Thiên 7 — Quẻ 7: Sư (Quân đội)

 07. Quẻ Sư (quẻ thứ bảy trong 64 quẻ của Kinh Dịch; "quẻ" là hình gồm sáu vạch xếp chồng, mỗi vạch liền hay đứt tượng trưng cho một trạng thái; "Sư" nghĩa là quân đội, việc dùng binh).

 ⅱ (?) (ký hiệu hình quẻ trong bản gốc, có lẽ bị hỏng khi chép).

 ⅴ (?) (Khảm ở dưới, Khôn ở trên: quẻ Sư gồm hai quẻ ba vạch ghép lại; Khảm tượng trưng cho nước, cho hiểm nguy, nằm ở dưới; Khôn tượng trưng cho đất, cho sự thuận theo, nằm ở trên).

 Quẻ Sư: giữ được trinh (sự ngay chính và bền vững), lại có trượng nhân (bậc người lớn tuổi, từng trải, có đức có tài, đủ uy tín cầm quân) thì tốt lành, không có cữu (lỗi lầm, điều đáng trách).

 Lời Thoán (Thoán truyện, phần lời bàn giải thích ý nghĩa chung của toàn quẻ) nói: Sư nghĩa là đông người. Trinh nghĩa là ngay chính. Dẫn dắt được đám đông theo đường ngay chính thì có thể làm vua thiên hạ được.

 Hào cương (vạch liền, chỉ sức mạnh cứng cỏi; ở đây là vạch thứ hai) nằm ở vị trí trung (giữa của quẻ ba vạch bên dưới, tượng cho sự vừa phải, đúng mực), lại được ứng (được vạch tương ứng ở quẻ trên, tức vạch thứ năm, chỉ ngôi vua, đáp lại và hỗ trợ). Đi vào chỗ hiểm nguy mà vẫn thuận lẽ.

 Lấy những điều ấy mà điều động, bắt thiên hạ phải chịu vất vả chinh chiến, mà dân vẫn đi theo, thì tốt lành, còn lỗi gì nữa.

 Lời Tượng (Tượng truyện, phần lời bàn giải thích hình tượng của quẻ và từng hào) nói: Trong lòng đất có nước, đó là hình tượng quẻ Sư. Người quân tử (người có đức, có địa vị, đáng làm gương) theo đó mà bao dung dân chúng, nuôi dưỡng đám đông.

 Sơ Lục (hào thứ nhất, tức vạch dưới cùng, là vạch âm; trong Kinh Dịch "Lục" chỉ vạch đứt tức hào âm, "Cửu" chỉ vạch liền tức hào dương; "hào" là từng vạch của quẻ): quân ra trận phải theo kỷ luật, nếu không tốt (không giữ kỷ luật) thì hung (xấu, gặp tai họa).

 Lời Tượng nói: "Quân ra trận phải theo kỷ luật", nghĩa là mất kỷ luật thì gặp họa.

 Cửu Nhị (hào thứ hai, vạch dương): ở giữa quân đội (làm tướng nắm quân) thì tốt lành, không có lỗi, nhà vua ba lần ban mệnh lệnh khen thưởng.

 Lời Tượng nói: "Ở giữa quân đội thì tốt lành", nghĩa là được trời (ở đây chỉ nhà vua) yêu chuộng tin dùng. "Nhà vua ba lần ban mệnh lệnh khen thưởng", nghĩa là vua muốn vỗ về, thu phục muôn nước.

 Lục Tam (hào thứ ba, vạch âm): quân đội có khi phải chở xác chết về (tức là thua trận), xấu.

 Lời Tượng nói: "Quân đội có khi phải chở xác chết về", nghĩa là hoàn toàn không lập được công.

 Lục Tứ (hào thứ tư, vạch âm): quân lui về đóng trại, không có lỗi.

 Lời Tượng nói: "Lui về đóng trại mà không có lỗi", nghĩa là chưa trái với lẽ thường của việc dùng binh (thấy khó thì lui).

 Lục Ngũ (hào thứ năm, vạch âm, ở ngôi vua): ngoài ruộng có thú dữ (ví như giặc xâm phạm bờ cõi), lợi cho việc bắt lấy (?) (cũng có cách hiểu là nói rõ tội của giặc rồi mới đánh), không có lỗi.

 Để người con trưởng (chỉ người chín chắn, có đức có tài) cầm quân thì được; nếu để kẻ em nhỏ (chỉ kẻ non kém, không xứng đáng) cùng nắm quân thì sẽ phải chở xác chết về; dù việc làm có chính đáng cũng vẫn gặp họa.

 Lời Tượng nói: "Người con trưởng cầm quân", nghĩa là người ấy hành động đúng mực, vừa phải. "Kẻ em nhỏ khiến phải chở xác chết về", nghĩa là dùng người không đúng chỗ.

 Thượng Lục (hào trên cùng, vạch âm): bậc vua lớn ban mệnh lệnh, người có công lớn thì được phong làm chư hầu mở nước, người có công nhỏ thì được phong làm quan đại phu lập nhà; còn kẻ tiểu nhân (người hèn kém, không có đức) thì chớ dùng.

 Lời Tượng nói: "Bậc vua lớn ban mệnh lệnh", nghĩa là để xét công lao cho đúng đắn. "Kẻ tiểu nhân thì chớ dùng", vì dùng chúng ắt sẽ làm loạn nước.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video