Quyển một
Chuyện giấc mộng thức tỉnh Quế Thiên
Trong niên hiệu Đại Đức (niên hiệu vua Thành Tông nhà Nguyên, khoảng năm 1297–1307), có một người họ Thi tên Tế, quê huyện Trường Châu đất Ngô (vùng Tô Châu, tỉnh Giang Tô ngày nay). Nhà ông vốn giàu, ông là người khảng khái, trọng khí tiết. Bốn mươi tuổi vẫn chưa có con. Tính ông chỉ mê cảnh núi sông đẹp, hễ rảnh là đến các núi Hổ Khâu, Thiên Trì, Thiên Bình dạo chơi, nghỉ ngơi.
Một ngày mùa hạ, ông một mình chèo thuyền nhỏ lên Kiếm Trì (ao Kiếm, một thắng cảnh trên núi Hổ Khâu), đi qua mộ Chân Nương (mộ một kỹ nữ nổi tiếng đời Đường ở Hổ Khâu), rồi dừng tránh nóng ở Đài Đọc Sách. Ve mới kêu ran trên cành liễu, gió nam mát thổi qua rặng thông. Đang ngắm cảnh thì ông bỗng nghe tiếng than thở buồn rầu. Lắng nghe thêm vài lần, ông thấy người ấy như buồn khổ không chịu nổi. Ông sai người đi dò xem, thì ra đó là Quế Thiên, bạn học thuở nhỏ.
Ông mời lại hỏi chuyện. Lúc đầu Quế khó mở lời. Ông khéo léo an ủi rồi hỏi: "Cha mẹ anh vẫn mạnh khỏe chứ?" Quế đáp: "Hai cụ qua đời lâu rồi." Ông hỏi: "Vậy là trong nhà có chuyện không yên sao?" Quế mới nói thật: "Tôi có mấy mẫu ruộng, đủ ăn cháo qua ngày. Chẳng may nghe người ta bảo buôn bán so với cày cấy thì lời gấp trăm lần, tôi bèn viết giấy cầm ruộng cho nhà quan Bình chương (chức quan đứng đầu, nắm việc chính sự thời Nguyên) họ Lý, vay được hai mươi đĩnh (thỏi bạc đúc, một đơn vị tiền tệ) bạc, lên kinh đô buôn bán. Trời ơi, trời chẳng thương tôi, lại còn giáng họa nặng: thuyền vỡ giữa dòng nước lớn, túi rỗng sạch, chỉ còn trơ trọi một thân. Hôm nay tôi lẻn về thì lại bị chủ nợ biết. Chủ nợ quyền thế ngút trời. Tôi nghĩ mảnh ruộng xấu chẳng đủ trả nợ, một vợ hai con sẽ không giữ được nữa, vì thế mà buồn!" Nói xong nước mắt ròng ròng.
Ông động lòng nói: "Anh đừng lo, tôi sẽ lo trả nợ giúp anh." Quế lúc đầu tưởng ông đùa. Ông nói: "Tôi với anh tuy giao tình không sâu, nhưng lòng thương vợ con thì như nhau. Tôi thường hận không có con, nỡ nào thấy người có con mà phải bỏ con? Vả lại nhà tôi vốn dư dả, chẳng cần gấp số tiền không gấp này. Cứu anh khỏi cảnh khốn khổ (nguyên văn 'bùn than'), đem lòng thương con mà suy ra để giữ trọn vợ con cho anh, ấy là điều tôi cam lòng, đâu dám đùa." Quế bèn đổi buồn thành mừng, quỳ thẳng người mà lạy: "Ông làm như thế thì ông là trời của tôi! Ngày sau nếu gây dựng được chút ít, tôi sẽ lo báo đáp. Nếu cứ nghèo khốn suốt đời, thì nhà ông há lại không cần chó ngựa sao?" (ý nói nguyện làm thân chó ngựa hầu hạ để đền ơn). Rồi Quế từ biệt ra về.
