Thiên 10 — Phẩm 8: Vô thường

 Phẩm Vô thường, thứ tám

 Bấy giờ bậc thánh Đại Huệ Bồ-tát lại bạch Phật. Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Đại Huệ là vị Bồ-tát đứng ra thưa hỏi trong kinh này. Ngài thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), Thế Tôn nói vô thường (không thường còn, luôn đổi thay). Mà vô thường thì mọi ngoại đạo (các đạo, học thuyết ngoài Phật pháp) cũng nói. Bạch Thế Tôn, Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân lý như thật) dựa vào tên gọi, câu chữ mà nói rằng: 'Chư hành vô thường, là pháp sinh diệt.' Chư hành là mọi sự vật do nhân duyên tạo thành. Bạch Thế Tôn, pháp ấy là chân thật hay là hư dối? Bạch Thế Tôn, lại có mấy thứ vô thường?"

 Phật bảo bậc thánh Đại Huệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay Đại Huệ! Mọi ngoại đạo phân biệt sai lầm mà nói tám thứ vô thường. Tám thứ ấy là gì?

Thứ nhất: khởi lên việc làm rồi thôi không làm nữa, gọi là vô thường. Thế nào gọi là khởi lên? Pháp sinh, pháp không sinh, pháp thường, pháp vô thường, đó gọi là vô thường do khởi lên (?).

Thứ hai: hình tướng dừng nghỉ, gọi là vô thường.

Thứ ba: sắc (vật chất, hình sắc) chính là vô thường.

Thứ tư: vì sắc biến chuyển nên đổi khác dần dần mà vô thường. Các pháp nối tiếp nhau rồi tự nhiên diệt, như sữa biến thành váng sữa. Ở mọi pháp không thấy chúng biến chuyển, cũng không thấy chúng diệt, mà gọi là vô thường.

Thứ năm: lại có ngoại đạo khác cho rằng vì không có vật nên gọi là vô thường.

Thứ sáu: pháp có và pháp không đều vô thường, vì mọi pháp vốn không sinh, nên gọi là vô thường. Vì pháp vô thường hòa hợp trong đó, nên là vô thường.

Thứ bảy: lại có ngoại đạo khác cho rằng vốn không có mà sau mới có, gọi là vô thường. Tức là tướng do các đại sinh ra thì diệt mất, không thấy sự sinh của nó tách lìa khỏi thể nối tiếp, gọi là vô thường.

Thứ tám: vô thường không sinh. Tức là vì không thường nên là vô thường. Họ thấy các pháp có hay không, sinh hay không sinh. Quán xét cho đến tận vi trần (hạt bụi cực nhỏ) cũng không thấy có pháp sinh ra, nên nói là không sinh: các pháp không sinh. Đại Huệ, đó là tướng vô thường không sinh. Nhưng các ngoại đạo không biết lý do vì sao pháp ấy không sinh, nên phân biệt rằng các pháp không sinh, rồi nói là vô thường.

 Lại nữa Đại Huệ, ngoại đạo phân biệt pháp vô thường, cho rằng vô thường là một vật có thật. Các ngoại đạo ấy do tự tâm phân biệt sai lầm về vô thường, nên vô thường lại thành thường, chẳng phải vô thường, vì nó là một vật có thật. Vì sao? Vì tự thể của nó không diệt. Tự thể không diệt, tức là thể của vô thường thường còn, không diệt.

Đại Huệ, nếu pháp vô thường là một vật có thật, thì lẽ ra nó sinh ra các pháp, vì vô thường ấy có thể làm nhân. Đại Huệ, nếu mọi pháp không lìa vô thường, thì lẽ ra thấy được hết sự có hay không của các pháp. Vì sao? Như gậy gộc, gỗ, ngói, đá có thể phá hoại mọi vật bị phá; ta thấy được đủ thứ tướng khác nhau của chúng. Cho nên vô thường làm nhân thì mọi pháp lẽ ra không có, mà nó cũng chẳng phải nhân, chẳng phải quả.

