Thiên 3 — Truyện Cung nhân họ Tôn

 Truyện Tôn Cung nhân (Cung nhân: tước hiệu triều đình phong cho phụ nữ, thường là vợ hoặc mẹ của quan lại)

 Tôn Cung nhân là con gái một nhà dân thường ở làng Nghĩa Lý, đất Hòa Châu. Bà sinh ra đã thông minh khác thường. Có một nhà sư xoa đầu, xem tướng mà nói: "Đứa bé này về sau sẽ rất mực sang quý. Tiếc là xương đỉnh đầu hơi lệch, nên phải gặp hoạn nạn rồi mới vươn lên được."

 Đầu niên hiệu Chí Chính (niên hiệu của vua Thuận Đế nhà Nguyên, từ năm 1341 đến 1370), quân Khăn Đỏ nổi dậy, thiên hạ đại loạn, khắp nơi rối ren. Cha mẹ bà Tôn lần lượt qua đời, bà không còn ai để nương tựa. Năm mười ba tuổi, bà lưu lạc đến Hào Châu, xin ở nhờ nhà họ Cáo. Nhà họ Cáo có cô con gái rất thương mến bà. Ở được năm năm thì con gái họ Cáo về làm vợ Hoa Vân (về sau được phong Đông Khâu quận hầu, tức tước hầu của quận Đông Khâu). Cô đưa bà Tôn theo làm "đệ" (người em gái theo chị về nhà chồng, làm vợ lẽ của chồng chị).

 Bấy giờ Hoa Vân theo Thái Tổ nhà ta (tức Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, vua lập ra nhà Minh) xuống phía nam bình định Kim Lăng (nay là Nam Kinh), rồi sang phía đông đánh vùng Giang, Chiết. Ông dốc sức lo việc của chúa, chẳng mấy khi được ở nhà. Còn bà Cáo với bà Tôn thì như hình với bóng, thương yêu nhau ngày càng sâu nặng.

 Năm Chí Chính thứ hai mươi (năm 1360), Hoa Vân giữ chức Viện phán của Hành Xu mật viện (Xu mật viện là cơ quan trông coi việc quân; "hành" nghĩa là chi nhánh đặt ở địa phương; Viện phán là một chức quan cấp cao trong viện) và được cử trấn giữ phủ Thái Bình, nên đưa cả nhà đi theo. Khi ấy Thái Bình mới quy phục, lương thực cho quân chưa đủ, mà đất này lại nằm trên con đường hiểm yếu của vùng đông nam. Hoa Vân cùng quan tri phủ (người đứng đầu một phủ) là Hứa Viện ngày đêm bàn tính, không lúc nào được nghỉ ngơi.

 Gặp lúc mưa lớn, nước sông dâng cao, Trần Hữu Lượng, kẻ tiếm xưng Hán vương, dẫn thủy quân đến đánh. Hoa Vân dàn trận nghênh chiến, ba ngày liền không ngớt. Nước càng lên cao, đuôi thuyền giặc ngoài thành gần ngang với mép tường thành, quân giặc cứ thế bám vào mà trèo lên. Trong thành thiếu lương ăn, người và ngựa đều kiệt sức, thành bèn thất thủ. Hứa Viện tử trận.

 Hoa Vân than: "Thành mất thì ta cùng mất theo thành thôi!" Giặc trói Hoa Vân rất chặt. Ông giận dữ mắng: "Lũ giặc điên cuồng dám phạm đến ta! Chúa ta ắt sẽ diệt chúng bay, băm chúng bay ra như thịt gỏi!" Rồi ông vùng lên thét lớn, dây trói đứt hết. Ông giật lấy dao của giặc, chém chết năm sáu tên, lại mắng to: "Chúa chúng bay không phải là đối thủ của chúa ta, sao không mau đầu hàng đi!" Giặc tức giận, quật ông xuống, trói vào cột buồm rồi xúm lại bắn chết. Đến lúc chết, ông vẫn chửi không ngớt miệng.

 Vợ ông là bà Cáo sinh được một con trai mới ba tuổi. Lúc Hoa Vân ra nghênh chiến, thế trận đã rất nguy, bà Cáo ôm con khóc, nói với bà Tôn: "Thành sắp vỡ, chồng ta ắt không sống nổi, lẽ nào ta nỡ sống một mình? Nhưng không thể để họ Hoa tuyệt đường con nối dõi." Ít lâu sau, nghe tin Hoa Vân bị bắt, bà nhảy xuống nước tự vẫn. Bà Tôn chạy đến cứu thì đã không kịp nữa.

 Trong nhà có hơn mười người đầy tớ già, tớ gái, gia nhân, chỉ trong chốc lát đều tan tác mỗi người một ngả, không còn ai ở lại. Một mình bà Tôn vớt xác bà Cáo đem chôn, rồi ôm đứa bé ba tuổi chạy trốn, nhưng bị quân Hán bắt được. Bà tự nghĩ mình còn trẻ, nhan sắc dễ khiến người ta động lòng; chết thì chẳng khó gì, nhưng còn đứa bé thì biết làm sao. Bà bèn cắt tóc, rạch mặt, tự hủy hoại dung nhan, rồi trà trộn vào đám ăn mày, nhờ vậy mà thoát nạn.

