Kinh Bồ Tát Xử Thai (kinh nói về Bồ Tát khi ở trong thai mẹ), phẩm Hành (phẩm bàn về việc làm và quả báo của nó), thứ ba mươi bốn.
Bấy giờ trong hội có một vị Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) tên là Tạo Hành. Ngài liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay đến trước bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), Ngài đã nói thật hay về giống người: chẳng ở trước, chẳng ở sau, chẳng ở khoảng giữa. Vậy nghiệp hành và quả báo (những việc làm tạo thành nghiệp và kết quả tương ứng phải nhận lấy) thì lấy gì mà biết được? Có khi là thân quá khứ chứ không phải thân hiện tại bây giờ; có khi là thân vị lai chứ không phải thân quá khứ; có khi là thân hiện tại chứ không phải thân quá khứ hay vị lai. Có khi làm việc ở bên trong mà nhận quả báo ở bên ngoài; có khi làm việc ở bên ngoài mà nhận quả báo ở bên trong.
Có khi làm việc bằng thân phàm phu (người thường chưa chứng đạo) mà nhận quả báo bằng thân Tu-đà-hoàn (quả vị thứ nhất trong bốn quả thánh của hàng Thanh văn, bậc mới vào dòng thánh). Có khi làm việc bằng thân Tu-đà-hoàn mà nhận quả báo bằng thân Tư-đà-hàm (quả thứ hai, bậc chỉ còn trở lại cõi đời một lần). Có khi làm việc bằng thân Tư-đà-hàm mà nhận quả báo bằng thân A-na-hàm (quả thứ ba, bậc không còn trở lại cõi dục). Có khi làm việc bằng thân A-na-hàm mà nhận quả báo bằng thân A-la-hán (quả thứ tư, bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh).
Có chúng sinh được tam-muội từ (trạng thái tâm định tĩnh an trú trong lòng thương yêu, muốn đem niềm vui cho mọi loài) mà không có bi (thương xót, muốn cứu khổ), hỷ (vui theo niềm vui của người khác), xả (buông bỏ, đối xử bình đẳng không thiên vị). Có chúng sinh được bi mà không có từ, hỷ, xả. Có chúng sinh được hỷ mà không có từ, bi, xả. Có chúng sinh được xả mà không có từ, bi, hỷ.
Có chúng sinh từ địa vị phàm phu, không qua tín địa và pháp địa (hai bậc tu tập trước khi vào quả thánh: tín địa là bậc tu nhờ lòng tin theo lời dạy, pháp địa là bậc tu nhờ tự mình quán xét giáo pháp), mà chứng ngay Tu-đà-hoàn. Có chúng sinh không qua tín địa, pháp địa, Tu-đà-hoàn mà chứng Tư-đà-hàm. Có chúng sinh không qua tín địa, pháp địa, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm mà chứng A-na-hàm. Có chúng sinh không qua tín địa, pháp địa, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm mà chứng A-la-hán. Có chúng sinh không qua tín địa, pháp địa, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán mà chứng "A-la-hán kia đây" (?).
Có chúng sinh hướng tới quả Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy chỉ dạy) rồi lại tự sa sút, rơi về địa vị phàm phu. Có chúng sinh hướng tới A-la-hán rồi lại tự sa sút, rơi về địa vị phàm phu. Có chúng sinh hướng tới A-na-hàm rồi lại tự sa sút, rơi về địa vị phàm phu. Có chúng sinh hướng tới Tư-đà-hàm rồi lại tự sa sút, rơi về địa vị phàm phu. Có chúng sinh hướng tới Tu-đà-hoàn rồi lại tự sa sút, rơi về địa vị phàm phu. Có chúng sinh từ pháp địa thoái lui, rơi về địa vị phàm phu. Có chúng sinh từ tín địa thoái lui, rơi về địa vị phàm phu. Những chúng sinh này đối với Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) đều có lòng ngờ vực. Cúi xin Thế Tôn phân biệt từng điều một, khiến mọi người trong hội bỗng nhiên tỏ ngộ."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ Tát Tạo Hành: "Lành thay, lành thay! Nghĩa ông hỏi đều là vì đời sau, đời trước và đời nay, và cũng chính là nghiệp hành và quả báo của chư Phật. Nay ta sẽ phân biệt từng điều; hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ và ghi nhớ. Này Bồ Tát Tạo Hành, ông muốn Như Lai nói về nghiệp hành và quả báo trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số cực lớn không thể đếm; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) quá khứ chăng? Ông muốn Như Lai nói về nghiệp hành và quả báo trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp vị lai chăng? Ông muốn Như Lai nói về nghiệp hành và quả báo trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp hiện tại chăng?"
