Kinh Bồ Tát Xử Thai (kinh nói về Bồ Tát — người tu hạnh lớn cầu thành Phật — khi còn ở trong thai mẹ), phẩm Bốn Đạo Hòa Hợp thứ hai mươi hai.
Bấy giờ trong hội có vị Bồ Tát tên là Biến Quang, trí tuệ thần thông thông suốt, trụ nơi bất thoái chuyển (địa vị tu hành không còn lùi bước), tâm thệ nguyện rộng lớn không gì phá hoại được, được chư Phật khen ngợi không phải một hai lần. Ngài có công đức vô lượng như của các Phật nhiều như cát sông Hằng, tích lũy hạnh lành, không sợ hãi, thường đi khắp vô lượng thế giới của chư Phật. Ngài có tám người bạn đồng học: một là Bồ Tát Bất Tà Kiến, hai là Bồ Tát Trực Ý, ba là Bồ Tát Chúng Tướng, bốn là Bồ Tát Khuất Thân, năm là Bồ Tát Giải Thoát, sáu là Bồ Tát Giải Phược, bảy là Bồ Tát Ấn Khả, tám là Bồ Tát Đắc Thệ Nguyện. Từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) các vị đã trụ nơi tận địa (?), được bất thoái chuyển.
Bấy giờ Bồ Tát Biến Quang thưa Phật: "Thế nào là Bồ Tát Ma-ha-tát (bậc Bồ Tát lớn) vào bốn loại đạo mà không có trước sau, được thành đạo Vô thượng Đẳng chính giác (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất, tức quả vị Phật)? Bồ Tát ngày đêm suy nghĩ, thấy dục như lửa, biết tưởng (sự nhận biết, hình dung trong tâm) và niệm đều tận, thấy pháp hành điên đảo, thấy pháp lợi ích ban đầu mà trao cho quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, người đạt quả này không còn trở lại cõi dục), rồi ngay ở cung trời ấy chứng được đạo sáng. Như thế không lâu. Có khi Bồ Tát ở địa vị phần trên, nhìn xuống cõi dục (cõi của chúng sinh còn lòng ham muốn) như đám bọt nước, dứt ba kết sử (ba thứ phiền não trói buộc: chấp thân là ta, chấp vào giới cấm sai lầm, và nghi ngờ), xa lìa ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) đối với có và không có. Có Bồ Tát được căn (năm căn lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, trí tuệ), được lực (năm sức mạnh tương ứng), lập chí tự tại, phá cái có, diệt cái không, không có bốn tâm bình đẳng (?), xem bên này bên kia bình đẳng, không có ý nghĩ về cái ta, không phải quá khứ, vị lai, hiện tại, cũng không phải Đẳng chính giác. Nay đối với đạo vô thượng, những chúng sinh này có gì sai khác?"
Phật nói: "Hỏi như thế thật hay! Ta sẽ vì ông phân biệt đầy đủ. Thế nào là Bồ Tát nhân duyên, nhân duyên? Thế nào gọi là nhân duyên, nhân duyên? Hai chiếc vòng đeo tay chạm vào nhau (mà phát ra tiếng), nên gọi là nhân duyên, nhân duyên (tức bậc Duyên giác, nhờ quán nhân duyên mà giác ngộ). Người kia dạy, ta nhận, nghe tiếng mà được giáo hóa, đó gọi là Thanh văn (người nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ). Không thầy, không nhờ trí người khác, không dựa vào bên này bên kia, nên gọi là Giác Phật (Phật tự giác ngộ, tức Duyên giác hay Bích-chi-phật). Lại nữa, Bồ Tát Ma-ha-tát cùng đạo này đạo kia trao lời thọ ký (lời Phật báo trước người nào sẽ thành Phật) cho nhau, ở chỗ chứng mà không chứng, đi khắp năm đường (cõi trời, cõi người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), đó gọi là giác. Cũng không thấy giác, cũng không thấy không giác, không một không hai, đó là vào pháp bất nhị (không phân hai bên đối lập)."