 Bà bị quân giặc giải theo đến Cửu Giang. Trong quân, người ta ghét tiếng trẻ con khóc, sắp đi lùng bắt đứa bé. Bà Tôn bèn nửa đêm trốn đi. Đến bờ sông thì cùng đường, bà gửi con nhờ nuôi trên một chiếc thuyền chài. Ông lão chài lưới không có con. Đêm ấy, ông nằm mộng thấy một con rắn nhỏ mắc kẹt ở mé bãi cát, rồi sấm mưa nổi lên dữ dội, con rắn hóa thành giao long (loài rồng sống dưới nước). Ông giật mình tỉnh dậy, vừa kể với vợ chưa dứt lời thì bà Tôn đã bế đứa bé tới. Ông lão mừng rỡ, bèn giữ lại, nuôi nấng như con đẻ.

 Chẳng bao lâu, quân Hán thua trận, ông lão toan tính chiếm lấy đứa bé làm con mình. Bà Tôn biết được, bèn cố ý gom quần áo, tay nải, trâm cài, hoa tai, nhờ ông giữ hộ, rồi bế con xuống bến sông tắm. Ông lão thấy bà để lại cả đồ đạc nên không nghi ngờ gì. Thế mà bà Tôn lén bế đứa bé đi luôn.

 Đêm đó bà ngủ trong một cái hang đất (?). Trời sáng, bà qua sông thì gặp đám lính Hán thua chạy đến cướp thuyền. Người trên thuyền, kẻ bị giết, kẻ chết đuối. Sắp đến lượt bà Tôn, bà ôm con kêu khóc thảm thiết, nhảy xuống nước mà rằng: "Thà ta chết cùng con còn hơn!" Giữa sóng nước tình cờ có một khúc gỗ gãy, bà bám vào, khúc gỗ trôi đi nhanh như bay, tựa như có thần linh đẩy đi. Chẳng mấy chốc đã dạt vào một bãi lau giữa sông.

 Trên bãi có hạt sen, bà Tôn hái cho con ăn. Suốt bảy ngày không nghe thấy một tiếng người, bốn bề toàn nước bao quanh, không có cách nào qua được. Bà Tôn ngày đêm kêu khóc, khấn trời rằng: "Bề tôi đã chết vì nạn nước, chỉ còn lại mỗi giọt máu này, trời cao nỡ lòng nào dứt mất ư?"

 Bỗng nửa đêm có người chèo thuyền đến. Bà vội gọi thì gặp một ông cụ tên là Lôi Lão. Bà Tôn vừa khóc vừa kể lại đầu đuôi. Ông cụ thương xót, chở hai mẹ con đi, đưa đến được hành tại của Thái Tổ (nơi nhà vua đóng lại khi đi chinh chiến bên ngoài).

 Thái Tổ đặt đứa bé lên đùi, ngắm nhìn rồi khóc mà nói: "Ta vẫn nói cha ngươi mặt đen, dũng mãnh, không ngờ tấm lòng son trung nghĩa lại đến thế! Ngày thành mất, ai cũng truyền rằng cả nhà đều chết vì giữ trọn khí tiết. Ta đau xót vô cùng, chỉ mong sao nhà ấy còn sót lại một người để ta dốc sức đền đáp, nào ngờ trời rốt cuộc vẫn giữ lại đứa con mồ côi của người. Đứa bé này là dòng dõi tướng môn, giống hệt cha nó. Đây là trời sinh ra ngươi để nối tiếp công nghiệp của cha ngươi. Bà Tôn trinh tiết, hiền đức, ắt phải được đền đáp hậu hĩnh. Còn ông cụ kia cũng đáng được thưởng như Ngụy Vô Tri (người đời Hán đã tiến cử Trần Bình cho Hán Cao Tổ; về sau Trần Bình lập công lớn, Ngụy Vô Tri cũng được ban thưởng; ý nói người có công đưa người tài, người quý đến cũng phải được trọng thưởng)."

 Thái Tổ vội cho triệu Lôi Lão. Lôi Lão quay lưng bỏ đi, sứ giả đuổi theo không kịp, rồi bỗng ông biến mất. Thái Tổ vô cùng kinh ngạc.

 Thái Tổ bèn lập đàn tế Hoa Vân, truy tặng ông tước Đông Khâu quận hầu, ra lệnh cho phủ Thái Bình dựng đền thờ trung thần, thờ ông chung với Hứa Viện, bốn mùa cúng tế. Đứa bé ba tuổi được kế tập tước của cha. Bà Cáo được truy tặng là Đông Khâu hầu phu nhân. Bà Tôn được phong làm Cung nhân, hưởng bổng lộc bậc nhị phẩm (bậc thứ hai trong chín bậc quan; bậc nhất là cao nhất), rồi nhận đứa bé làm con mình. Bà thọ hơn tám mươi tuổi, sống trong giàu sang phú quý trọn đời.

 Đối chiếu với lời nhà sư xem tướng thuở bà còn nhỏ, thì như thể ông đã tận mắt thấy cả cuộc đời bà từ đầu đến cuối, quả cũng thần diệu lắm thay!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video