Hôm sau, Quế quả nhiên đến gặp. Ông liền trao đủ số bạc để trả nợ, không đòi giấy nợ. Quế hết sức cảm tạ. Không lâu sau, ông có việc đi ngang nhà Quế, nhớ đến bèn ghé thăm. Con Quế ra cửa đón, rất vui. Quế vội ra, lễ phép cung kính nhưng nét mặt rầu rĩ. Lát sau nghe trong nhà có tiếng khóc nghẹn. Ông gặng hỏi, Quế đáp: "Trước đây nhận ơn sâu dày, chẳng khác ơn cha mẹ ruột. Nhờ ông mà tôi như được sống lại, sao dám giấu giếm! Thằng con ngốc và mụ vợ của tôi may được ông giữ cho toàn vẹn, nhưng ruộng xấu nhà nát đều đã thuộc về nhà họ Lý. Nay sớm tối gì cũng bị đuổi đi; ra thì không chỗ ở, ngồi thì không cái ăn. Tôi khó tránh khỏi cảnh chết đói nằm xác bên rãnh nước. Mạng tôi thì thôi rồi, còn ơn ông biết tính sao!"
Ông lại bùi ngùi nói: "Cứu người lúc ngặt mà không giữ được cho người sống trọn thì cũng uổng thôi! Anh đừng lo. Ở làng trước tôi có mười mẫu ruộng, mấy chục cây dâu cây táo, sao anh không đến đó ở? Trồng trọt mà sinh sống thì không lo thiếu thốn." Quế vừa cảm tạ vừa thẹn. Hồi lâu, Quế xin dâng đứa con út làm con tin, để đền đáp như thân chó ngựa. Ông nhất định từ chối.
Hai hôm sau, ông cùng Quế đến chỗ ruộng, giao ruộng và dâu táo cho Quế. Trong đó có một cây cao nhất, tục truyền có thần trú ngụ. Quế bèn dựng lều dưới gốc cây ấy. Ở được một năm, Quế thấy chỗ đất ấy rất lạnh, khác hẳn chỗ khác, nên sinh nghi. Một hôm vác cuốc về, Quế thấy một con chuột trắng tinh chạy vào nhà, đuổi theo thì mất dạng. Quế bàn với vợ: "Dưới đất có vật gì chăng?" Bói thử thì được quẻ tốt (nguyên văn chữ 'cổ', có lẽ là chữ 'cát' nghĩa là tốt) (?). Quế bèn cùng vợ đêm ấy đào lên, quả được một hũ bạc chôn.
Quế mừng, vội kêu lên: "Có cái này thì báo ơn ông Thi được rồi." Vợ xua tay, vội ngăn: "Đừng kêu lên! Đây là đất họ Thi, biết đâu chẳng phải chính họ Thi chôn? Dù không phải, ông ta cũng sẽ lấy cớ là đất của mình mà cho đó là vật đương nhiên thuộc phần mình. Dù có đem nộp hết, ông ta cũng chẳng coi là ơn. Nếu lỡ ông ta không tin, lại ngờ anh giấu bớt phần còn lại, thế là muốn báo ơn mà lại sinh oán. Vả lại anh suốt đời chỉ muốn làm chủ mười mẫu ruộng thôi sao? Sao không lén mua sản nghiệp ở xứ khác, rồi dần dần dùng sức mình mà báo đáp, chẳng hay hơn sao? Đêm tối không ai biết, ấy là trời mở đường cho. Trời cho mà không lấy thì lại chịu họa."
Quế nghe lời vợ, lương tâm lập tức mờ đi, mưu khéo ngấm ngầm nảy nở. Từ đó Quế gạt ông Thi ra khỏi lòng. Quế nhờ người quen cũ mua ruộng tốt, sản nghiệp béo bở ở Cối Kê (vùng Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang, thuộc đất Việt xưa). Mỗi năm đến đó thu tô thì nói thác là đi cầu cạnh nhà quyền quý; về lại quê cũ thì giả bộ rách rưới. Như thế mười năm thì ông Thi mất. Con ông khi ấy mới lên ba.
