Bài ký về mộ người đàn bà trinh liệt (giữ trọn tiết hạnh, cương liệt thà chết chứ không chịu nhục)
Ở huyện Thiên Thai có ông lão họ Quách, năm mươi tuổi vẫn chưa có con, bèn cầu khấn thần linh. Ông nằm mộng thấy một con chim trĩ trắng đậu xuống sân nhà, rồi sinh được một con gái, nhân đó đặt tên là Trĩ Chân. Cô gái thông minh, có nhan sắc, biết chút ít chữ nghĩa và tính toán. Năm mười bảy tuổi, cô lấy chồng là một kỳ tốt (lính thường trong quân đồn trú) cùng làng. Dung mạo cô rất đẹp, ai thấy cũng tấm tắc khen ngợi. Năm hai mươi ba tuổi, vì chồng ốm nằm liệt giường, cô đến đền thờ thần đất của làng để cầu khấn. Viên thiên phu trưởng (quan võ chỉ huy một nghìn quân) của vệ sở (đơn vị quân đồn trú) nơi ấy là Lý Kỳ trông thấy cô, trong lòng đem dạ thèm muốn. Lúc ấy là tháng tám năm Chí Chính thứ tư (niên hiệu của vua Thuận Đế nhà Nguyên, tức năm 1344).
Cách huyện tám mươi dặm có nơi tên là Dương Thôn, xưa nay vẫn đặt đồn canh, chia quân ra canh giữ. Lý Kỳ bèn sai người chồng lính ấy đi đến đó. Quách thị ở nhà một mình, Lý Kỳ ngày nào cũng đến nhà người lính, tìm trăm phương nghìn kế để ghẹo cô, nhưng Quách thị cứng cỏi, không ai xâm phạm được. Qua nửa năm, chồng trở về, cô kể lại hết mọi chuyện. Nhưng vì chồng là lính dưới quyền Lý Kỳ, nên chẳng dám làm gì hắn.
Một hôm, Lý Kỳ lại đến. Người lính cố ý nấp dưới gầm giường, nghe hắn nói lời trêu ghẹo, liền nổi giận cầm dao xông ra, nhưng Lý Kỳ chạy thoát. Lý Kỳ kiện lên huyện; huyện bắt người lính giam lại, tra xét đến cùng, rồi định án rằng cầm dao định giết quan chỉ huy của mình, tội đáng chết, bèn cùm anh trong ngục. Từ đó, bọn thanh niên côn đồ trong huyện cùng đám thư lại, lính sai nha, không kẻ nào là không nảy lòng dòm ngó Quách thị. Còn Lý Kỳ thì ngày đêm chạy chọt, muốn mau chóng giết người chồng, khiến Quách thị không còn chỗ nương tựa. Hắn lại dặn hàng xóm hai bên không được giúp cô cơm nước. Hàng xóm đều là người trong đội ngũ, không ai không sợ viên quan chỉ huy họ Lý.
Lúc ấy Quách thị có một con trai sáu tuổi và một con gái bốn tuổi. Ông lão họ Quách thì đã mất. Một thân trơ trọi, cô phải tự mình mang cơm vào ngục cho chồng, khóc lóc thảm thiết suốt dọc đường. Về nhà thì đóng cửa kéo sợi dệt vải, không ai dám đến nhà cô.
Lâu sau, phủ có công văn điều một viên cai ngục họ Diệp ở châu Hoàng Nham đến. Hắn cũng có ý với Quách thị, muốn lấy tình cảm mà lay động cô, bèn chăm nom người lính, lo cho anh ăn uống, nới gông cùm cho anh, thân tình như anh em ruột thịt, khiến người lính cảm kích tận xương tủy.
Một hôm, chiếc giường tre người lính nằm bỗng xanh tươi trở lại, đốt nào cũng mọc lá, như thể vốn được trồng ở đó. Người lính và những người cùng bị giam đều vừa kinh ngạc vừa mừng rỡ, đám nha lại cũng đến chúc mừng, cho rằng sắp được ân xá rồi. Riêng họ Diệp trong lòng lại ghét điều ấy. Bỗng trong ngục truyền tin có quan Ngũ phủ sắp ra. Quan Ngũ phủ là các quan từ triều đình phái xuống để xét lại án và quyết định chém những tù nhân phạm tội chết. Họ Diệp mừng thầm, bèn vào báo với người lính rằng: “Điềm lành đó chưa chắc đã không phải là điềm tai họa đâu.” Rồi hắn ra vẻ ân cần thương xót con cái anh, nghiến răng chửi Lý Kỳ là kẻ bất nhân, ôm lấy người lính mà khóc.