Đại Huệ, lại còn nhiều lỗi khác:
- Vì nhân và quả của nó không khác nhau, nên không thể nói cái này là vô thường còn cái kia là quả.
- Vì nhân quả có sai khác, nên không thể nói mọi pháp là thường, vì mọi pháp không có nhân (?).

Đại Huệ, các pháp có nhân, nhưng phàm phu (người thường chưa giác ngộ) không hay không biết, vì nhân khác loại không thể sinh ra quả khác loại. Đại Huệ, nếu nhân khác loại sinh được quả khác loại, thì một nhân khác lẽ ra sinh được mọi pháp. Nếu vậy lại có lỗi khác: lẽ ra nhân quả sai khác thì phải thấy được sự sai khác.

Đại Huệ, nếu vô thường là một vật có thật, thì nó lẽ ra giống việc làm của thể nhân. Lại kéo theo những lỗi sau:
- Trong một pháp lẽ ra có đủ mọi pháp, vì cùng một việc làm như mọi pháp, tướng nhân quả và nghiệp không sai khác.
- Chính vô thường lại cũng vô thường, vì vô thường có thể vô thường.
- Sự vô thường của mọi pháp lẽ ra lại là thường.
- Nếu vô thường giống các pháp, thì nó rơi vào pháp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).

Đại Huệ, sắc quá khứ cùng với vô thường đã diệt. Pháp vị lai chưa sinh; vì giống như sắc, vô thường cũng không sinh. Pháp hiện tại không lìa sắc. Sắc cùng với tướng của các đại nương vào ngũ đại, nương vào trần, nên không diệt, vì chúng không lìa nhau. Ngũ đại là năm yếu tố lớn: đất, nước, lửa, gió, hư không. Trần là những phần tử nhỏ của vật chất, cũng là đối tượng của giác quan.

 Đại Huệ, mọi ngoại đạo cho rằng các đại không diệt. Theo họ, tam giới nương vào các đại, nương vào vi trần…, vì thế nương vào đó mà nói có sinh, trụ, diệt (sinh ra, tồn tại, diệt mất). Tam giới là ba cõi: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc chỉ còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc chỉ còn tâm thức.

Đại Huệ, ngoài pháp ấy ra, không có các pháp như tứ đại hay các trần. Tứ đại là bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió. Nhưng ngoại đạo phân biệt sai lầm rằng ngoài mọi pháp còn có một cái vô thường riêng. Vì thế ngoại đạo nói các đại không sinh không diệt, vì tự thể tướng của chúng thường còn, không diệt. Cho nên họ nói rằng việc làm đã khởi lên mà giữa chừng không làm nữa thì gọi là vô thường.

Các đại lại khởi sinh ra các đại khác. Trong đó không có pháp sinh diệt với tướng khác nhau hay tướng giống nhau, vì họ thấy các pháp không sinh diệt. Vậy mà ở chỗ ấy họ lại sinh ra sự hiểu biết về vô thường.

Đại Huệ, thế nào là vô thường do hình tướng dừng nghỉ? Đó là thấy hình tướng của cái năng tạo và cái sở tạo khác nhau, như dài với ngắn. Năng tạo là các đại tạo ra sắc; sở tạo là sắc do các đại tạo thành. Không phải các đại diệt, mà là thấy hình tướng của các đại biến chuyển. Người ấy rơi vào pháp Tăng-khư, tức phái Số luận ở Ấn Độ, chủ trương muôn vật do một nguyên chất đầu tiên biến hiện ra.

