Kinh Bồ Tát Xử Thai (kinh nói về Bồ Tát khi ở trong thai mẹ), phẩm Nhân (phẩm bàn về "người"), thứ ba mươi ba.
Bấy giờ trong hội có một vị Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) tên là Pháp Ấn. Ngài nghe Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) nói rằng chúng sinh do sáu đại (sáu yếu tố tạo thành: đất, nước, lửa, gió, khoảng không và thức) mà mang thân năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý muốn và tạo tác, thức là sự hay biết). Ngài nghe Phật phân biệt trong ngoài, giảng rõ rằng tất cả đều trống rỗng, không có thực. Trong lòng ngài sinh nghi: thức chỉ là những ý nghĩ rối loạn, không phải pháp chân thật; vậy cái gì là người? Thế nào là người? Người từ đâu sinh ra?
Phật bảo Bồ Tát Pháp Ấn: "Lành thay, lành thay! Điều ông hỏi đều nhờ uy thần của chư Phật nâng đỡ. Vì sao vậy? Chư Phật trong quá khứ nhiều vô số a-tăng-kỳ (con số cực lớn, không thể đếm được), như cát sông Hằng, và chư Phật đời sau cũng nhiều vô số a-tăng-kỳ như cát sông Hằng, đều phân biệt gốc của con người và cái tên gọi giả đặt ra, thật không thể nghĩ bàn. Điều đó không phải hàng nhị thừa (hai cỗ xe tu hành nhỏ: Thanh văn và Duyên giác) như A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) hay Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy chỉ dạy) có thể đo lường được. Nay ông hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ và ghi nhớ; ta sẽ phân biệt và nói đầy đủ cho ông.
Ví như ở thế giới Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu khổ đau) này, cõi Diêm-phù-đề (châu lục ở phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sống) sinh ra các loài chúng sinh; nhưng đó không phải là giống người. Vì sao? Vì không có tính chân thật, nên không phải giống người (nhân chủng: dòng giống làm người đúng nghĩa, tức người có gốc lành, đi trên đường giác ngộ). Đông Phất-vu-đãi (châu lục phía đông núi Tu-di) cũng không phải giống người. Bắc Uất-đơn-viết (châu lục phía bắc) cũng không phải giống người. Tây Câu-da-ni (châu lục phía tây) cũng không phải giống người. Trừ cõi nước của Phật Vô Lượng Thọ (tức Phật A-di-đà) và Phật A-súc, trừ Phật Hư Không Tế ở cõi nước trang nghiêm, trừ các vị Bồ Tát đang ngồi đây với ta hôm nay, ngoài ra tất cả đều không phải giống người. Vì sao? Vì từ xưa đến nay, cho đến khi thành Phật, trong suốt khoảng giữa ấy chưa từng làm điều ác, đó mới là giống người.
Ví như có người tu sửa nghiệp của thân và miệng, so với kẻ không tu, đó gọi là giống người. Người thọ pháp Tam quy (nương về Phật, Pháp, Tăng) so với kẻ không thọ, đó gọi là giống người. Người giữ năm giới (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) so với kẻ không giữ, đó gọi là giống người. Người làm mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không si mê) so với kẻ không làm, đó gọi là giống người.
Người hướng tới quả Tu-đà-hoàn (quả vị thứ nhất trong bốn quả thánh của hàng Thanh văn, bậc mới vào dòng thánh) so với kẻ không hướng tới, đó gọi là giống người. Người chứng Tu-đà-hoàn so với kẻ không chứng, đó gọi là giống người. Người hướng tới quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai, bậc chỉ còn trở lại cõi đời một lần) so với kẻ không hướng tới, đó gọi là giống người. Người chứng Tư-đà-hàm so với kẻ không chứng, đó gọi là giống người. Người hướng tới quả A-na-hàm (quả thứ ba, bậc không còn trở lại cõi dục) so với kẻ không hướng tới, đó gọi là giống người. Người chứng A-na-hàm so với kẻ không chứng, đó gọi là giống người. Người hướng tới quả A-la-hán so với kẻ không hướng tới, đó gọi là giống người. Người chứng A-la-hán so với kẻ không chứng, đó gọi là giống người. Người hướng tới quả Bích-chi Phật so với kẻ không hướng tới, đó gọi là giống người. Người chứng Bích-chi Phật so với kẻ không chứng, đó gọi là giống người. Người hướng tới Phật đạo so với kẻ không hướng tới, đó gọi là giống người. Người chứng Phật đạo so với kẻ không chứng, đó gọi là giống người.
Vì thế Phật được gọi là Bậc Tôn Quý Trong Loài Người, với mười danh hiệu: Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Mười danh hiệu ấy có nghĩa là: bậc từ chân lý mà đến; bậc đáng nhận sự cúng dường; bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp; bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh; bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát; bậc hiểu rõ thế gian; bậc cao nhất, không ai hơn; bậc khéo điều phục và dẫn dắt con người; bậc thầy của trời và người; bậc giác ngộ được cả thế gian tôn kính. Đó gọi là giống người."
Phật bảo Bồ Tát Pháp Ấn: "Nay hãy khéo nghe. Chư Phật quá khứ so với hiện tại và vị lai, đó gọi là giống người. Hiện tại so với vị lai, đó gọi là giống người. Vị lai so với quá khứ và hiện tại, đó gọi là giống người. Trong pháp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), hiện tại so với quá khứ và vị lai là bậc nhất. Vì sao? Vì Như Lai ở trong hiện tại có thể thực hành pháp của quá khứ và vị lai. Vì sao? Vì hiện tại hơn hẳn: quá khứ đã diệt, vị lai chưa đến, đó là pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) vốn tự nhiên như thế. Không phải quá khứ có thể diệt được hiện tại và vị lai, cũng không phải vị lai có thể diệt được quá khứ và hiện tại." Bấy giờ Thế Tôn liền nói bài tụng rằng:
Các bậc Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ hoàn toàn, tức Phật) thời quá khứ
Để lại lời dạy cứu độ chúng sinh,
Phân biệt gốc rễ của con người:
Bậc thượng, trung, hạ, thật là vi diệu.