Quế bảo vợ: "Đây là lúc ta được ngẩng mặt lên rồi!" Quế bèn mang một con gà, một đấu rượu đến tế ông Thi, khấn rằng: "Ơn tiên sinh tôi không báo đáp được, nhưng nào dám quên. Nay tiên sinh đã đi rồi, tôi là người thế nào mà cứ chiếm mãi ruộng nhà của tiên sinh, há chẳng biết xấu hổ, thật mặt dày quá lắm! Thà dời đi nơi khác, chịu đói rét mà chết còn hơn." Bà vợ ông Thi giữ lại mấy lần không được. Quế gạt lệ ra đi, đem cả nhà đến ở Cối Kê.
Quế vốn giỏi tính toán làm ăn, tích trữ buôn bán mà giàu to. Nhà họ Thi vốn tiêu xài hào phóng, của cải không vững, lại thêm con nhỏ mẹ yếu, chưa đến mười mấy năm mà tài sản tiêu điều, có khi bữa sáng bữa tối không liền nhau. Bấy giờ bà mẹ bàn với con: "Lúc cha con còn sống có ơn với Quế. Quế có vẻ là người tử tế, nay nghe nói giàu có ở Cối Kê, sao mẹ con ta không đến đó? Hay nhất thì mong được đền đáp hậu hĩnh, kém nữa cũng không mất số bạc cũ, chắc chuyến này không uổng." Hai mẹ con bèn thuê thuyền từ đất Ngô sang đất Việt. Mẹ ở lại quán trọ, con đi trước.
Đến nhà Quế thì thấy cổng sân bề thế, không còn dáng một ông nhà quê như trước. Con họ Thi chợt mừng, cho là đã có chỗ nương tựa. Chàng bèn đưa danh thiếp. Mấy người gác cổng dẫn chàng vào nhà ngang phía đông. Cột kèo nghiêm chỉnh, tấm biển đề "Tri Giá" (Biết việc cấy gặt), là bút tích của Dương Thiết Nhai (tức Dương Duy Trinh, văn nhân, nhà thư pháp nổi tiếng đời Nguyên). Đợi lâu không thấy chủ ra. Chợt nghe tiếng giày từ trong vọng ra, chàng rụt rè lùi lại đứng, sửa lại áo mũ. Nhưng Quế chưa ra gặp ngay, mà dừng giữa sân sai bảo đầy tớ, kẻ dạ người vâng, nói lải nhải mãi không xong. Lâu nữa Quế mới ra. Trong lòng biết là con họ Thi nhưng Quế cố làm như không biết.
Con họ Thi kể đầu đuôi, lại nói: "Mẹ tôi đang ở quán trọ." Quế bèn mời chàng vào thư phòng phía tây, giữ lại ăn một bữa. Quế nói năng ít ỏi mà trịnh trọng, vẻ mặt kiêu kỳ, nghiêm nghị. Quế chậm rãi hỏi: "Năm nay cậu bao nhiêu tuổi?" Chàng đáp: "Ngày trước lúc tiên sinh đến viếng, tôi mới ba tuổi; nay xa tiên sinh đã mười lăm năm." Quế gật đầu, không nói gì khác. Ăn xong, Quế cũng không hỏi han gì đến mẹ chàng và việc nhà. Con họ Thi hết cách, bèn khẽ để lộ ý mình. Quế liền biến sắc: "Ta biết cậu đến làm gì. Sức ta cũng lo được việc ấy, cậu đừng nói nhiều, để người khác nghe thấy thì nhục cho ta." Con họ Thi vâng dạ lui ra.
