57. Quẻ Tốn (quẻ thứ năm mươi bảy). Quẻ là hình gồm sáu vạch liền hoặc đứt chồng lên nhau trong Kinh Dịch, dùng để bói và suy xét lẽ việc. Tốn là tên quẻ, mang nghĩa thuận theo, len lỏi vào, tượng trưng cho gió.
(Ký hiệu hình vẽ của quẻ, bản gốc hiển thị lỗi) (?)
(Ký hiệu hình vẽ của quẻ) (?) (Tốn ở dưới, Tốn ở trên: quẻ sáu vạch này do hai quẻ đơn ba vạch Tốn chồng lên nhau mà thành.)
Quẻ Tốn: hanh thông ở mức nhỏ (hanh thông: thông suốt, thuận lợi). Lợi cho việc có nơi để đi tới, tức là nên tiến hành công việc. Lợi khi gặp bậc đại nhân (người có đức lớn, có địa vị cao).
Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa của toàn quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: Hai lớp Tốn chồng lên nhau, ý là nhắc đi nhắc lại mệnh lệnh. Hào cương (hào là từng vạch của quẻ; hào cương là vạch liền, thuộc dương, tượng trưng cho tính cứng mạnh) thuận theo đạo trung chính nên chí hướng được thực hiện. "Trung" là ở vị trí giữa của quẻ đơn ba vạch. "Chính" là hào ở đúng chỗ của nó: hào dương ở vị trí lẻ, hào âm ở vị trí chẵn. Các hào nhu (vạch đứt, thuộc âm, tượng trưng cho tính mềm mỏng) đều thuận theo hào cương. Vì thế mà "hanh thông ở mức nhỏ, lợi cho việc có nơi để đi tới, lợi khi gặp bậc đại nhân".
Lời Tượng (lời giải thích dựa trên hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Gió nối theo gió, đó là quẻ Tốn. Người quân tử (người có đức hạnh, bậc trên lo việc cai trị) noi theo đó mà nhắc lại mệnh lệnh rồi thi hành công việc.
Sơ Lục (hào thứ nhất, ở dưới cùng, là hào âm; "Sơ" là vị trí đầu tiên, "Lục" là số chỉ hào âm): tiến lui do dự. Người võ giữ được trinh chính (giữ vững đường ngay thẳng) thì có lợi.
Lời Tượng nói: "Tiến lui do dự" là vì trong lòng còn ngờ vực. "Người võ giữ được trinh chính thì có lợi" là vì nhờ vậy chí hướng được chỉnh đốn, vững vàng.
Cửu Nhị (hào thứ hai, là hào dương; "Cửu" là số chỉ hào dương): cúi mình thuận phục ở dưới gầm giường. Mời thật đông thầy sử và thầy vu (thầy sử: người lo việc tế lễ, khấn vái, giao tiếp với thần linh; thầy vu: người đồng cốt, cầu cúng). Như vậy là cát (tốt lành), vô cữu (không mắc lỗi).
Lời Tượng nói: "Sự tốt lành nhờ mời thật đông ấy" là vì hào này ở được vị trí giữa (hào thứ hai nằm giữa quẻ đơn ở dưới).
Cửu Tam (hào thứ ba, là hào dương): khiêm thuận nhiều lần, liên tiếp một cách gượng ép. Như vậy là lận (đáng tiếc, đáng hổ thẹn, tuy chưa đến mức tai họa).
Lời Tượng nói: "Khiêm thuận nhiều lần nên đáng hổ thẹn" là vì chí hướng đã cùng quẫn.
Lục Tứ (hào thứ tư, là hào âm): hối vong (điều hối hận tiêu tan). Đi săn bắt được ba phẩm (ba loại thú săn; theo lệ xưa, một phần dùng để tế lễ, một phần để đãi khách, một phần đưa vào bếp nhà vua).
Lời Tượng nói: "Đi săn bắt được ba loại thú" là vì có công lao.
Cửu Ngũ (hào thứ năm, là hào dương, ứng với ngôi vua): giữ chính bền vững thì tốt lành, điều hối hận tiêu tan, không việc gì là không lợi. Lúc đầu chưa tốt nhưng về sau có kết quả tốt. Trước ngày Canh ba ngày, sau ngày Canh ba ngày thì tốt lành. Canh là can thứ bảy trong mười thiên can, tức mười ký hiệu người xưa dùng để đếm ngày. Chữ Canh còn mang nghĩa là thay đổi, ý nói trước khi thay đổi phải cân nhắc ba ngày, sau khi thay đổi phải xem xét lại ba ngày.
Lời Tượng nói: Sự tốt lành của hào Cửu Ngũ là vì ngôi vị của nó vừa chính vừa ở giữa.
Thượng Cửu (hào trên cùng, tức hào thứ sáu, là hào dương): cúi mình thuận phục ở dưới gầm giường, mất cả của cải lẫn chiếc rìu (của cải và chiếc rìu tượng trưng cho vốn liếng, uy quyền và sức tự vệ). Dù có giữ chính bền vững cũng gặp hung (điều xấu, tai họa).
Lời Tượng nói: "Cúi mình thuận phục ở dưới gầm giường" là vì đã ở trên cùng, đến chỗ cùng tận. "Mất cả của cải lẫn chiếc rìu" là vì đúng là đã gặp điều hung.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video