Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng (ba vị vua thời thượng cổ của Trung Hoa theo truyền thuyết: Phục Hy, Thần Nông, Hoàng Đế) qua các đời
Thái Hạo Mật Hy thị (tức Phục Hy)
Mật Hy thị làm vua nhờ "mộc đức". Theo thuyết ngũ hành, mỗi triều vua ứng với một hành, và Phục Hy ứng với hành Mộc. Ông họ Phong. Có thuyết gọi ông là Bào Hy thị, cũng gọi là Thái Hạo. Ông đầu rắn mình người, sinh ra đã có đức của bậc thánh. Mẹ ông tên là Hoa Tư. Ông đóng đô ở đất Trần, chế ra đàn sắt (một loại đàn dây thời cổ) có ba mươi sáu dây.
Khi trị thiên hạ, ông ngẩng lên thì xem các hiện tượng trên trời, cúi xuống thì xem phép tắc dưới đất. Ông xem vằn vẻ trên mình chim muông và những gì hợp với từng vùng đất; gần thì lấy ở thân mình, xa thì lấy ở muôn vật. Từ đó ông làm ra chữ viết khắc để thay lối cai trị bằng thắt nút dây (thời chưa có chữ, người ta thắt nút dây để ghi nhớ việc). Ông vạch ra Bát quái (tám quẻ, tám hình vạch tượng trưng cho trời, đất, sấm, gió, nước, lửa, núi, đầm) để thông với đức của thần minh và phân loại tình trạng của muôn vật.
Nhờ vậy, những điều sau mới có hình tượng để nắm bắt:
- lục khí: sáu thứ khí của trời đất là phong (gió), hàn (lạnh), thử (nóng bức), thấp (ẩm), táo (khô), hỏa (nhiệt);
- lục phủ: sáu cơ quan rỗng trong người là mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu;
- ngũ tạng: năm cơ quan đặc là tim, gan, tỳ (lá lách, theo Đông y lo việc tiêu hóa), phổi, thận;
- ngũ hành: năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, sinh ra nhau và chế ngự nhau;
- âm dương: hai mặt đối lập mà nương tựa vào nhau;
- sự lên xuống của nước và lửa trong cơ thể.
Lý lẽ của trăm bệnh nhờ đó cũng có thể suy ra theo từng loại. Viêm Đế và Hoàng Đế nhân đó mới nếm thử trăm vị thuốc và chế ra cửu châm (chín loại kim châm cứu, mỗi loại một hình dạng và công dụng) để cứu người khỏi chết yểu, chết oan. (Trích sách Đế vương thế kỷ)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Viêm Đế Thần Nông thị
Viêm Đế Thần Nông thị lớn lên bên sông Khương nên lấy họ Khương. Ông mình người đầu trâu, sinh ra đã có đức của bậc thánh. Ông là người đầu tiên dạy thiên hạ cày cấy, trồng ngũ cốc (năm loại lúa và hạt chính) để ăn, nhờ đó bớt được cái hại phải giết sinh vật. Ông nếm cây cỏ, tìm ra thuốc chữa bệnh để cứu mạng người chết yểu, bị thương; trăm họ ngày ngày dùng mà không biết là ơn ai.
Ông soạn sách Bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc, phần nhiều lấy từ cây cỏ) bốn quyển. Đến đời Lương, Đào Hoằng Cảnh đem sách Danh y biệt lục thêm vào thành bảy quyển. Đến khi nhà Đường ta lên ngôi trị thiên hạ, Anh quốc công Lý [mất chữ], Hứa Hiếu [mất chữ], Tô Kính Tông (?) cùng những người khác vâng chiếu vua thu nhặt thêm. Họ bỏ những chỗ sai trái của họ Đào, phân biệt những chỗ rối rắm, lầm lẫn trong cách dùng thuốc ngoài dân gian, soạn mới thành hai mươi quyển, đến nay còn lưu hành. (Trích Đế vương thế kỷ và lời tựa Bản thảo luận)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Hoàng Đế
Hoàng Đế là Hữu Hùng thị, con của Thiếu Điển, họ Cơ. Ông lớn lên bên sông Cơ, mặt như rồng (tướng của bậc đế vương), có đức của bậc thánh. Ông sinh ra đã biết nói và sai khiến được trăm thần linh, có thể nói là thân thể tự nhiên do trời ban. Thế mà ông vẫn không thể ngồi yên mà đắc đạo. Cho nên vào ngày Giáp Tý tháng Giêng năm Địa Hoàng thứ nhất, ông lên đường đi khắp các núi danh tiếng để tìm thần tiên. Lúc ấy Phương Minh và Lực Mục đi theo ông.
Ông sang phía đông đến Thanh Khâu, gặp Tử Phủ tiên sinh, được trao sách thiên văn của Tam Hoàng để sai khiến muôn thần (?). Đến núi Cụ Tì, ông gặp Đại Ngỗi quân, được trao bức Thần chi đồ (bức vẽ về nấm thần linh chi). Đến Cái Thượng, ông gặp Trung Hoàng chân nhân, được trao bài thuốc Cửu già tán. Đến La Hoắc, ông gặp Hoàng Cái đồng tử, được trao mười chín bài phương luyện vàng bạc. Ông đến núi Không Đồng hỏi đạo Quảng Thành Tử, được trao Tự nhiên kinh. Đến núi Nga Mi, ông gặp Địa Hoàng quân, được trao Chân nhất kinh. Vào Kim Cốc, ông hỏi về phép đạo dẫn dưỡng sinh và hỏi han hai nữ thần Huyền Nữ, Tố Nữ.
Khi soạn sách về thể chẩn (xem xét thân thể để chẩn đoán bệnh), ông hỏi đáp với Lôi Công, Kỳ Bá, Bá Cao, Thiếu Du. Họ bàn đầy đủ về kinh mạch (những đường vận hành khí huyết trong cơ thể theo Đông y), thông suốt mọi bề; những câu hỏi khó và lời giải đáp được lấy làm kinh điển để dạy. Ông chế ra cửu châm và soạn Nội ngoại thuật kinh mười tám quyển.
Ông lên núi Vương Ốc, dưới chân Ngọc Khuyết, ăn chay giữ mình trong sạch ba ngày rồi mới lên trên Ngọc Khuyết. Ông vào đài Quỳnh Lâm, và trên chiếc ghế vàng được Huyền Nữ trao phép luyện Cửu đỉnh thần đan (thuốc tiên luyện trong chín cái vạc) cùng cách luyện đan bằng lò lửa. Ông bèn đến núi Mao Sơn lấy vị Vũ dư lương (một loại quặng dùng làm thuốc) nấu lên, được đồng. Sau đó ông trở về bên hồ Đỉnh Hồ dưới chân núi Kinh Sơn, trông lò định thuốc; hàng vạn bầy hổ báo canh lửa cho ông.
Khi Cửu đỉnh thần đan luyện xong, có rồng vàng xuống đón Hoàng Đế bay lên trời. Quần thần và người hậu cung theo lên được hơn bảy mươi người. Những bề tôi nhỏ không lên được bèn nắm cả vào râu rồng; râu bị nhổ rơi xuống, cây cung của vua cũng rơi theo. Muôn họ ngẩng nhìn, thấy vua đã lên trời rồi, bèn ôm cây cung và râu rồng mà gào khóc. Cho nên đời sau gọi chỗ ấy là Đỉnh Hồ (hồ cái vạc), còn cây cung thì gọi là Ô Hiệu (tiếng kêu gào). (Trích Đế thế kỷ và Thái Thanh Hoàng Đế cửu đỉnh đan kinh)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vu Bành
Vu Bành là người đầu tiên làm nghề thuốc. Sách Chu quan nói: dùng ngũ cốc và ngũ dược (năm loại thuốc: cỏ, cây, sâu bọ, khoáng đá, hạt) để nuôi dưỡng người bệnh. Dùng ngũ khí (năm thứ hơi, mùi do ngũ tạng toát ra), ngũ thanh (năm thứ âm thanh trong tiếng nói) và ngũ sắc (năm màu sắc hiện trên mặt) để xem người bệnh sống hay chết. Lại xem sự biến đổi của chín khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, đường tiểu, hậu môn) và đối chiếu với sự động của ngũ tạng.
