Lời của Thúy Nga
Thúy Nga họ Lý, là một kỹ nữ nổi tiếng đất Hoài Dương (vùng Dương Châu, bên sông Hoài). Từ nhỏ nàng đã có tính trinh chính, lớn lên thông hiểu thơ văn, sách vở. Bàn luận thì lời lẽ tuôn ra dồn dập, nhưng không trái với lẽ phải. Nàng tự thấy thân mình bị ghi tên trong nhạc tịch (sổ đăng ký những người làm nghề ca múa, kỹ nữ thuộc quyền quan quản lý, không được tự do), nên oán hận, sống không thiết sống. Ai muốn gặp mặt nàng một lần thì phải ép buộc mãi mới được.
Năm thứ hai niên hiệu Chí Nguyên (niên hiệu thời nhà Nguyên), ông Lục Trạch Chi người Vân Gian (tên cũ của vùng Tùng Giang, nay thuộc Thượng Hải) làm Tổng quản (chức quan đứng đầu một "lộ", đơn vị hành chính lớn thời Nguyên) Dương Châu. Một hôm, ông dùng quyền quan gọi nàng đến, nàng bất đắc dĩ phải tới. Ông bảo nàng hát, nàng thưa: "Hồi nhỏ thiếp chưa học hát." Ông không vui, nói: "Thế thì ngươi học cái gì?" Nàng đáp: "Thiếp học đọc các sách như Sử ký, Hán thư." Ông không tin, bèn làm khó nàng: "Ngươi đã biết chữ thì hẳn làm được thơ." Rồi ông chỉ cây mai trước sân ra đề. Thúy Nga đọc ngay thành thơ:
Rực rỡ cây hoa mai,
Thướt tha tựa người ngọc.
Cam lòng đối băng tuyết,
Chẳng ham xuân nắng rực.
Ông lấy làm lạ, bèn cho nàng ngồi, rồi hỏi: "Ngươi đã đọc Sử ký, Hán thư, vậy chuyện cũ các triều đại, ngươi thuộc nhất về những ai?" Nàng đáp: "Thiếp thích đọc về nhân vật hai đời Tấn (Tây Tấn và Đông Tấn) nhất." Ông trêu: "Thế thì lẽ nào riêng ngươi lại không biết cái phong lưu Giang Tả (lối sống phóng khoáng, tao nhã, coi nhẹ lễ giáo của giới sĩ phu Đông Tấn ở phía nam sông Trường Giang)?"
Nàng đáp: "Xưa nay người ta chê đời Ngụy, đời Tấn phù phiếm, nhân vật phóng túng. Nhưng theo thiếp thấy thì lại rất hiền đức. Thử xem Trần lệnh sử (tức Trần Thọ, tác giả sách Tam quốc chí) khi đang chịu tang cha, sai người hầu gái viên thuốc ngay nơi để tang, thế mà bị chê bai nặng nề, phải chìm nổi bao năm. Nguyễn Quang Lộc (có lẽ là Nguyễn Tịch?) (?) ăn thịt uống rượu khi đang mặc đồ tang, Hà Tằng (đại thần đời Tấn, nổi tiếng xa hoa) liền lớn tiếng bài xích. Qua đó đủ thấy nếp sĩ phu thời ấy: ai đang để tang mà uống rượu, gần gũi vợ, thì bị coi là chuyện hiếm có trên đời, làm kinh động lòng người. Nếu không như vậy, thì với cái xa xỉ của Hà Tằng, ông ta đâu rảnh mà để ý đến tiểu tiết? Còn như học sĩ, quan lại ngày nay, đang để tang mà chẳng những gần gũi vợ, có kẻ còn sinh con; chẳng những uống rượu, có kẻ còn mê đắm đàn hát. Cả đời không ai chê họ phóng túng, bản thân họ cũng chẳng hề lo mang tiếng có lỗi. Đem so với đời Ngụy, đời Tấn thì người xưa hiền hơn há chỉ nghìn dặm!"
Ông nghe lời ấy càng thêm kính trọng, cho rằng không ngờ trong đám kỹ nữ lại có người hiểu biết như thế. Nhân đó ông bảo nàng: "Ngươi đọc sách, hiểu lẽ, sao không chọn một người có học mà lấy, trước sau giữ trọn một tiết, người ấy ắt sẽ quý trọng ngươi. Đằng này thân ở rãnh nước mà chí ở sông hồ, đứng chung với chim sẻ chim én mà mong làm chim hồng chim hộc (thân phận thấp hèn mà mang chí lớn). Ai mà tin được?"