Bấy giờ Bồ Tát Tạo Hành bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, xin tạm gác lại nghiệp hành và quả báo quá khứ và vị lai. Con muốn nghe nghiệp hành và quả báo nơi thân hiện tại của Như Lai." Phật bảo Bồ Tát Tạo Hành: "Nghiệp hành và quả báo trong vô số a-tăng-kỳ kiếp quá khứ cũng là do hiện tại làm ra. Nghiệp hành và quả báo trong vô số a-tăng-kỳ kiếp vị lai cũng là do hiện tại làm ra. Nghiệp hành và quả báo làm ở hiện tại cũng là nhân duyên phải nhận chịu, đền trả, nối với quá khứ và vị lai. Nay ta sẽ nói cho ông.
Thuở xưa ta đã trải qua vô số khổ hạnh: có lúc tu hạnh trong sạch, có lúc tu hạnh không trong sạch, có lúc tu hạnh của trời, có lúc tu hạnh của người. Từ khi mới cầu Phật đạo cho đến khi các lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ làm tâm ô nhiễm và khiến trôi lăn trong sinh tử) đã dứt hết, có thần thông biến hóa, bỗng nhiên đại ngộ, thấy ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới chúng sinh luân hồi) đều khổ, chỉ có ta là an vui. Ta ở bên bờ sông Ni-liên (sông Ni-liên-thiền, nơi Phật tu khổ hạnh) tu khổ hạnh sáu năm, mỗi ngày ăn một hạt mè, một hạt gạo. Đó là vì thuở trước ta đối với một vị Duyên giác (tức Bích-chi Phật) đã phạm bốn lỗi của miệng (nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt) và cắt đứt một lần bố thí, nên nay phải chịu quả báo này.
Khi ta đã thành Phật, bị năm trăm chàng ma-nạp (thanh niên Bà-la-môn đang theo thầy học) dùng lời độc ác phỉ báng, chửi mắng, đi khắp các phố phường ngõ hẻm rêu rao rằng Phật đạo không phải là thật. Khi ấy dân chúng các nước có người tin, có người không tin. Người tin thì thuộc bậc tín địa, pháp địa; người không tin là phàm phu ở bên ngoài. Những người như thế mà căn và lực (các năng lực tinh thần như lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định tâm, trí tuệ) đã thành tựu thì không thể bị làm hư hoại. Phật ra đời, ánh sáng chiếu khắp: địa ngục được tạm ngừng khổ, ngạ quỷ (loài quỷ đói) được no đủ, loài súc sinh không còn phải mang vác gánh nặng.
Như em ta là Đề-bà-đạt-đâu (tức Đề-bà-đạt-đa, em họ của Phật, người nhiều lần tìm cách hại Phật) lấy đá ném vào ngón chân Phật làm chảy máu. Khi ấy ta tránh đi: phía đông đến Phất-vu-đãi, phía bắc đến Uất-đơn-viết, phía tây đến Câu-da-ni (ba châu lục ở ba phía của núi Tu-di). Ta lại tránh, từ cõi trời Đao-lợi (cõi trời ở trên đỉnh núi Tu-di) lên đến cõi trời thứ ba mươi hai (?), mà hòn đá ấy vẫn đuổi theo ta. Ta lại tránh, trở về chỗ cũ, và bị hòn đá làm bị thương.