Từ đó mới có cách chữa: dùng ngũ độc (thuốc có độc tính mạnh, luyện từ năm thứ khoáng vật) để công phá bệnh, dùng ngũ dược để chữa, dùng ngũ khí để nuôi, dùng ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn) để điều tiết, nhằm trừ trăm bệnh. (Trích Sử ký và Chu thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vu Hàm
Vu Hàm là bề tôi của vua Nghiêu, nhờ có y thuật cao mà làm thầy thuốc cho vua Nghiêu. Sách Thế bản lại nói Vu Hàm là người đầu tiên làm phép bói bằng cỏ thi. (Trích lời tựa bài về núi Vu Hàm của Quách Phác và sách Thế bản)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Kỳ Bá
Kỳ Bá là bề tôi của Hoàng Đế. Vua sai Kỳ Bá nếm cây cỏ, coi việc chữa bệnh. Các sách kinh phương (những bài thuốc kinh điển), Bản thảo và Tố vấn (bộ sách y học cổ ghi lời hỏi đáp giữa Hoàng Đế và các bề tôi) đều từ đó mà ra. (Trích Đế vương thế kỷ)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Du Phụ
Du Phụ là bề tôi của Hoàng Đế, giỏi nghề thuốc. Ông chữa bệnh mà không dùng thuốc sắc, rượu thuốc, kim đá [mất chữ] (mũi đá nhọn để chích), phép xoa bóp vận động gân cốt hay chườm nóng. Ông chỉ vạch áo ra là thấy ngay chỗ bệnh ứng lên. Ông dựa theo các huyệt du của ngũ tạng (huyệt là những điểm trên cơ thể nơi khí huyết tụ lại, dùng để châm cứu; huyệt du là nơi khí của tạng phủ dồn về) mà rạch da, mổ thịt, khơi mạch, buộc gân, nắn tủy, chạm tới màng mỡ (?), gãi màng trong (?). Ông rửa ruột và dạ dày, súc rửa ngũ tạng, luyện tinh khí, gột rửa thân hình để trừ trăm bệnh. (Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đồng Quân
Đồng Quân là bề tôi thời Hoàng Đế. Ông soạn sách Dược đối bốn quyển và Thái dược lục, tả hình dạng, màu sắc hoa lá của cây thuốc. Ông bàn về quân thần tá sứ, tức vai trò của từng vị trong một bài thuốc: quân là vị chính chữa bệnh, thần là vị giúp vị chính, tá là vị hỗ trợ hoặc kiềm chế, sứ là vị dẫn thuốc và điều hòa. Ông cũng bàn về sự tương tu (các vị cần đến nhau, phối hợp thì tăng tác dụng). Những sách ấy đến nay vẫn còn truyền. (Trích lời tựa Bản thảo kinh)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lôi Công
Lôi Công là bề tôi thời Hoàng Đế, giỏi nghề thuốc. Một hôm Hoàng Đế ngồi nhàn, gọi Lôi Công đến hỏi: "Ngươi học nghề, đọc sách, nếu xem được các môn học tạp, phân biệt chỗ khác nhau, so sánh những gì cùng loại, hợp thông được đạo lý và cố gắng hiểu cho tỏ, thì có thể chữa mười người khỏi cả mười. Nếu không biết như thế thì sẽ bị đời oán trách."
Vua lại nói: "Ngươi có biết đạo làm thuốc không? Đọc thuộc rồi mà mới hiểu được phần nào; hiểu mà chưa phân biệt được; phân biệt được mà chưa sáng tỏ; sáng tỏ mà chưa làm rõ ra được cho người khác thấy. Như thế đủ để chữa cho các quan, nhưng chưa đủ để chữa cho vương hầu."
Lôi Công rời chỗ ngồi, lạy hai lạy, thưa: "Thần tuổi còn nhỏ, ngu muội mà mê lầm, chưa được nghe điều ấy. Thần học nghề từ người truyền dạy, đã đọc thuộc khá nhiều thiên trên thiên dưới của Mạch kinh. Nhưng đến việc phân biệt chỗ khác nhau, so sánh những gì cùng loại thì vẫn chưa chữa được mười khỏi mười, lại làm sao đủ để sáng tỏ được." (Tố vấn)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Bá Cao, Thiếu Du
Bá Cao và Thiếu Du đều là bề tôi thời Hoàng Đế, chưa rõ họ gì. Họ giúp Hoàng Đế bàn kỹ về kinh mạch, đối đáp những câu hỏi khó, xét đến cùng nghĩa lý để làm thành kinh luận. Cho nên người đời đến nay vẫn còn nhờ vào đó. (Tố vấn)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Mã Sư Hoàng
Mã Sư Hoàng là thầy thuốc chữa thú vật thời Hoàng Đế. Ông giỏi xem hình dạng, khí sắc của ngựa mà biết nó sống hay chết (?), chữa thì khỏi ngay. Về sau có con rồng bay xuống hướng về phía ông, cụp tai há miệng. Sư Hoàng nói: "Con rồng này có bệnh, ta chữa được." Ông bèn châm vào môi và trong miệng nó, cho uống nước sắc cam thảo, rồng liền khỏi. Sau đó nhiều lần có rồng từ đầm nước của ông hiện ra, tìm đến để ông chữa. Một sớm, rồng cõng ông bay đi, không biết đi đâu. (Liệt tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trường Tang Quân nước Tần
Trường Tang Quân là người thời Lục quốc (thời các nước chư hầu tranh hùng, tức thời Chiến Quốc), không biết người ở đâu, người đương thời không ai biết ông. Biển Thước (danh y nổi tiếng nhất thời ấy) lúc trẻ làm người trông coi một quán trọ. Trường Tang Quân là khách trọ đi qua. Biển Thước trong lòng thấy ông khác thường, nên luôn kính cẩn tiếp đãi theo lễ. Trường Tang Quân cũng biết Biển Thước không phải người thường, bèn lấy hết sách cấm phương (những bài thuốc bí truyền) trao cả cho Biển Thước.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Y Hoãn
Y Hoãn (thầy thuốc tên Hoãn) là người nước Tần thời Xuân Thu, chưa rõ họ. Tấn Điệu Công bị bệnh, sang nước Tần xin thầy thuốc. Vua Tần sai Y Hoãn đến chữa. Hoãn chưa đến nơi thì Tấn Công nằm mộng thấy hai đứa trẻ nói với nhau. Một đứa nói: "Người kia là thầy thuốc giỏi, e sẽ hại chúng ta, biết trốn đi đâu bây giờ?" Đứa kia đáp: "Ta ở trên hoang, ngươi ở dưới cao, ông ta làm gì được ta?" (Cao là phần mỡ dưới tim, hoang là phần màng phía trên cơ hoành, đều là chỗ sâu kín nhất trong người.)
Hoãn đến, nói với Tấn Công: "Bệnh không chữa được nữa. Bệnh nằm ở trên hoang, dưới cao. Công phá thì không được, châm thì không tới (chữ "đạt" ở đây nghĩa là châm kim), thuốc cũng không đến được, không thể chữa." Tấn Công nói: "Thật là thầy thuốc giỏi," rồi tặng lễ vật hậu hĩnh mà cho về.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Y Hòa
Y Hòa là người nước Tần thời Xuân Thu, chưa rõ họ. Vua nước Tấn (?) có bệnh, sang Tần xin thầy thuốc. Vua Tần sai Y Hòa đến xem. Hòa nói: "Bệnh không chữa được. Đây là do gần đàn bà quá độ, bệnh như bị cổ (chứng mê muội, đục khoét từ bên trong). Không phải do quỷ, cũng không phải do ăn uống, mà do mê muội đến mất cả chí (mất chí là vì mê nữ sắc). Bề tôi giỏi rồi sẽ chết, mệnh trời không [mất chữ] (che chở?)." Triệu Mạnh nói: "Thật là thầy thuốc giỏi," rồi hậu đãi lễ vật mà cho về. (Cả hai chuyện đều trích Xuân Thu Tả thị truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Văn Chí
Văn Chí là thầy thuốc giỏi nước Tống thời Xuân Thu, thông suốt đạo làm thuốc, lại có cả thuật lạ. Long Thúc Tử nói với ông: "Thuật của ông tinh vi lắm. Ta có bệnh, ông chữa được không?" Văn Chí bảo Long Thúc quay lưng về phía ánh sáng mà đứng. Ông đứng phía sau, hướng về chỗ sáng nhìn kỹ rồi nói: "Chà! Tôi thấy được tim của ông rồi. Tấm lòng vuông tấc của ông đã trống rỗng, gần như bậc thánh nhân. Tim ông có sáu lỗ thông suốt, chỉ một lỗ không thông. Nay sự sáng suốt của bậc thánh lại hóa thành bệnh, có lẽ là do đó chăng?" Ông chữa, và Long Thúc khỏi bệnh.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Y [mất chữ]
Y [mất chữ] là thầy thuốc giỏi nước Tần, không ai biết họ gì. Trương Tử bị sưng ở lưng, mời ông chữa. Trương Tử nói với ông: "Cái lưng này không còn là của tôi nữa, mặc ông xử trí." Ông chữa, và Trương Tử khỏi. Thân người với việc nước cũng như thế: phải có chỗ giao phó trọn vẹn thì mới trị được. (Trích Doãn Tử)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Phượng Cương
Phượng Cương là người Hán Dương. Ông thường hái hoa của trăm loại cỏ, ngâm vào nước, đựng trong vò, trát bùn bịt kín, từ tháng Giêng đến cuối tháng Chín. Sau đó ông lại đem vò chôn xuống đất một trăm ngày, rồi nấu thành viên. Người nào chết đột ngột, đem thuốc này cho vào miệng, rót nước cho trôi xuống, đều sống lại. Người uống thuốc của Cương chẳng những khỏi bệnh mà còn sống mấy trăm tuổi không chết. Về sau ông vào núi Địa Phế thành tiên. (Trích Thần tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Kiểu thị, Du thị, Lư thị
Kiểu thị, Du thị, Lư thị đều là thầy thuốc giỏi đời nhà Chu. (Trích Liệt Tử và Sơ học ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Biển Thước