Thúy Nga nhíu mày đáp: "Chốn khuê phòng không phải là nơi để đùa cợt suồng sã. Trên thì nối tiếp ông cha, dưới thì dạy dỗ con cháu; lập thân, dựng nhà, mọi nề nếp phép tắc đều từ đó mà ra. Người đời thô lậu, coi vợ thiếp như bạn chơi bời, coi buồng the là chốn hưởng lạc. Với bạn bè thì bàn đạo nghĩa, còn với vợ con thì buông thả điều bậy bạ. Chốn sáng sủa thì giữ dáng vẻ nghiêm trang, chốn khuất nẻo thì đánh mất liêm sỉ. Con cháu hư hỏng, tôi tớ làm điều gian, chưa chắc không phải do chính mình dẫn dắt. Vì vậy các bậc vua đời trước có nhạc phòng trung (loại nhạc ca ngợi đạo vợ chồng, dùng trong gia đình) để nuôi dưỡng tính tình, tiết chế ham muốn; nay người ta đã bỏ quên từ lâu rồi. Gả con gái nhà lương thiện mà còn chưa tránh khỏi dâm ô bỉ ổi; lấy kỹ nữ về làm vợ thì ai chịu đối xử với nàng cho tôn nghiêm? Chi bằng lấy chồng rồi bị kéo vào chuyện dâm dật, thiếp thà tự giữ mình, ở một mình cho đến chết!"
Ông lại hỏi: "Vậy ngươi định sống trọn đời ở chốn này sao?" Nàng đáp: "Việc này chưa thể bàn vội; ngày sau xin phiền tướng công định liệu cho." Ông càng kính trọng, sai người hộ tống nàng về.
Chẳng bao lâu, Thúy Nga búi tóc, cài mũ, khoác áo đạo sĩ, cầm tờ sớ (tờ đơn trình bày) đến chỗ ông, lạy mà khẩn cầu: "Thiếp số mệnh lẻ loi côi cút, không quen ca múa, thẹn vì hoa trăng dễ bị vấy bẩn, mến cảnh mây nước mãi trong lành. Nhìn bọn thiếu niên nhà giàu, thế lực như gió dữ làm lá rụng; thân yếu nhà hèn như thiếp, lòng lo sương đêm thấm ướt (theo ý Kinh Thi: người con gái sợ đi đêm gặp sương, tức sợ bị kẻ cường bạo ép buộc làm nhơ danh). Nếu sống mà không có chỗ dựa vững như núi, thì thà chết làm xác gầy nơi khe rãnh. Thiếp thề không có lòng khác, không phụ lời nguyện ban đầu. Mong ngài ban cho một lời để dẹp bỏ những lời bàn tán vu vơ."
Ông rất khen chí của nàng, cầm bút viết một bài hịch (văn bản công bố cho mọi người biết) trao cho nàng. Thúy Nga bèn ở trọn đời tại quán Động Chân (một đạo quán, nơi tu hành của đạo sĩ). Còn ông, mỗi khi rảnh rỗi, lại nhiều lần than thở, kể cho người khác nghe đầu đuôi câu chuyện. Bài văn ấy tuy gần như lời đùa, nhưng được truyền tụng rộng rãi; xin chép đại lược để mọi người cười vui:
Bậc nhất trong các ban ca kỹ đất Hoài Dương, từng chiếm sân khấu nơi giáo phường (cơ quan quản lý ca múa và kỹ nữ của nhà nước), từng khiến vạn người reo hò khen ngợi. Rồi năm nghìn lời của sách Đạo Đức kinh, cùng các công án (những câu chuyện, câu hỏi dùng để suy ngẫm mà ngộ đạo trong Thiền tông) khế hợp đúng chỗ then chốt, nên chỉ trong một niệm mà
quy y (dốc lòng theo về tôn giáo). Công phu "giao cấu" (ở đây là thuật ngữ luyện đan của Đạo giáo: sự hòa hợp hai khí âm dương trong thân) đã thành, lửa than âm dương đốt cạn biển dục vọng; tu trì công hạnh viên mãn, đôi kiếm thư hùng chém phá thành sầu. Mũ thất tinh (mũ đạo sĩ có hình bảy ngôi sao Bắc Đẩu) vừa thay cho trâm đầu phượng,
