Thiên 18 — Phẩm 18: Chỗ trụ của thức

 Kinh Bồ Tát Xử Thai (kinh nói về Bồ Tát — người tu hạnh lớn cầu thành Phật — khi còn ở trong thai mẹ), phẩm Chỗ Trụ Của Thức thứ mười tám (thức: cái tâm biết, nhận biết và phân biệt mọi thứ).

 Bấy giờ trong hội có vị Bồ Tát tên là Phổ Quang, có lòng đại từ đại bi (thương yêu lớn, ban vui cho chúng sinh; xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), thần túc (thần thông đi lại biến hóa tùy ý) tự tại, ưa thích pháp sâu xa, công đức đã thành tựu từ vô số a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không thể đếm; kiếp là khoảng thời gian cực dài). Ngài cứu vớt chúng sinh, nhổ tận gốc khổ đau, được sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa, dứt sạch phiền não). Nơi nào Ngài đi qua, việc Phật không bao giờ gián đoạn.

 Ngài từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay, đến trước Phật thưa: "Con đã nghe Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc theo đường như thật mà đến) phân biệt về sáu thần thông, không vướng ngại, đầy khắp các thế giới của chư Phật mười phương. Giả như chính pháp của chư Phật bình đẳng, không sai khác, thì nay pháp của thức này trụ mà không có chỗ trụ. Thức trong sáu thần thông và pháp của thức, thức ấy là một pháp hay là nhiều pháp? Nếu thức là một pháp, thì thần túc thân sắc vàng của Như Lai ở đạo tràng (nơi tu đạo, giảng đạo) đi khắp các cõi Phật được, là do thức đưa thân đi, hay do thân đưa thức đi? Nếu thân đưa thức đi thì không có sáu thần thông. Nếu thức đưa thân đi thì đó gọi là một pháp, không có thân cũng không có thức. Cúi mong Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) giải đáp nghĩa này cho con."

 Phật bảo Bồ Tát Phổ Quang: "Nghĩa ông hỏi là hỏi theo đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, rốt ráo), hay hỏi theo nghĩa thế tục (cách hiểu thông thường của người đời)? Nếu hỏi theo nghĩa thế tục, thì pháp của thức có nhiều loại, không có tướng nhất định. Nếu hỏi theo đệ nhất nghĩa, thì không có thân, không có thức. Vì sao vậy? Vì phân biệt pháp của thức thì thấy tự tính của nó trống không vắng lặng, không đến không đi, cũng không nhiễm không dính mắc. Ông hỏi về thân sắc vàng: đó là pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), do năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất; thọ — cảm nhận; tưởng — nhận biết hình dung; hành — ý chí tạo tác; thức — tâm phân biệt) hợp thành, không phải pháp tự nhiên, không phải đệ nhất nghĩa. Pháp sắc thân của Phật, xét theo đệ nhất nghĩa thì là còn có chỗ thiếu sót."

 "Nay ta vì ông nói về pháp tướng của thức. Bồ Tát thực hành sáu thần thông thì thân và thức cùng đi đôi với nhau: không phải thức trước thân sau, không phải thân trước thức sau. Vì sao vậy? Vì tướng của pháp vốn tự nhiên, thức không rời thân, thân không rời thức. Giống như hai con bò cùng chung một ách. Nếu bò đen đi trước, bò trắng đi sau, thì việc gieo trồng không thành. Nếu bò trắng đi trước, bò đen đi sau, việc gieo trồng cũng không thành. Không phải bò đen trước bò trắng sau, không phải bò trắng trước bò đen sau, thì việc gieo trồng mới thành. Thần túc và quả đạo cũng như thế: thân và thức đi đôi, không có trước sau hay khoảng giữa. Còn sắc thân của Như Lai có trước, có sau, có khoảng giữa, đó là pháp thế tục, không phải đệ nhất nghĩa. Trong pháp hư không vắng lặng thì không có nhiều loại sai khác." Bấy giờ Thế Tôn liền nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật):

 Thân sắc vàng của Như Lai, được ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) kính thờ,

 Gánh vác trọng trách vì mọi người, là bậc tôn quý cao tột, không ai hơn.

 Các trời và người ở cõi Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di), ngày đêm rải hoa và hương,

 Phạm thiên (vua trời cõi Phạm, thuộc cõi sắc) cùng đoàn tùy tùng, tấu nhạc vui mừng.