Biển Thước là người đất Trịnh, quận Bột Hải (Từ Quảng nói: chữ "Trịnh" nên đọc là "Trịnh" (?); đó là tên huyện, nay thuộc Hà Gian). Ông họ Tần, tên Việt Nhân. Đến nay khắp thiên hạ ai bàn về mạch (phép bắt mạch xem bệnh) đều bắt nguồn từ Biển Thước. (Trích Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tử Báo
Tử Báo là học trò của Tần Việt Nhân. Khi thái tử nước Quắc (?) chết, Biển Thước sai học trò là Tử Dương mài kim trên đá để châm huyệt Tam dương ngũ hội (huyệt ở đỉnh đầu, nơi các đường kinh dương hội tụ). Một lúc sau, thái tử tỉnh lại. Biển Thước bèn sai Tử Báo làm phép chườm "ngũ phân" (?), dùng phương thuốc "bát giảm" (?) trộn đều nấu lên, chườm dưới hai bên sườn. Thái tử bèn ngồi dậy được. (Trích Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lý Hê
Lý Hê làm Thái y lệnh (quan đứng đầu các thầy thuốc trong triều) nước Tần. Tự biết tay nghề không bằng Biển Thước, ông bèn ngầm sai người đâm chết Biển Thước. (Trích Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Thôi Văn Tử
Thôi Văn Tử là người vùng núi Thái Sơn thời Tần. Ông ưa theo Hoàng Lão (học thuyết của Hoàng Đế và Lão Tử, tức Đạo gia), sống dưới chân núi Tiềm Sơn. Về sau ông làm thuốc tán màu vàng và thuốc viên màu đỏ đem bán ở chợ kinh đô, tự nói mình hơn ba trăm tuổi. Sau có dịch bệnh, người chết hàng vạn vạn; quan Trưởng sử mời Văn Tử cứu giúp. Văn Tử cầm cờ phướn đỏ, buộc thuốc tán vàng lên, đi khắp nơi trong dân. Ai uống thuốc tán, thuốc viên đều khỏi ngay; số người được cứu sống tính bằng vạn. Sau đó ông sang đất Thục bán thuốc. Cho nên người đời nói viên đỏ, tán vàng của Thôi Văn Tử gần như thần dược. (Trích Liệt tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
An Kỳ tiên sinh
An Kỳ tiên sinh là người làng quê ở Lang Gia, bán thuốc ven biển; người đương thời gọi ông là Thiên Tuế Công (ông nghìn tuổi). Lý Thiếu Quân hái thuốc ở Thái Sơn, bệnh nặng gần chết, gặp An Kỳ. An Kỳ cho thuốc Thần lâu tán; Thiếu Quân uống một "tiền chủy" (lượng thuốc bột vừa phủ đầy một đồng tiền xưa) thì khỏi. Tần Thủy Hoàng nghe tiếng, triệu vào nói chuyện ba ngày ba đêm, ban vàng ngọc trị giá mấy nghìn vạn. Ra đến đình Phụ Hương, ông để lại tất cả mà đi. (Trích Liệt tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lâu Hộ
Lâu Hộ đời Hán, tên chữ là Quân Khanh, người nước Tề. Cha ông làm thầy thuốc. Lúc nhỏ, Hộ đọc thuộc kinh phương, bản thảo và các bí phương đến mười vạn chữ, các bậc trưởng lão đều kính trọng. Họ cùng bảo ông: "Với tài của cậu, sao không đi học để làm quan?" Từ đó ông từ biệt cha đi học kinh sách, làm Kinh Triệu lệnh (?), rất có danh tiếng và khí tiết. (Trích Hán thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Công Tôn Quang
Công Tôn Quang người làng Đường Lý, đất Tri Xuyên nước Tề, ưa nghề thuốc, được người đương thời coi trọng. Ban đầu Thuần Vu Ý đến nhà Quang xin học, Quang đem hết sở học dạy cho, lại dặn: "Những phương hay ta truyền đây, ngươi đừng đem dạy người khác." Ý thưa: "Được phương bí truyền thật là may mắn lắm, đến chết cũng không dám truyền bừa."
Quang nói: "Ngươi về sau ắt thành thầy thuốc giỏi của nước. Phương của ta đã dạy hết rồi. Dương Khánh ở Lâm Truy có những phương rất kỳ lạ, ta không bằng ông ấy. Ngươi hãy kính cẩn thờ ông ấy, ắt sẽ được phương của ông." Ý bèn từ biệt Quang mà theo thờ Khánh. (Trích Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Dương Khánh
Dương Khánh người nước Tề ở Sơn Đông, được truyền sách về mạch của Hoàng Đế và Biển Thước, xem bệnh biết người sống hay chết.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Thái Thương công
Thái Thương công là Thái thương trưởng (quan coi kho lúa lớn) nước Tề, người Lâm Truy, họ Thuần Vu, tên Ý. Lúc trẻ ông thích y phương và các thuật. Năm thứ tám đời Cao Hậu (Lã hậu nhà Hán), ông được gặp thầy là ông Lai (?) Dương Khánh ở làng Nguyên Lý, Lâm Truy. Khánh giữ được đạo xưa của người đời trước, được truyền sách của Hoàng Đế và Biển Thước. Những sách ấy dạy xem năm màu sắc trên mặt để chẩn bệnh, biết người sống hay chết, quyết những chỗ ngờ, định bệnh chữa được hay không; lại có sách bàn về thuốc rất tinh tường. Ý nhận hết các phương bí truyền của ông.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tần Tín
Tần Tín không biết người ở đâu. Lúc nhỏ ông sáng dạ, nhanh nhạy, có độ lượng, thích kinh phương, bản thảo và sách về mạch của Hoàng Đế, Biển Thước, là thầy thuốc giỏi đương thời.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vương Toại
Vương Toại không biết người quận nào. Lúc nhỏ ông học kinh phương, giỏi việc điều trị; nhờ nghề tinh thông và hiểu rộng mà được làm thị y (thầy thuốc hầu cận) của Tề vương.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tống Ấp
Tống Ấp là người Lâm Truy, bản tính thương người, có chí theo nghề thuốc. Ông theo Thái thương trưởng nước Tề là Thuần Vu Ý học phép ngũ chẩn (phép chẩn đoán tình trạng của năm tạng) và lý luận về mạch, trở thành thầy thuốc giỏi đương thời. (Đều trích Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Phùng Tín
Phùng Tín là người Lâm Truy nước Tề, làm Thái thương trưởng nước Tề. Ông tính thích y phương, tinh việc chẩn bệnh và kê đơn. Nhưng Lâm Truy vương vẫn cho là hiểu biết của ông chưa sâu, lại sai ông đến học phương thuốc với Thuần Vu Ý. Ý dạy ông phép xoa nắn, phép xét bệnh thuận hay nghịch, phép bàn về thuốc, cách định ngũ vị, cách phối hợp các vị và cách sắc thuốc thang. Tín học được hết, nổi danh đời Hán. (Trích Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Cao Kỳ
Cao Kỳ không biết người ở đâu, ra làm quan là thái y (thầy thuốc trong triều) của Tế Bắc vương. Vương cho rằng tài nghề của Kỳ chưa tinh, sai ông đến học Thương công Thuần Vu Ý. Ông học về chỗ cao thấp của kinh mạch, vị trí các kỳ lạc (những mạch nhánh đặc biệt) và chỗ chúng kết lại, vị trí các huyệt du. Ông học cả việc khí nên lên hay xuống, ra hay vào, phân biệt tà khí (khí độc gây bệnh) với chính khí (sức chống bệnh của cơ thể), bệnh thuận hay nghịch, để định nên dùng phép chích đá [mất chữ], phép châm (dùng kim đâm vào huyệt) hay phép cứu (đốt ngải hơ nóng trên huyệt). Hơn một năm, ông cũng khá thông thạo, nhờ đó nổi tiếng.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vương Vũ
Vương Vũ không biết người quận nào, nhờ tài nghề mà làm thái y của Tế Bắc vương. Vì hiểu biết chưa tinh, ông theo Thương công Thuần Vu Ý học mấy năm, thông thạo hết, nhờ đó nổi tiếng đời Hán.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đường An
Đường An người Lâm Truy nước Tề, dáng vẻ khiêm cung, phong thái ôn hòa nho nhã, tính thích nghề thuốc. Ông theo Thương công học. Thuần Vu Ý dạy ông phép ngũ chẩn, kinh mạch trên dưới, cách phân biệt bệnh lạ với bệnh thường, và phép xét bệnh ứng với âm dương bốn mùa. Ông bèn làm thầy thuốc nước Tề.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đỗ Tín
Đỗ Tín không biết người quận nào. Tính nết ông ôn hòa, cung kính, khiêm nhường, mềm mỏng, lại ham học. Biết rằng thân này là nơi sinh ra bệnh, ông bèn dốc lòng học thuốc, muốn tự mình đỡ người nguy, giữ người sắp ngã, lại để yên dân, giúp đời. Ông đến xin học Thương công, tình ý rất khẩn thiết. Thuần Vu Ý thương, dạy ông kinh mạch trên dưới và phép ngũ chẩn. Hơn hai năm sau, ông cũng nổi tiếng đời Hán. (Đều trích Sử ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Huyền Tục
Huyền Tục không ai biết họ và tên chữ, tự nói là người Hà Gian. Ông ăn ba đậu (một vị thuốc tẩy rất mạnh) và vân mẫu (một loại khoáng chất) (?), bán thuốc ở chợ kinh đô, chữa bệnh cho người. Hà Gian vương mua thuốc của ông uống, đi ngoài ra hơn mười con rắn. Vương hỏi gốc bệnh, Tục nói: "Bệnh của vương là tai họa còn sót lại từ sáu đời trước, không phải điều vương biết được. Nhờ vương thường thả hươu con, lòng nhân cảm động đến trời, nên mới gặp được Tục này." Vương muốn gả con gái cho ông, Tục ban đêm bỏ trốn, không biết đi đâu. Sau có người thấy ông ở dưới chân núi Thường Sơn. (Liệt tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trương Cơ