Trước đó, bà mẹ họ Thi cho rằng Quế ắt sẽ đến đón mình, nên tựa cổng mà trông. Đến khi nghe chuyện, bà bất giác khóc lớn: "Quế ơi, ngươi quên lúc nương nhờ mười mẫu ruộng rồi sao?" Người con vội khuyên: "Mẹ hãy cứ đợi xem. Ông ta là hạng người gì mà ngu ngốc, lẩn thẩn, trái lẽ đến thế? Có lẽ ông ta thế lực đè cả làng, quen thói kiêu ngạo, thấy mình nghèo túng nên không muốn tiếp làm khách quý, lại kiêng nhắc món nợ cũ, nên mới lạnh nhạt như vậy thôi. Lời thề làm chó ngựa đền ơn còn văng vẳng bên tai, huống nay ông ta đã hiển hách, lẽ nào chú Quế lại phụ người?" Bà mẹ hơi nguôi.
Mấy hôm sau, con họ Thi sáng sớm đến chờ, đến tận giữa trưa vẫn không được gặp. Không nén nổi tủi nhục, tức giận, chàng xắn tay áo đi thẳng vào, nói lớn: "Ta, họ Thi, đâu phải kẻ đi cầu xin người? Chính người phải cầu ta mới đúng. Ta chỉ đến lấy lại món nợ cũ thôi, sao lại làm khó làm nhục ta?" Lát sau, con trưởng của Quế từ ngoài vào. Con họ Thi sửa áo bước tới vái: "Tôi là họ Thi ở Cô Tô (tức Tô Châu)." Chưa dứt lời, con trưởng nhà Quế đã nói: "Vậy là người quen cũ rồi! Người nhà không biết đấy thôi! Hôm qua cha tôi đã kể rõ ý anh đến, đang thu xếp, thế mà anh vội nổi giận. Chẳng lẽ mấy chục năm còn đợi được mà mấy ngày lại không đợi được sao? Nhưng việc này cũng chẳng khó, sáng mai sẽ không phụ anh." Nói xong bỏ đi.
Con họ Thi vừa hối vì mình lỡ lời, vừa giận họ vô lễ, khóc lóc trở về. Mẹ lại khuyên: "Mẹ con ta đi mấy trăm dặm đến nhờ người, phận mình phải khiêm nhường. Nếu lấy lại được hai mươi đĩnh tiền gốc thì mong mỏi cũng đã trọn, chẳng cần buồn giận quá." Sáng hôm sau sửa soạn đi, mẹ lại dặn: "Cẩn thận, đừng hăng hái nóng nảy mà để lỡ dịp, làm mẹ phải lo."
Thế là con họ Thi khom lưng nín thở, lại đến chờ ở cổng nhà Quế. Lâu sau, người nhà bảo: "Ông chủ say rượu đêm qua chưa tỉnh." Chàng bèn xin gặp con trưởng, nói: "Được gặp cậu cả là đủ, không dám phiền ông chủ." Lâu nữa thì họ bảo: "Cậu cả đã đi trại phía đông đòi tô rồi." Hỏi đến con thứ thì họ bảo: "Cậu hai đang ở nhà phía tây tiếp thầy học." Con họ Thi tức đầy ngực, mặt đỏ vì nhục, nhưng chẳng biết làm sao. Lát sau, Quế cưỡi ngựa, có người hầu theo, đi ra. Chàng bèn đến chào trước đầu ngựa, rất cung kính. Quế khinh khỉnh không đáp lễ, nói: "Cậu là họ Thi đấy à?" Rồi ngoảnh lại bảo một đầy tớ lấy hai đĩnh bạc trả cho chàng.
Con họ Thi thấy số trả chỉ bằng một phần mười, sững sờ. Chàng đang định thưa một lời thì Quế đã thản nhiên đi mất, lại sai người đến trách: "Hôm qua sao cậu nông nổi, hung hăng như thế? Vốn định thong thả, hậu hĩnh với cậu, nay không thể được nữa. Nhưng còn nghĩ cậu tuổi nhỏ đi xa đến, nên trả không thiếu mảy may. Mau về đi." Con họ Thi thất vọng lắm, nhưng không dám lộ ra lời nói hay nét mặt. Chàng đút lót người gác cổng, nhờ nhắn hỏi vợ Quế. Vợ Quế lại sai người đến trách: "Ngày trước cha cậu coi đó là làm ơn, nay cậu lại coi là món nợ. May mà ông chủ nhà ta là người tử tế, đã trả đủ số, còn nói gì nữa? Bằng không thì về lấy giấy nợ đến đây, dù trăm đĩnh cũng chẳng thiếu."