Có lần ta ở trong nước Ma-kiệt (tức Ma-kiệt-đà, một nước lớn ở Ấn Độ xưa), trong vườn Trú Ám, sống nhàn tĩnh và đi kinh hành (đi qua lại chậm rãi để tu tập). Khi ấy có một vị trưởng giả (người giàu có, có địa vị) tên là Thi-lợi-quật mời ta đến để cúng dường, ta liền nhận lời, chỉ dẫn một mình A-nan (thị giả của Phật) đi theo. Nhà trưởng giả ấy có bảy lớp cửa, mỗi cửa đều có người canh giữ. Phép thường của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại là im lặng nhận lời mời và không nhận thêm lời mời nào khác; các đệ tử của ta xuất gia tu đạo cũng nên làm như thế.
Ta đến cửa nhà ấy, nhưng trưởng giả Thi-lợi-quật ở bên trong đang bày ca múa, nhạc kỹ, vui chơi thỏa thích, quên mất ta đang đứng ở ngoài, qua cả ngày lẫn đêm. Phật bảo A-nan: "Ông đi khất thực, ta ở lại chỗ này." Khi ấy có một người coi ngựa đi ngang qua bên Phật, Phật xin ăn. Người coi ngựa nói: "Tôi không có thức ăn, chỉ có lúa mạch nấu chín, xin đem dâng." Ông liền đem lúa mạch chín dâng Phật, Phật liền nhận lấy mà ăn. Người coi ngựa ấy cho là Phật đã ăn. Khi ấy có một vị thiên tử (vị thần ở cõi trời) tên là Luyện Tinh liền đỡ lấy thức ăn mang đi; những người trông thấy đều cho là Phật ăn. Thật ra Phật không ăn; vì muốn độ người kia nên hiện ra như nhận ăn. Như thế Phật ở trong cửa chín mươi ngày, A-nan cũng đi khất thực chín mươi ngày.
Uy thần của Như Lai khiến nhà vua, các quan và các trưởng giả không biết Phật đang ở đó. Vì sao? Vì sợ họ sinh lòng khinh mạn mà nổi tâm phỉ báng, cho rằng: "Phật mà còn không có uy thần, thì người khác còn trông mong gì?" Bấy giờ trưởng giả Thi-lợi-quật nhân có chút việc ra ngoài dạo chơi, thấy Phật ở nơi cửa, mới hỏi Phật: "Ngài đến đây từ bao giờ?" Phật bảo trưởng giả: "Trước đây ông mời ta, ta liền đến đây. Ông ở trong vui chơi thỏa thích, nay đã qua chín mươi ngày. Ta sắp trở về vườn Trú Ám; ta đã nhận sự cúng dường của ông bằng lúa mạch chín dành cho ngựa ăn." Khi ấy trưởng giả Thi-lợi-quật vô cùng hổ thẹn, gieo năm vóc sát đất (hai đầu gối, hai khuỷu tay và trán chạm đất, cách lạy cung kính nhất), thưa: "Cúi xin Thế Tôn rủ lòng tha thứ chỗ con thiếu sót, cho con được sám hối lỗi lầm." Phật bảo trưởng giả: "Nhân duyên này đã có từ lâu, không phải mới bây giờ." Bấy giờ trưởng giả mời Phật vào nhà, cúng dường bốn thứ (y phục, thức ăn uống, giường chiếu, thuốc men). Phật vì ông mà thuyết pháp; mọi bụi nhơ phiền não của ông đều hết, ông được pháp nhãn tịnh (mắt pháp trong sạch, tức lần đầu thấy rõ chân lý, bước vào dòng thánh).
Thuở xưa có một lần ta ở thành Tì-xá-li, khi mới thành Phật đạo chưa lâu, sáu thầy ngoại đạo (sáu vị giáo chủ của các phái ngoài Phật giáo thời bấy giờ) đang thịnh. Ta có một nghìn hai trăm năm mươi đệ tử, trong đó một nghìn lẻ một người (?) đều đắc quả A-la-hán, sáu thần thông trong suốt (sáu năng lực siêu việt: thấy xa không ngăn ngại, nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, đi lại biến hóa tự tại, dứt sạch phiền não). Khi ấy có cô gái tên Chiên-già-ma-na-kỳ, là đệ tử của A-xà-la-sí-xá-khâm-bà-la (một trong sáu thầy ngoại đạo). Cô nhận lời chỉ bảo của thầy, ngày ngày đến chỗ Phật, bề ngoài làm ra vẻ người nữ có lòng tin trong sạch, bên trong làm theo lời dạy của thầy tà, qua lại quanh quẩn cốt để người ta trông thấy. Cô lấy cỏ độn bụng, ngày càng làm cho to dần, sau đó lấy một cái chậu gỗ buộc vào bụng, trông như người đàn bà sắp sinh.