Đại Huệ, lại nói về vô thường của hình tướng: những người cho rằng chính sắc là vô thường thì thấy hình tướng là vô thường, chứ không cho các đại là pháp vô thường. Họ cho rằng nếu các đại vô thường thì mọi người thế gian không thể bàn được việc đời. Nếu bàn việc đời thì rơi vào bè đảng tà kiến Lư-ca-da-đà, vì cho rằng mọi pháp chỉ là tên gọi, lại thấy các pháp sinh từ tự thể tướng của chúng. Lư-ca-da-đà là phái Thế tục luận ở Ấn Độ xưa, chỉ tin những gì thấy trước mắt.

Đại Huệ, vô thường do biến chuyển là thấy các sắc có đủ thứ tướng khác nhau, chứ không phải các đại biến chuyển. Ví như thấy vàng làm thành đồ trang sức: hình tướng đổi khác nhưng thể vàng không khác. Các pháp khác biến chuyển cũng vậy.

Đại Huệ, các ngoại đạo như thế phân biệt sai lầm mà thấy các pháp vô thường. Họ cho rằng lửa không đốt được các đại, vì tự thể không bị đốt, vì tự thể của các đại khác nhau. Đại Huệ, các ngoại đạo nói: nếu lửa đốt được các đại thì các đại sẽ dứt mất, vì vậy lửa không đốt được.

 Đại Huệ, ta nói các đại và các trần chẳng thường, chẳng vô thường. Vì sao?
- Vì ta không nói cảnh giới bên ngoài là có.
- Vì ta nói tam giới chỉ là tự tâm (do chính tâm mình hiện ra), không nói đủ thứ tướng là có thật. Vì thế nói là không sinh không diệt.
- Mọi thứ chỉ là tứ đại do nhân duyên hòa hợp, chứ các đại và các trần không phải là pháp có thật.
- Do tâm hư vọng phân biệt ra hai thứ pháp: cái bị nắm bắt và cái nắm bắt. Biết như thật hai thứ phân biệt ấy, nên lìa được tướng thấy có và không ở bên ngoài.
- Chỉ là tự tâm phân biệt mà tạo nghiệp (hành động tạo tác), gọi là sinh, nhưng nghiệp thật ra không sinh, vì lìa tâm phân biệt có và không.

Đại Huệ, vì sao chẳng phải thường, cũng chẳng phải không thường? Vì có các pháp thế gian, xuất thế gian và xuất thế gian cao tột, nên không thể nói là thường. Vì sao chẳng phải vô thường? Vì hiểu được rằng chỉ do tự tâm phân biệt mà thấy, nên chẳng phải vô thường. Nhưng các ngoại đạo rơi vào tà kiến, chấp vào hai bên, không biết tự tâm phân biệt sai lầm. Các bậc thánh thì không phân biệt về vô thường như thế.

Đại Huệ, mọi pháp gồm có ba loại. Ba loại ấy là gì?
- Một là tướng pháp thế gian.
- Hai là tướng pháp xuất thế gian, tức vượt ra khỏi thế gian.
- Ba là tướng pháp thù thắng cao tột vượt khỏi thế gian.
Ta dựa vào ngôn ngữ mà nói đủ thứ pháp, nhưng các phàm phu không hay không biết."

Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Xa lìa sự khởi đầu tạo tác, và sự đổi khác của hình tướng,

 Lại cho vô thường là một vật có thật — đó là ngoại đạo phân biệt sai lầm.

 Các pháp không có diệt, các đại an trụ trong tự tính (bản chất cố định của chúng);

 Rơi vào đủ thứ kiến chấp, ngoại đạo mới nói vô thường.

 Các ngoại đạo ấy nói rằng các pháp không sinh không diệt;

 Thể các đại tự thường còn, vậy thì pháp nào là vô thường?

 Tất cả thế gian chỉ là tâm, mà tâm thấy ra hai cảnh:

 Pháp năng thủ (cái nắm bắt) và sở thủ (cái bị nắm bắt); ngã và ngã sở (cái tôi và cái của tôi) đều không có.

 Các pháp của ba cõi trên dưới, ta nói đều là tâm;

 Lìa khỏi các pháp của tâm, không còn gì có thể nắm bắt.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video