Con họ Thi không biết đáp sao, về kể với mẹ. Bà mẹ uất ức không chịu nổi, mang bệnh về nhà rồi không qua khỏi. Số tiền lấy được từ Quế hôm ấy chẳng đủ trả phí đường sá và ma chay. Than ôi, thật đáng buồn thay!
Sau đó nhà Quế càng giàu, sản nghiệp càng nhiều. Năm ấy (nguyên văn 'đương nguyên niên', có thể là năm đầu của một niên hiệu) (?), thuế khóa và phu dịch (việc lao dịch bắt dân làm cho nhà nước) tăng nhiều, Quế rất khổ, thường nhăn mặt nói: "Ta đâu phải dân của nhà nước, chỉ là một lão nô bộc thôi!" Trong làng có anh họ Lưu khéo pha trò, chạy chọt nơi quyền thế đã nhiều năm. Dò biết ý Quế, hắn dụ: "Nay thuế khóa không đều. Kẻ sang có cả trăm nghìn khoảnh ruộng mà chẳng phải nộp; kẻ hèn nộp gấp mấy lần, không biết bao nhiêu mà kể. Với của cải của ông, sao không bỏ ra chút ít để làm người hiển quý, mà lại cam làm hộ nộp thuế tầm thường?" Quế thở dài không đáp.
Lưu cười: "Ông lẽ nào ngại vì đã bỏ việc học thi lâu rồi? Ông chẳng thấy Trương Vạn hộ (chức quan võ thời Nguyên, chỉ huy một vạn hộ quân) và Lý Đô xích (có lẽ là một chức quan hầu cận thời Nguyên) (?) ở đất Ngô, chẳng biết một chữ, mà hưởng lộc nghìn thạch (lương bổng nghìn thạch thóc mỗi năm, tức bậc quan khá lớn) đó sao? Họ là ai? Đều do tôi lo liệu chạy chọt cả. Tôi chỉ hận mình không có tiền. Giả như có được một phần mười của ông, thì nay chẳng biết đã mặc áo tía hay áo đỏ (áo của quan to) rồi." Quế nghe vậy, lòng xao động, tai nóng bừng, vỗ tay hỏi: "Tốn bao nhiêu?" Lưu đáp: "Hai nghìn là đủ, nhiều lắm thì gần ba nghìn thôi." Quế rất mừng, nói: "Chọn được ngày tốt là cùng anh đi."
Lưu nói: "Sợ có người tiếc tiền thay ông, ắt cho lời tôi là nói càn. Nhưng theo tôi tính, thuế của ông mỗi năm không dưới hơn nghìn, nay số tiền bỏ ra chỉ bằng số hao tốn của ba năm thuế khóa phu dịch thôi. Bỏ ra số tiền đằng nào cũng hao mất để leo lên phẩm trật cao, chẳng hơn năm năm làm hộ nộp thuế mà còn phải khom lưng trước quan nhỏ (nguyên văn 'dải ấn đen', chỉ quan huyện) sao? Nay mà tính được việc này, tôi thấy mùa xuân năm tới, bọn sai nha chẳng dám ban ngày bước vào nhà ông. Tục ngữ có câu: 'Làm nên công lớn thì không bàn với số đông, mưu việc lớn thì không tiếc tốn kém nhỏ.' Nếu ông nhất định muốn tôi đi, xin ông tự quyết." Quế càng mê muội. Hôm sau liền lên đường.
Lưu lại thoái thác vì chưa lo được cho gia đình, Quế bèn bỏ tiền lo cho vợ con hắn, rồi mang ba nghìn tiền cùng hắn lên kinh đô, đưa hết cho hắn, không hỏi chi tiêu ra sao. Chưa quá một tháng, tiền hết, hắn bèn giả vờ đến chúc mừng: "Sớm tối là ông được làm quan sang rồi! Chỉ có điều chưa đủ năm nghìn thì không được." Quế hơi có vẻ khó xử, hắn liền bỏ đi không ngoảnh lại, nói: "Uổng phí số tiền trước, đừng trách tôi!" Quế bất đắc dĩ vay mượn được hai nghìn, giữ lại một nửa, đưa hắn một nửa.