Khi ấy thầy tà hỏi: "Con ở đâu mà có thai này?" Cô đáp: "Ngày ngày con đến chỗ sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca), nên mới có thai này." Thầy liền giận dữ nói: "Hắn lừa gạt đệ tử của ta, người sắp được sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời cao, thuộc cõi sắc), làm nhục đệ tử ta đến mức này!" Rồi thầy tà dẫn các đệ tử cùng cô gái ấy đến chỗ Phật. Đúng lúc ấy, Như Lai đang thuyết pháp cho vô số chúng. Các phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) đến chỗ Phật, lớn tiếng hô: "Sa-môn Cù-đàm này phạm dâm dục, thật không đắc đạo mà tự xưng là đắc đạo; những phép biến hóa hắn làm đều là ảo thuật, không phải đạo chân thật." Họ chỉ vào cô gái mà nói: "Mọi người có thấy không? Hắn yêu cô gái này của chúng tôi, khiến cô có thai." Vừa nói lời ấy xong, Thiên đế Thích (vua của cõi trời Đao-lợi) hóa làm một con chuột vàng, chui vào trong váy cô gái, cắn đứt dây buộc chậu, khiến chậu rơi xuống đất. Mọi người đều thấy, quở trách, mắng chửi: "Thầy trò các người phỉ báng bậc thánh, hãy mau ra khỏi nước này!"
Thuở xưa có một lần ta ở nước Cẩm-tì-lê, ngồi thiền định tu đạo dưới một gốc cây, chín mươi ngày không dời chỗ. Khi ấy một trong sáu thầy ngoại đạo, tên là Kim-na-kim-li, có nữ đệ tử tên là Toan-đà-nan-đề. Cô sinh lòng ganh ghét, muốn che lấp công đức của Phật để làm rạng rỡ đạo của thầy mình. Cô nói: "Tôi có thể khiến người ta không cúng dường Phật nữa, khiến danh tiếng của thầy lan truyền khắp nơi." Người nữ ấy ôm mưu đồ này, ngày ngày đến chỗ Phật. Qua mấy ngày, cô bị giết và xác bị chôn trong khu vườn phía sau tinh xá (nơi ở của người tu). Sau đó bọn họ đến đào xác lên, nói rằng Phật giết người; tiếng xấu lan truyền, người trong nước ai cũng biết.
Thuở xưa có một lần sườn trái ta bị bệnh phong, ta sai Kỳ-vực (vị danh y thời Phật) chữa. Kỳ-vực nói: "Cần có sữa bò, nước tiểu voi, xá-lợi-sa, tất-bát, thi-lợi-sa và hồ tiêu (?) (các vị thuốc), nấu thành thang mà uống thì khỏi." Thuở xưa có một lần ta đi giáo hóa ở một làng khác, bị cây giáo ngựa (?) đâm vào chân, thủng suốt từ trên xuống dưới, đau đớn vô cùng, lại sai Kỳ-vực chữa. Thuở xưa có một lần ta bị đau đầu, như có hai núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới) đè lên đầu, đau đến không chịu nổi.
Nay tuy ta đã thành Phật, các lậu đã dứt sạch, mọi điều thiện đều nhóm đủ, nhưng những việc làm thuở trước vẫn không mất đi. Dù từ vô số kiếp đã tu hạnh trong sạch, nghiệp hành và quả báo vẫn khó mà thoát được. Thân Phật còn như thế, huống gì A-la-hán, Bích-chi Phật lại có thể thoát khỏi quả báo của việc làm sao?" Bấy giờ Thế Tôn vì Bồ Tát Tạo Hành mà nói bài tụng rằng:
Bậc tối thắng có bốn thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ước muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét),
Có thể sống lâu vô số kiếp;
Dù trời đất đều tan hoại,
Núi Tu-di hóa thành tro bụi,
Nghiệp hành vẫn đuổi theo thân,
Không nơi nào trốn tránh được.