 Trong vòng trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), đầy khắp cõi hư không,

 Cất cao tiếng khen: "Lành thay!" Thức của Phật không thể thấy được,

 Không ở trong, ngoài hay khoảng giữa. Vì đời ngu mê,

 Nên hiện ra có pháp sáu thần thông. Vô số Phật đời quá khứ,

 Ánh sáng và tướng tốt cũng như ngày nay. Muốn tìm gốc của pháp thức,

 Thì vắng lặng không thể thấy. Con đường sáu thần thông của Bồ Tát,

 Hiện ra có tận mà không có tận. Chuyên niệm hơi thở ra vào,

 Không dính mắc vào sự có của ba cõi (cõi dục — còn ham muốn; cõi sắc — còn hình thể; cõi vô sắc — không còn hình thể), quán thân trong ngoài trong sạch.

 Thân sắc vàng vốn không, không dính mắc; pháp thức cũng như vậy,

 Không có quá khứ, vị lai, hiện tại; tính của năm ấm vốn trong sạch.

 Không có thân nay, thân sau; phân biệt rõ từng tướng một,

 Mãi mãi đến được chỗ yên ổn. Tướng của thức có sáu việc,

 Cũng gọi là sáu pháp chướng ngại, là chỗ trụ của sáu thức (thức của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý).

 Sinh diệt không cùng tận, như bọt trên mặt nước,

 Một cái vừa tan, cái khác lại sinh; pháp thức tự nhiên là không.

 Thức trôi chạy đầy khắp các phương. Những hạnh ta tạo từ xưa,

 Thân và thức hai việc đi đôi; ta một mình bước đi, không ai sánh bạn.

 Giảng pháp về đạo vô thượng: các pháp lấy thức làm gốc,

 Hướng về đâu thì theo tướng của thân; tuy trụ mà cũng không trụ,

 Để giáo hóa người khổ não. Mắt thấy hình sắc trước mặt,

 Thức ở khoảng giữa làm ngăn cách; không phải sắc đến vào mắt,

 Cũng không phải mắt đến với sắc. Phân biệt pháp này pháp kia,

 Là nhờ thức mà biết thiện ác; nhưng thức tự nó không có pháp thức.

 Tai với tiếng, mũi với mùi, riêng biệt; sáu nghiệp tự sinh ra duyên (điều kiện),

 Nên tạo hạnh thiện ác. Tiếng không đến với tai,

 Mũi, miệng, ý cũng thế; pháp với pháp nương nhau làm nhân duyên.

 Không dính mắc, là không, không có pháp; con đường tám phần của bậc hiền thánh (bát chính đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng),

 Ba mươi bảy hạnh quán (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), cõi hư không vắng lặng,

 Vô tướng (không chấp hình tướng), vô nguyện (không mong cầu). Làm hạnh thì có quả báo trắng (quả lành) và đen (quả dữ),

 Khi chịu quả báo tương ứng thì thức phân biệt. Muốn tìm thực tướng của thức,

 Không thấy có chỗ trụ. Trang nghiêm cõi Phật,

 Có bốn tâm bình đẳng (bốn tâm rộng lớn: từ — ban vui; bi — cứu khổ; hỷ — vui theo cái vui của người; xả — buông bỏ, không thiên vị) và bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin của Phật khi giảng pháp), hiểu rõ các pháp đều là không,

 Thức diệt thì hành (hành động tạo nghiệp) cũng diệt, Bồ Tát thành quả đạo.

 Không có pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; thức như con đường huyễn hóa,

 Không trụ ở bên này bên kia; thức diệt thì trở về hư không,

 Chỉ là tên gọi tạm, không có thật. Mới vào bốn không định (bốn tầng thiền định của cõi vô sắc, nơi tâm vượt ra khỏi mọi hình tướng),

 Trừ bỏ tưởng, không ràng buộc; dựng cao cờ Pháp (cờ báo hiệu chính pháp, ví giáo pháp làm biểu tượng chiến thắng tà kiến),

 Giảng rộng pháp về tướng của thức: thức trước không phải thức sau,

 Mà cũng không rời khỏi thức. Bậc tôn quý số một trong ba cõi,

 Mới thấu suốt được tính của thức, như người đứng trên đỉnh núi,

 Thông suốt thấy xa bốn phía; phân biệt hạnh thiện ác,

 Thiên nhãn thông (thần thông thấy được mọi nơi xa gần) bậc nhất, thấy xa các cõi mười phương,

 Như người khôn ngoan có trí tuệ, nhìn viên ngọc sáng trong lòng bàn tay.

 Khi Thế Tôn nói bài kệ này, có tám mươi bốn ức chúng sinh muốn xa lìa pháp tướng của sáu thức, không ưa trôi lăn trong sống chết qua năm đường (cõi trời, cõi người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), nên phát tâm thệ nguyện rộng lớn, trụ nơi địa vị không còn thức.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video