Hơn một tháng sau, có người báo với Quế: "Lưu đã được bổ làm Thân quân Chỉ huy sứ (quan chỉ huy đội quân cận vệ của nhà vua) rồi." Quế chưa tin. Lát sau, người hầu chạy vào: "Vừa thấy Lưu, bỗng nhiên sang trọng lắm, kẻ quát dẹp đường, người vây quanh, chật cả lối." Quế nửa tin nửa ngờ, tựa cửa trông ra. Chợt có bốn tên lính đến trước mặt nói: "Đại nhân mời ông." Quế hỏi: "Đại nhân là ai?" Lính đáp: "Là ông Lưu, quan Thân quân mới nhậm." Quế sững sờ, giờ mới tin Lưu đã lừa mình. Quế giận lắm, muốn quay vào, nhưng lính đã xốc nách lôi đi.
Đến nơi, Quế còn tưởng hắn sẽ tiếp mình theo tình đồng hương, nhưng Lưu vẫn ngồi ngay ngắn, chẳng nhúc nhích, lâu sau mới nói: "Số tiền trước ngươi cho ta mượn tạm, quyết không phụ ngươi. Nhưng ta mới nhậm chức, cần tiền rất gấp. Số ngươi giữ lại lúc trước, mong cho ta mượn nốt, chẳng mấy tháng sẽ trả hết." Hắn liền sai lính áp giải Quế đi lấy tiền. Lính đi rồi thì những kẻ đòi nợ đứng chật cửa; Quế đành sai người hầu về quê lấy tiền trả.
Quế thẹn không dám về quê, ở lại nhà trọ nơi kinh đô, bỏ giá cao mua được một con dao găm sắc, định đợi Lưu vào chầu vua thì đâm chết. Nhưng vì nóng lòng báo thù, đêm Quế chẳng chợp mắt được chút nào. Ánh trăng mờ mịt, Quế tưởng lầm là trời phía đông đã sáng, vội chạy ra thì đường vắng tanh không người qua lại, đồng hồ nước trong cung mới điểm canh ba. Quế bèn tựa mình nơi phố chợ nghỉ một lát.
Chốc lát, Quế mơ thấy mình bò rạp vào một gian nhà lớn, có một ông lão ngồi bên án thư, chính là ông Thi. Quế thấy ông, thẹn lắm, bất đắc dĩ vẫy đuôi tiến lên nói: "Trước đây cậu con ông đến, không phải tôi dám quên ơn, chỉ sợ cậu ấy không giữ nổi của cải, nên muốn tìm dịp thích đáng để báo đáp thôi." Ông quát lớn: "Muốn chết à! Sao lại sủa chủ mình?" Quế thấy kêu không được, lại thấy con ông từ trong đi ra, bèn ngậm vạt áo người ấy, cười nói: "Trước được cậu chiếu cố đến thăm, chưa thể biếu hậu ngay được, mong cậu đừng trách!" Người con lấy chân đá: "Muốn chết sớm à! Sao lại cắn chủ mình?"
Quế không dám ngước nhìn, đi xuống nhà bếp, thấy bà Thi đang chia canh, bèn ngồi chồm hổm dập đầu, van xin: "Trước cậu con bà không chịu đợi chút, đến nỗi tôi bạc đãi bà, tội ấy không dám chối. Nay tôi đói lắm, bà cho tôi chút canh thừa được không?" Bà sai lấy gậy lớn đánh. Quế chạy ra sân sau thì thấy vợ cùng hai con trai và đứa con gái nhỏ đều ở đó. Nhìn kỹ thì ai nấy đều đã thành hình chó; quay lại nhìn mình, cũng chẳng khác gì.
