Thiên 23 — Phẩm 23: Ý

 Kinh Bồ Tát Xử Thai (kinh nói về Bồ Tát — người tu hạnh lớn cầu thành Phật — khi còn ở trong thai mẹ), phẩm Ý thứ hai mươi ba.

 Bấy giờ trên tòa có vị Bồ Tát tên là Căn Liên Hoa, bố thí không ngăn ngại, thực hành bốn tâm bình đẳng (bốn tâm rộng lớn: từ — ban vui; bi — cứu khổ; hỷ — vui theo cái vui của người; xả — buông bỏ, không thiên vị), vững chắc khó lay chuyển. Đi đứng tới lui không mất oai nghi (cử chỉ đoan trang đúng phép) và lễ tiết. Từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) đến nay, Ngài thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt bỏ dâm dục), thiền định không loạn. Ngài phân biệt thiện ác, quán sát chúng sinh có tâm dâm dục, giận dữ, si mê hay không có tâm dâm dục, giận dữ, si mê, nhiều hay ít đều biết cả. Ngài đi khắp các cõi Phật, cúng dường, phụng sự chư Phật Thế Tôn. Ngài dùng phương tiện khéo léo (cách thức linh hoạt tùy căn cơ người mà giáo hóa) hiện bày lẽ vô thường, không có ta, không có thân, không có mạng, không có người. Việc nên làm thì biết làm, chỗ nên ở thì biết ở, thương xót tất cả.

 Lúc ấy Bồ Tát Căn Liên Hoa từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay, đến trước Phật thưa: "Hay thay, Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Bốn đạo hướng tới, ý ở chỗ nào? Là có ý hay không có ý? Ý là quả hay không phải quả? Ý là hữu đối (có sự ngăn ngại, đối đãi với vật khác) hay vô đối (không ngăn ngại, không đối đãi)? Ý thấy được hay không thấy được? Ý là quá khứ, vị lai, hiện tại, hay không phải quá khứ, vị lai, hiện tại? Ý là pháp của tiên nhân hay không phải pháp của tiên nhân (?)? Ý là pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt)? Ý là pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm) hay pháp vô lậu (không còn phiền não)? Trong ba loại pháp báo, ý ở chỗ nào? Ý ở nơi nghiệp đen quả báo đen chăng? Ý ở nơi nghiệp trắng quả báo trắng chăng? Ý ở nơi không đen không trắng, không trắng không đen chăng? Ý ở nơi pháp hành không thô, pháp hành tế nhị chăng?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ Tát Căn Liên Hoa: "Hay thay, hay thay, Bồ Tát Căn Liên Hoa! Nghĩa ông hỏi là vì thương nghĩ đến tất cả, để mở bày cho chúng sinh pháp tâm, ý, thức, hiện ánh sáng cho người mù tối. Nay ông hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ điều này." Bấy giờ Thế Tôn liền nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật):

 Bậc tối thắng không ai sánh bằng, trong sạch không vết nhơ,

 Mắt trong như hoa sen, không bị bụi trần làm ô nhiễm.

 Ở đời theo pháp hữu vi, thì rơi vào nạn ba cõi tồn tại (cõi dục — còn ham muốn; cõi sắc — còn hình thể; cõi vô sắc — không còn hình thể).

 Ta là không, người kia cũng không có; ý vắng lặng, không có tâm thức.

 Như nước ở trong đồ đựng, vuông tròn tùy theo vật chứa.

 Quá khứ không phải vốn có; hiện tại là hạnh thiện ác;

 Vị lai là pháp sẽ hoại; ý này không phải ý gốc.

 Bồ Tát thực hành đại từ, cũng hiện cả hữu đối và vô đối,

 Rửa sạch bệnh nhơ bẩn, đặt người vào đạo rốt ráo.

 Người có năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê ngủ lờ đờ, xao động hối hận, nghi ngờ) che lấp, làm tâm bị chướng ngại;

 Như mặt trời chiếu thiên hạ, thường có năm thứ che lấp:

 A-tu-la (loài thần, theo truyền thuyết lấy tay che mặt trời), khói, mây mù, bụi, che kín các cửa giác quan.

 Ý vốn không có thiện ác, do việc làm mà tạo ra;

 Vắng lặng, trống không, không có pháp, như quả sai quá thì gãy cành.

 Ví như cây chuối, bóc từng bẹ đều rỗng, không có lõi;

 Bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) hợp thành thân người, tìm ý thì không có gốc của ý.

 Ý ở trong quá khứ, vị lai, hiện tại, mà trong quá khứ, vị lai, hiện tại không có ý.