Trương Cơ đời Hậu Hán, tên chữ là Trọng Cảnh, người Nam Dương. Ông học nghề với Trương Bá Tổ cùng quận, giỏi chữa trị, nhất là tinh thông kinh phương. Ông được tiến cử theo diện hiếu liêm (người có hiếu và thanh liêm được tiến cử ra làm quan), làm quan đến Thái thú (quan đứng đầu một quận) Trường Sa. Sau ông ở kinh đô làm danh y, là bậc cao tay đương thời; người ta cho rằng Biển Thước và Thương công cũng không hơn được. (Trích biệt truyện của Hà [mất chữ], lời tựa Giáp Ất kinh và lời tựa phương luận của Trọng Cảnh)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Quách Ngọc
Quách Ngọc làm Thái y thừa (phó quan coi các thầy thuốc trong triều), người Quảng Hán. Vua Hán Hòa Đế muốn thử tài bắt mạch của Ngọc, bèn sai một bề tôi được sủng ái có bàn tay đẹp ngồi lẫn với cung nữ sau màn, rồi bảo Ngọc bắt mạch. Ngọc nói: "Tay trái là mạch dương, tay phải là mạch âm, đây không phải mạch của một người con gái." Vua rất lấy làm lạ. (Hậu Hán thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trình Cao
Trình Cao người Quảng Hán, tính ưa kinh phương, hỏi đạo không biết mệt; ai có một nghề hơn mình thì dù xa nghìn dặm ông cũng tìm đến theo học. Nghe Phù Ông giỏi nghề thuốc, có sách về châm cứu và phép bắt mạch, ông tìm cầu nhiều năm, cuối cùng mới được truyền. Ông nổi danh đương thời và làm Thái y thừa. (Hậu Hán thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Phù Ông
Phù Ông không rõ họ tên. Ông câu cá ở sông Phù nên gọi là Phù Ông (ông lão sông Phù). Ông tinh nghề thuốc; chữa bệnh không kể sang hèn, đều không quản vất vả (chạy đến mòn gót chân) mà cứu, cũng không cầu báo đáp. Ông rất được người đương thời coi trọng. (Hậu Hán thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Thẩm Kiến
Thẩm Kiến người Đan Dương. Cha ông làm trưởng lại (quan nhỏ ở huyện), còn Kiến một mình học hành, ham đạo, không chịu làm quan. Ông học thuật đạo dẫn (tập thở và vận động thân thể để dưỡng sinh), thuật phục thực (uống thuốc tiên, ăn uống theo phép tu luyện của Đạo gia) và phép kéo dài tuổi thọ, chống già. Ông lại chữa được bệnh, bệnh nặng hay nhẹ hễ Kiến chữa là khỏi. Ông tuyệt cốc (nhịn ăn ngũ cốc theo phép tu tiên), thân nhẹ bay lên được, lúc đi lúc về. Như thế hơn ba trăm năm thì bặt dấu, không biết đi đâu. (Trích Thần tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trương Bá Tổ
Trương Bá Tổ người Nam Dương, tính tình trầm lặng, giản dị, rất ham phương thuật. Ông chẩn bệnh, kê đơn tinh tường, chữa ai cũng khỏi, được người đương thời coi trọng. Trương Trọng Cảnh cùng quận thấy ông khác thường bèn theo làm thầy, nhờ đó mà có tiếng lớn. (Trích lời tựa phương luận của Trương Trọng Cảnh)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đỗ Độ
Đỗ Độ không biết người ở đâu, là học trò của Trọng Cảnh. Ông hiểu biết rộng và nhạy, khí độ điềm đạm sâu xa, không kiêu căng, chuộng việc cứu giúp người. Theo thờ Trọng Cảnh, ông được nhiều phương bí truyền, trở thành danh y. (Trích sách phương của Trọng Cảnh)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vệ Trầm
Vệ Trầm không biết người quận nào, là học trò của Trọng Cảnh, biết viết thư từ, có chút tài nhỏ. Ông soạn các sách Tứ nghịch tam bộ quyết kinh, Phụ nhân thai tạng kinh và Tiểu nhi lô tín kinh phương, cả thảy ba quyển, đều do ông làm ra, nổi tiếng đương thời. (Trích sách phương của Trọng Cảnh)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Hoa Đà
Hoa Đà tên chữ là Nguyên Hóa, người huyện Tiếu, nước Bái. Ông thông hiểu y phương, lại giỏi thuật dưỡng tính (giữ gìn, nuôi dưỡng thân tâm cho sống lâu). Hơn trăm tuổi mà dung mạo vẫn như người trai tráng, người đương thời cho ông là tiên. (Ngụy chí, phần liệt truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lý Đương Chi
Lý Đương Chi không biết người ở đâu, là học trò của Hoa Đà. Từ nhỏ ông đã thông sách thuốc, nhất là tinh về các vị thuốc. (Trích Lương thất lục)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Ngô Phổ
Ngô Phổ người Quảng Lăng, là học trò của Hoa Đà, nổi tiếng nhờ tài nghề. Ông tính điềm đạm, giỏi y phương; hơn chín mươi tuổi mà tai còn thính, mắt còn sáng, răng còn đủ và chắc. Ông nổi tiếng đương thời. (Lương thập lục)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Phàn A
Phàn A người Bành Thành, học nghề với Hoa Đà, trở thành danh y. (Trích Dưỡng sinh luận của Trương Trạm và Hoa Đà biệt luận)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Phong Quân Đạt
Thanh Ngưu đạo sĩ (đạo sĩ cưỡi trâu xanh) Phong Quân Đạt là người Lũng Tây. Ông uống hoàng liên hơn năm mươi năm, lại vào núi Điểu Thử uống thủy ngân. Hơn trăm tuổi ông về quê, trông như người ba mươi, thường cưỡi trâu xanh. Nghe ai bệnh gần chết, không kể quen hay lạ, ông đều đem thuốc chữa, khỏi ngay tức thì. Về sau ông vào núi Huyền Khâu thành tiên. (Thần tiên truyện và Bác vật chí)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Hàn Khang
Hàn Khang tên chữ là Bá Hưu, người Bá Lăng, đất Kinh Triệu. Ông thường hái thuốc ở các núi danh tiếng, đem bán ở chợ Trường An, nói một giá không hai, suốt hơn ba mươi năm. Có lần một cô gái mua thuốc, Khang giữ giá không chịu bớt. Cô gái nói: "Ông là Hàn Bá Hưu hay sao mà không chịu nói hai giá?" Khang than: "Ta vốn muốn tránh danh tiếng, nay đến con gái cũng biết có ta, còn bán thuốc làm gì nữa!" Rồi ông trốn vào núi Bá Lăng, không ai biết đi đâu. (Trích Cao sĩ truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đổng Phụng
Đổng Phụng tên chữ là Quân Dị, người Hầu Quan. Ông chữa bệnh cho người, khi khỏi thì bảo người bệnh nặng trồng năm cây hạnh, người bệnh nhẹ trồng một cây. Mấy năm sau đã có đến mười vạn cây hạnh. Khi hạnh chín, ông cho người ta đem một đấu thóc đổi một đấu hạnh, rồi lấy số thóc ấy cứu giúp người nghèo khó. Phụng sống ở nhân gian gần hai trăm năm mà dung mạo như người ba mươi tuổi. Một sớm ông giơ tay chỉ lên trời, vươn mình bay vào mây. (Trích Thần tiên truyện của Cát Hồng)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Phụ Cục tiên sinh
Phụ Cục tiên sinh (ông tiên đeo đồ nghề) là người đất Ngô, không ai biết họ tên. Ông đeo đá đi mài gương thuê; gặp ai đau ốm thì lấy viên thuốc tím, viên thuốc đỏ cho uống, không ai là không khỏi. Sau có dịch lớn, ông đến tận từng nhà cho thuốc, cứu sống hơn mấy vạn người mà không lấy tiền. Lúc ra đi, ông nói với mọi người: "Ta sắp về núi Bồng Lai (núi tiên ngoài biển theo truyền thuyết), sẽ làm nước thần chảy xuống đầu vách núi cho các ngươi." Một sớm quả có dòng nước màu trắng từ khe đá chảy xuống, uống vào phần nhiều khỏi bệnh. (Trích Liệt tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lý Soạn
Lý Soạn tên chữ là Khâm Trọng, người huyện Phù, quận Tử Đồng. Ông thông Ngũ kinh (năm bộ kinh điển của Nho gia), sách của các nhà tư tưởng thì không cuốn nào không xem, lại rất ham y phương. Ông làm chức Thứ tử (quan hầu cận thái tử), rồi dời làm Bộc xạ, Trung tán đại phu, sau mất khi đang tại chức. (Thục chí)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lý Tử Dự
Lý Tử Dự đời Tấn, không biết người quận nào, từ nhỏ đã giỏi y phương, người đương thời khen là thông linh. Hứa Vĩnh làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Dự Châu, có người em trai bị chứng đau, cứng rắn ở vùng tim bụng hơn mười năm, gần chết. Bỗng một đêm, người em nghe sau tấm bình phong có con quỷ nói với con quỷ trong bụng mình: "Sao không giết nó nhanh đi? Nếu không, mai Lý Tử Dự sẽ qua đây, lấy viên thuốc đỏ đánh chết mày, mày chết chắc đấy." Quỷ trong bụng đáp: "Ta không sợ hắn."
