Kinh Bồ Tát Xử Thai (kinh nói về Bồ-tát lúc còn ở trong thai mẹ), phẩm thứ mười: Thường và Vô thường.
Lúc ấy trong hội có một vị Bồ-tát (người tu hành đã phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) tên là Quán Kiến Vô Thường. Ngài liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay, đến trước Phật thưa rằng: “Lành thay, lành thay, bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Ngài đã giảng nghĩa này thật hay. Chánh pháp của chư Phật không thể nghĩ bàn, không phải bậc La-hán (A-la-hán: bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) hay Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy dạy và không đi giáo hóa người khác) theo kịp được.
Pháp vốn không có tự tính chân thật cố định, không thể dò cho đến tận cùng. Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như) giáng hiện thân hình, ra một vào một, biến hóa không theo phương cách nào nhất định. Có khi để lại xá-lợi (di cốt thiêng sau khi Phật nhập diệt) vỡ vụn, có khi để lại xá-lợi toàn thân; có khi ẩn mất không hiện, có khi lưu truyền khắp thế gian; có khi hiện ra cảnh giới của một vị Phật, có khi hiện ra cảnh giới của rất nhiều vị Phật. Thần thông biến hóa, sức đạo tự tại, thật hết sức kỳ lạ, đặc biệt như cõi hư không.
Thường mà cũng là vô thường, vô thường cũng lại là vô thường; trụ mà cũng không trụ, không trụ cũng lại là không trụ; sự biến đổi không phải chỉ một kiểu. Con xin được nghe Như Lai giảng nghĩa thường và vô thường. Như con hôm nay đang ở bậc cửu địa (bậc thứ chín trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát), vậy đó là thường hay là vô thường?”
Bấy giờ Thế Tôn bảo vị Bồ-tát Thường Vô Thường rằng: “Nay ta hỏi ông, ông hãy lấy cái thấy chân thật mà đáp ta. Này tộc tính tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi người nghe pháp), sắc (phần hình chất, thân xác vật chất, uẩn thứ nhất trong năm uẩn tạo nên con người) là thường chăng?” Đáp: “Không phải, bạch Thế Tôn.” “Sắc là vô thường chăng?” Đáp: “Không phải.” “Sắc vừa thường vừa vô thường chăng?” Đáp: “Không phải.” “Sắc chẳng phải thường chẳng phải vô thường chăng?” Đáp: “Không phải.”
“Này tộc tính tử, sắc là hữu dư (còn sót lại, chưa dứt hết) chăng?” Đáp: “Không phải.” “Sắc là vô dư (không còn sót lại gì) chăng?” Đáp: “Không phải.” “Sắc vừa hữu dư vừa vô dư chăng?” Đáp: “Không phải.” “Sắc chẳng phải hữu dư chẳng phải vô dư chăng?” Đáp: “Không phải.”
Phật bảo tộc tính tử: “Thọ, tưởng, hành, thức (bốn uẩn còn lại thuộc về tâm: cảm nhận, nhận biết hình tướng, ý chí tạo tác, và cái biết phân biệt) là thường chăng?” Đáp: “Không phải.” “Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường chăng?” Đáp: “Không phải.” “Thọ, tưởng, hành, thức vừa thường vừa vô thường chăng?” Đáp: “Không phải.” “Thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải thường chẳng phải vô thường chăng?” Đáp: “Không phải.” “Thọ, tưởng, hành, thức là hữu dư chăng?” Đáp: “Không phải.” “Thọ, tưởng, hành, thức là vô dư chăng?” Đáp: “Không phải.” “Thọ, tưởng, hành, thức vừa hữu dư vừa vô dư chăng?” Đáp: “Không phải.” “Thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải hữu dư chẳng phải vô dư chăng?” Đáp: “Không phải.”
Phật hỏi Bồ-tát Thường Vô Thường: “Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử) là thanh tịnh chăng?” Đáp: “Không phải.” “Niết-bàn là không thanh tịnh chăng?” Đáp: “Không phải.” “Niết-bàn vừa thanh tịnh vừa không thanh tịnh chăng?” Đáp: “Không phải.”
Phật bảo Bồ-tát Thường Vô Thường: “Bản tính chân thật của Niết-bàn rốt cuộc đứng ở đâu?” Đáp: “Đứng mà không có chỗ đứng.” Lại hỏi: “Chẳng phải có chúng sinh, chẳng phải không có chúng sinh chăng?” Đáp: “Không phải.
Khi duyên chưa dứt thì theo tính của ngũ tụ (năm nhóm, tức năm uẩn), cho đến ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), cùng không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là trống rỗng, không chấp vào hình tướng, không còn mong cầu gì). Khi duyên chưa dứt thì không lìa mà cũng không phải không lìa, không sinh mà cũng không phải không sinh, cho nên gọi là đứng mà không có chỗ đứng. Vì sao vậy? Vì tính vốn tự nhiên là không: cái này không, cái kia không, trong không, ngoài không, Niết-bàn cũng không.
