Thiên 11 — Phẩm 9: Vào đạo

 Kinh Nhập Lăng-già (Lăng-già: tên một ngọn núi trên đảo Tích Lan, nơi Phật giảng kinh này), phẩm Vào Đạo thứ chín.

 Bấy giờ, bậc thánh là Đại Tuệ Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, tự mình giác ngộ và giúp người khác giác ngộ; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát ở địa vị cao) lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính). Cúi xin Thế Tôn vì con nói về thứ lớp và tướng trạng của việc tất cả Bồ-tát, Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tỏ ngộ, chỉ cầu tự giải thoát cho mình) và Bích-chi-phật (người tự tỏ ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy, cũng chỉ cầu tự giải thoát) đi vào diệt tận định (tầng thiền định rất sâu, trong đó cảm thọ và tư tưởng đều tạm dứt hẳn).

 Nếu con và các Bồ-tát khéo biết thứ lớp, tướng trạng của việc vào diệt tận định cùng các phương tiện khéo léo, thì sẽ không sa vào niềm vui của tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ), tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm lắng đều; chỉ chung các tầng thiền định) và diệt tận định của Thanh văn, Bích-chi-phật; cũng không sa vào những pháp mê lầm của Thanh văn, Bích-chi-phật và ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật)."

 Phật bảo bậc thánh Đại Tuệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay, Đại Tuệ! Hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ, ta sẽ vì ông mà nói." Đại Tuệ Bồ-tát thưa Phật: "Lành thay, Thế Tôn! Con xin vâng nghe lời dạy."

 Phật bảo Đại Tuệ: "Bồ-tát từ địa thứ nhất cho đến địa thứ sáu (địa: các nấc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc) đều vào diệt tận định; Thanh văn, Bích-chi-phật cũng vào diệt tận định. Đại Tuệ, các Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ bảy thì trong từng niệm (từng khoảnh khắc của tâm) đều vào diệt tận định, vì các Bồ-tát đều xa lìa được tướng có và tướng không của mọi pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần).

 Đại Tuệ, Thanh văn, Bích-chi-phật không thể từng niệm vào diệt tận định, vì họ vào diệt tận định bằng cách nương vào hạnh hữu vi (những việc làm có tạo tác, do nhân duyên làm ra, còn sinh diệt), rơi vào cảnh giới có cái bị nắm giữ và cái nắm giữ (tức có đối tượng bị nhận biết và chủ thể nhận biết). Vì thế Thanh văn, Bích-chi-phật không thể vào diệt tận định từng niệm ở địa thứ bảy. Vì Thanh văn, Bích-chi-phật sinh lòng sợ hãi, sợ rơi vào chỗ các pháp không có tướng khác biệt; vì họ nhận biết các pháp có đủ thứ tướng khác biệt — pháp có, pháp không, pháp thiện, pháp bất thiện, tướng chung, tướng riêng — rồi mới vào diệt tận định. Vì thế Thanh văn, Bích-chi-phật không thể vào diệt tận định từng niệm ở địa thứ bảy, vì họ không có trí phương tiện khéo léo.

 Đại Tuệ, Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ bảy chuyển diệt được tâm, ý và ý thức (tâm: thức tàng chứa mọi dấu vết của nghiệp, tức A-lê-da thức; ý: thức chấp có cái "ta"; ý thức: thức phân biệt, suy xét) như của Thanh văn, Bích-chi-phật.

 Đại Tuệ, Bồ-tát ma-ha-tát từ địa thứ nhất đến địa thứ sáu thấy ba cõi (tam giới: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới nơi chúng sinh luân hồi) chỉ là tâm, ý, ý thức của chính mình, lìa pháp ngã và ngã sở (cái "ta" và cái "của ta"); chỉ là sự phân biệt của tâm mình, không rơi vào đủ thứ tướng của các pháp bên ngoài. Chỉ có kẻ phàm phu vì trong tâm ngu si nên rơi vào hai bên (hai cực đoan như có–không, thường còn–đứt mất), thấy có pháp bị nắm giữ và pháp nắm giữ; vì không biết nên không hay rằng mọi pháp sinh ra là do sự huân tập (sự ngấm dần, để lại thói quen trong tâm, như hương ướp vào áo) của vọng tưởng, phiền não và hí luận (sự bàn luận, phân biệt rỗng tuếch, vô ích) nơi thân, miệng và ý từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu) đến nay.