Thế là Hứa Vĩnh sai người chờ đón Tử Dự. Tử Dự quả nhiên đến. Ông chưa vào cửa mà người bệnh đã tự nghe trong bụng có tiếng rên rỉ. Tử Dự vào xem rồi nói: "Đây là bệnh do quỷ." Ông bèn lấy trong rương ra Bát độc xích hoàn (viên thuốc đỏ có tám vị độc) cho uống. Chốc lát trong bụng sôi như sấm, cuộn chuyển, người bệnh đi ngoài mạnh mấy lần rồi khỏi. Bài Bát độc hoàn ngày nay chính là phương ấy. (Trích Tục sưu thần ký)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trương Miêu
Trương Miêu không biết người quận nào, vốn thích nghề thuốc. Ông giỏi xem bệnh tăng giảm, biến chuyển ra sao mà thêm bớt thuốc, giỏi chẩn bệnh và kê đơn, được người đương thời coi trọng. (Trích Tấn thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vương Thúc Hòa
Vương Thúc Hòa người Cao Bình, ham đọc rộng kinh phương, nhất là tinh việc chẩn bệnh và kê đơn. Ông thấu hiểu đạo giữ gìn, nuôi dưỡng sức khỏe và hiểu sâu gốc rễ của việc chữa bệnh. Ông thu nhặt các thuyết, soạn thành Mạch kinh mười quyển, lại sắp xếp phương luận của Trương Trọng Cảnh thành ba mươi sáu quyển; các sách ấy được lưu hành rộng rãi. (Trích Dưỡng sinh phương của Trương Trạm)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Triệu Tuyền
Triệu Tuyền không biết người ở đâu, tính thích y phương, cứu chữa không biết mệt. Ông giỏi chữa nhiều bệnh, nhất là bệnh sốt rét, người đương thời đều thán phục. (Trích Tấn thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Cát Hồng
Cát Hồng tên chữ là Trĩ Xuyên, người Câu Dung, đất Đan Dương. Ông đọc rộng các sách, sử sách và lời của các nhà tư tưởng, cho đến những bài văn ngắn vụn, gần vạn quyển, tự đặt hiệu là Bão Phác Tử. Ông giỏi thuật dưỡng tính, hiểu phép cứu chữa, soạn các phương thuốc đã dùng có hiệu nghiệm thành ba quyển, gọi là Trửu hậu (sách thuốc nhỏ gọn để ngay bên khuỷu tay, tiện dùng khi cấp cứu). (Trích Tấn trung hưng thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Hoàng Phủ Mật
Hoàng Phủ Mật tên chữ là Sĩ An, tên lúc nhỏ là Tĩnh, người huyện Triều Na, quận An Định. Ông trầm lặng, ít ham muốn, sớm có chí cao thượng, lấy việc viết sách làm việc chính. Bản thân ông mắc bệnh phong tý (chứng tê, đau, liệt do khí gió, lạnh, ẩm xâm nhập), nhân đó học thuốc. Ông đọc kinh phương tay không rời sách, cuối cùng đạt hết chỗ tinh diệu.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Bùi [chữ hỏng] (?)
Bùi [chữ hỏng] (?) tên chữ là Dật Chi, người Hà Đông. Ông học nhiều thuật, giỏi sách thuốc, chẩn bệnh và kê đơn thông suốt, hiểu thuốc men tinh tường và phong phú; các danh y, học giả lớn đương thời đều than phục. Ông làm quan đến Thượng thư tả bộc xạ (một trong những quan đứng đầu sảnh Thượng thư, ngang hàng tể tướng). (Đều trích Tấn thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lưu Đức
Lưu Đức người Bành Thành, từ nhỏ đã nhờ y phương mà thành đạt, lớn lên nổi tiếng nhờ tài nghề. Các quan lại, người có địa vị trong triều đều phục theo, hưởng ứng ông. Ông khéo chữa nhiều bệnh, đặc biệt tinh thông chứng hư lao bất túc (cơ thể suy kiệt, hao mòn, thiếu hụt khí huyết), chữa đến đâu khỏi đến đó. Vì thế người theo tiếng tìm đến từ nghìn dặm rất đông. Ông làm quan đến Thái y hiệu úy.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Sử Thoát
Sử Thoát không biết người quận nào, tính khí trầm tĩnh, cương nghị, chí hạnh đôn hậu, giản dị. Ông giỏi chẩn hậu (xem dấu hiệu và bắt mạch để chẩn bệnh), hiểu rõ sự biến chuyển của bệnh, lại giỏi biện luận. Vì y thuật tinh chuyên, cứu chữa khéo léo lạ thường, ông được phong Thái y hiệu úy. Ông chữa bệnh hoàng đản (bệnh vàng da) giỏi nhất.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Cung Thái
Cung Thái không biết người quận nào. Từ nhỏ ông đã thông minh khác thường, lớn lên càng sáng dạ, tính trầm lặng, ham đọc sách xưa, lại chuộng phương thuật; ai có một nghề hơn mình thì dù nghìn dặm ông cũng tìm đến. Ông giỏi chẩn các bệnh, chữa chứng thượng khí (khí nghịch lên, thở gấp, ho) đặc biệt hay. Ông chế ra bài Tam vật tán chữa suyễn, ho, thượng khí, hiệu quả rất lạ, được đời quý trọng.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Cận Thiệu
Cận Thiệu không biết người ở đâu, tính sáng suốt, nhanh nhạy, có tài nghề. Sách bản thảo và kinh phương ông đều đọc thuộc, không chỗ nào không thông thấu. Ông định phương chữa bệnh với ý tưởng vượt hơn người thường. Ông sáng chế các bài Ngũ thạch tán và Phàn thạch tán; sĩ đại phu triều Tấn ai cũng uống và được hiệu nghiệm lạ.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Nguyễn Khản
Nguyễn Khản tên chữ là Đức Như, người Úy Thị, đất Trần Lưu. Ông nhỏ đã thông minh, lớn lên ham học, tính trầm tĩnh, có độ lượng lớn. Ông được tiến cử là tú tài (người có tài học xuất sắc được địa phương tiến cử) rồi làm lang (chức quan hầu cận trong triều). Ông để tâm vào các nghề kỹ thuật, không gì không thông hiểu, đối với bản thảo, kinh phương và phép chữa trị thì càng say mê. Ông làm quan đến Thái thú Hà Nội. (Những chuyện trên đều trích Tấn thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trương Hoa
Trương Hoa tên chữ là Mậu Tiên, người Phương Thành, đất Phạm Dương. Học vấn của ông rộng và giỏi, văn chương ấm áp, đẹp đẽ. Ông tinh kinh phương và bản thảo, chẩn đoán khéo léo lạ thường, chữa trị nhiều hiệu quả. (Trích Tấn thư và Tấn kỷ của Từ Quảng)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Thái Mô
Thái Mô tên chữ là Đạo Minh, không biết người ở đâu. Ông vốn nhờ đạo Nho mà thành đạt, làm quan cai trị có tiếng, tính có phong cách đạo gia. Ông say mê nghề thuốc, thường đọc bản thảo, kinh phương, tay không rời sách. Khi được bổ làm Thứ sử Dương Châu, trên đường đến nhậm chức, lúc qua sông ông ăn cua, lầm phải độc con bành kỳ (một loài giống cua, có độc), suýt chết. Ông than: "Đọc sách Nhĩ nhã (sách giải nghĩa từ ngữ thời cổ) không kỹ, nên bị bài Khuyến học làm cho lầm." (Bài Khuyến học tả con bành kỳ giống hệt cua, nên ông tưởng là cua ăn được.) (Trích Tấn kỷ)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trình Cứ
Trình Cứ không biết người ở đâu, tính tình trầm tĩnh, cương nghị, vốn có độ lượng, từ nhỏ đã nổi tiếng nhờ nghề thuốc, làm Thái y lệnh. (Tấn trung hưng thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Chi Pháp Tồn
Chi Pháp Tồn là nhà sư vùng Lĩnh Biểu (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh, nay là Quảng Đông, Quảng Tây). Từ nhỏ ông đã mến cửa Phật, lòng mong đạt đạo tột cùng, nhưng tính lại chuộng thuốc men, tìm đọc không chán; người đương thời đều biết tiếng lớn của ông. Từ khi triều Tấn dời xuống phương nam vào thời Vĩnh Gia, sĩ đại phu nhà Tấn không quen thủy thổ, đều mắc chứng chân yếu (tê, phù, yếu hai chân); chỉ có Pháp Tồn cứu chữa được. (Trích lời tựa Thiên kim phương)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Ngưỡng đạo sĩ