Sau đó hắn nói: “Ta với anh thương nhau như anh em ruột thịt. Nếu vạn nhất anh không giữ được mạng, vợ anh ắt sẽ rơi vào tay kẻ thù, con cái anh sẽ thành đầy tớ cho người ta. Nghĩ lại ta vẫn chưa lấy vợ, anh có chịu cho ta lấy chị ấy làm vợ không? Nếu được như vậy, ta sẽ coi con anh như con ta, mà lại không để kẻ thù được hả dạ.” Người lính hết lòng nhận lời. Họ Diệp bèn cho Quách thị lén vào gặp chồng. Người lính nói: “Ta sắp chết đến nơi rồi. Ông cai ngục họ Diệp này tính hiền lành, chưa có vợ, nàng có thể lấy ông ấy, đừng cam lòng làm vợ kẻ thù.” Quách thị khóc nói: “Chàng phải chết là vì thiếp, thiếp lại có thể đi bước nữa để cầu sống hay sao?”
Về đến nhà, cô ôm hai đứa con nhỏ, vừa khóc vừa nói: “Cha các con vì mẹ mà sắp phải chết! Cha các con chết thì mẹ cũng không sống nổi, các con không còn ai nương tựa, rốt cuộc cũng sẽ chết vì đói rét. Chi bằng mẹ chết trước cha các con, may ra việc này còn gỡ được. Bán các con cho người ta, có lẽ các con còn sống qua ngày. Tình thế đã không thể khác được, còn biết làm sao! Các con ở nhà người ta, không như ở bên cha mẹ, đừng còn nũng nịu ngây ngô như trước nữa! Nếu trời có mắt, cho các con nên người, hằng năm đến ngày giỗ tết có thể rót chén rượu cúng cha mẹ, thế là cha mẹ có người nối dõi rồi.”
Rồi cô dắt hai con ra đi, đến trước cửa huyện, gặp ai cũng kể rõ duyên cớ. Người qua đường đều che mặt khóc vì cô. Có người thương xót, nhận nuôi hai đứa trẻ và cho ba mươi quan tiền (quan: đơn vị tiền, mỗi quan là một xâu nghìn đồng). Quách thị lấy một phần ba sắm rượu và thức ăn, mang vào ngục, ôm lấy chồng, nghẹn ngào không nói nên lời. Rồi cô đưa cho chồng hai phần còn lại (?) mà nói: “Chàng đã làm phiền ông cai ngục nhiều rồi, có thể dùng tiền này để đền đáp ông ấy. Còn lại ít tiền, chàng giữ lấy mà tự lo ăn. Thiếp sẽ đến làm thuê cho một nhà giàu để kiếm miếng ăn, e mười ngày nửa tháng không thể mang cơm vào cho chàng được.”
Cô khóc lóc từ biệt rồi đi ra, đến giữa dòng suối ở bến Tiên Nhân Độ, ngồi ngay ngắn mà chết. Bến đò người đông đúc, nhất thời ồn ào náo động. Chỗ ấy nước lại rất dữ, vậy mà xác cô không hề bị nước xô ngã, người ta cho là lạ, chạy báo quan huyện. Quan đến khám xét, thấy đúng như vậy, sai người khiêng xác lên, nhưng nước cuộn trào không lại gần được; bắc gỗ làm cầu thì gỗ đều gãy giữa, mà người chết vẫn ngồi ngay ngắn như cũ. Mọi người càng cho là thần, cả thành đều chấn động. Quan huyện bèn đốt hương lạy hai lạy, sai đàn bà cùng nhau khiêng lên, thì nước không còn gây trở ngại nữa.
Trong ngực áo cô tìm thấy một tờ giấy, kể rõ việc viên quan chỉ huy họ Lý ép bức và nỗi oan của chồng; tuy lời lẽ không thành văn, nhưng đủ nói rõ ý. Quan huyện sắm quan tài đồ liệm, chôn ngay dưới chân núi bên cạnh chỗ cô chết. Lại trình lên phủ Tổng quản (cơ quan cai quản một lộ, trên cấp huyện), bắt Lý Kỳ đền tội và tha người lính. Quan chuộc hai đứa trẻ về; người nhận nuôi cũng cảm nghĩa, không nhận lại số tiền ban đầu, lại còn cho thêm tiền. Người lính cũng suốt đời không lấy vợ nữa. Ngày Quách thị chết là ngày mồng chín tháng chín năm Chí Chính thứ năm (năm 1345). Năm sau là năm Bính Tuất, quan Tuyên phủ sứ (quan được triều đình phái đi tuần xét các địa phương, xem xét dân tình và việc quan lại) đi tuần các quận, dò hỏi biết được việc này, tâu lên triều đình. Triều đình bèn dựng bảng nêu khen ở mộ cô, đề rằng: “Mộ của người đàn bà trinh liệt họ Quách”, và miễn sưu dịch cho nhà chồng cô.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video