64. Vị Tế (quẻ thứ sáu mươi tư; "quẻ" là hình gồm sáu vạch liền hoặc đứt trong Kinh Dịch, dùng để bói và để luận lẽ biến đổi của sự vật; "Vị Tế" nghĩa là "chưa qua sông", chỉ việc chưa xong, chưa thành)
ⅵ (?)
ⅴ (?) (Khảm ở dưới, Ly ở trên; Khảm là quẻ đơn ba vạch tượng trưng cho nước, cho chỗ hiểm nguy; Ly là quẻ đơn ba vạch tượng trưng cho lửa, cho ánh sáng)
Quẻ Vị Tế: hanh (hanh thông, mọi việc suôn sẻ, đi tới được). Con cáo nhỏ gần qua hết sông thì bị ướt đuôi, không có gì lợi.
Lời Thoán (phần lời giải thích ý nghĩa chung của cả quẻ, tương truyền do Khổng Tử soạn) nói: "Vị Tế, hanh thông" là vì hào âm (nhu, tức tính mềm) đắc trung (ở vị trí chính giữa của quẻ đơn bên trên, tức hào thứ năm). "Con cáo nhỏ gần qua sông" là vì chưa ra khỏi chỗ hiểm ở giữa dòng. "Ướt đuôi, không có gì lợi" là vì không tiếp nối được cho đến cuối. Tuy các hào đều không đương vị (không ở đúng chỗ: hào dương phải ở vị trí lẻ, hào âm phải ở vị trí chẵn mới là đúng; quẻ này thì ngược hết), nhưng cương (hào dương, tính cứng) và nhu (hào âm, tính mềm) đều ứng nhau (các cặp hào thứ nhất với thứ tư, thứ hai với thứ năm, thứ ba với thứ sáu đều là một âm một dương, hô ứng hỗ trợ cho nhau).
Lời Tượng (phần lời giải thích dựa vào hình tượng của quẻ và của từng hào) nói: Lửa ở trên nước, đó là quẻ Vị Tế. Người quân tử noi theo hình tượng ấy mà thận trọng phân biệt sự vật, xếp đặt mỗi thứ vào đúng chỗ của nó.
Sơ Lục (hào thứ nhất, tính từ dưới lên, là hào âm; "sơ" là đầu tiên, "lục" là con số dùng để gọi hào âm): bị ướt đuôi, lận (đáng tiếc, gặp khó khăn đáng hổ thẹn).
Lời Tượng nói: "Bị ướt đuôi" là vì cũng không biết lượng xem đến đâu là cùng cực, là sức mình chịu không nổi.
Cửu Nhị (hào thứ hai là hào dương; "cửu" là con số dùng để gọi hào dương): kéo ghì bánh xe lại không cho chạy vội, trinh (giữ vững sự ngay chính) thì cát (tốt lành).
Lời Tượng nói: Hào Cửu Nhị giữ ngay chính thì tốt lành, vì ở vị trí giữa mà làm theo lẽ ngay thẳng.
Lục Tam (hào thứ ba là hào âm): chưa qua được sông, nếu chinh (tiến lên, ra đi hành động) thì hung (xấu, gặp tai họa). Lợi cho việc vượt sông lớn (?).
Lời Tượng nói: "Chưa qua được sông mà tiến lên thì xấu" là vì vị trí không thích đáng.
Cửu Tứ (hào thứ tư là hào dương): giữ ngay chính thì tốt lành, hối (điều ân hận) mất đi; phấn chấn ra quân đánh Quỷ Phương (tên một bộ tộc ở biên cõi phía bắc, phía tây bắc thời xưa), ba năm thì được nước lớn ban thưởng.
Lời Tượng nói: "Giữ ngay chính thì tốt lành, điều ân hận mất đi" là vì chí hướng được thực hiện.
Lục Ngũ (hào thứ năm là hào âm): giữ ngay chính thì tốt lành, không có điều ân hận. Đó là ánh sáng của người quân tử, có phu (lòng thành tín) nên tốt lành.
Lời Tượng nói: "Ánh sáng của người quân tử" là vì ánh rạng rỡ ấy đem lại điều tốt lành.
Thượng Cửu (hào trên cùng, tức hào thứ sáu, là hào dương): có lòng tin mà thong thả uống rượu, vô cữu (không có lỗi lầm). Nếu say sưa đến ướt cả đầu thì dù có lòng tin cũng đánh mất điều đúng đắn.
Lời Tượng nói: "Uống rượu đến ướt cả đầu" là vì cũng không biết tiết độ, không biết dừng đúng mức.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video