 Phân biệt pháp thức và tâm, tìm cái thật thì không có gì.

 Pháp của ý không có hình dáng, không thể nói đây là ý.

 Tâm nghĩ đến nhiều việc, sinh diệt không dứt.

 Đã nghĩ việc thiện ác trong quá khứ, thì vị lai sẽ chịu quả báo tương ứng;

 Hiện tại việc làm đã đầy, do ý tạo ra, không phải ai khác làm.

 Trong một niệm có chín mươi ức ý niệm, có hạnh thiện, có hạnh ác;

 Những gì một niệm tạo ra, muốn trừ bỏ cũng không trừ hết được,

 Huống chi những hạnh thiện ác tạo ra suốt ngày tháng, suốt bao kiếp.

 Người trí giữ gìn thân mình, vững chắc không nghiêng ngả,

 Như người phạm tội kia, bưng bát dầu đầy,

 Nếu làm rơi một giọt dầu, sẽ bị xử tội chết;

 Hai bên dù bày đủ trò vui, vì sợ chết mà không ngoái nhìn.

 Bồ Tát tu pháp quán trong sạch, giữ ý vững như kim cương,

 Dù bị chê, được khen hay bị quấy rối, tâm ý vẫn không lay động.

 Hiểu lý không, vốn cầu sự trong sạch, không có bên này, bên kia hay khoảng giữa,

 Theo chân như (bản tính chân thật như nó vốn là) và pháp bốn đế (bốn chân lý: khổ; nguyên nhân của khổ; sự diệt khổ; con đường diệt khổ), hướng về cửa niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết).

 Những hạnh ta tạo ra xưa kia, ràng buộc lấy gốc rễ của thân,

 Không phải thầy tính toán hay đệ tử của họ có thể đo đếm được.

 Vô số ức nghìn kiếp, dùng thân đền trả tội báo,

 Mang hình voi, ngựa, sáu loài gia súc, không được ở vào hàng làm người.

 Tuy được làm thân người, lại điếc, mù, câm, ngọng, gù lưng.

 Phật ra đời soi sáng thế gian, mà ở chốn biên địa không thấy được Phật;

 Khổ não như năm trược sôi sục trong vạc, toàn điều ác, không được nghe điều lành;

 Pháp tà điên đảo nổi lên, chân tính và trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan) suy tàn.

 Ta trong vô số kiếp, giữ hạnh như bưng bát dầu,

 Thương thân mà tự giữ gìn, đưa đến chỗ không còn sợ hãi.

 Chín mươi sáu phái ngoại đạo nổi lên, như ban đêm thấy ánh đom đóm;

 Mặt trời Phật soi sáng thế gian, trừ hết mọi chỗ tối tăm.

 Phật ra đời, người đời vui; thầy thuốc xuất hiện, người bệnh vui;

 Của báu xuất hiện, người nghèo vui; được thành Phật, niềm vui niết-bàn;

 Tu khổ hạnh, nhẫn nhục là vui; ta không dính mắc hình sắc là vui;

 Bỏ keo kiệt tham lam mà bố thí là vui; giữ giới không phạm là vui;

 Được trực tiếp nhận lời dạy của bậc thánh là vui; suy nghĩ trong thiền định là vui;

 Thấy có và không bình đẳng là vui; được gặp điều khó gặp là vui.

 Địa ngục và tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp) là khổ; không ai cứu là khổ bậc nhất;

 Hạt giống mục nát là khổ; mầm mọc lên không thành là khổ;

 Sinh lên trời rồi lại sa vào tội là khổ; cái thấy đúng bị điên đảo là khổ;

 Long vương Nan-đà và Bạt-nan-đà (hai vị vua rồng anh em) quấn quanh núi Tu-di (ngọn núi rất lớn ở trung tâm thế giới) là khổ;

 Lửa kiếp thiêu (lửa cháy thiêu rụi thế giới vào cuối kiếp) bốc mạnh là khổ; lòng hối hận mới cầu Phật là khổ (?).

 Một hạnh hướng về một đạo, một lòng, ý không quay lại;

 Một thân tu đạo đức, rốt cuộc thành một ngôi báu.

 Tu cái một không rời cái một, đoan nghiêm, một thức là một;

 Giữ cái một không rời cái một, nên gọi là một mình bước đi duy nhất.

 Khi Thế Tôn nói bài kệ này, có mười sáu na-do-tha (một số cực lớn) chúng sinh mới bước vào dấu đạo (chứng quả thánh đầu tiên), trừ bỏ bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý một cách trong sạch), ở nơi không dính mắc mà vào không tam-muội (định quán thấy mọi vật đều trống không, không có thực thể).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video