 Đại Tuệ, ở địa thứ tám, tất cả Bồ-tát, Thanh văn, Bích-chi-phật đều khởi ý tưởng vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Đại Tuệ, các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ sức tam-muội của tâm mình và sức của Phật nên không đi vào cửa vui của tam-muội rồi rơi vào Niết-bàn mà dừng lại ở đó, vì chưa đầy đủ địa vị Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến). Nếu Bồ-tát ấy dừng lại ở phần tam-muội thì sẽ thôi việc cứu độ tất cả chúng sinh, làm dứt giống Như Lai, diệt nhà Như Lai (tức làm mất dòng nối tiếp thành Phật). Vì để chỉ bày các cảnh giới không thể nghĩ bàn của Như Lai, nên Bồ-tát không vào Niết-bàn. Đại Tuệ, Thanh văn, Bích-chi-phật rơi vào pháp cửa vui của tam-muội, vì thế Thanh văn, Bích-chi-phật sinh ý tưởng Niết-bàn.

 Đại Tuệ, các Bồ-tát ma-ha-tát từ địa thứ nhất cho đến địa thứ bảy có đủ phương tiện khéo léo: quán sát các tưởng của tâm, ý, ý thức; xa lìa pháp chấp tướng ngã và ngã sở; quán ngã không (cái "ta" vốn không thật) và pháp không (các pháp vốn không có tự thể thật); quán tướng chung và tướng riêng; khéo hiểu nghĩa phương tiện của bốn vô ngại (bốn tài biện thuyết không trở ngại: thông suốt về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ và về cách ứng đáp); tự tại theo thứ lớp mà vào các pháp phần bồ-đề (các pháp tu giúp đạt giác ngộ) của các địa.

 Đại Tuệ, nếu ta không nói pháp tướng chung, tướng riêng của các Bồ-tát ma-ha-tát thì tất cả Bồ-tát không biết đúng như thật thứ lớp các địa; vì e họ rơi vào tà kiến của ngoại đạo, nên ta nói tướng các địa theo thứ lớp. Đại Tuệ, ai theo thứ lớp mà vào các địa thì không rơi vào đường khác. Ta nói tướng thứ lớp các địa, nhưng thật ra thứ lớp các địa và đủ thứ tướng hành trong ba cõi chỉ là do tâm mình thấy ra, mà các phàm phu không hay không biết. Vì các phàm phu không hay biết, nên ta và tất cả chư Phật mới nói tướng thứ lớp các địa và dựng lập đủ thứ tướng hành trong ba cõi.

 Lại nữa, Đại Tuệ, Thanh văn, Bích-chi-phật ở địa thứ tám của Bồ-tát vì say đắm cửa vui của tam-muội tịch diệt (lặng lẽ, dứt hết mọi động) nên không khéo biết rằng tất cả chỉ do tâm mình thấy; vì rơi vào chướng ngại của sự huân tập về tướng riêng tướng chung; vì rơi vào lỗi của cái thấy về nhân vô ngã (con người không có cái "ta" thật) và pháp vô ngã (các pháp không có tự thể thật) (?); nên lấy tâm phân biệt mà gọi là Niết-bàn, chứ không thể biết các pháp vốn tịch tĩnh (vắng lặng).

 Đại Tuệ, các Bồ-tát ma-ha-tát khi thấy cửa vui của tam-muội tịch tĩnh thì nhớ đến bản nguyện (lời nguyện lớn phát ra từ ban đầu) với lòng đại từ bi cứu độ chúng sinh, biết trí tu hành như thật của mười điều vô tận (mười lời nguyện lớn không bao giờ cùng tận: vì cõi chúng sinh, cõi thế gian, cõi hư không… không cùng tận nên nguyện cũng không cùng tận), vì thế không vào ngay Niết-bàn.

 Đại Tuệ, các Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa tâm phân biệt hư dối, xa lìa cảnh giới có cái nắm giữ và cái bị nắm giữ, như thế gọi là vào Niết-bàn. Vì dùng trí như thật mà biết mọi pháp chỉ là tâm mình, nên không sinh tâm phân biệt. Vì thế Bồ-tát không chấp vào tâm, ý, ý thức, không bám vào tướng có thật của các pháp bên ngoài, nhưng không phải là không tu hành Phật pháp; nương vào căn bản trí (trí tuệ gốc, trực tiếp nhận ra chân lý mà không phân biệt) mà tu tiến dần, vì muốn tự thân cầu được trí chứng ngộ của địa vị Phật Như Lai.

 Đại Tuệ, ví như người nằm mộng thấy mình vượt biển lớn, dốc hết sức tìm cách để tự đưa mình qua; chưa qua tới nơi thì bỗng nhiên tỉnh dậy, bèn suy nghĩ: "Việc ấy là thật hay là giả?" Người ấy lại nghĩ: "Những tướng như thế chẳng phải thật cũng chẳng phải giả, chỉ là cảnh giới không thật do sự phân biệt hư dối vốn có của ta. Vì cái nhân huân tập nên thấy đủ thứ hình sắc, hình tướng điên đảo, không lìa có và không; do sự huân tập của ý thức mà thấy trong mộng."

