Thiên 60 — Quẻ 60: Tiết (Tiết chế)

 60. Quẻ Tiết (quẻ thứ sáu mươi trong Kinh Dịch; "tiết" nghĩa là tiết chế, giữ có chừng mực, như đốt tre có ngấn chia thành từng đoạn)

 ⅴ (ký hiệu trong bản gốc, có lẽ là chỗ đặt hình vẽ quẻ) (?)

 ⅷ (?) (Quẻ này gồm quẻ Đoài ở dưới, quẻ Khảm ở trên. Đoài là một quẻ đơn ba nét, tượng trưng cho đầm nước, mang ý vui vẻ; Khảm là một quẻ đơn ba nét, tượng trưng cho nước, mang ý hiểm trở. Hai quẻ đơn chồng lên nhau thành một quẻ sáu nét.)

 Quẻ Tiết: hanh (hanh thông, mọi việc suôn sẻ). Tiết chế đến mức khắc khổ thì không thể lấy đó làm điều trinh (trinh: bền vững giữ lẽ chính đáng) được.

 Lời Thoán (lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: "Tiết thì hanh thông", vì hào cương (hào dương, vẽ bằng nét liền, tượng trưng cho sự cứng mạnh) và hào nhu (hào âm, vẽ bằng nét đứt, tượng trưng cho sự mềm yếu) chia đều nhau, mà hào cương lại đắc trung (ở vị trí chính giữa: hào thứ hai là giữa quẻ đơn bên dưới, hào thứ năm là giữa quẻ đơn bên trên).

 "Tiết chế đến mức khắc khổ thì không thể bền giữ làm lẽ chính", vì con đường ấy sẽ đi đến chỗ cùng tắc. Vui vẻ mà bước vào chỗ hiểm, đương vị (hào ở đúng ngôi hợp với mình: hào dương ở ngôi lẻ, hào âm ở ngôi chẵn) mà biết tiết chế, trung chính (ở giữa và ngay thẳng, không thiên lệch) nên được thông suốt.

 Trời đất có tiết độ nên bốn mùa mới thành. Lấy sự tiết chế mà đặt ra phép tắc, chế độ, thì không làm hao tổn của cải, không làm hại dân.

 Lời Tượng (lời giải thích dựa vào hình ảnh tượng trưng của quẻ) nói: Trên đầm có nước, đó là hình ảnh quẻ Tiết (đầm chứa nước có giới hạn, đầy thì tràn). Người quân tử theo đó mà định ra số lượng, mức độ trong phép tắc, lễ chế, và bàn xét đức hạnh của con người.

 Sơ Cửu (hào thứ nhất, tức nét dưới cùng của quẻ, là hào dương; "sơ" là vị trí đầu tiên, "cửu" là con số chỉ hào dương): Không bước ra khỏi khoảng sân phía trong cửa nhà, vô cữu (không có lỗi lầm, không bị trách cứ).

 Lời Tượng nói: "Không bước ra khỏi khoảng sân trong cửa nhà", là vì biết lúc nào thông thì đi, lúc nào tắc thì dừng.

 Cửu Nhị (hào thứ hai, là hào dương): Không bước ra khỏi khoảng sân ngoài cổng, hung (xấu, gặp điều không may).

 Lời Tượng nói: "Không bước ra khỏi sân ngoài cổng nên xấu", là vì đã để lỡ thời cơ đến mức cùng cực.

 Lục Tam (hào thứ ba, là hào âm; "lục" là con số chỉ hào âm): Không biết tiết chế, thì sẽ phải than thở; than thở như thế là tự mình chuốc lấy, không trách được ai.

 Lời Tượng nói: "Không biết tiết chế mà phải than thở", thì còn trách ai được nữa.

 Lục Tứ (hào thứ tư, là hào âm): Yên ổn trong sự tiết chế, hanh thông.

 Lời Tượng nói: "Yên ổn trong tiết chế mà hanh thông", là vì vâng theo đạo của bề trên (hào thứ tư ở ngay dưới hào thứ năm là ngôi vua, nên tượng trưng cho người kính cẩn phụng thờ bề trên).

 Cửu Ngũ (hào thứ năm, là hào dương): Tiết chế một cách ngọt ngào, vui lòng mà làm, cát (tốt lành); tiến lên làm việc thì được người kính trọng, khen ngợi.

 Lời Tượng nói: "Tiết chế ngọt ngào mà tốt lành", là vì ở ngôi chính giữa (hào thứ năm nằm giữa quẻ đơn bên trên, cũng là ngôi vua).

 Thượng Lục (hào trên cùng, là hào âm; "thượng" là vị trí cao nhất): Tiết chế đến mức khắc khổ, cố chấp giữ mãi thì xấu; biết sửa đổi thì hối vong (nỗi ăn năn sẽ tiêu tan).

 Lời Tượng nói: "Tiết chế khắc khổ mà cố giữ thì xấu", là vì con đường ấy đã đi đến chỗ cùng tắc.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video