Ngưỡng đạo sĩ là nhà sư vùng Lĩnh Biểu. Từ nhỏ ông nhờ thông minh mà vào đạo, lớn lên để tâm vào nghề thuốc. Khi triều Tấn dời xuống phương nam, giới quan lại, sĩ phu không quen thủy thổ, đều mắc bệnh chân mềm yếu; ai mắc phải cũng ngã gục mà chết. Riêng vị sư này chữa được, nên thiên hạ đều biết tiếng. (Trích lời tựa Thiên kim phương)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Phạm Uông
Phạm Uông tên chữ là Huyền Bình, không biết người quận nào. Ông mồ côi từ nhỏ, sáu tuổi qua sông về nương nhà ngoại là họ Dữu ở Tân Dã, ở nhờ trong vườn. Ông mặc áo vải, ăn rau, đốt củi lấy ánh sáng mà chép sách, chép xong cũng đọc thuộc hết, nhờ vậy thông hiểu rộng lời của các nhà tư tưởng. Ông tính nhân ái, giỏi nghề thuốc, thường lấy việc cứu giúp người làm việc của mình. Hễ ai có bệnh, không kể sang hèn ông đều chữa, mười người được cứu sống đến tám chín. (Tấn trung hưng thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Ngao Trọng Kham
Ngao Trọng Kham người quận Trần. Cha ông bệnh nhiều năm, ông ngày đêm hầu hạ đến áo không cởi đai, tự mình học y phương, xét đến chỗ tinh diệu. (Trích Tấn thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vương Hiển
Vương Hiển tên chữ là Thế Long, người Dương Bình (?), đất Huỳnh Dương, nhờ nghề thuốc mà thành đạt, lại sáng suốt, nhanh nhạy. Lúc Văn Chiêu hoàng hậu mang thai vua Thế Tông, bà mộng thấy bị mặt trời đuổi, mặt trời hóa thành rồng quấn quanh mình. Tỉnh dậy bà kinh hãi, tim đập hồi hộp, rồi thành bệnh tim. Vua ra lệnh triệu các thầy thuốc và Hiển đến bắt mạch cho hoàng hậu. Từ Kiển nói là gió độc nhẹ nhập vào tạng, nên cho uống thuốc thang và thêm châm cứu.
Hiển chẩn rồi nói: "Xét ba bộ mạch (ba vị trí bắt mạch ở cổ tay: thốn, quan, xích) thì không phải bệnh tim, mà là dấu hiệu có thai, sẽ sinh con trai." Về sau quả như lời Hiển. Ông được bổ làm Ngự sử. (Trích Hậu Hán thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Kiển
Từ Kiển tên chữ là Thành Bá, người Đan Dương, cùng anh là Văn Bá đều giỏi nghề thuốc. Kiển tính kín đáo, nhiều điều kiêng kỵ; người hầu hạ mà không vừa ý ông thì dù sang như vương công ông cũng không chịu chữa. Khi Ngụy Hiếu Văn Đế dời đô về Lạc Dương, ông được trao chức Trung tán đại phu. Văn Bá thì làm quan nhà Nam Tề, đến chức Thái thú Thái Sơn và Lan Lăng. (Trích Nam Tề sử và Hậu Ngụy thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Hùng
Từ Hùng là con của Từ Kiển, làm Viên ngoại tán kỵ thị lang. Y thuật của ông được vùng Giang Tả (vùng phía đông hạ lưu sông Trường Giang, đất của các triều phương Nam) khen ngợi. Đến đời con ông là Chi Tài thì nhà hiển quý, Hùng được truy tặng chức Thái thường khanh, Thứ sử Duyện Châu. (Nam Tề sử)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vương Toản
Vương Toản người Hải Lăng, từ nhỏ học kinh phương, nhất là tinh việc châm kim và chích đá; xa gần đều biết tiếng lớn của ông. (Trích Dị uyển của Lưu Kính Thúc)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Hy
Từ Hy tên chữ là Thu Phu, không biết người quận nào, khi ấy làm huyện lệnh Xạ Dương. Ông giỏi nghề thuốc, tiếng tăm khắp trong nước.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đạo Độ
Đạo Độ là con trưởng của Từ Hy, khí độ rộng lớn sâu xa, tiết hạnh trong sạch, nhanh nhạy. Từ nhỏ ông đã tinh nghề thuốc, lớn lên có phong cách của cha, làm quan đến Thái thú Lan Lăng.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Thúc Hướng
Thúc Hướng là con thứ của Từ Hy, tính tình ôn hòa, cung kính, nhanh nhạy, ham học. Ông giỏi việc cai trị, lại càng giỏi nghề thuốc, làm quan đến Thái thú Thái Sơn. (Đều trích Tống thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tiết Bá Tông
Tiết Bá Tông không biết người ở đâu, giỏi dùng phép cấm khí (vận khí kèm phép chú để trị bệnh) chữa bệnh cho người. (Trích Tống thư và Tề Xuân thu của Ngô Quân)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Trọng Dung
Từ Trọng Dung không biết người quận nào, làm Thái thú Bộc Dương, tính thích Hoàng Lão, ở ẩn trên núi Tần Vọng. Có đạo sĩ đi qua xin nước uống, nhân đó để lại một quả bầu tặng ông và nói: "Ông học theo cái này thì con cháu sẽ dùng đạo thuật cứu đời, làm quan đến bậc hai nghìn thạch (quan có bổng lộc hai nghìn thạch thóc mỗi năm, tức hàng thái thú)." Trọng Dung mở ra xem, thấy một quyển Biển Thước kính kinh, bèn dốc lòng học, danh tiếng vang khắp trong nước, làm quan đến Thái thú Bộc Dương.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Hồ Hiệp
Hồ Hiệp là đạo sĩ, không biết người ở đâu. Ông tính chuộng sự trống lặng, không ham muốn, lòng gửi nơi đạo tột cùng, lấy việc cứu giúp người làm việc của mình, nổi tiếng nhờ nghề thuốc.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Văn Bá
Từ Văn Bá tên chữ là Đức Tú, người Đông Dương, làm Thái thú Thái Sơn. Ông vốn có học vấn và đức hạnh, rất thích nghề thuốc.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Tự Bá
Từ Tự Bá người Đông Dương, là em của Văn Bá. Ông chí khí khảng khái, vượt hẳn mọi người; từ nhỏ đã có tài, lại có thuật lạ, mà tính nết nhân ái. Kinh phương, bí quyết chẩn bệnh, phép xem điềm và triệu chứng, ông đều thuần thục. Ông dốc lòng cứu chữa, không kể sang hèn, đều không quản vất vả mà cứu, được nhiều hiệu quả lạ, rất được người đương thời khen ngợi. (Đều trích Tống thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tăng Thâm
Tăng Thâm là người tu hành (nhà sư) thời Tề, Tống, từ nhỏ đã nổi tiếng nhờ nghề thuốc. Ông chữa chứng chân yếu và cước khí (bệnh tê, phù chân) khiến người đương thời phải phục. Ông soạn chép các phương cũ của Pháp Tồn và các nhà khác thành hơn ba mươi quyển, dùng thường hiệu nghiệm; người đương thời gọi là "Thâm sư phương" (phương thuốc của thầy Thâm). (Trích lời tựa Thiên kim phương)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lưu Quyên Tử
Lưu Quyên Tử không biết người ở đâu. Cuối đời Tấn, ông đi săn đêm ở ngoài thành Đan Dương, bỗng gặp một vật cao chừng hai trượng, bắn trúng nó. Vật ấy chạy nhanh như chớp, tiếng động như gió mưa; ban đêm ông không dám đuổi theo. Hôm sau, ông dẫn học trò và mấy chục người trong xóm lần theo dấu. Đến chân núi, họ gặp một đứa bé, hỏi nó họ gì. Đứa bé nói: "Chủ nhân tôi đêm qua bị Lưu Quyên Tử bắn, tôi đi lấy nước để rửa vết thương." Hỏi chủ nhân là ai, nó đáp: "Là Hoàng Phụ quỷ."