"Bồ Tát Ma-ha-tát dứt hết tập khí (thói quen phiền não còn sót lại) của hạnh xưa, hiểu rõ Duyên giác, kết sử của hữu dư (niết-bàn còn thân xác) và vô dư (niết-bàn không còn thân xác) đều dứt hẳn, đó là vào pháp bất nhị. Đối với chúng sinh đẳng phần (người có tham, giận, si ngang nhau), hiểu rõ lẽ vô thường, thân không phải của ta, trong ngoài đều trống không, đó là vào pháp bất nhị. Ân Phật lan tỏa rộng khắp không bờ bến, nhờ khổ, tập (nguyên nhân của khổ) và đạo (con đường diệt khổ) mà đến được vô vi (trạng thái không tạo tác, không sinh không diệt), đó là vào pháp bất nhị. Lòng đại từ và bốn tâm bình đẳng (từ — ban vui; bi — cứu khổ; hỷ — vui theo cái vui của người; xả — buông bỏ, không thiên vị) che chở tất cả, khiến chúng sinh ngu mê đến được chân thật, đó là vào pháp bất nhị." Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) liền nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật):
Thanh văn và Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy), chỉ là tên gọi tạm như tiếng vang;
Như vị tướng giỏi trong trận lớn, vượt thắng được kẻ thù mới là bậc trên (?).
Phật là bậc không ai sánh bằng, một mình bước đi, là bậc tôn quý của ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc),
Điều phục tâm, hàng phục quân ma, nhờ sức nhẫn mà đến niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết).
Xoay vòng trong khổ sống chết, mạng như tia lửa khi đập đá (chợt lóe rồi tắt),
Trải qua trăm nghìn ức kiếp, cầu thoát mà không có ngày thoát.
Phật vốn không có danh hiệu, tùy người tôn trọng mà gọi;
A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não), Bích-chi-phật, vốn là một, không có hai.
Như Phật Định Quang (vị Phật ở quá khứ xa xưa, cũng gọi là Phật Nhiên Đăng) đã thọ ký vô thượng cho ta:
"Sau chín mươi mốt kiếp, ở trong Hiền kiếp (đại kiếp hiện tại, có nghìn vị Phật ra đời) này,
Ông sẽ là bậc tôn quý tối thắng thứ tư, hiệu là Thích Ca Văn (tức Phật Thích Ca Mâu Ni)."
Ở đời năm trược (năm thứ vẩn đục của thời đại xấu ác) sôi sục như vạc nước, người không hiếu thuận cha mẹ,
Giết hại A-la-hán, không vâng lời dạy của hai bậc tôn quý (?).
Những nơi ta đã đi qua, không phải một hai đường,
Trong phiền não của sáu nẻo (cõi trời, cõi người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), đã trải qua vô số kiếp.
Đầu đêm, giữa đêm, cuối đêm không ngủ, kinh hành (đi tới đi lui chậm rãi để tu) tu đạo đức,
Lòng cung kính tự giác ngộ, xa lìa dính mắc vào ba cõi tồn tại.
Hạnh nguyện của Phật xưa là không bỏ chúng sinh mà tự vào diệt độ (?);
Xem một thân, một thần thức của chúng sinh với chính mình không khác.
Siêng năng khổ cực trong bao kiếp, tinh thần mục nát hư hoại,
Vì người khác chứ không vì mình, nên được thành Phật đạo.
Ta là bậc Nhất thiết trí (bậc biết tất cả), dạy khắp những người chưa được dạy,
Trí tuệ thần thông không dính mắc, một tiếng nói trừ được mọi ngờ vực.
Bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh) trải ba đời còn đến được đạo vô vi,
Huống chi bậc đứng đầu, việc thành Phật không còn gì phải nghi.
Các đệ tử của ta hiện nay, bậc hữu học (người đã chứng thánh quả nhưng còn phải tu học) và vô học (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn gì phải học),
Dùng bốn tâm bình đẳng cứu vớt khổ đau, không khởi, không sinh, không diệt.
Vốn từ suy tưởng mà sinh, lại từ suy tưởng mà diệt;
Không phải suy tưởng của ta sinh, không phải suy tưởng của ta diệt.
Hạnh vốn tự có gốc, trôi chạy không chỉ một đầu mối;
Gốc đã đứt thì không còn suy tưởng, không còn ý niệm gốc nữa.
Khi Thế Tôn nói bài kệ này, có mười hai na-do-tha (một số cực lớn) chúng sinh đều phát tâm cầu đạo bình đẳng vô thượng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video