Quế cả sợ: "Chúng ta sao đến nông nỗi này?" Vợ giận nói: "Ngươi làm sang cho người ngoài mà làm nhục vợ con, lại không nghĩ đến chuyện phụ ông Thi sao? Ông Thi ở trên nhà, ngươi van xin đủ kiểu mà ông không nghe; so với lúc trước ngươi khinh nhờn con ông, có ngang nhau không?" Quế mắng: "Đào được vàng dưới gốc dâu, mày bảo đêm tối không ai biết, khiến tao ra nông nỗi này, lại còn trách tao à?" Vợ lại mắng: "Lúc con ông ấy đến, ai bảo ngươi đừng trả?" Hai con trai đến can: "Chuyện đã qua, nói làm gì, chỉ thêm đau lòng! Chỉ mong từ nay về sau, kiếp khác được làm người, hãy gắng đừng làm việc của loài cầm thú nữa!" Cả nhà cùng sụt sùi hồi lâu.
Quế đói lắm, thèm ăn đến cuống. Thấy có đứa trẻ đi đại tiện trên bờ hố xí, Quế biết là dơ bẩn, nhưng thấy vợ con xúm lại muốn ăn, cũng bất giác thèm chảy nước dãi; thấy phân rơi xuống hố, lại tiếc lắm. Rồi người làm bếp vâng lệnh chủ nhà, đem con trai cả của Quế đi nấu. Quế kinh sợ mà tỉnh, mồ hôi ướt đẫm lưng, thì ra chỉ là một giấc mộng. Bấy giờ trời đã dần sáng, buổi chầu đã tan.
Quế bỗng tỉnh ngộ, nói: "Ôi! Có chuyện như thế sao (nguyên văn chữ 'chiến', có lẽ là chữ 'tai', tiếng cảm thán) (?)! Đạo trời có vay có trả, mảy may không sai. Người ta không thể tùy tiện phụ người, rõ ràng lắm rồi! Phụ người với bị người phụ cũng là một lẽ. Giấc mộng hôm nay là trời dùng hình ảnh để răn bảo, chưa phải là thật, vẫn còn kịp hối ngộ. Biết đâu Lưu chẳng phải chịu thật cảnh ấy? Vậy thì còn trách gì Lưu!" Quế bèn ném dao găm xuống sông rồi trở về.
Quế vội đến đất Ngô tìm con ông Thi; lúc ấy chàng đã hai mươi bảy tuổi. Quế an táng lại cha mẹ chàng thật hậu, rồi đưa chàng về đất Việt, gả con gái cho. Chưa bao lâu, Lưu quả nhiên vì tội tham nhũng mà bại lộ, bị tịch biên gia sản, tra khảo, chịu đủ mọi khốn nhục. Quế vừa lúc có việc lên kinh, cùng con rể đến bộ Hình (cơ quan triều đình coi việc hình án), gặp Lưu: cổ đeo xích sắt (?), tay bị cùm gỗ (?), mặt mày khô héo, bước đi khó nhọc. Vợ con hắn theo sau, đến từ biệt, kẻ oán trách, người khóc lóc, còn người xem bên cạnh thì càng căm giận.
Chợt thấy Quế, Lưu buồn thẹn rạp xuống đất nói: "Trước tôi phụ đại nhân, nên mới có ngày nay." Dáng van xin miếng ăn, mong được thương xót, vẻ oán hối khốn đốn của hắn y hệt dáng Quế trong giấc mộng trước. Quế bất giác động lòng, tặng hắn mấy chục quan tiền. Lưu quỳ nhận, nói: "Kiếp này thôi rồi, đợi kiếp sau làm chó ngựa báo ơn." Quế nhân đó cảm thán lắm, cùng con rể trở về, chia tài sản làm ba phần, rồi trở thành một nhà danh giá ở Cối Kê. Người vùng Giang Tả (vùng phía đông hạ lưu sông Trường Giang) đến nay vẫn còn người kể lại tường tận chuyện này.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video