Ông bèn dẫn đứa bé quay lại. Đến nơi, nghe có tiếng giã thuốc, từ xa thấy ba người: một người nằm, một người mở sách, một người giã thuốc. Mọi người liền cùng hô to xông tới; cả ba bỏ chạy, để lại một bộ sách phương chữa ung thư (theo nghĩa xưa là nhọt độc: ung là nhọt sưng đỏ ở nông, thư là nhọt nằm sâu dưới thịt; không phải bệnh ung thư ngày nay) và một cối thuốc.
Quyên Tử được sách, theo Tống Vũ Đế đi đánh phương bắc; ai bị thương ông lấy thuốc bôi cho, khỏi ngay tức thì. Người bàn luận cho rằng bậc thánh nhân làm việc thì trời ắt giúp, có lẽ trời mượn việc này để trao cho Vũ Đế. Quyên Tử dùng phương ấy chữa bệnh, nghìn lần không sai một, rồi diễn ra thành mười quyển, gọi là Quỷ di phương (phương thuốc do quỷ để lại). (Trích lời tựa Quỷ di phương của Cung Khánh Tuyên)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Dương Hân
Dương Hân tên chữ là Kính Nguyên, không biết người ở đâu. Ông có chí theo văn chương Nho học, tính chuộng thuốc men. Ông làm việc kỹ càng, chẩn bệnh, chữa trị tinh giỏi, nhờ công cứu giúp người lạ thường mà nhiều lần được thăng, đến chức Trung tán đại phu, Thái thú Nghĩa Hưng.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tần Thừa Tổ
Tần Thừa Tổ không biết người quận nào, tính cương trực, có quyết đoán, các danh nhân đương thời đều quy phục. Ông chuyên thích nghề, tinh thông phương thuốc, không hỏi sang hèn đều chữa; người đương thời gọi ông là bậc cao tay. (Đều trích Tống thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trương Tử Tín
Trương Tử Tín người Hà Nội, thanh tĩnh, ham văn học, từ nhỏ đã nổi tiếng nhờ nghề thuốc. Trong niên hiệu Thái Ninh, ông được vời làm Thượng dược điển ngự (quan coi việc thuốc dâng vua). (Trích Tề thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Cố Hoan
Cố Hoan tên chữ là Huyền Bình, người quận Ngô, ở ẩn tại thôn Bạch Thạch, huyện Sơn Âm, đất Cối Kê. Hoan chân thật, nhân ái, vốn có phong cách đạo gia; có khi dùng phép cúng giải, trấn yểm mà cứu giữ được nhiều người. Có người mắc bệnh tà đến hỏi, Hoan nói: "Nhà ông có sách không?" Người ấy đáp: "Chỉ có Hiếu kinh." Hoan bảo: "Có thể đem đặt bên gối người bệnh, cung kính nó thì bệnh sẽ tự khỏi." Làm theo, quả nhiên khỏi. Hỏi vì sao, ông đáp: "Điều lành trừ được điều dữ, cái chính thắng được cái tà." (Tề Xuân thu của Ngô Quân)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lý Nguyên Trung
Lý Nguyên Trung giữ chức Phiêu kỵ đại tướng quân kiêm Trung thư lệnh, tước Tấn Dương huyện bá, người Bách Nhân, quận Triệu. Ban đầu vì mẹ già hay đau ốm, ông bèn học thông các phương thuật. Ông tính nhân hậu, khoan dung; ai bệnh ông cũng chữa, không kể sang hèn. (Bắc Tề thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Lý Mật
Lý Mật giữ chức Điện trung thượng thư, Thứ sử Tế Châu, tước Dung Thành huyện hầu, được hưởng thuế của bốn trăm hộ. Ông tên chữ là Hy Ung, người Bình Cức. Mật ngay thẳng, có đức hạnh tột bậc. Mẹ ông bệnh nhiều năm không khỏi, ông bèn học kinh phương, đạt hết chỗ tinh diệu, cứu giữ được nhiều người, nhờ đó nổi tiếng.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Thôi Quý Thư
Thôi Quý Thư tên chữ là Thúc Chính, người An Bình, đất Bác Lăng. Ông mồ côi từ nhỏ, sáng suốt, nhanh nhạy, có kiến thức và tài cán, đọc qua kinh sử, yêu văn chương, giỏi viết thư từ, có tài trị đời. Ông tinh nghề thuốc, kinh phương và bản thảo đều từng đọc qua; không kể sang hèn ông đều cứu chữa. (Bắc Tề thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tổ [mất chữ]
Tổ [mất chữ] tên chữ là Hiếu Trưng, người huyện Tù (?), đất Phạm Dương. Ông học rộng, giỏi làm văn, nhất là giỏi nghề thuốc. (Bắc Tề thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Chử Trừng
Chử Trừng làm Thượng thư nước Tề, Thái thú quận Ngô, tên chữ là Ngạn Thông. Ông vốn có tài và độ lượng, ham đọc rộng kinh phương, giỏi nghề thuốc, chẩn bệnh, kê đơn, xem mạch, xét đến tận gốc bệnh. Chữa cho ai, không kể sang hèn, ông đều xét kỹ trước những điều này rồi mới định phương dùng thuốc:
- người ấy sống khổ hay sướng, đang vinh hiển hay sa sút;
- phong tục nơi quê quán và thủy thổ hợp với người ấy;
- khí huyết người ấy mạnh hay yếu.
Đến như đàn bà góa, sư tăng, sư ni thì ông ắt có cách chữa khác với người có vợ có chồng (?).