 Đại Tuệ, Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy. Ở địa thứ tám, Bồ-tát thấy rõ tâm phân biệt; thấy các pháp từ địa thứ nhất đến địa thứ bảy cùng một tướng, như mộng như huyễn, bình đẳng không sai khác; lìa mọi công dụng (sự gắng sức tạo tác) và tâm phân biệt cái nắm giữ, cái bị nắm giữ; thấy rõ tâm và tâm số pháp (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm như cảm thọ, tư tưởng, ý muốn…). Vì muốn cho những người tu hành chưa đạt Phật pháp cao tột được đạt tới, Bồ-tát ma-ha-tát tu pháp thù thắng; đó gọi là Niết-bàn, chứ không phải diệt mất các pháp mới gọi là Niết-bàn. Bồ-tát ma-ha-tát vì xa lìa tướng phân biệt của tâm, ý, ý thức nên được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an trú vững chắc trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Đại Tuệ, trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, chỗ thấy biết rốt ráo) thì không có thứ lớp, cũng không có hạnh theo thứ lớp; các pháp tịch tĩnh như hư không."

 Đại Tuệ Bồ-tát thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nói Thanh văn, Bích-chi-phật vào cửa vui tịch diệt của địa thứ tám của Bồ-tát; Như Lai lại nói Thanh văn, Bích-chi-phật không biết rằng tất cả chỉ là tâm mình phân biệt; lại nói các Thanh văn được nhân vô ngã mà chưa được pháp vô ngã không. Nếu nói như vậy thì Thanh văn, Bích-chi-phật còn chưa chứng được pháp của địa thứ nhất, huống gì cửa vui tịch diệt của địa thứ tám?"

 Phật bảo Đại Tuệ: "Nay ta vì ông phân biệt nói rõ. Đại Tuệ, Thanh văn có ba hạng. Nói vào cửa tịch diệt của địa thứ tám, đó là những người trước đã tu hạnh Bồ-tát rồi rơi xuống địa vị Thanh văn, nay lại nương tâm ban đầu tu hạnh Bồ-tát, nên cùng vào cửa vui tịch diệt của địa thứ tám; chứ không phải hạng Thanh văn tịch diệt có tăng thượng mạn (kiêu mạn, chưa chứng mà tự cho là đã chứng). Vì hạng ấy không thể vào hạnh Bồ-tát, chưa từng biết ba cõi chỉ là tâm, chưa từng tu các pháp của Bồ-tát, chưa từng tu hạnh các ba-la-mật (các pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác) và mười địa. Vì thế, hạng Thanh văn tịch diệt đã quyết định (đã chắc chắn chỉ đi theo đường Thanh văn) không thể chứng được cửa vui tịch diệt mà Bồ-tát thực hành." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ (bài tụng có vần điệu):

 Chỉ là tâm, không có gì cả, / các hạnh và địa vị Phật cũng thế.

 Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại / trong ba đời đều nói như vậy.

 Địa thứ bảy là địa của tâm, / địa thứ tám là chỗ không có gì.

 Hai địa (?) ấy gọi là hạnh, / các địa còn lại gọi là địa của ta.

 Tự thân chứng ngộ bên trong và thanh tịnh, / đó gọi là địa của ta.

 Chốn tự tại thù thắng nhất / là cõi trời A-ca-ni-trá (cõi trời cao nhất của cõi sắc).

 Chói sáng như ngọn lửa rực, / phát ra những ánh sáng mầu nhiệm.

 Đủ thứ đẹp đẽ đáng ưa, / hóa hiện ra ba cõi.

 Hóa hiện hình sắc của ba cõi, / hoặc có khi hiện trong ánh sáng biến hóa (?).

 Ở nơi ấy nói các thừa (các "cỗ xe", tức các con đường tu), / đó là địa tự tại của ta.

 Địa thứ mười là địa thứ nhất, / địa thứ nhất là địa thứ tám;

 Địa thứ chín là địa thứ bảy, / địa thứ bảy là địa thứ tám;

 Địa thứ hai là địa thứ ba, / địa thứ tư là địa thứ năm;

 Địa thứ ba là địa thứ sáu — / trong tịch diệt nào có thứ lớp gì?

 Các Thanh văn đã quyết định / không tu hạnh Bồ-tát.

 Những ai cùng vào địa thứ tám / là người vốn tu hạnh Bồ-tát.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video