Ta đã thành bậc Tối Chánh Giác (bậc giác ngộ đúng đắn cao nhất),
Trong ba cõi không ai sánh bằng,
Mà vẫn phải chịu chín quả báo,
Do việc làm đời trước lôi kéo, trói buộc.
Ta có sức tam-muội (sức định tâm),
Vững như kim cương không thể phá,
Mà vẫn không tránh được nghiệp báo,
Bỏ qua mà không phải đền trả.
Nay duyên sinh của ta đã hết,
Đến đây không còn phần nào nữa,
Mãi mãi từ biệt sinh tử,
Không còn tạo những việc làm kia nữa.
Người đời phần nhiều tham năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái),
Không giữ gìn, buông lung phóng túng,
Đời này và cả đời sau
Thường rơi vào chốn sầu khổ.
Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và sinh tử) không chấp trước điều gì,
Mà vẫn hiện ra pháp hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt);
Nếu chẳng hiện ra để giáo hóa,
Chúng sinh khó mà cứu độ được.
Tám chánh đạo là đạo vô vi (con đường không tạo tác, dẫn đến giải thoát),
Là con đường các bậc hiền thánh đi,
Rời bỏ mọi trói buộc, chấp trước,
Là pháp không sinh không diệt.
Đạo bắt đầu từ phép quán vô thường,
Suy xét pháp bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp),
Một lòng không lay động,
Thành tựu các tướng tốt.
A-la-hán, Bích-chi Phật
Phải đền trả còn nặng hơn ta,
Bị nghiệp hành đuổi theo,
Biết nơi nào mà thoát được?
Xá-lợi-phất (đệ tử bậc nhất về trí tuệ của Phật) đầy trí tuệ,
Thường làm công đức của Phật,
Mà ruột sa xuống rồi nhập diệt,
Đây là bằng chứng rõ ràng.
Mục-kiền-liên (đệ tử bậc nhất về thần thông) có thần túc,
Từng bước leo lên núi Tu-di,
Mà bị phạm chí cầm gậy đánh,
Xương nát vụn như hạt cải.
A-la-hán Sa-kiệt
Hàng phục được rồng Nan-đà,
Mà lúc sắp nhập diệt,
Tròng mắt rơi ra vô số.
Tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia) Kim Hoa
Thần đức khó mà đo lường,
Từng hóa làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp),
Thống lĩnh bốn thiên hạ (bốn châu lục quanh núi Tu-di),
Mà khi bỏ thọ mạng vào cõi vô vi (nhập Niết-bàn),
Tay chân bị đao kiếm chặt rời.
Bích-chi Phật tên là Quang Minh,
Ra đời khi không có Phật pháp,
Sống theo đời cho hết tuổi thọ,
Rồi nhập diệt trong vạc nước sôi.
Nay ta nói về hiện tại,
Những nghiệp báo như thế đó;
Nếu nói đến quá khứ,
Hạnh của a-tăng-kỳ chư Phật,
Thì từ kiếp này sang kiếp khác,
Nghiệp báo cũng nói không hết.
Đời sau lại có Phật
Ngồi trên tòa này,
Cũng sẽ nói về nghiệp báo,
Không khác gì hôm nay.
Các vị Bồ Tát Ma-ha-tát (Bồ Tát lớn)
Hãy tinh tấn, chớ lười biếng,
Hãy mau lìa xa nghiệp báo,
Đừng cùng nó đi chung đường.
Bấy giờ Bồ Tát Tạo Hành nghe bài kệ này xong, lông trên khắp thân đều dựng đứng, không còn ưa cảnh sinh tử quanh quẩn trong năm đường (năm cõi tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Mọi người đều phát tâm vô thượng (tâm cầu giác ngộ cao nhất), trụ ở bậc bất thoái chuyển (bậc không còn thoái lui trên đường tu).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video