nút thắt tình đôi lứa nay đem khâu làm túi da hươu (túi của người ẩn tu). Không chẳng phải không, sắc chẳng phải sắc, sắc tức là không (lời nhà Phật: "sắc" là mọi hình tướng vật chất, "không" là bản chất trống rỗng, không tự có của chúng). Đạo mà nói ra được, danh mà gọi ra được, gượng gọi tên là Đạo (ý sách Đạo Đức kinh: Đạo chân thật vượt ngoài lời nói và tên gọi). Ngày
trước thì váy đỏ, tay áo biếc, khăn lụa mỏng; bỗng chốc đã là giày cỏ, áo gai, dây lưng dẹt màu đen. Màn thêu kim tuyến lạnh nhạt chuyện phong tình, lò luyện đan mài mòn tính
nóng như lửa. Nửa đời như cành liền nhau, như hoa chung cuống (ví tình đôi lứa quấn quýt), tính ra trước kia chỉ trải toàn hoa không kết trái; một sớm nhổ cỏ tận gốc, đến lúc này mới thành quả. Tìm mấy người bạn
tiêu dao ngoài cõi khói ráng (chốn núi non thần tiên), hơn biết bao gã trai lêu lổng trong cõi bụi trần. Giữ một chút lòng chí thành, trăm việc đều làm được; mấy món nợ phong lưu còn thiếu, một nét bút
xóa sạch. Thử hỏi kẻ rượu đục hát cuồng, sao bằng ta trà trong chuyện nhạt? Một cú nhảy mình vừa thoát khỏi vòng quây trong rạp trăm trận (chốn ăn chơi phong nguyệt), hai tay buông thõng liền làm kẻ nhàn dưới cửa Tam Thanh (ba vị thần tối cao của Đạo giáo; ở đây chỉ cửa đạo)
. Thật sự chẳng còn phải trái gì, về sau được tự do tự tại. Nghìn chén rượu dưới hoa nơi lầu ngọc, bao phen hát khúc Bạch Trữ (một điệu ca múa xưa của đất Ngô) làm mây trôi phải dừng lại
; nay một nén hương bên màn giấy cạnh cành mai, từ đây tụng kinh Hoàng Đình (kinh của Đạo giáo về dưỡng sinh, luyện khí) cho qua ngày dài. Quạt hoa đào giấu kín bóng trăng sáng, bầu gỗ liễu (?) say mãi nơi làng mây trắng (cõi tiên).
Mở toang cửa ải già, bệnh, sống, chết; biết rõ hết những ảo ảnh vui buồn tan hợp. Đốt hương đêm không phải để cầu bạn đẹp đôi, mà khoác áo lông hạc dưới trăng sao lễ bái Mao Quân (ba anh em họ Mao, vị tiên của núi Mao Sơn trong Đạo giáo); lên đài xuân
chẳng trông ngóng người phương xa, cưỡi xe loan trên tầng mây chỉ tìm Tiêu Sử (người thổi tiêu đời Tần, cùng vợ là Lộng Ngọc cưỡi phượng bay lên làm tiên). Ngày trước chỉ khẽ nở một nụ cười, bọn công tử mặt trắng đã tranh nhau ban tiền thưởng; nay bỗng ngộ ba kiếp (quá khứ, hiện tại, tương lai),
khách có mắt xanh (người quý mến mình) cũng chỉ đành giơ tay chào biệt (?). Đã không làm chuyện mây sớm mưa chiều trong mộng (điển thần nữ núi Vu Sơn, chỉ chuyện ân ái), thì cũng phải gạt bỏ những trăng thu gió xuân tầm thường (thú vui phong tình). Nếu xong công phu trên bồ đoàn (đệm cói để ngồi thiền), thấu
rõ bản lai diện mục (thuật ngữ nhà Thiền: bản tính chân thật vốn có của mỗi người), thì có thể đến cảnh giới Bồng Hồ (núi tiên Bồng Lai ngoài biển), tu thành thần tiên ngoài cõi tục. Nếu có bọn thiếu niên hư hỏng bày mưu vây ráp, há lại không có thiện nam tử (người đàn ông tin theo đạo, làm điều lành) ra tay hàng
ma phục quái sao? Các người chẳng thấy ư: vị Tổng quản đi quân trên lộ Dương Châu, chẳng phải chính là vị già lam hộ pháp (vị thần canh giữ nơi tu hành, bảo vệ đạo pháp) của quán Động Chân đó sao!
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video