Như Lai xuất hiện ở đời ngũ trược (đời có năm thứ vẩn đục: thời đại xấu, tà kiến, phiền não, chúng sinh kém cỏi, tuổi thọ ngắn) mà không thấy có sinh diệt, có chấp vào sự đoạn diệt; không thấy có định, có loạn; không thấy giữ giới hay phạm giới; không thấy có nhẫn nhịn hay có giận dữ; không thấy tinh tấn hay lười biếng; không thấy có phiền não hay có tâm định; không thấy có ngu si hay có trí tuệ; không thấy có ý thức, suy nghĩ; không thấy đây là ba-la-mật (pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác) của người tu hay của người đời; không thấy cõi Phật thanh tịnh; không thấy đạo tràng (nơi tu đạo, nơi thành đạo) tu tập thanh tịnh; không thấy có chúng sinh đã dứt cấu nhiễm. Như vậy gọi là Bồ-tát đứng mà không có chỗ đứng.”
Bấy giờ Thế Tôn liền nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:
Phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, lìa dục) khiến tâm thanh tịnh, phá tan cảnh giới của ma (Ma vương và quyến thuộc, những kẻ ngăn cản người tu);
Sức nhẫn nhục đưa đến đạo vô thượng, sự vắng lặng của định thật không thể nghĩ bàn.
Ta từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), luôn ở trong cảnh đứng mà không có chỗ đứng;
Một mực đi vào trí tuệ thấy tính không, lấy các tướng tốt trang nghiêm thân mình.
Những tộc tính tử đời sau, cùng những người hiện nay,
Đều sẽ đứng mà không có chỗ đứng, hiểu được tính thường và vô thường.
Bụi bặm cấu bẩn và các chướng ngại, làm hỏng việc lành của ta;
Gột sạch hết bụi bặm cấu bẩn, như vàng không còn vết nhơ.
Trí tuệ là vị tướng dẫn đường cho thế gian, chỉ đường, mở mắt cho kẻ không có mắt;
Khiến người ngu mê hiểu sâu pháp chân như (bản thể chân thật, như như không đổi của mọi sự vật).
Con đường nhân duyên dẫn đến vô vi (cảnh giới không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), mở ra và tiến đến sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại tự tại, dứt sạch phiền não);
Kho tàng pháp lớn không bao giờ cạn, đem ban cho những người thấp kém.
Tham ái được ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện) dứt trừ, ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) không còn chấp trước;
Mọi pháp trong hiện tại, cấu nhiễm sạch hết thì vào được định của Phật.
Ánh sáng trí tuệ lớn của Như Lai, dứt trừ mọi sự hồ nghi;
Tướng ngu si lắng trong sạch sẽ, hiểu được con đường không và vô thường.
Tất cả những người chấp là thường còn, đều tham đắm trong vòng sinh tử;
Không lìa được pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), bị phiền não trói buộc.
Lục độ (sáu pháp tu đến bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và pháp tam tuệ (ba thứ trí tuệ: do nghe, do suy nghĩ, do tu tập), châu báu cùng vợ con,
Dứt bỏ ái luyến không chút tiếc nuối, xuất gia thì đạo sẽ thành.
Người có ý niệm lành và dữ, chia ra bậc trên, bậc giữa, bậc dưới;
Xoay vần trong ngũ đạo (năm đường tái sinh: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), sinh rồi diệt, không có tính chân thật.
Gốc rễ khổ đau nhiều không đếm xuể, đời này qua đời khác không ngừng nghỉ.
Trống pháp vang khắp đại thiên (tam thiên đại thiên thế giới: một nghìn triệu thế giới, phạm vi một vị Phật giáo hóa), làm rung chuyển cảnh giới của ma.
Các ngươi, những loài chúng sinh, hãy nương vào sáu thần thông;
Tâm nghĩ đến đâu thân liền theo đến đó, đi đâu cũng không bị ngăn ngại.
Năm tháng tu hành đạo, ngày đêm không để lỡ thời;
Chứa đức cao như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở giữa thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), thành tựu được quả Phật.
Sinh diệt như huyễn hóa, cũng như bóng hình trong gương;
Thọ và nhập gồm ba mươi sáu (?), vào định rồi mới thành đạo.
Pháp chân thật của Như Lai, không nhiễm ô, không chấp trước;
Thực hành từ bi khởi lên bảy độ (?), các thứ báu tự kết thành chuỗi ngọc trang sức.
Ba mươi hai ức (ức: một con số rất lớn) kết sử (những mối phiền não trói buộc), trói chặt khó mà cởi được;
Phải dùng gươm trí tuệ, cắt bỏ cho đến không còn gì.
Lại dùng bát giải thoát (tám pháp thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc), cùng nước cam lồ (nước ngọt bất tử, ví cho vị ngọt của chánh pháp) mang vị pháp,
Khiến những ai khát ái, được đầy đủ mà không còn vọng tưởng.
Xưa kia khi ta chưa tu thiền, thường ở trong đám ngu si;
Dính mắc liền vào bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ngã, nhơ bẩn là sạch), cầu giải thoát khó mà đạt được.
Dạo chơi trong thiền tứ vô ngại (bốn trí biện tài không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về lời lẽ, về sự thuyết giảng), tự tại không hề sợ sệt yếu đuối;
Tâm định vững chắc, dứt hết sinh, dù chịu hay không chịu (?).
Bấy giờ Thế Tôn nói xong bài kệ này, tám mươi bốn ức chúng sinh phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ chân chánh cao tột nhất), đứng vững nơi hạnh tin, không còn thoái lui nữa.
Kinh Bồ Tát Xử Thai, hết quyển thứ ba.
Kinh Bồ Tát Xử Thai, quyển thứ tư.
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm người Lương Châu, đời Diêu Tần (nhà Hậu Tần do họ Diêu lập), dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video