm động khiến run rẩy, mất hết tinh thần, mắt nhìn ngơ ngác sợ hãi. Nếu tiến lên hành động thì xấu (hung: điềm xấu). Sấm động không giáng vào thân mình mà giáng vào người hàng xóm, nếu biết lấy đó tự răn thì không có lỗi (vô cữu: không bị trách lỗi, không gặp điều hại). Việc cưới hỏi thì sẽ có lời ra tiếng vào.

 Lời Tượng nói: "Sấm động khiến run rẩy, mất tinh thần" là vì chưa đạt được chỗ giữa, tức chưa giữ được đường lối ngay thẳng. Tuy xấu mà không có lỗi, là vì thấy tai họa đến với người hàng xóm mà biết sợ, tự răn mình.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video