Đức Phật tối thắng thời hiện tại
Thấy rõ quá khứ, biết cả vị lai,
Dứt sạch các kết (những sợi dây phiền não trói buộc) trước sau,
Một mình chiếu sáng như mặt trời.
Chúng sinh tu khổ hạnh và các loài,
Loài hai chân cùng loài bốn chân,
Phật vì họ nói pháp cam lộ (pháp ngọt như sương trời, ví lời Phật dạy đem lại sự giải thoát, bất tử),
Làm cho đầy đủ, trừ hết mọi vọng tưởng.
Chư thiên (các vị trời) nhờ làm mười điều thiện,
Từ một, hai cho đến hai mươi hai (?).
Trên là trời, dưới là phi thiên (A-tu-la, loài có phúc gần bằng trời nhưng hay giận dữ, tranh đấu),
Đó là do công đức hơn kém khác nhau.
Như Lai đầy đủ các tướng tốt,
Làm điều thiện không chút tì vết,
Chứa công đức cao như núi An Minh (tên khác của núi Tu-di, ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới),
Hạnh trong sạch không vướng nhơ bẩn.
Nếu có người sinh lòng phỉ báng,
Nói rằng Phật không phải đạo chân thật,
Chết sẽ vào địa ngục A-tì (địa ngục khổ nhất, chịu khổ không lúc nào ngừng),
Chư Phật cũng không cứu được.
Hơi miệng tanh hôi, thối tha,
Tay chân phiền muộn, nóng bức,
Ý ác vì thế càng hừng hực,
Ấy là do tội phỉ báng.
Làm lành, tu công đức,
Thần thức (cái biết đi theo người từ đời này sang đời khác) hướng về nơi tốt đẹp,
Như người xuống ao tắm,
Sạch sẽ, không còn bụi nhơ.
A-la-hán, Bích-chi Phật
Dứt sạch, mãi mãi không sinh lại,
Không còn nghĩ đến thân "ta", "của ta",
Rời bỏ nỗi khổ trong năm đường (năm cõi tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời).
Pháp mà Phật vốn đã thực hành
Được chư Phật ấn chứng, công nhận,
Nay được làm bậc tôn quý trong loài người,
Nên gọi là Thiên Trung Thiên (bậc trời của các vị trời, tức bậc cao quý nhất).
Thế Tôn nói bài tụng này xong, bảo Bồ Tát Pháp Ấn: "Đó gọi là giống người." Bấy giờ Bồ Tát Pháp Ấn liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay đến trước bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn, Ngài đã nói nghĩa này thật hay! Chúng con trong hội này, đứng trước Như Lai thì không phải giống người; vậy xin chỉ bày làm sao để trở thành giống người?"
Phật bảo Bồ Tát Pháp Ấn: "Hiểu rằng các pháp đều trống rỗng, không có gì; không có kia, không có đây, không thấy kia đây, đó gọi là giống người. Quán xét pháp tính không có quá khứ, vị lai, hiện tại; hiểu pháp tính trống rỗng, vắng lặng, không có hai, đó gọi là giống người. Đối với bốn đạo quả (bốn quả thánh: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán), có người thành tựu, có người không thành tựu, mà không thấy có một cũng không thấy có hai, đó gọi là giống người. Đối với pháp các tướng, không thấy trang nghiêm cũng không thấy không trang nghiêm, hiểu rõ là trống rỗng, vắng lặng, chẳng phải một chẳng phải hai, đó gọi là giống người. Cõi Phật trong sạch, dứt trừ tham dục, giận dữ, si mê, mà cũng không thấy sạch, cũng không thấy không sạch, cả hai việc đều trống không, đó gọi là giống người.
Phân biệt tính của đạo qua ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy phương pháp tu tập giúp đạt giác ngộ), có thành có bại, mà không thấy ở cõi đời có người hay không có người, đó gọi là giống người. Phát ý lập thệ nguyện rộng lớn, không vì riêng mình, đặt chúng sinh yên ổn ở nơi không còn sợ hãi, không thấy có chỗ trụ, không thấy không có chỗ trụ, hai việc ấy bình đẳng, đó gọi là giống người. Phân biệt thiền định (sự tập trung tâm ý cho lặng yên một chỗ) mà tâm không nhiễm đắm, giữ ý như hư không, không gì lay động được, cũng không thấy định, cũng không thấy không định, đó gọi là giống người. Chúng sinh có tà kiến (thấy biết sai lệch) thì dẫn dắt, chỉ cho họ nơi thiện, dùng tám chánh đạo (tám con đường đúng: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) rửa sạch nhơ bẩn trong tâm, mà cũng không thấy đúng, cũng không thấy không đúng, đó gọi là giống người.
Đối với bốn chúng (bốn hạng đệ tử của Phật) là tỳ-kheo (nam tu sĩ xuất gia), tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia), tâm đạo vững chắc, không luyến đắm, không thấy giới hạnh có phạm hay không phạm, đó gọi là giống người. Như thế, này Pháp Ấn, đối với pháp của Như Lai thì làm lợi ích nhiều cho chúng sinh, đối với Phật thì biết đền ơn, tu các công đức không uổng phí." Bấy giờ trong hội có một trăm bảy mươi ức chúng sinh đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính của Phật), tu hạnh giống người không thoái lui.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video