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đặng Tuyên Văn
Đặng Tuyên Văn không biết người ở đâu, từ nhỏ đã nổi tiếng nhờ nghề thuốc, tính tình ngay thẳng, được trao chức Thái y thượng dược điển ngự. (Đều trích Bắc Tề thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Chi Tài
Từ Chi Tài giữ chức Kim tử quang lộc đại phu, Khai phủ nghi đồng tam ti (chức vinh dự, được mở phủ riêng, nghi lễ ngang hàng Tam công là ba chức quan cao nhất), Thượng thư lệnh, tước Tây Dương quận vương. Ông tên chữ là Sĩ Mậu, người Kim Hương, đất Cao Bình. Từ nhỏ ông đã tuấn tú xuất chúng, ứng đáp nhanh như tiếng vọng, giỏi nghề thuốc, ăn nói sắc sảo, mưu trí. Khi Vũ Minh hoàng thái hậu lâm bệnh, Chi Tài dâng thuốc, bà khỏi ngay. Vua Túc Tông mời ông ngồi cùng, sai hoàng thái tử lạy ông. Ông được ban nghìn [mất chữ] lụa, bốn trăm tấm gấm, xe ngựa, áo quần và nghìn mẫu ruộng vườn hạng tốt. (Tề thư của Trương Thái Tố)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trương Viễn Du
Trương Viễn Du người nước Tề, nổi tiếng nhờ y dược và đạo thuật. Không lâu sau có chiếu vua vời ông đến, sai cùng các thuật sĩ luyện Cửu chuyển kim đan (thuốc tiên luyện đi luyện lại chín lần). Đan luyện xong, vua Hiển Tổ cất vào hộp ngọc, nói: "Ta còn ham vui nhân gian, chưa muốn bay lên trời; đợi khi sắp chết mới uống." (Như trên)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Đào Hoằng Cảnh
Đào Hoằng Cảnh đời Lương, hiệu là Trinh Bạch tiên sinh, tên chữ là Thông Minh, người Đan Dương. Mẹ ông họ Hác, mộng thấy hai người trời tay cầm lư hương đến chỗ mình, rồi có thai. Ông sinh vào ngày Hạ chí năm Hiếu Kiến thứ ba. Từ nhỏ ông đã lanh lợi, học rộng, thông kinh sách, có chí dưỡng sinh, tính thích y phương, chuyên lo cứu giúp, làm lợi cho muôn loài. Vì thế ông soạn sửa Thần Nông bản thảo kinh ba quyển. (Trích Lương thư và Nghệ văn tạp loại)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Chi Phạm
Từ Chi Phạm giữ chức Nghi đồng đại tướng quân, Thái thường khanh (quan coi lễ nhạc, tế tự), Thái thú Hằng Sơn, nối tước Tây Dương vương; ông là em của Từ Chi Tài đời Bắc Tề. Ông cũng nổi tiếng nhờ nghề thuốc, làm quan đến Thái thường khanh, nối tước của anh làm Tây Dương vương. Khi nhà Tề mất, ông sang nhà Chu, được phong Nghi đồng đại tướng quân. (Hậu Chu thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Từ Mẫn Tề
Từ Mẫn Tề là con của Thái thường khanh Từ Chi Phạm, giỏi nghề thuốc, đọc rộng, nhiều tài nghệ. Trong niên hiệu Khai Hoàng, ông được tặng chức Triêu tán đại phu. (Trích Tùy thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Chân Quyền
Chân Quyền người Phù Câu, đất Hứa Châu. Vì mẹ đau ốm, ông cùng em là Lập Ngôn chuyên học y phương, xét đến chỗ tinh diệu.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Chân Lập Ngôn
Chân Lập Ngôn là em của Chân Quyền. Hai anh em đều vì mẹ đau ốm mà chuyên tâm học thuốc, đạt hết chỗ tinh diệu. Trong niên hiệu Vũ Đức, ông nhiều lần được thăng, đến chức Thái thường thừa. Ngự sử đại phu Đỗ Yêm bị phong độc (độc khí do gió xâm nhập) phát sưng, vua Đường Thái Tông sai Lập Ngôn chữa. Khám xong, ông tâu: "Thêm hai mươi mốt ngày nữa, vào giờ Ngọ sẽ chết." Quả nhiên đúng như lời.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tống Hiệp
Tống Hiệp không biết người quận nào, tính sáng suốt, nhanh nhạy, có học thuật, đặc biệt chuộng kinh phương và bản thảo, rốt cuộc nổi tiếng nhờ nghề thuốc.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Hứa Dận Tông
Hứa Dận Tông người Nghĩa Hưng, đất Thường Châu. Ban đầu ông làm quan nhà Trần, giữ chức Ngoại binh tham quân cho Tân Thái vương. Khi ấy Liễu thái hậu trúng gió không nói được, mạch càng trầm (mạch chìm sâu, phải ấn mạnh mới thấy), răng cắn chặt. Dận Tông nói: "Miệng không uống được thuốc, nên dùng hơi thuốc mà xông, cho thuốc thấm vào tấu lý (thớ da và lỗ chân lông). Qua một ngày một đêm có thể khỏi."
Ông bèn nấu mấy chục hộc (một hộc khoảng mười đấu) thang Hoàng [mất chữ] phòng phong, đặt dưới giường; hơi thuốc bốc lên như khói mù. Đúng như lời ông, thái hậu nói lại được. Từ đó ông được vượt cấp phong làm Thái thú Nghĩa Hưng. (Đều trích Đường sử)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tôn Tư Mạo
Tôn Tư Mạo người Hoa Nguyên, đất Ung Châu. Bảy tuổi đi học, mỗi ngày ông đọc thuộc nghìn chữ, giỏi bàn học thuyết của Trang Tử, Lão Tử và các nhà tư tưởng. Ông tính thích nghề thuốc, phàm là kinh phương thì không sách nào không đọc. Ông soạn Thiên kim phương và các sách phương khác, lưu hành ở đời.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Trương Văn Trọng
Trương Văn Trọng người Lạc Dương, đất Lạc Châu, nổi tiếng nhờ nghề thuốc. Thời Võ Tắc Thiên, ông làm Thị ngự y (thầy thuốc hầu vua), đặc biệt giỏi chữa phong tật (các bệnh do khí gió gây ra như trúng gió, tê liệt, đau đầu). Võ Tắc Thiên sai ông soạn các phương chữa bệnh.
Ông tâu: "Phong có một trăm hai mươi loại, khí có tám mươi loại. Đại thể tuy giống nhau, nhưng thể chất mỗi người một khác. Riêng chứng khí đầu phong (?) thì tùy lúc phát mà liệu chừng thêm bớt thuốc. Phàm người có phong khí, vào cuối xuân, đầu hạ và cuối thu mà được thông tiết (đi ngoài thông lợi để bệnh khí thoát ra) thì sẽ không đến nỗi khốn đốn, nặng nề."
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Mạnh Sằn
Mạnh Sằn người huyện Lương, đất Nhữ Châu, thi đỗ tiến sĩ. Đầu niên hiệu Thùy Củng, ông nhiều lần được thăng, đến chức Phượng các xá nhân. Từ nhỏ ông đã thích phương thuật, lấy thuốc men làm việc của mình, soạn Bổ dưỡng phương và Tất hiệu phương, lưu hành ở đời.
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vương Phương Khánh
Vương Phương Khánh người Thái Nguyên, vốn có tài và độ lượng, học rộng, văn hay, rất thích kinh phương, tinh thông dược tính (tính chất và công dụng của các vị thuốc).
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Tần Minh Hạc
Tần Minh Hạc không biết người ở đâu, làm thầy thuốc hầu cận vua Đường Cao Tông. (Đều trích Đường sử)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Hứa Trí Tạng
Hứa Trí Tạng người Cao Dương. Thuở nhỏ vì mẹ đau ốm mà ông đọc rộng y phương, đời gọi là danh y. Ông làm quan nhà Trần, chức Tán kỵ thị lang. Gặp lúc Tần Hiếu vương Tuấn có bệnh, vua sai người phi ngựa đi triệu ông. Đêm ấy Tuấn mộng thấy người vợ đã mất là Thôi thị khóc mà nói: "Thiếp vốn định đến đón chàng, nhưng nghe nói Hứa Trí Tạng sắp tới. Người ấy mà đến thì ắt sẽ làm khổ thiếp, biết làm sao đây?"
Đêm sau, Tuấn lại mộng thấy Thôi thị nói: "Thiếp đã có kế rồi (?), sẽ vào trong linh phủ (trái tim, nơi chứa thần trí) mà tránh." Trí Tạng đến, bắt mạch cho Tuấn rồi nói: "Bệnh đã vào tim, sắp phát chứng giản (động kinh), không cứu được." Quả nhiên đúng như lời. (Trích Tùy thư)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Sào Nguyên Phương
Sào Nguyên Phương không biết người ở đâu. Trong niên hiệu Đại Nghiệp, ông làm Thái y bác sĩ (chức quan dạy nghề thuốc trong cơ quan Thái y), vâng chiếu soạn Chư bệnh nguyên hậu luận năm mươi quyển, gom đủ mọi bệnh. (Trích lời tựa Sào thị bệnh nguyên do Tống Tuyên Hiến viết)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Nguyên Châu tiên sinh
Nguyên Châu tiên sinh không biết người ở đâu, lúc ẩn lúc hiện khôn lường. Chỉ có Thái bộc lệnh (?) Vương Băng nhận ra ông là người khác thường, bèn thờ làm thầy. Nguyên Châu thông suốt sách Tố vấn, thấu đến chỗ vi diệu sâu xa, bí mật truyền cho Băng những ý chỉ huyền diệu. Ông dạy Băng phép tu luyện dưỡng sinh theo ngũ tạng và lục khí, lý lẽ về tính chất của cỏ cây, khoáng đá, cùng những phương thần trừ tà khỏi bệnh. Nhờ vậy Băng mới chú giải bộ kinh lớn Tố vấn, đến nay (?) là khuôn mẫu cho giới làm thuốc. (Trích Tiên truyện)
Quyển một — Các danh y từ thời Tam Hoàng qua các đời
Vương Băng, tự đặt hiệu là Khải Huyền Tử
Vương Băng trong niên hiệu Bảo Ứng làm Thái bộc lệnh (?), rất thích y phương. Ông có được sách Thái tố do người thầy trước cất giữ cùng bản Tố vấn của Toàn Nguyên Khởi, bèn sắp xếp lại và chú giải Tố vấn, gộp thành tám mươi mốt thiên, hai mươi bốn quyển. Ông lại viết lời tựa rằng: "Muốn lên núi Đại (Thái Sơn) mà không có đường thì đi sao được; muốn đến Phù Tang (nơi mặt trời mọc theo truyền thuyết) mà không có thuyền thì không qua được." Vì thế ông chăm chỉ tìm hỏi khắp nơi, gặp được những người thông hiểu. Trải mười hai năm, ông mới đạt đến chỗ cốt yếu của lý lẽ, bàn hỏi chỗ được chỗ mất, thỏa lòng mong ước bấy lâu. (Trích lời tựa Tố vấn của Lâm Quang Lộc)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video